Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
50 Cách Giảm Bớt Các Chứng Bệnh Về Đường Tiêu Hóa

Bác sĩ LAN PHƯƠNG

50 CÁCH GIẢM BỚT CÁC CHỨNG BỆNH VỀ ĐƯỜNG TIÊU HÓA

NXB Phụ Nữ

LỜI DẪN

Trong cuộc sống chúng ta đã từng biết đến các

triệu chứng đau dạ dày - đường ruột ở nhiều mức độ

khác nhau. Đa số chỉ thoáng qua và chẳng đáng chú

ý. Thường là do ăn quá nhiều vào bữa tối. Nhưng có

triệu chứng lại dai dẳng và gây rối loạn khiến ta

lo lắng. Do vậy, thầy thuốc gia đình thường được

các bệnh nhân than phiền nhiều nhất về các triệu

chứng đau dạ dày-đường ruột như ợ, đánh rắm, ợ

chua, và không tiêu. Thật may những triệu chứng này

không biểu hiện bệnh tình trầm trọng hoặc đe dọa

cuộc sống. Tuy nhiên để xác định đúng cần phải xem

1

xét cẩn thận bệnh sử và khám nghiệm.

“50 cách giảm bớt các chứng bệnh về đường tiêu

hóa” trình bày rõ ràng, khái quát các triệu chứng

kể trên, nguyên nhân, phương pháp chẩn đoán và bệnh

trạng tiềm ẩn. Bệnh nhân hoặc người bị đau nắm thế

chủ động trong điều trị bước đầu cũng như hiểu rõ

bác sĩ có thể giúp họ chữa trị như thế nào. Ngoài

ra, còn giải thích các lựa chọn điều trị và cơ sở

để cá nhân người bệnh chọn được cách điều trị sáng

suốt. Cuốn sách là tài liệu quí giá cho mọi gia

đình và những người chăm sóc sức khỏe. Đây là bước

đầu mang tính quyết định trong quá trình duy trì và

kiểm soát sức khỏe.

Hoạt động của dạ dày - đường ruột

Rất khó biết cách chế ngự chứng ợ chua, trào

2

ngược, và cơn đau ở dạ dày -đường ruột nếu không

hiểu hoạt động của bộ máy tiêu hóa. Thật vậy, điều

đáng kinh ngạc là khi ăn xong ta cảm thấy vô cùng

thoải mái trong khi hoạt động tiêu hóa thức ăn lại

đang diễn ra phức tạp. Thuật ngữ tiêu hóa nói đến

quá trình chuyển đổi thức ăn thành các dưỡng chất

cần thiết cho cuộc sống và thải ra chất cơ thể

không cần đến. Dưỡng chất là những thành phẩm được

tạo ra khi thức ăn và nước uống phân hủy thành các

phần nhỏ nhất cung cấp năng lượng cho tế bào cơ

thể.

Hệ tiêu hóa là một chuỗi ống, dài khoảng 6.5m

quanh co uốn khúc từ miệng tới hậu môn. Lót bên

trong hệ thống ống này là niêm mạc chứa nhiều tuyến

nhỏ xíu tiết ra dịch tiêu hóa phân hủy thức ăn.

3

Hai cơ quan khác cần thiết cho quá trình tiêu hóa

là gan và tụy. Cả hai cơ quan này cung cấp các dịch

tiêu hóa quan trọng đến ruột non thông qua các ống

nối nhỏ.

Toàn bộ hệ tiêu hóa (ruột) cơ bản hình thành từ

một chuỗi các cơ co bóp vào những giai đoạn tiêu

hóa khác nhau. Công việc của những cơ này là điều

phối cách thức và thời gian di chuyển thức ăn trong

bộ máy tiêu hóa. Tuy thế nhiều yếu tố bên ngoài cơ

thể can thiệp vào sự điều phối cơ của hệ tiêu hóa.

Khi chuyện này xảy ra, cảm giác người không khỏe.

Thực tế ghi nhận bệnh nhân nhập viện vì các rối

loạn dạ dày-đường ruột nhiều hơn bất cứ chứng bệnh

nào khác.

Hãy hình dung hệ tiêu hóa giống như đường hầm dài

4

dành cho xe điện ngầm có nhiều bến đỗ khác nhau

(Hình 1.1). Trên “bản đồ hệ tiêu hóa” này, trạm

dừng thứ nhất là miệng, kế tiếp là hầu, thứ ba là

thực quản. Thực quản là trạm nối chính. Đoàn tàu

dừng ở đây một lát rồi mới chuyển đi và đi tiếp tới

những chỗ hoạt động nhất của bộ máy, đó là dạ dày,

nối với tá tràng, nối tiếp với ruột non, rồi tiếp

với trạm dừng cuối cùng trên đường đại tràng.

Việc nuốt thức ăn vào khiến cho tất cả các cơ

trong bộ máy tiêu hóa bắt đầu co bóp theo chuyển

động như sóng biển gọi là nhu động. Hoạt động nuốt

thức ăn là tự ý, nhưng khi thức ăn đã xuống cổ họng

rồi, chuyển động còn lại của thức ăn qua hệ tiêu

hóa là hoàn toàn tự động, tức là ngoài tầm kiểm

soát của ta; ở điểm này, hệ thần kinh bắt đầu phụ

5

trách. Thức ăn đi xuống cổ họng vào trong hầu, qua

thực quản. Thực quản là đoạn nối cổ họng với dạ

dày.

Thức ăn từ thực quản tới dạ dày phải đi qua đường

hầm quan trọng là cơ vòng thực quản dưới. Nó là van

hình tròn mở đóng; đúng hơn là giống miệng ống

đóng mở cho phép thức ăn đi qua. Cơ vòng đóng mở

bằng một chuỗi những chuyển động co thắt gọi là nhu

động, tương tự như co thắt xuất hiện khi ta đi

tiêu. Những làn sóng nhu động này, có hai giai

đoạn: sơ cấp và thứ cấp. Chuyển động sóng nhu động

thứ cấp mới quan trọng. Nó dọn sạch hết thức ăn bị

kẹt lại chưa được dọn trong chuyển động sóng đầu

tiên hay sóng sơ cấp.

Khi ta nuốt thức ăn, cơ vòng thực quản dưới giãn

6

ra cho thức ăn đi qua từ thực quản vào dạ dày. Điều

này ngăn không cho thức ăn đã tiêu hóa trở lại

thực quản. Khi cơ vòng thực quản dưới hoạt động

kém, sẽ xuất hiện các triệu chứng của bệnh trào

ngược dạ dày thực quản như đau, ợ chua, chướng

bụng, không ăn hết bữa, dạ dày khó chịu trong hoặc

sau khi ăn (khó chịu sau bữa ăn), ợ, và cảm giác

thức ăn muốn dội ra. Thường cổ họng có vị đắng, có

lẽ còn bị đánh rắm hoặc nôn mửa nữa. (Phần trào

ngược dạ dày thực quản sẽ nói về các triệu chứng

này).

Dạ dày là chiếc túi giống như chiếc đàn accordion

cấu tạo bằng các cơ và mô khác, nằm gần giữa bụng

ngay phía dưới lồng ngực. Chiếc túi phồng lên để

chứa thức ăn và co lại khi trống rỗng. Bản thân dạ

7

dày là “bồn chứa” thức ăn cho tới khi thức ăn được

phân phối đến các bộ phận xa hơn của bộ máy dạ

dày-đường ruột.

Giống như cặn cà phê ở trên màng lọc, những mẩu

thức ăn lớn, rắn đi từ dạ dày vào trong tá tràng để

tiếp tục tiêu hóa, còn thức ăn mềm đã được tiêu

hóa kỹ từ dạ dày nhanh chóng đi từ tá tràng vào

trong ruột non. Trong chuyên môn, ruột non được

phân thành tá tràng, hổng tràng và hồi tràng. Tập

sách này chỉ đề cập ruột non là hổng tràng và hồi

tràng mà thôi để vấn đề đơn giản hơn.

Hệ tiêu hóa là một chuỗi các ống khác nhau nằm dọc

theo bộ máy dạ dày - đường ruột chuyển các hạt

thức ăn từ ống này sang ống khác. Quá trình này phụ

thuộc vào sự chuyển động liên tục gọi là vận động

8

(motility), do các dây thần kinh, hormone, và cơ

điều khiển. Thật vậy, nếu thấy rối loạn ở một nơi

nào khác trong cơ thể, vận động này có thể bị chậm

lại (bị táo bón hay chướng bụng), hoặc tăng tốc (bị

tiêu chảy).

Thức ăn, nước, và chất khoáng trong bữa ăn đã được

tiêu hóa. Chất thải được đưa tới đại tràng ở đó

chừng một hai ngày rồi thải ra dưới dạng phân.

Nội dung sách tập trung vào các vấn đề ở phía trên

đại tràng, tức là, những rối loạn giữa thực quản

và ruột non.Nhiều vấn đề có thể xuất hiện ở đây vì

có hàng trăm dây thần kinh và các chất tiết

(hormone, enzym, và hóa chất giúp phân hủy thức ăn

thành dưỡng chất dùng cho cơ thể) chi phối hoạt

động mỗi khi tiêu hóa thức ăn. Nếu một hormone hay

9

enzym nào đó trong hệ thống này nghỉ việc, sẽ thấy

ngay hậu quả. Rối loạn dạ dày-đường ruột bao gồm

rối loạn dạ dày - đường ruột trên và rối loạn dạ

dày-đường ruột dưới. Rối loạn dạ dày - đường ruột

trên bao gồm các vấn đề sau đây:

Rối loạn vận động: Một số cơ trong bộ máy dạ

dày-đường ruột hoạt động suy giảm, dẫn đến tình

trạng trào ngược dạ dày thực quản, hay vận động

giảm. Cơ vòng thực quản dưới không co thắt đủ mức

khiến axit trong dạ dày đi ngược lên. Bệnh trào

ngược dạ dày thực quản có một số nguyên nhân chưa

biết rõ (tự phát) hoặc do dùng quá nhiều loại thuốc

gì đó. Khi bộ máy dạ dày-đường ruột làm việc quá

mức, hay tăng vận động sẽ bị rối loạn co cứng vì co

thắt quá mạnh. Điều này gây ra chứng đau dạ dày và

10

tắc nghẽn trong bộ máy dạ dày - đường ruột. Do vậy

cách điều trị bệnh trào ngược dạ dày thực quản và

tăng vận động trái ngược nhau. Đa số trường hợp

người bệnh mắc phải trào ngược dạ dày thực quản hơn

là tăng vận động.

Trào ngược: Một tên gọi khác của chứng ợ chua;

thông thường là triệu chứng bệnh trào ngược dạ dày

thực quản hay loét nhưng cũng có thể do một sự kiện

tự nhiên như mang thai gây ra. Đó là khi thức ăn

đã được tiêu hóa phân nửa đi ngược trở lên cơ vòng

thực quản, tạo vị đắng trong miệng và cảm giác nóng

bỏng ở thực quản.

Loét: Do vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori)

gây ra. Loét hình thành ở thành dạ dày, gây nhiều

triệu chứng khác nhau.

11

Trong cuộc sống ai cũng gặp một số rối loạn ở dạ

dày-đường ruột. Tuy nhiên, đây chỉ đề cập đến cách

khống chế các triệu chứng mãn tính của bộ máy dạ

dày - đường ruột trên. Tức là triệu chứng gặp

thường xuyên như vài lần một ngày, một tuần, hay

một tháng. (Nếu bạn bị các triệu chứng mô tả ở đây

chỉ duy nhất một lần, hay một lần trong năm tức là

bộ máy dạ dày-đường ruột không bị rối loạn mãn

tính.) Sách cung cấp cho bạn những thông tin cần

thiết để chế ngự triệu chứng, giúp tiêu hóa tốt

hơn.

KHUYẾN CÁO

Các loại thuốc, liều lượng….để cung cấp trong sách

chỉ là đề nghị. Bạn phải theo chỉ định của bác sĩ

trực tiếp điều trị.

12

Hướng dẫn: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát