Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
AQ - Chỉ Số Vượt Khó

AQ - CHỈ SỐ VƯỢT KHÓ

Nhà xuất bản Lao động - Xã hội

Ngõ Hòa Bình 4 - Phố Minh Khai

- Hai Bà Trưng - HN Tel: (04) 3624 6920

Fax: (04) 3624 6915

Công ty Cổ phần Sách Thái Hà

119 C5 Tô Hiệu - Cầu Giấy - HN Tel: (04) 3793

0480Fax: (04) 6287 3238

Website: www.thaihabooks.com

Chịu trách nhiệm xuất bản:

Nguyễn Hoàng Cầm

Biên tập: Thanh Huyền

Sửa bản in: Mỹ Hạnh - Nguyễn Minh

Trình bày: Hoàng Vi

Thiết kế bìa: Lê Huyền

1

Copyright © 1997 by Paul G. Stoltz

Bản quyền tiếng Việt © 2012, Thaihabooks JSC.

Cuốn sách được xuất bản theo hợp đồng bản quyền

giữa Wiley & Son LLC và

Công ty Cổ phần Sách Thái Hà.

Không phần nào trong cuốn sách này được sao chép

hoặc chuyển sang bất

cứ dạng thức hoặc phương tiện nào, dù là điện tử,

in ấn, ghi âm hay bất cứ hệ thống phục hồi và lưu

trữ thông tin nào nếu không có sự cho phép bằng văn

bản của Công ty Cổ phần Sách Thái Hà

Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia

Việt Nam

Stoltz, Paul

AQ - Chỉ số vượt khó : Biến khó khăn thành cơ hội

2

/ Paul Stoltz ; Nguyễn Thanh Thủy dịch. - H. : Lao

động Xã hội ; Công ty Sách Thái Hà, 2012. - 421tr.

; 24cm Tên sách tiếng Anh: Adversity quotient :

Turning obstacles into opportunities ISBN

9786046504269

1. Tâm lí học ứng dụng 2. Bí quyết thành công 3.

Cuộc sống

158.1 - dc14

LXF0011p-CIP

In 2.000 cuốn, khổ 15,5 x 24 cm tại Công ty Cổ

phần In & Thương Mại Prima. Số đăng ký KHXB:

810-2012/CXB/40-176/LĐXH. Quyết định xuất bản số:

376/QĐ-NXBLĐXH. In xong và nộp lưu chiểu Quý

IV/2012.PAUL G.STOLTZ

AQ - CHỈ SỐ VƯỢT KHÓ

3

BIẾN KHÓ KHĂN THÀNH CƠ HỘI

Nguyễn Thanh Thủy dịch

MỤC LỤC

Lời nói đầu 9

PHẦN MỘT: PHÁT TRIỂN TRONG GIAI ĐOẠN KHÓ KHĂN

Chương 1: Quan niệm mới về thành công

Vượt dốc - định nghĩa lại khái niệm thành công

Câu hỏi cơ bản về tính hiệu quả của con người

AQ - chỉ số vượt khó - là gì?

Ngọn núi - con đường đi đến thành công

Tình thế khó xử của nghịch cảnh

Cây thành công

Chỉ số vượt khó

Chương 2: Kỷ nguyên khó khăn

Ba cấp độ khó khăn

4

Bốn ngã rẽ nguy hiểm trên đường lên đỉnh núi

Con đường an toàn hơn

Chương 3: Khoa học về AQ

Ba khối căn bản của AQ

PHẦN HAI: ĐO LƯỜNG VÀ GIẢI THÍCH AQ Chương 4: Hồ

sơ Phản ứng với nghịch cảnhTM

Chương 5: Giải thích chỉ số vượt khó

và khả năng tiến lên của bạn

Miền liên tục AQ

Diễn giải aq tổng thể của bạn

Các đại lượng CO2RE của AQ

Biểu thị CO2RE của bạn

Giữa hai thái cực: Hồ sơ CO2RE trung bình

Cá nhân hóa hồ sơ của bạn

AQ của bạn và bắt tay vào hành động

5

PHẦN BA: NÂNG CAO AQ CHO BẢN THÂN, NGƯỜI KHÁC VÀ

TỔ CHỨC

Chương 6: Chuối LEAD

Các kỹ năng này từ đâu mà có?

Nguyên nhân và cách thức hoạt động của chuỗi lead

Kỹ năng leo núi

Áp dụng chuỗi LEAD

Dẫn dắt bản thân

vượt qua những trở ngại lớn

Chướng ngại vật

Chương 7: Ngăn chặn trầm trọng hóa vấn đề

Đám cháy trong suy nghĩ

Các biện pháp ngăn chặn và chuỗi LEAD

Chương 8: Giúp người khác nâng cao AQ

và khả năng tiến lên của họ

6

Dẫn dắt bạn bè

Phương pháp dẫn dắt người khác

Xem xét lại vai trò của người lãnh đạo

Dẫn dắt đồng nghiệp

Khi trẻ vô trách nhiệm: Dẫn dắt để trẻ sống có

trách nhiệm hơn

Những lợi ích phía sau việc dẫn dắt người khác

Chương 9: Tổ chức có AQ cao

Thời điểm phù hợp để áp dụng AQ

AQ và thay đổi

Những thách thức mà người lãnh đạo phải đối mặt

Vai trò của AQ đối với tổ chức

Vai trò của AQ đối với thành công của bất kỳ tổ

chức nào

Rào cản ngăn trở khiến tổ chức không có được AQ

7

cao Những vấn đề sau chương trình tập huấn

Tổ chức leo núi

AQ ở nơi làm việc

Chương 10: Thói quen của người Leo núi

Tại sao hầu hết mọi người đều thất bại khi học

những kỹ năng mới này: Năm cấp độ thành thạo của

Howell Hai nhân tố ảnh hưởng đến thành công

Bạn có thể mong đợi điều gì

Củng cố sức mạnh cho người Leo núi

AQ và những điều tốt đẹp hơn

Lời cảm ơn

LỜI NÓI ĐẦU

Rất nhiều người từ khi còn trẻ đã sớm rơi vào tình

cảnh vô vọng. Và thông thường những cái được cho

là “đáng lẽ” sẽ chẳng bao giờ xảy ra trên thực tế.

8

Điều gì quyết định hoài bão của chúng ta theo thời

gian? Đâu là nhân tố duy nhất quyết định cách chúng

ta đặt mục tiêu cho mình? Và những động lực nào sẽ

khiến chúng ta tiến gần hơn hoặc xa hơn so với

việc hiện thực hóa các mục tiêu đó? Chúng ta có thể

làm gì để thay đổi kết quả? Công trình của tiến sỹ

Stoltz sẽ giúp chúng ta kiểm soát được số phận của

chính mình, hiểu được, nâng cao một cách bền vững

những hoài bão và động lực của mình để có được một

cuộc sống ý nghĩa.

Hơn bao giờ hết, bây giờ chính là lúc bạn cần xác

định rõ, trưởng thành và toàn tâm toàn ý cống hiến

cho công việc và cuộc sống. Cuốn sách này sẽ đưa ra

câu trả lời thỏa đáng cho câu hỏi: “Cần phải làm

gì để có được những đóng góp lớn lao trong cuộc

9

đời?” Nó sẽ xác định và chỉ ra cho bạn những hành

vi, đặc điểm tạo nên sự khác biệt giữa những người

phi thường với những người đóng góp ít hoặc không

đóng góp gì. Và đây chính là thời điểm phù hợp nhất

để đưa ra thông điệp này.

Nghịch lý chi phối cuộc sống của chúng ta. Một mặt

là cơ hội để nâng cao cuộc sống nhờ công nghệ. Mặt

kia là mối bất hòa về mặt xã hội khiến người ta

nhụt chí, khoảng cách kinh tế ngày càng tăng giữa

các tầng lớp, sự cạnh tranh gay gắt không ngừng, và

những nhu cầu phần lớn không được đáp ứng của con

người.

Đối với một số người, tiến bộ công nghệ giúp cải

thiện cuộc

sống. Nhưng nhiều người lại không nghĩ như vậy.

10

Mặc dù công nghệ thông tin đem lại nhiều lợi ích,

song với đa số chúng ta, nó là gánh nặng buộc chúng

ta phải phấn đấu trong cuộc sống hiện đại và tiếp

thu một khối lượng thông tin ngày càng gia tăng.

Kết quả thường thấy là cảm giác vô vọng lan tỏa

khắp nơi. Những phương thuốc cũ đã không còn hiệu

quả.

Chỉ số vượt khó, gọi tắt là AQ, ngay lập tức trở

thành một lý thuyết có tầm ảnh hưởng lớn, một thước

đo ý nghĩa, một bộ công cụ được đúc kết để rèn

luyện tính kiên trì trong những thời điểm khó khăn.

Nó sẽ khiến bạn phải suy nghĩ lại công thức thành

công hiện tại của bản thân. Tuy nhiên, những thách

thức hiện nay không chỉ đòi hỏi bạn phải có cách tư

duy mới, mà còn bắt buộc phải có những phương pháp

11

dễ hiểu, dễ áp dụng và hiệu quả.

Điều gì quyết định động lực sống và khả năng đóng

góp có mục đích của bạn? Hãy coi hoài bão và ý muốn

như một đường cong hình chuông, từ đó bạn sẽ thấy

được những hàm ý sâu sắc về vị trí của mình trên

đường cong đó. Ở phía dưới cùng là những người rất

ít nỗ lực. Trên đường cong ở giữa là đa số mọi

người, chỉ làm vừa đủ để được chấp nhận, song lại

không phát huy hết tiềm năng của bản thân. Ở trên

cùng là 10% trong chúng ta, những người đi tiên

phong tạo ra những thay đổi và tiến bộ cho 90% còn

lại. Lần đầu tiên từ trước đến nay, AQ sẽ giúp làm

sáng tỏ bí ẩn về động cơ và sức mạnh của con người,

đem lại cho chúng ta niềm hy vọng, nguyên tắc và

phương pháp cơ bản để có một cuộc sống và sự nghiệp

12

đáng quý ở phần bên trên của đường cong.

Quy trình nâng cao AQ mang tính hệ thống, được xây

dựng kỹ lưỡng, hợp lý ở trong cuốn sách này về căn

bản không chỉ phù hợp với các nhóm, gia đình, cộng

đồng và cá nhân mà còn hiệu quả với các tổ chức.

Mỗi đối tượng sẽ tìm được những điều hữu ích cho

bản

thân từ quy trình gồm ba bước là khám phá, đo

lường và nâng cao

AQ của cá nhân và tập thể.

Những người lãnh đạo tổ chức sẽ có được một cách

thức mới để định nghĩa, tìm ra và phát triển những

nhân viên làm việc hiệu quả nhất. Họ sẽ được cung

cấp một hướng đi bền vững, một sơ đồ và la bàn để

xây dựng văn hóa thành tựu và kiên trì, và cùng với

13

đó là quan niệm mới về cách quản lý sự thay đổi.

Các nhóm sẽ học được những kiến thức mới mẻ và cần

thiết về động lực tham gia, đóng góp, và động lực

giữa người với người. AQ nhanh chóng trở thành một

phần không thể thiếu trong vốn từ và tiêu chuẩn của

bất kỳ nhóm nào có hiệu quả làm việc cao. Thông

qua mô hình và phương pháp của AQ, các gia đình và

cộng đồng sẽ được học những biện pháp thực tế để

vượt qua nỗi vô vọng, đồng thời cung cấp cho các

thành viên của mình những chiến lược lâu dài để đạt

được những mục đích lớn hơn và hoàn thành công

việc hiệu quả hơn.

Cuối cùng, cuốn sách này là niềm hy vọng cho con

người (một) và nhân loại (tất cả). Niềm hy vọng đó

sẽ tạo ra hành động và khả năng khao khát làm được

14

điều mình muốn. Tôi tin rằng công trình này thể

hiện niềm hy vọng rõ ràng nhất, ngắn gọn nhất của

bất kỳ ai trong chúng ta, dù là cá nhân hay tập

thể, đó chính là được sống có ý nghĩa hơn, bắt đầu

ngay từ ngày hôm nay.

DAVID PULATIE

Phó chủ tịch cao cấp

Tập đoàn Motorola, Inc.

P H Ầ N M Ộ T

PHÁT TRIỂN

TRONG GIAI ĐOẠN KHÓ KHĂN

C H Ư Ơ N G 1

Quan niệm mới về thành công

Ẩn sâu bên trong mỗi con người là những quyền năng

chưa được khai phá; đó là những quyền năng sẽ

15

khiến bản thân họ ngạc nhiên và chưa bao giờ nghĩ

rằng mình sẽ có được; nhưng đó là những sức mạnh mà

nếu được đánh thức và biến thành hành động thì sẽ

có thể thay đổi cả cuộc đời họ.

Orison Marden

Đó là một khu vực có kích thước chỉ bằng một ga-ra

ô tô, trông nó giống như một chiếc ngai vàng xù xì

làm bằng băng đá nhô ra gần 6 dặm hướng lên trời.

Nằm phía trên những ngọn gió và cao hơn tầm bay của

hầu hết các loại máy bay dân dụng, đó chính là

đỉnh núi Everest, ngọn núi của mọi ngọn núi.

Đây là nơi gần các vì sao nhất trên Trái đất, các

nhà leo núi thường bị quyến rũ bởi vẻ đẹp tráng lệ

và độ dốc thẳng đứng của nó. Tuy nhiên, không ai

bảo đảm được là mình sẽ thành công khi leo lên ngọn

16

núi này. Trong bảy người chỉ có một

người lên được đến đỉnh núi. Gần đỉnh núi là những

cơn bão

cuồng quét với tốc độ 160km/h, sẵn sàng quật ngã

nạn nhân của chúng bằng những cơn gió buốt lạnh và

tầm nhìn bằng không. Người leo núi sẽ chết dần chết

mòn, chống chọi trong một cuộc chiến nắm chắc phần

bại để tránh không bị kiệt sức. Trên 5.486m, vết

thương không thể lành lại, cơ thể kiệt quệ và không

khí khô đến mức chỉ ho thôi cũng có thể khiến

xương sườn của chúng ta bị gãy. Leo núi trong những

điều kiện bất lợi như vậy là thử thách tột bậc đối

với con người.

Thứ sáu, ngày 10 tháng 5 năm 1996, 31 người leo

núi của năm đoàn thám hiểm đã lên được đến đỉnh núi

17

Everest. Bất ngờ, có một cơn bão dữ dội kéo đến

khiến nhiều người bị mắc kẹt. Trong nhiều giờ đồng

hồ sau đó, một số người sống sót, còn một số đã

phải bỏ mạng. Một trong số đó là Doug Hanson, một

nhân viên bưu chính ở Renton, Washington. Khi cơn

bão tấn công, Hanson đã nằm xuống. Khi đi xuống núi

mà nằm xuống là một việc làm vô cùng nguy hiểm.

Rất ít người có thể đứng dậy trở lại. Vào cái đêm

băng giá ấy, Hanson đã đầu hàng và ra đi.

Tuy nhiên, Hanson không phải là người duy nhất

chống chọi với điều kiện khắc nghiệt trên ngọn núi

này. Ở một nơi khác trên đường lên đỉnh núi, có một

người leo núi tên là Beck Weathers cũng đang nằm

bất tỉnh trong tuyết. Suốt đêm hôm đó, một đội cứu

hộ đã tìm kiếm Weathers và nhận định rằng không còn

18

khả năng cứu sống ông. Trời quá tối, đường đi quá

nguy hiểm và mọi việc đã quá muộn với Weathers.

Tuy nhiên, vài giờ sau, có điều gì đó sâu thẳm bên

trong con người Weathers đã được đánh thức, và

chính nó đã cứu ông thoát khỏi cái chết lạnh lẽo,

giúp ông nhận thức được tình cảnh nghiệt ngã của

mình. Trong tờ Newsweek, Weathers cho biết: “Lúc đó

tôi đang nằm trên mặt băng và cảm thấy lạnh hơn

bất cứ điều gì bạn có thể tưởng tượng. Găng phải

của tôi

bị mất, và tay tôi trông cứ như được đúc bằng nhựa

vậy.” Weathers hoàn toàn có lý do để bỏ cuộc. Ông

đang bị lạc

giữa ngọn núi hoang vu, không có đồ tiếp tế, không

đồng đội,

19

không nơi trú ẩn hay bất kỳ khả năng sống sót nào.

Nhưng, khi phải đương đầu với cái chết, không biết

bằng cách nào Weathers đã khơi dậy được quyết tâm

bên trong để chinh phục được cái ngọn núi lớn hơn

bất kỳ ngọn núi nào mà ông từng leo trước đó này.

Lạnh cóng, kiệt sức, đơn độc và gần như đã chết,

bằng cách nào đó Weathers đã buộc bản thân phải di

chuyển, đứng dậy và mò mẫm trên chặng đường nguy

hiểm để về Khu trại Căn cứ, một đốm nhỏ giữa vùng

tuyết trắng hoang vu. Ý thức sâu thẳm về đích đến

đó đã khích lệ ông phải hành động. Ông cho biết,

khi nằm giữa vùng tuyết trắng: “Tôi có thể thấy khá

rõ gương mặt của vợ con. Tôi ước tính mình chỉ có

thể sống được từ ba đến bốn tiếng đồng hồ nữa mà

thôi, vì vậy tôi bắt đầu bước đi.” Với Weathers,

20

mấy tiếng tiếp theo dài như hàng thế kỷ. Biết rằng

nghỉ ngơi sẽ đồng nghĩa với cái chết, vì vậy ông cứ

tiếp tục đi mãi, đi mãi.

Trời sáng dần và tình cờ Weathers trông thấy một

thứ gì đó giống như một hòn đá màu xanh. May mắn

thay, đó chính là một túp lều. Đồng đội của

Weathers vội kéo ông vào bên trong; quần áo ông

đông cứng vì băng nên họ phải cắt hết chúng đi. Họ

đặt một chai nước ấm lên ngực ông và cho ông thở

bằng ô-xy. Không ai nghĩ rằng ông sẽ sống sót. Với

tình cảnh khó khăn bất ngờ mà cơn bão mang đến như

thế, thì ngay cả những người có kỹ năng giỏi hơn,

thậm chí là những người dẫn đường nổi tiếng như

Scott Fischer, có thể cũng không vượt qua nổi.

Không ai giải thích được điều gì bên trong con

21

người Weathers lại giúp ông sống sót giữa hoàn cảnh

khó khăn tưởng chừng như không thể vượt qua như

vậy trong khi những người khác phải bỏ mạng. Nếu ở

hoàn cảnh đó, liệu bạn có thể sống sót được không?

VƯỢT DỐC - ĐỊNH NGHĨA LẠI KHÁI NIỆM THÀNH CÔNG

Cuộc đời cũng giống như hành trình leo núi, bạn

chỉ có thể thực hiện được bằng cách nỗ lực không

ngừng để leo lên, thậm chí đôi khi phải bằng từng

bước tiến chậm chạp, đau đớn nối tiếp nhau.

Leo núi là một kinh nghiệm không thể diễn tả thành

lời, mà chỉ có những người cùng leo núi mới có thể

thấu hiểu và chia sẻ. Bên cạnh cảm giác khuây

khỏa, thỏa mãn và kiệt sức còn là cảm giác vui

sướng và yên bình tinh tế như khí trời trên núi.

Chỉ có người leo núi mới được nếm trải hương vị

22

thành công ngọt ngào này. Những người dừng ở dưới

cắm trại có thể tìm ra lời biện minh hợp lý để bào

chữa cho sự bỏ cuộc của mình, cũng như sẽ được ấm

áp và an toàn hơn, tuy nhiên họ chẳng bao giờ cảm

thấy là mình đã đạt được mục đích, có cảm giác được

sống, được tự hào và vui sướng.

Do đó, ta có thể định nghĩa thành công chính là

mức độ mà con người có thể tiến về phía trước và

lên cao, phát triển trong sứ mệnh cả cuộc đời mình,

vượt qua tất cả những trở ngại hay các kiểu nghịch

cảnh.

CÂU HỎI CƠ BẢN VỀ TÍNH HIỆU QUẢ CỦA CON NGƯỜI

Tại sao một số người thì kiên trì, trong khi số

khác chỉ đi được một chặng đường ngắn hoặc thậm chí

bỏ cuộc? Trên cơ sở các nghiên cứu khoa học, cuốn

23

sách này sẽ trả lời câu hỏi cơ bản nhất về tính

hiệu quả của con người và tổ chức. Câu hỏi này có

nhiều dạng khác nhau như sau:

ƒ Tại sao một số tổ chức phát đạt trong thời buổi

cạnh tranh còn số khác lại phải thất bại?

ƒ Tại sao một doanh nghiệp có thể chống chọi được

vớinhững hoàn cảnh vô cùng khó khăn trong khi

những doanh nghiệp khác bỏ cuộc?

ƒ Tại sao một số bậc cha mẹ dạy dỗ được con cái

mình trở thành những công dân tốt giữa môi trường

xóm giềng đầy bạo lực và ma túy?

ƒ Tại sao một cá nhân có thể chống chọi được với

những hoàn cảnh khó khăn, vượt qua tuổi thơ bị

ngược đãi trong khi những người khác không thể?

ƒ Tại sao một giáo viên ở nội thành lại có ảnh

24

hưởng tốt đến đời sống của học sinh, trong khi

những giáo viên khác lại không làm được điều đó?

ƒ Tại sao một người quản lý trong ngành không

gian bị thôi việc lại có thể đi đến hành động và

thay đổi số phận, trong khi những người khác trong

hoàn cảnh đó lại rơi vào sợ hãi và chán nản?

ƒ Tại sao nhiều thiên tài và cá nhân có chỉ số IQ

cao lại không phát huy được hết tiềm năng của

mình?Hàng ngày chúng ta gặp nhiều người như Beck

Weathers, những người mà trong những hoàn cảnh khó

khăn tưởng chừng như không vượt qua nổi lại có thể

đi tiếp. Trong khi những người khác phải chịu gục

ngã trước hàng loạt những thay đổi không ngừng dội

đến, thì những cá nhân này vẫn kiên định đứng lên

và tạo ra kỳ tích, rèn luyện bản thân trở nên khéo

25

léo hơn, mạnh mẽ hơn trên mỗi bước đi của mình.

Nghịch cảnh không hề tạo ra những khó khăn không

thể vượt qua. Mỗi khó khăn đều là một thách thức,

mỗi thách thức là một cơ hội, và một khi cơ hội đến

thì ta cần nắm bắt lấy nó. Thay đổi chính là một

phần thú vị của chuyến đi.

Nếu giống như Beck Weathers, bạn là mẫu người sẽ

chiến đấu và tìm cách để đi tiếp cho dù đang ở

trong hoàn cảnh

dường như không có cơ hội thành công, thì cuốn

sách này sẽ lý

giải điều đó. Đây là một nhân tố thiết yếu để giúp

bạn có được những thành công lớn hơn và vững mạnh

hơn trong cương vị lãnh đạo.

Thật không may, khi phải đối mặt với những thử

26

thách của cuộc đời, đa số mọi người đều nhanh chóng

dừng lại trước khi kịp thử nghiệm giới hạn của bản

thân và nỗ lực hết khả năng. Nếu bạn bỏ cuộc sớm

thì cuốn sách này sẽ giải thích lý do vì sao bạn

làm thế. Và quan trọng hơn, nó sẽ giúp bạn đạt được

sức mạnh cần thiết để thường xuyên nâng cao khả

năng của bản thân nhằm tiến lên, vượt qua nghịch

cảnh.

Một số cá nhân chỉ đơn giản là bỏ cuộc. Nếu bạn

cảm thấy mình thuộc nhóm này, thì cuốn sách này

cũng dành cho bạn. Nó sẽ đem lại cho bạn những cách

nhìn mới cũng như công cụ để củng cố sự kiên cường

và đưa bạn trở lại cuộc hành trình.

Biết giải quyết khó khăn quan trọng hơn nhiều so

với việc đơn thuần chỉ biết “lạc quan”.

27

Martin Selignman, trong cuốn Học cách lạc quan

AQ - CHỈ SỐ VƯỢT KHÓ - LÀ GÌ?

Công trình này dựa trên nghiên cứu của rất nhiều

học giả hàng đầu cùng với hơn 500 đề tài nghiên cứu

từ khắp nơi trên thế giới. Xuất phát từ ba ngành

khoa học chính: tâm lý học nhận thức, tâm lý thần

kinh miễn dịch học, và bệnh học thần kinh, Chỉ số

vượt khó (Adversity Quotient - AQ) bao gồm hai cấu

phần cần thiết của bất kỳ khái niệm thực tiễn nào –

lý luận khoa học và ứng dụng thực tế. Các khái

niệm và công cụ được

trình bày ở đây đã được đúc rút sau nhiều năm áp

dụng với hàng ngàn người từ nhiều tổ chức khác nhau

trên thế giới. Độc giả sẽ được đọc về những thách

thức và thành công của họ.

28

Kết quả của 19 năm nghiên cứu và 10 năm áp dụng

này chính là một bước đột phá lớn trong kiến thức

của chúng ta về những yếu tố tạo nên thành công.

Thành công của bạn trong công việc cũng như cuộc

sống chủ yếu là do Chỉ số vượt khó (AQ) của bạn

quyết định:

ƒ AQ cho biết mức độ chịu đựng và khả năng vượt

khó của bạn.

ƒ AQ dự báo ai sẽ vượt qua nghịch cảnh và ai sẽ

đầu hàng.

ƒ AQ dự báo ai sẽ vượt trên cả mong đợi về hiệu

quả hoạt động và tiềm năng của mình còn ai không

thể.ƒ AQ dự báo ai sẽ từ bỏ và ai sẽ chiến thắng.

AQ có ba dạng thức. Thứ nhất, AQ là một khái niệm

mới để thấu hiểu và thúc đẩy tất cả các khía cạnh

29

của thành công. Nó dựa trên nền tảng chắc chắn là

nghiên cứu khoa học, kết hợp kiến thức một cách mới

mẻ và thực tế để định nghĩa lại đâu là những yếu

tố tạo nên thành công. Những kiến thức mới này sẽ

được miêu tả trong Chương 3.

Thứ hai, AQ là thước đo cách thức phản ứng của bạn

đối với nghịch cảnh. Nếu không được khơi dậy,

những yếu tố này suốt đời sẽ chỉ là tiềm thức của

bạn mà thôi. Giờ đây, lần đầu tiên chúng ta đã có

thể đo được, hiểu được và thay đổi được những yếu

tố đó. Bạn sẽ có cơ hội đo lường và lý giải AQ của

mình trong Chương 4 và Chương 5.

Cuối cùng, AQ là một bộ công cụ có cơ sở khoa học

vững chắc giúp nâng cao khả năng phản ứng với

nghịch cảnh của bạn, nhờ đó sẽ nâng cao hiệu quả

30

của cá nhân bạn cũng như công việc

của bạn. Bạn sẽ được học và áp dụng những kỹ năng

này cho chính mình, cho người khác, và cho cả tổ

chức của mình trong các Chương từ 6 đến 9.

Ba yếu tố này kết hợp lại – kiến thức mới, thước

đo và công cụ thực tế – làm nên một bộ hoàn chỉnh

để giúp bạn hiểu và nâng cao yếu tố cơ bản trong

bước tiến hàng ngày và suốt đời của mình (xem Hình

1-1).

AQ bắt đầu từ cá nhân song không chỉ dừng lại ở

đó. Bạn sẽ nhận ra rằng lý luận, thước đo và công

cụ trình bày trong cuốn sách này có thể dùng để

nâng cao hiệu quả của:

ƒ Nhóm

ƒ Các mối quan hệ

31

ƒ Gia đình

ƒ Tổ chức

ƒ Cộng đồng

ƒ Văn hóa

ƒ Xã hội

Bạn sẽ thấy rằng AQ có thể áp dụng được dễ dàng

trong đời sống gia đình, trong các mối quan hệ và

trong tổ chức của mình. Chương 9 cung cấp cho bạn

những kiến thức và công cụ để xây dựng một tổ chức

có AQ hay văn hóa leo núi cao. AQ sẽ giúp bạn tăng

cường hiệu quả của mình trên cương vị lãnh đạo và

đồng thời nâng cao hiệu quả làm việc cho nhân viên.

Đối với tình trạng người lãnh đạo được trao chức

vụ cao nhưng trách nhiệm lại thấp, AQ sẽ củng cố

lại vai trò và cách thức để giành quyền tự chủ

32

trong những tình huống nhất định.

AQ dự báo:

• Hiệu quả hoạt động

• Sức khỏe tinh thần

• Động cơ

• Sức khỏe thể chất

• Quyền lực

• Lòng kiên trì

• Khả năng sáng tạo

• Tính kiên cường

• Năng suất

• Sự tiến bộ theo thời gian

• Khả năng học hỏi

• Thái độ

• Năng lượng

33

• Tuổi thọ

• Hy vọng

• Phản ứng với thay đổi

• Hạnh phúc, sức sống và niềm vui

AQ trong tổ chức

AQ của bạn là nền tảng cho tất cả các khía cạnh

khác của thành công. Ở rất nhiều tổ chức thuộc các

ngành nghề khác nhau như Abbott Labs, Kaibab

National Forest, Boehringer Ingelheim, W.L. Gore &

Associates (cơ quan sáng tạo ra Gore-Tex), Deloitte

& Touche LLP, Minnesota Power, ADC

Telecommunications, và U.S. West, tôi cùng các

khách hàng đã chứng minh được rằng những người có

AQ cao hơn có hàng loạt lợi thế như hiệu quả, năng

34

suất làm việc, khả năng sáng tạo, sức khỏe, lòng

kiên trì, tính kiên cường và sức sống, tất cả đều

hơn hẳn những người có AQ thấp.

Những người lãnh đạo của tổ chức Mott đã phát hiện

ra rằng AQ có thể dự báo được cách thức phản ứng

với thay đổi của mọi người. Ở First Data

Corporation, tôi và một nhóm lãnh đạo đã nhận thấy

rằng AQ dự báo ai sẽ có khả năng vượt qua nghịch

cảnh và ai sẽ thất bại. Ở Deloitte & Touche LLP, AQ

dự báo ai sẽ vượt trên cả mong đợi về kết quả thực

hiện và tiềm năng của mình và ai không thể. AQ

được dùng để phát triển nhân viên, giúp họ tăng

cường khả năng đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của

khách hàng. Ở Minnesota Power, AQ được sử dụng để

giúp những người lãnh đạo vượt qua khó khăn khi có

35

thay đổi, rút ngắn giai đoạn quá độ tốn kém, và đẩy

nhanh chu kỳ thay đổi. Đối mặt với tính chất hay

thay đổi của ngành, công ty ADC Telecommunications

sử dụng AQ để nâng cao lợi thế cạnh tranh, dùng nó

để giúp các nhân viên kinh doanh giỏi nhất kiên trì

không ngừng nâng cao doanh thu ở mức hai con số

đầy tham vọng. Tại một học khu đang phát triển, AQ

được dùng để giúp giáo viên phát triển đức tính bền

bỉ và sức chịu đựng để giảng dạy có ý nghĩa và có

mục đích. Kaibab National Forest sử dụng AQ để giúp

đội ngũ lãnh đạo và nhân viên chuẩn bị sẵn sàng

cho những khó khăn gian khổ mà họ sẽ gặp phải khi

thực hiện tầm nhìn đầy hoài bão của mình. Đại học

cộng đồng Maricopa dùng AQ để giúp cán bộ phát

triển,

36

lớn mạnh ngay cả dưới áp lực yêu cầu “làm nhiều

hơn, nhận ít hơn” ở chốn công sở. Tại một khu liên

hợp huấn luyện vận động viên Olympic trên cao, AQ

được sử dụng để dự báo khả năng lấy lại phong độ

của vận động viên bơi lội sau bất kỳ lần thi đấu

thất bại nào. AQ thường được dùng để tăng cường khả

năng bền bỉ của cá nhân khi phải đối mặt với những

thách thức của cuộc sống, trung thành với những

nguyên tắc và ước mơ của bản thân, dù xảy ra bất cứ

điều gì đi chăng nữa.

Vai trò của AQ trong lãnh đạo bản thân và người

khácLãnh đạo bắt đầu từ hành trình khám phá bản

thân. Trong những trang tiếp theo, bạn sẽ đi tiếp

hành trình của mình và tiếp nhận những kiến thức

mới để tồn tại và phát triển trong khó khăn. Nhưng

37

khi lãnh đạo, bạn cần có người dưới quyền để chỉ

huy.

Trong bối cảnh đầy bất ổn và thay đổi hiện nay,

nếu chỉ biết lãnh đạo thôi thì chưa đủ. Là người

lãnh đạo, bạn có trách nhiệm phải đảm bảo rằng mọi

người có đủ năng lực để vượt qua những thời điểm

thách thức. Các chương sau sẽ cung cấp cho bạn

những thông tin, công cụ và chiến lược cần thiết để

đánh giá và tăng cường năng lực này cho người

khác.

Bạn cũng sẽ học được cách xây dựng một tổ chức

kiên cường, năng động và có hiệu quả cao hơn.

Chương 10 sẽ luyện cho bạn cách xây dựng và lãnh

đạo một văn hóa leo núi có AQ cao.

Trách nhiệm và tự chịu trách nhiệm

38

Các bậc phụ huynh, những người lãnh đạo và thành

viên của các nhóm luôn phải đối mặt với hai câu hỏi

sau:

1. Tại sao một số người không nhận trách nhiệm

giải quyết

vấn đề và không chịu trách nhiệm về hành động của

mình?2. Tôi phải làm gì để giúp người khác có được

ý thức trách nhiệm này?

Nếu bạn đang phải gặp các vấn đề trên với bản thân

mình hoặc với người khác, thì cuốn sách này sẽ

cung cấp cho bạn một lý luận mới để giúp bạn nâng

cao tinh thần trách nhiệm và tự chịu trách nhiệm.

Yếu tố dự đoán thành công tổng thể: So sánh AQ với

IQ và EQ

Các yếu tố dự đoán chuẩn mực không phát huy tác

39

dụng. Trong cuộc sống, việc có một số người tài

năng hơn người khác là không có gì phải bàn cãi.

Một số được trời phú cho trí thông minh xuất chúng,

năng khiếu đặc biệt, sức khỏe thể chất hơn người,

một gia đình quan tâm, chu đáo, một cộng đồng vững

mạnh, và nhiều nguồn lực bất tận trong khi số khác

rất thiếu thốn những điều này. Tuy nhiên, mặc dù có

những lợi thế hiển nhiên trên, tại sao nhiều cá

nhân rõ ràng là có tài nhưng lại không phát huy

được hết tiềm năng của mình trong khi những người

khác, chỉ có một phần nhỏ những nguồn lực và cơ hội

đó, lại vượt lên trên hoàn cảnh của mình và vượt

xa mọi mong đợi? Đây chính là câu hỏi chủ đạo về

thành công.

Chỉ có IQ thì không đủ để đảm bảo thành công. Hãy

40

cùng nhau xem xét tư duy lạc hậu về một thước đo

thành công truyền thống, đó là IQ - Chỉ số thông

minh. Trước đây, trong một khoảng thời gian dài,

năng khiếu có được nhờ di truyền và được đo lường

bằng phương pháp khoa học này đã được các bậc phụ

huynh, giáo viên và người sử dụng lao động coi là

yếu tố dự đoán thành công chính xác. Tuy nhiên,

trên thế giới có vô vàn ví dụ điển hình về những

người có chỉ số IQ cao nhưng lại không tận dụng

được hết tiềm năng của mình.

Chúng ta đều biết có những người thông minh xuất

chúng nhưng lại đóng góp được ít hơn nhiều so với

những người có trí tuệ kém hơn họ.

Ví dụ như trường hợp của Ted Kaczynski, được FBI

đặt tên là “Sát thủ bom thư”. Kaczynski có mọi biểu

41

hiện của một người có IQ cao. Từ khi còn nhỏ ông

đã tỏ ra thông minh xuất chúng. Ông được đặc cách

học thẳng lên phổ thông mà không phải hoàn thành

bậc cơ sở. Được công nhận là thần đồng, ông theo

học ở Đại học Harvard khi mới 16 tuổi và tốt nghiệp

năm 20 tuổi. Ông tiếp tục hoàn thành chương trình

thạc sỹ và tiến sỹ toán ở Trường Đại học Michigan,

sau đó giảng dạy ở khoa toán hàng đầu thế giới tại

Đại học California ở Berkeley. Tuy nhiên, giảng dạy

là đóng góp lớn nhất cho xã hội mà Kaczynski làm

được. Sau hai năm làm việc, ông từ bỏ vị trí giảng

dạy của mình.

Được nuôi dưỡng để phát triển trí tuệ, nhưng

Kaczynski chưa bao giờ phát triển được kỹ năng xã

hội hay còn gọi là Chỉ số cảm xúc. Trong toàn bộ

42

quá trình đi học của mình, ông gần như vô hình,

không giao lưu với ai và cũng không xây dựng bất kỳ

mối quan hệ lâu dài nào. “Ted rất có năng khiếu

trốn tránh các mối quan hệ xã hội bằng cách đi lướt

qua mọi người và đóng sầm cửa lại sau lưng,” ông

Patrick McIntosh, một trong những bạn cùng phòng ký

túc với Kaczynski ở trường đại học, cho biết.

Người dân sinh sống ở Montana miêu tả ông là người

cách ly với xã hội. Ở trường, ông được đặt biệt

hiệu là “Ẩn sĩ của Harvard.”

Tuy Kaczynski rất có tài chế tạo và cài bom ngoài

vòng pháp luật, song ông lại không có khả năng giao

tiếp về mặt xã hội. Thay vì đóng góp để phát triển

thế giới, ông đã sử dụng thế mạnh duy nhất của

mình là trí thông minh để khiến 3 người chết và 22

43

người bị thương. Rõ ràng IQ không thể là yếu tố dự

đoán thành công hiệu quả.

Trí thông minh đã được định nghĩa lại. Trong cuốn

sáchbán chạy nhất của mình, Trí thông minh cảm xúc

(Emotional Intelligence), Daniel Goleman đã giải

thích sâu sắc lý do tại sao một số người có IQ cao

lại không tiến xa trong khi nhiều người chỉ có IQ

trung bình lại phát triển rực rỡ. Goleman giới

thiệu một khái niệm mở rộng, có cơ sở khoa học vững

chắc về trí thông minh, trong đó đưa ra những bằng

chứng thuyết phục để chứng minh quan niệm rằng bên

cạnh IQ, mỗi chúng ta còn cần có EQ hay Chỉ số cảm

xúc. Đến nay, EQ vẫn chỉ là một thước đo mang tính

giả thuyết, phản ánh khả năng đồng cảm với người

khác, trì hoãn sự thỏa mãn, kiểm soát sự nông nổi,

44

biết tự nhận thức, có lòng kiên trì, và giao tiếp

hiệu quả với người khác. Bằng một số ví dụ, Goleman

đã biện luận một cách thuyết phục rằng trong cuộc

sống, EQ quan trọng hơn IQ. Tuy nhiên, cũng như IQ,

không phải ai cũng có thể sử dụng đầy đủ EQ của

mình, không phát huy hết tiềm năng mặc dù họ có

những kỹ năng quý giá. Bởi trí thông minh cảm xúc

vẫn còn thiếu một thước đo đúng đắn và một phương

pháp rõ ràng để mọi người có thể học theo, vì vậy

đến nay nó vẫn rất khó nắm bắt.

Một số người sở hữu IQ cao cùng tất cả các khía

cạnh của trí

thông minh cảm xúc, nhưng đáng buồn là họ vẫn

không phát huy được tiềm năng của mình. Như vậy,

dường như cả IQ và EQ đều không phải là yếu tố

45

quyết định thành công. Tất nhiên, cả hai đều có

những vai trò nhất định. Nhưng câu hỏi đặt ra vẫn

còn đó, tại sao một số người kiên trì trong khi số

khác – có lẽ cũng thông minh và tự chủ tốt như vậy

– tụt lại phía sau và số khác nữa thì từ bỏ? AQ sẽ

giúp bạn trả lời câu hỏi này (xem Hình 1-2).

Để hiểu được tại sao AQ lại khiến một người kiên

trì leo núi trong khi những người khác bỏ cuộc,

trước hết chúng ta cần định nghĩa lại một cách

chính xác hơn về khái niệm “ngọn núi” và ba cách

phản ứng với thử thách của nó.

NGỌN NÚI - CON ĐƯỜNG ĐI ĐẾN THÀNH CÔNG

Đừng bao giờ đánh giá độ cao của một ngọn núi cho

đến khi bạn đã lên được đến đỉnh. Khi đó bạn sẽ

nhận thấy nó thấp đến chừng nào.

46

Dag Hammarskjold

Chúng ta sinh ra với động lực cốt lõi của con

người là Tiến lên. Tiến lên ở đây không có nghĩa là

lơ lửng trên một đài sen giữa những đám mây và lẩm

nhẩm những lời cầu nguyện. Đó cũng không chỉ đơn

thuần là leo lên chiếc thang danh vọng, mua một

ngôi nhà trên đồi, hay là tích lũy của cải. Tuy

vậy, đây có thể chính là những phần thưởng khi bạn

tiến lên. Tôi sử dụng cụm từ tiến lên theo nghĩa

rộng nhất của nó – kiên định với mục đích của cuộc

đời bạn, cho dù đó có là gì đi chăng nữa. Dù bạn

tiến lên để giành được thị phần, để có được điểm số

cao hơn, để cải thiện các mối quan hệ, để làm tốt

hơn công việc

của mình, để hoàn thành một khóa học, để nuôi dạy

47

con thành tài, để được gần Chúa hơn, hay là để đóng

góp có ý nghĩa hơn trong cuộc đời ngắn ngủi của

mình trên hành tinh này, thì bạn đều phải có động

lực. Những người thành công đều có sự thôi thúc đến

tột cùng là phải cố gắng phấn đấu, tiến bộ, đạt

được mục tiêu và thực hiện ước mơ của mình.

Động lực cốt lõi tiến lên của con người chính là

cuộc chạy đua mang tính bản năng với thời gian để

hoàn thành sứ mệnh của chúng ta ở mức tối đa có thể

trong quỹ thời gian ít ỏi mà tạo hóa ban cho, dù

điều đó có được viết ra thành lời hay chỉ là ngầm

hiểu. Cho dù có chính thức phát biểu ra mục đích

của mình hay không, thì bạn vẫn cảm thấy được động

lực này. Nếu bạn không tin thì hãy quan sát những

điều xảy ra với những người bị ung thư vừa bất ngờ

48

thuyên giảm hoặc một người vừa thoát chết trong

gang tấc mà xem. Ngay lập tức họ sẽ đánh giá lại

cuộc sống của mình và xác định “điều gì mới thực sự

là quan trọng”, từ đó dẫn đến những thay đổi sâu

sắc về hành vi. Những cá nhân này dành nguồn sinh

lực mới cho những điều quan trọng trong cuộc sống –

những điều liên quan đến mục đích của họ.

Hành trình đi lên này không chỉ hạn chế ở phương

diện cá nhân. Mọi tổ chức và nhóm làm việc đều cố

gắng tiến lên phía trước và lên cao hơn. Các chương

trình nâng cao chất lượng tổng thể, các sáng kiến

phát triển, tái thiết lập, tái cơ cấu, phát huy sức

mạnh của đội ngũ nhân viên đa dạng, rút ngắn chu

kỳ, tránh lãng phí, và tăng cường đổi mới đều là

những nỗ lực để trèo lên đỉnh núi đang bị cản trở

49

bởi những trận lở tuyết, khí hậu khắc nghiệt và

những khe núi không lường thấy trước.

Mọi người đều có động lực cốt lõi là tiến lên, vậy

tại sao chúng ta lại không thấy đỉnh núi chật ních

và chân núi vắng người? Tại sao thực tế lại là

điều ngược lại?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần xem những gì

xảy ra

với ba nhóm người mà chúng ta bắt gặp trên hành

trình leo núi. Những cá nhân này có cách phản ứng

khác nhau đối với chuyến đi, và do đó dẫn đến nhiều

mức độ thành công và vui sướng khác nhau trong

cuộc đời họ. Chúng ta có thể dễ dàng nhận ra những

người này trong tổ chức và các mối quan hệ của

mình, trong các buổi họp lớp cấp ba, ở trường của

50

con, hay trên bản tin – ở mọi tầng lớp xã hội.

Người Bỏ uộc

Chắc chắn rằng có rất nhiều người lựa chọn không

tham gia, trốn tránh, rút lui và từ bỏ. Đây là

những người Bỏ cuộc. Họ từ bỏ việc leo núi, từ chối

cơ hội mà ngọn núi đem lại. Họ phớt lờ, ngụy tạo,

hoặc từ bỏ động lực cốt lõi của con người là tiến

lên và cùng với đó là rất nhiều điều mà cuộc sống

ban cho họ.

Người Cắm trại

Nhóm thứ hai là những người Cắm trại. Họ chỉ đi

đến một mức độ nhất định và nói: “Đây là nơi xa

nhất tôi có thể (hoặc muốn) đến.” Không còn hứng

thú leo núi, họ quyết định từ bỏ hành trình đi lên

và tìm một vùng đất bằng phẳng, dễ chịu để trốn

51

tránh khó khăn. Và đó là nơi họ lựa chọn để sống

nốt những năm tháng còn lại của đời mình.

Khác với người Bỏ cuộc, ít nhất người Cắm trại

cũng dám chấp nhận thử thách đi lên. Họ cũng có

được một vùng đất của riêng mình. Có thể chuyến đi

của họ đã rất dễ dàng, hoặc có thể họ đã phải hy

sinh nhiều và làm việc siêng năng mới có thể đến

được đó. Một số người coi việc đi lên được phần nào

này đã là một “thành công” theo ý nghĩa cuối cùng

của từ đó. Đây là một nhận thức sai lầm rất phổ

biến ở những người coi thành công là một điểm đến

cụ thể, trái với mục đích thực sự của chuyến đi.

Tuy nhiên, mặc dù người cắm trại có thể thành

công khi đến được vùng đất cắm trại, nhưng họ

không thể duy trì thành công nếu không tiếp tục

52

tiến lên. Tự phát triển và trau dồi bản thân suốt

đời chính là định nghĩa của hành trình đi lên.

Luôn phấn đấu, tìm tòi, khám phá, chứ không chịu

khuất phục.

Tennyson

Người Leo núi

Tôi gọi những người trung thành với hành trình đi

lên suốt đời là người Leo núi. Bất kể xuất thân là

gì, có lợi thế hay chịu bất lợi, may mắn hay bất

hạnh, họ vẫn tiếp tục tiến lên. Họ là những “con

thỏ chạy bằng pin Energizer ” của ngọn núi. Người

Leo núi là những người luôn nghĩ đến khả năng,

không bao giờ cho phép tuổi tác, giới tính, sắc

tộc, khó khăn về thể chất và tinh thần hay bất kỳ

trở ngại nào khác làm ảnh hưởng đến hành trình của

53

mình.

Cách sống của người Bỏ cuộc, người Cắm trại, Và

người Leo núi

Theo định nghĩa, người Bỏ cuộc thường có cuộc sống

thỏa hiệp. Họ từ bỏ ước mơ và lựa chọn những gì mà

họ cho là con đường bằng phẳng, dễ dàng hơn. Trớ

trêu là ở chỗ, khi cuộc đời càng qua đi, người Bỏ

cuộc càng phải gánh chịu nỗi đau đớn lớn hơn so với

những gì mà họ đã cố gắng né tránh bằng cách không

leo lên. Chắc chắn rằng một trong những phút giây

đau lòng, khổ sở nhất của con người chính là lúc

nhìn lại cuộc đời vô nghĩa của mình. Đây chính là

số phận của những người Bỏ cuộc.

Trong những lời buồn thể hiện trên ngòi bút hay

đầu môi,

54

Còn gì buồn hơn là những lời này: “Giá mà mọi việc

đã khác đi!”

John Greenleaf Whittier, Maud Muller, 1856, Khổ 53

Kết quả là, người Bỏ cuộc thường cảm thấy cay

đắng, phiền muộn và tê liệt về cảm xúc. Hoặc họ sẽ

trở nên tức giận, chán nản, ghét bỏ thế giới quanh

mình, bực bội với những người đi lên. Họ thường rơi

vào tình trạng lạm dụng nghiêm trọng những thứ

quanh mình. Đó có thể là rượu, ma túy, hoặc những

chương trình TV tạp nham, để tìm kiếm sự giải thoát

nhằm thay đổi hoặc làm tê liệt tâm trí bản thân.

Stephen Covey, Roger và Rebecca Merrill, tác giả

cuốn Ưu tiên cho những điều quan trọng nhất giải

thích cách sử dụng thời gian của những người hiệu

quả – họ thường làm những điều quan trọng (tức là

55

liên quan đến mục đích của mình) chứ không phải

những điều cần làm gấp. Những người kém hiệu quả

sống trong thế giới của những điều lãng phí thời

gian, vô nghĩa nhưng lại vô cùng hấp dẫn. Đây chính

là nơi ta tìm thấy rất nhiều người Bỏ cuộc. Dù cố

ý hay không, thì người Bỏ cuộc vẫn đang trốn tránh

việc leo núi mà quên đi tiềm năng của mình trong

cuộc sống.

Bạn không cần chờ đến cuối đời mới hiểu được rằng

những người sợ chết nhất lại chính là những người

biết rằng họ chưa bao giờ thực sự sống đúng nghĩa.

Than ôi, chỉ đến cuối cuộc đời người ta mới nhận

ra rằng mình chưa sống bao giờ.

Henry David Thoreau

Giống như người Bỏ cuộc, người Cắm trại cũng có

56

cuộc sống

thỏa hiệp, chỉ khác ở mức độ thỏa hiệp mà thôi.

Mệt mỏi vì leo núi, họ thốt lên: “Thế là đủ rồi,”

mà không nhận thức được cái giá mà họ sẽ phải trả.

Người cắm trại thường cảm thấy khá hài lòng về sự

cân bằng rõ ràng giữa việc hy sinh những gì có thể

đạt được với việc bám lấy cái ảo tưởng là sẽ giữ

được những gì đang có. Họ thường cảm thấy đúng đắn

khi ngừng leo núi để thưởng thức thành quả lao động

của mình, hoặc chính xác hơn là những quang cảnh

và nguồn an ủi mà họ có được từ chuyến leo núi dở

dang của mình.

Khi dựng trại, người Cắm trại thường tập trung

toàn bộ năng lượng để trang bị cho túp lều của mình

những món đồ vật chất để biến đó thành nơi thoải

57

mái nhất có thể. Khi dành năng lượng và nguồn lực

để tạo tiện nghi cho nơi cắm trại, người Cắm trại

đã lãng phí những điều mà nếu được chỉ dẫn đúng, họ

còn có thể làm được nhiều hơn thế với chính những

yếu tố đó.

Tuy chúng ta chưa bao giờ nghe ai định nghĩa thành

công là sự thoải mái, nhưng chúng ta lại gặp rất

nhiều người tin rằng đó là mục đích cuối cùng của

họ. Đây chính là những người Cắm trại. Họ tạo ra

một “nhà tù tiện nghi” – một nơi quá nhàn hạ khiến

họ không dám liều lĩnh bỏ đi. Ở đây cuộc sống không

đúng như những gì nó đáng phải có, nhưng cũng đã

đủ tốt. Tôi đã gặp rất nhiều người Cắm trại và thấy

được những ví dụ điển hình về nhà tù tiện nghi

trong cuộc sống hàng ngày ở các tổ chức mà tôi tư

58

vấn. Người Cắm trại có một công việc tốt, lương

thưởng khá ổn. Tuy nhiên, những ngày sôi nổi, năng

lượng để học hỏi, trưởng thành và sáng tạo đều đã

mất từ lâu. Cuộc sống có vẻ như thật dễ dàng; họ

biết cần mong đợi điều gì và những giây phút đau

khổ vì bất kỳ điều gì đều không còn nữa – ngoại trừ

cái hiện thực đang giày vò họ là có rất nhiều ước

mơ họ đã không thực hiện được và những biến đổi

không ngừng luôn chực đe dọa nơi cắm trại của họ.

Người Cắm trại là những người hài lòng trong sự hy

sinh. Họ

hài lòng với việc “có đủ” chứ không hề phấn đấu.

Hãy nhìn lại Tháp nhu cầu của nhà tâm lý học

Abraham Maslow (Hình

1-3). Người Leo núi thành công trong việc thỏa mãn

59

những nhu cầu cơ bản của mình – đồ ăn, nước uống,

sự an toàn, nơi trú ẩn, và thậm chí là cảm giác

thuộc về nơi này. Họ đã leo được lên phía trên chân

núi. Và khi quyết định dừng lại cắm trại, họ đã hy

sinh bậc thang cao nhất trong Tháp nhu cầu của

Maslow – đó là Nhu cầu tự hoàn thiện, hay chính là

đỉnh núi

– để bám lấy những gì mình có. Kết quả là, Người

Cắm trại bị thôi thúc mạnh mẽ bởi cả sự thoải mái

và nỗi sợ hãi. Họ vừa sợ mất nơi cắm trại, đồng

thời họ cũng vừa tìm kiếm sự thoải mái ở nơi cắm

trại nhỏ bé ấm cúng của mình.

Trong ba mẫu người này, chỉ có người Leo núi là có

một

cuộc sống thực sự. Họ ý thức được sâu sắc về mục

60

đích của mình và dành đam mê cho những việc mình

làm. Họ biết cách tận hưởng niềm vui, coi đó như

một món quà và phần thưởng cho hành trình leo núi

của mình. Dù biết rằng leo lên đến đỉnh là một điều

khó thực hiện, nhưng người Leo núi không bao giờ

quên đó mới chính là mục đích chuyến đi của mình.

Người Leo núi biết rằng mình sẽ nhận được nhiều

phần thưởng dưới dạng lợi ích lâu dài và những bước

đi nhỏ để giúp họ có những bước tiến lớn lên đỉnh

núi sau này. Người Leo núi biết nắm lấy thử thách

mà họ chắc chắn sẽ gặp phải.

Thomas Edison đã dành 20 năm với 50.000 thí nghiệm

để phát minh ra một loại pin nhẹ, bền, hiệu quả

dùng làm nguồn cung cấp điện năng độc lập. Có một

câu chuyện nổi tiếng về ông kể rằng có một người đã

61

hỏi về hành trình phát minh của ông: “Ông Edison,

ông đã thất bại 50.000 lần. Điều gì khiến ông nghĩ

rằng thí nghiệm của mình sẽ có kết quả?” Và Edison

trả lời: “Kết quả ư? Vì tôi đã tìm ra rất nhiều kết

quả. Tôi tìm ra được 50.000 thứ không dùng được!”

Edison cũng là một người Leo núi, ông đã soi rọi

ánh sáng về ý nghĩa thực sự của lòng kiên trì.

Người Leo núi thường có niềm tin mạnh mẽ vào những

điều lớn lao hơn bản thân mình. Niềm tin này giúp

họ giữ vững tinh thần khi bị ngọn núi áp đảo và làm

cho hoảng sợ, ngay cả khi mọi hy vọng đi lên đều

bị ngăn cản dữ dội. Niềm tin của người Leo núi

chính là mọi điều đều có thể và sẽ thực hiện được

bằng cách này hay cách khác mặc cho người khác có

phủ định, cho rằng con đường nào đó là không thể đi

62

được. Tôi chắc rằng anh em nhà Wright1 có lẽ cũng

từng nói về niềm tin vào những điều không thể.

Giống như Beck Weathers trên đỉnh Everest, người

Leo núi

rất kiên trì, bền bỉ và không dễ nản lòng. Họ luôn

gắng sức tiến lên. Khi gặp một mỏm đá cheo leo

đáng sợ hay đường cụt, họ chỉ đơn giản là tìm một

con đường khác để đi. Khi thấm mệt và không thể đi

tiếp, họ tìm một chỗ trú ẩn và nghỉ ngơi. Từ “bỏ

cuộc” không có trong từ điển của người Leo núi. Họ

đủ chín chắn và khôn ngoan để hiểu rằng đôi khi bạn

cần lùi lại để có thể tiến lên. Lùi lại là một

phần tất yếu trong hành trình đi lên. Vì vậy, người

Leo núi không hề sợ hãi trước những khó khăn trong

cuộc sống nhờ lòng dũng cảm và kỷ luật thực sự.

63

Người Leo núi cũng là con người. Đôi khi họ cũng

kiệt sức vì leo núi. Họ cũng nghi ngờ, cảm thấy cô

đơn hoặc tổn thương. Có lúc họ nghi ngờ những nỗ

lực, cố gắng của mình. Đôi khi, bạn có thể thấy họ

ngồi cùng những người Cắm trại. Khác biệt là ở chỗ

người Leo núi ở đó để lấy lại sức lực, nạp thêm

nhiên liệu, tiếp thêm năng lượng cho hành trình

phía trước, trong khi người Cắm trại thì dừng lại ở

đó. Đối với người Leo núi, nơi cắm trại chỉ là một

điểm nghỉ chân. Còn đối với người Cắm trại thì đó

là nhà.

Người Bỏ cuộc, người Cắm trại và người Leo núi ở

nơi làm việc

Theo định nghĩa, người Bỏ cuộc chỉ làm để đối phó.

Họ có rất ít hoài bão, ít động lực, và chất lượng

64

làm việc thấp. Họ ít khi dám mạo hiểm và cũng kém

sáng tạo, trừ khi phải làm để tránh những thách

thức lớn. Đầu tư rất ít cho công việc, người Bỏ

cuộc là một gánh nặng lớn cho bất kỳ một tổ chức

nào.

Còn người Cắm trại, không giống như người Bỏ cuộc,

vì họ cũng đã đi lên được phần nào, cho nên họ

cũng cho thấy được một chút chủ động, một chút động

lực và một chút nỗ lực. Họ sẽ cố gắng làm bất kỳ

điều gì giúp họ bảo vệ tốt hơn những gì đang có. Họ

làm những gì cần thiết. Hầu hết những người

Cắm trại sẽ không cố ý mạo hiểm để bị sa thải vì

kết quả làm việc của mình. Đây là khó khăn và cái

giá phải trả khi là một người Cắm trại. Nếu bạn

biết một người Cắm trại, thì người đó có thể sẽ

65

không phát huy được năng lực thực sự nhưng vẫn sẽ

làm đủ tốt để giữ được công việc của mình. Tuy

nhiên, trong thời điểm và giai đoạn mà năng lực làm

việc và mức độ hoàn thành công việc là yêu cầu

quan trọng nhất và các tổ chức đang nỗ lực để trở

thành “tốt nhất”, thì bất kỳ sự cố gắng không hết

sức nào đều sẽ ảnh hưởng đến kết quả, thậm chí là

sự sống còn, của toàn tổ chức. Chính cơ sở dựa trên

kết quả làm việc chấp nhận được này đã giúp người

Cắm trại tiếp tục được tuyển dụng và khiến những

người nhìn xa trông rộng đang phấn đấu để có hiệu

quả làm việc tốt nhất phải nản lòng.

Người Cắm trại có mức độ sáng tạo vừa phải và chấp

nhận một số mạo hiểm đã được tính toán trước,

nhưng thông thường họ chỉ chơi bài an toàn, tức là

66

chỉ sáng tạo và mạo hiểm trong những lĩnh vực đặt

ra ít nguy cơ nhất. Theo định nghĩa, họ cắm trại là

để tránh những biến đổi bất ngờ về niềm tin có

nguy cơ dẫn đến thay đổi lớn1. Người Cắm trại có

thể gây tốn kém, nếu không nói là gây hại.

Điều gì sẽ xảy ra với thể chất và tinh thần của

một người nếu người đó cắm trại ở một chỗ quá lâu?

Đó là sự mai một. Cắm trại càng lâu thì họ bị mai

một càng nhiều. Theo thời gian, người Cắm trại sẽ

mất dần khả năng leo núi. Và khi bị mai một, họ sẽ

càng ngày càng cảm thấy bị đe dọa khi thấy người

khác tiến lên. Người Cắm trại cũng có thể mất đi

thế mạnh của mình, trở nên chậm chạp, yếu ớt hơn,

giảm dần hiệu quả làm

việc và kết quả cứ thế kém dần đi. Khi thời gian

67

trôi qua, họ

nhận ra thực tế nghiệt ngã rằng khi cố gắng ở lại

một nơi, thì

cuối cùng họ sẽ đánh mất vị trí của mình.

Không giống như người Bỏ cuộc và người Cắm trại,

người Leo núi biết đón nhận thử thách và sống với ý

thức phải làm ngay mọi việc. Họ năng nổ, có động

lực mạnh mẽ, luôn cố gắng phấn đấu để đạt đến mức

tối đa mà họ có thể làm được trong cuộc sống. Người

Leo núi chính là chất xúc tác cho hành động; họ có

xu hướng làm cho mọi việc xảy ra.

Người Leo núi luôn cố gắng hết mình để trưởng

thành và học hỏi suốt đời, vì vậy nguyên tắc của họ

rất giống với nguyên tắc Kaizan – của người Nhật –

nguyên tắc này đang được thấm nhuần ở rất nhiều tổ

68

chức. Người Leo núi không giữ nguyên một danh hiệu

hay vị trí cụ thể nào, họ không ngừng tìm kiếm

những cách thức mới để phát triển và đóng góp cho

xã hội.

Sứ mệnh của nguyên Tổng thống Jimmy Carter là sử

dụng những kỹ năng và tài năng của mình để giúp đỡ

những người kém may mắn hơn. Trong khi hầu hết các

vị Tổng thống khác khi về hưu thường lui về ở ẩn,

thì ông lại chọn một con đường khác biệt. Sau thất

bại thảm hại trước Ronald Reagan trong kỳ tranh cử

năm 1980, ông và Rosalynn tiếp tục sứ mệnh giúp đỡ

mọi người thông qua Trung tâm Carter, bằng các hoạt

động phòng chống bệnh tật ở Châu Phi, giám sát

những cuộc bầu cử có thể gây bất đồng ở các nước

Thế giới thứ ba, xây nhà cho người vô gia cư và đàm

69

phán hòa bình trên khắp toàn cầu. Ông đã tạo nên

tầm ảnh hưởng này bằng cách tiếp tục hành trình đi

lên của mình, tiếp tục học hỏi, phát triển và

chuyên tâm vào công việc đó. Ông đã có thể lựa chọn

bỏ cuộc hoặc cắm trại. Ông đã đến được nơi cao hơn

– nơi mà hầu hết mọi người có thể mơ ước, nhưng

ông vẫn tiếp tục tiến lên cho đến tận cuối đời. Bất

chấp những thất bại về mặt chính trị, Jimmy Carter

vẫn luôn là một người Leo núi.

Người Leo núi làm việc với một tầm nhìn rộng lớn.

Họthường có khả năng truyền cảm hứng cho người

khác và do đó thường là những người lãnh đạo giỏi.

Mohandas Gandhi, nhà lãnh đạo tinh thần của Ấn Độ,

không hề có quyền lực chính thức nào khi ông lật đổ

ách đô hộ của Đế quốc Anh. Sự tận tâm bất diệt với

70

công bằng và tự do đã khiến ông trở thành nhà lãnh

đạo bất đắc dĩ của toàn đất nước. Sự cống hiến của

ông đối với hành trình Đi lên vẫn tiếp tục truyền

cảm hứng cho thế giới. Người Leo núi luôn tìm ra

cách để khiến mọi việc có thể xảy ra.

Những mối quan hệ của người Bỏ cuộc, người Cắm

trại và người Leo núi

Các mối quan hệ là trung tâm của mọi việc chúng ta

làm. Có lẽ cơ hội lớn nhất để phát huy tiềm năng

của một người là tạo dựng một mối quan hệ cộng tác,

tương trợ suốt đời với một người khác. Để làm được

điều đó đòi hỏi phải có niềm tin mãnh liệt, sự tận

tâm, cam kết, nhạy cảm và nhạy bén về cảm xúc.

Người Bỏ cuộc thường không nhất thiết phải là

người cô đơn, họ rất dễ tìm được những người sẵn

71

sàng chia sẻ thời gian rảnh rỗi hoặc cũng tiếc nuối

về chuyến leo núi mà đáng lẽ họ đã có thể thực

hiện. Họ cùng nhau nuôi dưỡng nỗi vô vọng hoặc tạo

nên những lời chỉ trích cay độc về cái thế giới

đang làm ngơ với họ.

Người Bỏ cuộc cũng có xu hướng né tránh những

thách thức lớn đến từ những cam kết thực sự. Cuộc

sống của họ đầy những người quen biết, nhưng rất

ít, nếu có, tình bạn đích thực, ngoại trừ tình bạn

được xây dựng lên từ nỗi oán giận chung đối với

ngọn núi và tất cả những gì nó đại diện. Người Bỏ

cuộc mất đi tất cả những điều quý giá nhất có được

từ sự trưởng thành và thực hiện ước mơ: những mối

quan hệ sâu sắc và ý nghĩa.

Khi nỗ lực để làm thỏa mãn bản thân, người Cắm

72

trại đã hy

sinh những tiềm năng cá nhân của mình, thậm chí là

trong các mối quan hệ. Họ thường tìm kiếm và giao

thiệp thành công với những người bạn cắm trại khác.

Có thể họ đã dám mạo hiểm lao vào những cam kết

dẫn đến những đau đớn không thể chịu đựng được. Từ

những vết sẹo và sự khôn ngoan tích lũy được, người

Cắm trại học cách đánh đổi sự mãn nguyện để lấy sự

hài lòng cho bản thân. Người Cắm trại chơi trò an

toàn trong các mối quan hệ hôn nhân của mình, ít để

xảy ra những điều bực bội và ít dám mạo hiểm để

nâng mối quan hệ lên một mức độ ngày càng mới hơn,

phong phú hơn. Họ sẽ chỉ đi đến đấy, và khi làm

vậy, họ cũng mất rất nhiều.

Trong khi đó, người Leo núi không sợ khám phá tiềm

73

năng vô hạn trong mối quan hệ giữa hai con người.

Họ chào đón những cam kết có ý nghĩa với những

người cùng sát cánh leo núi tiềm năng. Họ nhận thấy

được sức mạnh và phần thưởng cho mối kết hợp thực

sự giữa những tâm hồn. Người Leo núi hiểu và đón

nhận những rủi ro có thể dẫn đến những tổn thương

tột cùng. Nhờ đó, người Leo núi có thể phải trải

nghiệm những cảm giác đau buồn nhất khi kết thúc

một mối quan hệ mà cả hai đều hết sức vun đắp.

Nhưng họ cũng có cơ hội được hưởng những phút giây

hạnh phúc nhất, cái cảm giác sung sướng tột độ và

sự thỏa mãn vô bờ có được từ những dạng thức cao

nhất của tình yêu.

Giống như những điều kiện ở trên núi, mối quan hệ

của người Leo núi không phải lúc nào cũng dễ dàng,

74

ấm áp hay hoàn toàn không đau đớn. Tuy nhiên, cam

kết tiến lên phía trước và vươn cao hơn giúp họ

vượt lên trên những thách thức và sợ hãi tất yếu sẽ

phát sinh. Người Leo núi luôn chấp nhận những

thách thức đó và tiếp tục cố gắng để có được mối

liên hệ cao nhất với một người khác.

Cách phản ứng với thay đổi của người Bỏ cuộc,

người Cắm trại và người Leo núi

Khi tham khảo ý kiến của các ủy viên ban quản trị

về thay đổi, tôi luôn nhận được cùng một thống kê

đáng buồn. Trong một cuộc họp gần đây với một ủy

viên quản trị cao cấp của một hãng sản xuất chất

bán dẫn, khách hàng của tôi phàn nàn rằng: “Mỗi khi

đưa ra một sự thay đổi, thông thường chúng tôi đều

dự đoán được rằng sẽ có khoảng 20% nhân viên đồng

75

tình, cho dù thay đổi đó là gì đi chăng nữa. Khoảng

60% do dự và chơi trò “chờ và xem”. 20% còn lại

ngay lập tức phản đối thay đổi, bất kể điều đó có

thể đem lại cho họ những gì.” Nhìn chung, đây là

những người Bỏ cuộc. Họ phản ứng với thay đổi theo

kiểu “chống lại hoặc bỏ chạy”. Người Bỏ cuộc thường

có xu hướng chống lại thay đổi và phá hoại mọi cơ

hội thành công, hoặc họ sẽ trốn tránh và chủ động

tránh xa.

60% do dự chính là những người Cắm trại. Do được

thúc đẩy bởi nỗi sợ hãi và sự thoải mái, người Cắm

trại không có nhiều khả năng thay đổi – nhất là

những thay đổi lớn. Họ có thể ủng hộ một số điều

chỉnh đối với nơi cắm trại của mình (ví dụ như nâng

cấp máy tính ở cơ quan) nhưng dần dần, họ sẽ chủ

76

động hoặc thụ động chống lại những thay đổi lớn hơn

(như cơ cấu lại tổ chức). Những người Cắm trại,

muốn bảo vệ sự thoải mái mà họ đã phải chiến đấu

khó khăn mới có được cũng như tính ổn định trong

thế giới của họ, sẽ cố gắng bám trụ. Điều này dễ

dàng hơn rất nhiều so với việc phải bắt đầu lại

hành trình leo núi. Sự thận trọng tập thể của những

người Cắm trại lớn đến mức có thể khiến những thay

đổi quan trọng không thể thực hiện được.

Cùng lắm, người Cắm trại cũng sẽ chỉ tham gia một

cách không nhiệt tình vào những thay đổi lớn. Họ có

thể chào đón, thậm chí một cách sốt sắng, những

thay đổi có thể chấp nhận được với những điều đã

có, miễn là những thay đổi đó không

làm rung chuyển nền tảng cuộc sống vốn đang trong

77

tầm kiểm soát của họ. Còn trong trường hợp tệ nhất,

khi nhận thấy mối đe dọa thực sự đối với những gì

họ đã phải khó khăn lắm mới có được, người Cắm trại

sẽ chủ động ngấm ngầm phá hoại thành công của tổ

chức.

Thay đổi đôi khi cũng buộc người Cắm trại phải tìm

lại niềm vui leo núi đã mất. Tuy có những khó

khăn, trở ngại, nhưng người Cắm trại nếu quyết tâm

và tập trung vào mục tiêu của mình thì – một lần

nữa – họ lại có thể leo lên.

Người Leo núi là người dễ đón nhận nhất, thậm chí

còn phát động, những thay đổi tích cực. Họ vươn lên

từ những thách thức mà thay đổi đem lại và chào

đón những cơ hội giúp họ tiến lên bằng mọi nỗ lực.

Trên thực tế, bạn có thể dựa vào sự trợ giúp của

78

Người Leo núi để thực hiện thay đổi. Người Leo núi

hiểu được rằng ở trên núi thì thay đổi là một thực

tế không thể tránh khỏi. Có một câu nói nổi tiếng

về thời tiết ở những miền đất cao là: “Nếu bạn

không thích thời tiết ở đây, hãy chớp mắt và nó sẽ

thay đổi.” Nếu không có khả năng thích ứng và tận

dụng những thay đổi, bạn cũng không có khả năng Leo

núi. Người Leo núi trưởng thành từ thay đổi.

Ngôn ngữ của người Bỏ cuộc, người Cắm trại và

người Leo núi

Không khó để đoán được rằng người Bỏ cuộc rất khéo

sử dụng ngôn ngữ tiêu cực. Họ nhanh chóng tìm ra

những lý do giải thích tại sao mọi việc không thể

giải quyết được. Họ hay dùng những từ như “không

thể,” “sẽ không,” “không thể làm được,” và những

79

cụm từ như “Chúng tôi vẫn luôn làm như thế này,”

“Ai thèm quan tâm,” “Không đáng đâu,” “Tôi đã thử

rồi,” “Thật không công bằng,” “Điều này thật ngớ

ngẩn,” “Lại nữa rồi,” “Tôi quá già (béo, gầy, cao,

thấp, ngốc nghếch, đen, trắng,

yếu, là đàn ông, đàn bà, v.v…),” và “Nếu muốn thì

tôi cũng làm được.” Tôi sẽ không bao giờ quên được

có một vị giám đốc kinh doanh đã về hưu lúc nào

cũng thích trả lời câu hỏi “Ông dạo này thế nào?”

bằng câu “Mỗi ngày được sống là một ngày vui.” Sự

sáng tạo về mặt ngôn ngữ của người Bỏ cuộc thể hiện

ở những lời bào chữa và câu trả lời mà họ tự bịa

ra.

Bạn có thể tìm thấy sự thỏa hiệp bén rễ trong ngôn

ngữ của người Cắm trại. Họ thường sử dụng những

80

cách diễn đạt như: “Thế là đủ tốt rồi”, “Công việc

này tối thiểu đòi hỏi những gì?” “Đến đây là đủ,”

“Mọi việc có thể còn tệ hơn”, “Còn nhớ khi…

không?”, “Không đáng đâu”, “Trước đây tôi đã…” Bạn

có thể thấy được rằng người Cắm trại luôn tìm ra

những lời giải thích rất hợp lý về nguyên nhân tại

sao hành trình leo núi không như những gì người ta

thường ca ngợi – hay chính là lý do tại sao không

nên leo núi.

Trong khi đó, ngôn ngữ của người Leo núi luôn tràn

đầy tiềm năng. Người Leo núi nói về những gì có

thể làm được và làm như thế nào. Họ nói về hành

động và thiếu kiên nhẫn với những lời nói không đi

đôi với việc làm.

Lou Holtz, huấn luyện viên bóng bầu dục huyền

81

thoại của đội Notre Dame, không chấp nhận bất cứ

lời bao biện hay sự lười biếng nào của cầu thủ.

Holtz có một tuổi thơ đáng thương, đầy đau khổ. Ông

không phù hợp để giao tiếp xã hội vì tật nói ngọng

khủng khiếp. Ông sợ phải nói trước đám đông đến

mức ông thường trốn học mỗi khi đến tiết thuyết

trình.

Một ngày nọ, ông biết đến sức mạnh của việc đặt ra

mục tiêu. Ông đưa ra 107 mục tiêu cho bản thân,

bao gồm ăn tối với Tổng thống Mỹ, bơi thuyền trên

sông Snake, gặp gỡ Đức Giáo hoàng, nhảy dù, huấn

luyện đội bóng Notre Dame, giành giải Huấn luyện

viên của năm, và giành giải vô địch quốc gia. Ngày

nay, tính đến gần đây nhất, ông đã thực hiện được

98 trong số 107 mục tiêu của mình. Holtz trở nên

82

nổi tiếng là người tạo

ra khả năng chiến thắng và luôn nói về những gì có

thể, chứ không bao giờ nói đến lý do tại sao không

thể.

Bạn có thể nghe những người Leo núi như Lou Holtz

nói những câu như “Hãy làm cho đúng,” “Hãy làm tốt

nhất có thể,” “Đừng nao núng”, “Chúng ta có thể làm

gì để thực hiện điều này?” “Luôn luôn có cách”,

“Vấn đề không phải là nếu, mà là làm thế nào,”

“Chưa làm được thì không có nghĩa là không thể làm

được”, “Hãy dẫn đường, làm theo, còn không thì

tránh ra,” “Hãy cùng nhau làm điều đó!”, “Bây giờ

là lúc phải hành động”. Người Leo núi hành động

theo kết quả đã đặt ra, và ngôn ngữ của họ phản ánh

hướng đi mà họ lựa chọn.

83

Đóng góp của người Bỏ cuộc, người Cắm trại và

người Leo núi

Người Bỏ cuộc thiếu tầm nhìn và niềm tin vào tương

lai. Do đó, họ ít tìm được lý do để đầu tư thời

gian, tiền bạc và những trăn trở cần thiết để Phát

triển Bản thân. Vì thế, người Bỏ cuộc đạt được rất

ít thành tựu và đóng góp cũng không nhiều. Khi cuộc

đời của người Bỏ cuộc trôi qua, khả năng đóng góp

của họ càng ít đi. Cho dù trước đây họ có hy sinh

tiềm năng gì đi nữa, thì nó cũng sẽ héo khô và tàn

lụi trên cành như trái ngọt không được hái xuống.

Kết quả là người Bỏ cuộc phải gánh chịu nỗi đau

sống một cuộc sống không đúng nghĩa hoặc hoàn toàn

mất đi những cơ hội mà họ đã từng có. Dù theo hướng

nào, cuối cùng cũng sẽ là một kết cục bi thương.

84

Tuy nhiên, không phải người Bỏ cuộc nào cũng đáng

bị lên án gay gắt. Có nhiều người rất muốn bắt đầu

lại hành trình đi lên của mình và xứng đáng nhận

được sự thông cảm chân thành, thậm chí là đồng cảm,

của chúng ta. Bởi vì, có lẽ bản thân bạn cũng có

những giây phút muốn nhanh chóng rút lui xuống núi.

Tôi tin chắc rằng điều đầu tiên để thay đổi một

người Bỏ cuộc là bắt họ phải chịu trách nhiệm về

quyết định của mình, và giúp họ nhận ra rằng họ có

sức mạnh để lựa chọn không từ bỏ.

Người Cắm trại không có được thành quả và đóng góp

ở mức tối đa. Tuy có thể họ đạt được một số thành

tích và được công nhận ở mức đáng kể – chức danh,

giải thưởng và thậm chí là chiếc đồng hồ vàng1,

nhưng đúng như định nghĩa, người Cắm trại không

85

phát huy được hết tiềm năng của mình. Đóng góp của

họ cũng vậy. Người Cắm trại không tiến xa trên con

đường học hành, trưởng thành cũng như thành tựu.

Theo kinh Torah (Kinh Cựu ước): “Hành động cho đi

chính là nền tảng thực sự của thế giới.” Ngày nay,

hơn bao giờ hết, trong cuộc sống chúng ta cần biết

đóng góp và cho đi. Trong cuốn Trao đi để Sống

(Giving to Live), Doughlas Lawson đã đưa ra những

bằng chứng thuyết phục để chứng tỏ rằng khi cho đi,

tuổi thọ của chúng ta sẽ dài hơn, các chức năng

miễn dịch của chúng ta sẽ tốt hơn, sức khỏe tinh

thần và trí tuệ của chúng ta cũng được cải thiện

nhiều hơn.

Trong ba mẫu người mà tôi đã phân định, thì người

Leo núi có đóng góp nhiều nhất. Người Leo núi phát

86

huy được nhiều nhất khả năng của bản thân và khả

năng đó liên tục phát triển trong cả cuộc đời của

họ. Người Leo núi tăng cường khả năng đóng góp

thông qua học hỏi và hoàn thiện bản thân suốt đời.

Trên thực tế, trong thế giới cạnh tranh gay gắt

ngày nay, một nhóm người Leo núi có thể gần như

đánh bại cả một tổ chức những Người Cắm trại. Chúng

tôi đã thấy những người khổng lồ như IBM và

General Motors phải lao đao trong khi

1 Biểu tượng cho lòng biết ơn đối với những nhân

viên về hưu có nhiều đóng góp cho tổ chức.

những công ty nhỏ hơn, nhanh nhạy hơn, có trọng

tâm hơn và

quyết tâm cao hơn dễ dàng chiếm được thị phần của

họ. May mắn cho IBM và General Motors là họ đã biết

87

khơi dậy lại bản năng của một người Leo núi và

tiếp tục tiến lên.

Người Leo núi biết chấp nhận rủi ro, chống chọi

với thách thức, vượt qua nỗi sợ hãi, giữ vững tầm

nhìn của mình, giành vị trí đi đầu và quyết tâm cao

cho đến khi hoàn thành công việc.

Khả năng vượt khó của người Bỏ cuộc, người Cắm

trại và người Leo núi

Hãy chấp nhận thực tế là mặc dù nhiều người cho

rằng cuộc sống nên công bằng, không ai có thể dám

đảm bảo điều đó. Người Bỏ cuộc có ít hoặc không có

khả năng đương đầu với khó khăn. Đó là lý do họ bỏ

cuộc. Tin tốt là người Bỏ cuộc không được an bài là

luôn phải nhìn ngọn núi từ xa. Nếu được giúp đỡ,

họ có thể trở lại được ngọn núi, và động lực cốt

88

lõi Tiến lên của họ sẽ bùng cháy trở lại.

Người Cắm trại có thể đã phải vượt qua nhiều khó

khăn lớn mới tìm được chỗ cho mình ở trên núi. Thật

không may, chính nghịch cảnh lại khiến cho người

Cắm trại phải cân nhắc giữa rủi ro với những gì

mình sẽ nhận được, và cuối cùng là họ quyết định từ

bỏ chuyến đi. Giống như người Bỏ cuộc, khả năng

vượt khó của người Cắm trại không cao, và họ luôn

tìm ra được những lý do rất hợp lý để từ bỏ hành

trình đi lên. Người Cắm trại hành động dựa trên

niềm tin rằng sau một số năm hoặc một số nỗ lực

nhất định, thì cuộc đời sẽ hầu như không còn khó

khăn nữa. Cái giá phải trả khi leo núi là rất lớn,

nhưng phần thưởng cũng xứng đáng không kém. Những

người Cắm trại lâu dài phải trả cái giá vô cùng lớn

89

là không bao giờ biết được hoặc thực hiện được

những điều mà họ có thể làm.

Đối với người Leo núi, khó khăn không phải là điều

gì xa

lạ. Trên thực tế, cuộc sống của họ luôn phải đối

mặt và vượt qua vô vàn nghịch cảnh. Bởi vậy, người

Leo núi tiếp tục hành trình không phải vì họ gặp ít

khó khăn hơn người Bỏ cuộc hay người Cắm trại.

Ngược lại là đằng khác. Leo núi giống như là bơi

ngược dòng vậy. Nó đòi hỏi năng lượng bất tận, sự

hy sinh, và lòng quyết tâm cao độ. Trên thực tế,

nhiều người Leo núi xuất thân từ những hoàn cảnh

khó khăn, hoặc từ một thế giới đầy ắp những trở

ngại. Khi tìm hiểu điểm chung của các chủ doanh

nghiệp, chúng ta sẽ biết được rằng thường thì họ

90

đều đã nhiều lần phải đối mặt với những nghịch cảnh

rất lớn trong cuộc đời. Người Leo núi hiểu rằng

nghịch cảnh là một phần cuộc sống – và nếu như bạn

trốn tránh nó, thì chính là bạn đang trốn tránh

cuộc đời.

Hàng năm, tạp chí Thành công đều đăng những câu

chuyện về nhiều tấm gương vượt khó và doanh nhân

xuất sắc nhất. Điều thường thấy trong câu chuyện

của họ là những trở ngại và thất bại lớn lao mà họ

đã phải đối mặt trong hành trình của mình. Steve

Jobs, một trong những nhà sáng lập của công ty máy

tính Apple và gần đây là xưởng phim Pixar Studios,

là một ví dụ điển hình. Jobs bắt đầu gây dựng Apple

bằng một tầm nhìn to lớn là đặt sức mạnh của tin

học vào tay những công dân rất đỗi bình thường. Khi

91

bị buộc rời khỏi Apple, Jobs đã là một vị anh hùng

huyền thoại và giàu có. Ông có mọi lý do để từ bỏ

và không tiếp tục cố gắng nữa. Nhưng thay vào đó,

ông đã gây dựng Next, một công ty máy tính đối thủ

đã thất bại trong cuộc cạnh tranh khốc liệt về phần

cứng máy tính. Hiện nay Next đang cung cấp một hệ

thống vận hành mới cho máy tính của Apple, đồng

thời chuyển sang lĩnh vực ứng dụng internet và phần

mềm, việc này dự kiến sẽ giúp cho công ty hồi phục

trở lại.

Thành công lớn tiếp theo của Job là thành lập

xưởng phim

Pixar Studios, hãng sản xuất phim Câu chuyện đồ

chơi, một bộ phim hoạt hình mang tính đột phá. Khi

Pixar được cổ phần hóa, Jobs có trong tay giá trị

92

lên đến hơn 1,2 tỷ đô la. Để có được những điều đó,

tất cả những gì ông phải làm là tập hợp vốn, thuê

tuyển những người giỏi nhất, thuyết phục với thế

giới rằng đây là xưởng phim hoạt hình đẳng cấp thế

giới, giành những hợp đồng lớn, và đưa công ty của

mình đến với công chúng. Khi thành lập Pixar theo

hướng là một xưởng sản xuất đồ họa máy tính tân

tiến, Jobs đã hình dung được kết quả trước khi nó

xảy đến và từ đó không ngừng nỗ lực để biến nó

thành hiện thực. Thành công của Jobs liên quan trực

tiếp đến khả năng đương đầu và vượt qua khó khăn

ngay cả khi người khác đã bỏ cuộc từ rất lâu. Đây

là những chỉ báo cho một AQ cao.

TÌNH THẾ KHÓ XỬ CỦA NGHỊCH CẢNH

Tôi gọi ảnh hưởng lớn nhất đối với con người khi

93

phải đối mặt với những khó khăn lớn hơn là tình thế

khó xử của nghịch cảnh. Điều này tương tự với hoàn

cảnh mà những người tiên phong đi khám phá và đến

sinh sống ở Châu Mỹ từng gặp phải. Khi mùa đông

đến, thời tiết trở nên lạnh giá hơn. Khi nhiệt độ

hạ xuống thấp, đòi hỏi phải có nhiều calo hơn để

duy trì sự sống – thế nhưng đồ ăn để giúp họ sống

sót khỏi giá lạnh lại ngày càng ít dần. Giữa cái

lạnh và thức ăn tồn tại mối quan hệ trái chiều.

Mối quan hệ kiểu này cũng tồn tại giữa nghịch cảnh

và người Leo núi. Thời tiết càng xấu thì số người

Leo núi tiếp tục đương đầu với thách thức càng ít

đi. Nói một cách thực tế là, tình hình càng khó

khăn thì càng ít người có khả năng hoặc sẵn sàng

giải quyết nó (Hình 1-4). Dù bạn là lãnh đạo, phụ

94

huynh, hay người công dân có trách nhiệm, thì chắc

chắn bạn cũng sẽ cảm thấy lo lắng trước hiện tượng

này.

Đối với sự sống và khả năng tồn tại trong tương

lai của giống loài chúng ta, có lẽ không có mối đe

dọa nào lớn hơn là bệnh tật hiểm nghèo và mất niềm

tin do khó khăn ngày càng tăng gây ra. Bỏ cuộc và

mất hy vọng dẫn đến khó khăn lớn hơn cho tất cả mọi

người, vì dù cho thử thách trước đây có là gì đi

nữa thì đến giờ nó đã trở nên tồi tệ hơn, và ngày

càng có ít người sẵn sàng đương đầu với bức tường

khó khăn sừng sững trước mặt họ.

Mối quan hệ này giữa niềm hy vọng (tin rằng sẽ

giải quyết được), sự bất lực (tin rằng dù có làm gì

cũng vô ích), và khó khăn được thể hiện trong Hình

95

1-5. Có thể thấy rằng AQ là biến số quyết định

liệu một người có giữ được hy vọng và tự chủ trong

những thời điểm khó khăn hay không. Hãy xem xét vai

trò của AQ đối với thành công chung của bạn.

CÂY THÀNH CÔNG

Một lần, khi leo lên núi đá, tôi đã vô tình nhìn

thấy một cây thông trơ trọi, kiêu hãnh nhô ra giữa

sỏi đá. Tôi đã bị quyến rũ bởi sức mạnh của cây

thông và khả năng chống chọi với cái lạnh thấu

xương, những cơn gió thổi không ngớt và ánh nắng

mặt trời như thiêu như đốt để phát triển mạnh mẽ ở

một nơi như thế này trên núi, nơi không có bất kỳ

một cây nào khác có thể sống sót được. Điều gì đã

đem lại sức mạnh cho cây thông để nó có thể phát

triển giữa thiên nhiên khắc nghiệt như vậy?

96

Hầu hết chúng ta đều biết để thành công thì cần có

những gì. Giống như cây thông, chúng ta được cung

cấp rất nhiều những yếu tố cần thiết để thành công.

Thế nhưng, thực tế là, với những cá nhân có AQ

tương đối thấp và do đó thiếu khả năng chống chọi

với khó khăn, thì khả năng của họ sẽ bị kìm hãm.

Mặt khác, những người có AQ đủ cao sẽ giống như cây

thông mà phát triển mạnh mẽ trên núi cao. Một mô

hình mới,

tích hợp được gọi là Cây Thành Công (Hình 1-6) sẽ

làm rõ vai trò nền tảng của AQ trong việc giải

phóng tất cả những khía cạnh trong tiềm năng suốt

đời của chúng ta, cho dù gió có thổi mạnh đến đâu

đi chăng nữa.

Lá cây: Cách biểu hiện

97

Lá cây được gọi là cách biểu hiện, nói đến những

gì thuộc về chúng ta mà người khác dễ nhìn thấy

nhất. Vì đây là phần dễ thấy nhất nên thường được

đánh giá nhiều nhất. Cho dù là để xét thăng chức,

kết bạn, hẹn hò, cầu hôn, hay tuyển dụng, thì chúng

ta đều không ngừng đánh giá cách biểu hiện và kết

quả làm việc của người khác. Tuy nhiên, cách biểu

hiện của bạn không mọc ra từ không trung cũng như

lá phải mọc ra từ cành.

Cành: Tài năng và khát khao

Cành cây đầu tiên tôi gọi là “Yếu tố lý lịch”. Lý

lịch miêu tả kỹ năng, khả năng, kinh nghiệm, kiến

thức – tức là những gì bạn biết và có thể làm. Tôi

gọi tổ hợp những kiến thức và khả năng này là tài

năng. Đa số ngân sách đào tạo được dùng để bồi

98

dưỡng tài năng. Tuy nhiên, nếu bạn đang phỏng vấn

các ứng viên cho một vị trí làm việc và tình cờ bắt

gặp một bản lý lịch xuất sắc, liệu bạn có tuyển

ngay người đó hay không? Có lẽ là không.

Ứng viên đó sẽ phải thể hiện điều mà tôi gọi là

Yếu tố phỏng vấn, hay chính là khát khao. Khát khao

cho thấy động cơ, sự nhiệt tình, đam mê, động lực,

hoài bão, ngọn lửa trong tim, tia sáng trong ánh

mắt mà chúng ta tìm kiếm trong quá trình tuyển

dụng. Bạn có thể có mọi tài năng trên thế giới,

nhưng nếu không có khát khao, thì mọi thứ sẽ chỉ là

vô nghĩa. Bạn sẽ không thể làm tốt bất cứ việc khó

khăn nào nếu bạn không thực sự muốn đạt được điều

đó.

Bạn cần có cả tài năng và khát khao mới có thể

99

thành công. Tuy nhiên, cũng giống như cành cây,

những điều này không mọc ra từ không trung. Vì thế,

chúng ta cần tập trung vào thân cây.

Thân cây: Trí thông minh, sức khỏe, tính cách

Trí thông minh là gì? Đối với nhiều người, nó được

đánh đồng với các phương pháp đo lường truyền

thống như IQ, GPA hay SAT. Howard Garder, giáo sư

tâm lý học của trường đại học Harvard, chính là một

trong những nhà nghiên cứu giúp chúng ta mở rộng

toàn bộ ý niệm về trí thông minh bằng cách chỉ ra

rằng trí thông minh có bảy dạng thức: ngôn ngữ, vận

động, không gian, lô-gic toán học, âm nhạc, tương

tác cá nhân và nội tâm.

Bạn sở hữu tất cả các dạng thức thông minh này ở

nhiều mức độ khác nhau. Một số trội hơn hẳn. Nếu

100

bạn giống như hầu hết mọi người, thì dạng thức

thông minh chiếm ưu thế của bạn sẽ ảnh hưởng đến sự

nghiệp mà bạn theo đuổi, khóa học mà bạn lựa chọn,

và sở thích mà bạn quan tâm. Bất kể dạng thức nào

là mạnh nhất hay yếu nhất rõ ràng là trí thông minh

có tác động đến thành công của bạn. Đó là một yếu

tố thân cây.

Sức khỏe thể chất và tinh thần cũng sẽ ảnh hưởng

đến khả năng thành công của bạn. Bệnh tật có thể

khiến bạn không thể tập trung vào chuyến leo núi.

Hành trình của bạn sẽ đơn thuần chỉ là một trận

chiến để tồn tại hoặc vận lộn mỗi ngày để duy trì

sự sống. Ngược lại, nếu khỏe mạnh cả về thể chất và

tinh thần thì điều đó sẽ giúp bạn rất nhiều trong

hành trình Đi lên. Vì thế, sức khỏe cũng là một yếu

101

tố thân cây.

Tính cách đã được chú ý đến rất nhiều, một phần

nhờ vào các tác phẩm của Stephen Covey Bảy thói

quen của người làm việc hiệu quả (Seven Habits of

Highly Effective People), Niên lịch của Richard

nghèo khổ (Poor Richard’s Almanac), William Bennett

Sách về đức hạnh, chiếc la bàn đạo đức (Books of

Virtues, The Moral Compass), Laura Schlesinger Tôi

không thể tin bạn đã làm điều đó: Từ bỏ dũng khí,

cá tính, và lòng trắc ẩn (I Can’t Believe You Did

That: The Abdication of Courage, Character, and

Compassion), và nhiều người khác nữa. Các tác giả

này nhắc chúng ta nhớ lại một số luật lệ cơ bản của

nền văn minh

nhân loại, giống như mô tả của Aristotle gần 2400

102

năm trước và trong kinh Cựu ước và Tân ước. Sự công

bằng, công lý, trung thực, khôn ngoan, lòng tốt,

dũng cảm, và bao dung – tất cả đều vô cùng cần

thiết để chúng ta chung sống hòa bình và thành

công. Có thể biện luận rằng một xã hội không có đức

hạnh thì không còn là xã hội nữa. Do đó, tính cách

cũng là một yếu tố thân cây.

Rễ cây: Di truyền, cách nuôi dạy và niềm tin

Tất cả những nhân tố mà chúng ta vừa thảo luận đều

rất quan trọng đối với thành công của bạn. Tuy

nhiên, tất cả sẽ không thể phát triển nếu không có

các yếu tố rễ. Hãy xem xét yếu tố di truyền. Mặc dù

những đặc điểm di truyền của bạn không nhất thiết

sẽ quyết định số phận của bạn, nhưng chắc chắn nó

có sức ảnh hưởng nhất định. Trên thực tế, một

103

nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng di truyền ảnh hưởng

đến hành vi của chúng ta nhiều hơn là mức chúng ta

muốn thừa nhận.

Nghiên cứu nổi tiếng nhất về ảnh hưởng của di

truyền đến hành vi chính là nghiên cứu của đại học

Minnesota đối với các cặp song sinh, trong đó các

nhà nghiên cứu theo dõi hàng trăm cặp song sinh

cùng trứng bị tách riêng từ khi mới sinh. Ngay cả

khi các cặp song sinh này được nuôi nấng trong

những môi trường rất khác nhau, giữa họ vẫn có

những điểm tương đồng đáng kinh ngạc.

Những điểm tương đồng tìm được khi nghiên cứu các

cặp song sinh bao gồm: thích đồ ăn giống nhau, lựa

chọn sự nghiệp như nhau, cưới vợ/chồng giống nhau,

một số có vợ/ chồng cùng tên, thích thể loại âm

104

nhạc giống nhau, mặc giống nhau, có sở thích như

nhau, dùng cùng một loại nước hoa và trông rất

giống nhau. Các nghiên cứu này cho thấy rằng rất

nhiều điều chúng ta lựa chọn trên thực tế lại là do

ảnh hưởng

của di truyền. Những nghiên cứu gần đây hơn đã chỉ

ra mối liên hệ giữa di truyền với tâm trạng và mức

độ lo lắng.

Yếu tố rễ thứ hai tạo công ăn việc làm cho không

ít nhà trị liệu. Gần đây tôi đã có dịp ngồi trò

chuyện với một nhóm quản lý an ninh và trang thiết

bị:“Bố mẹ tôi chẳng bao giờ nói cho tôi điều gì về

nữ giới trong khi các bạn tôi đều được biết,” một

vị quản lý giãi bày khi ngồi ăn trưa: “Vì thế tôi

chỉ làm tất cả những gì mà bạn bè cùng giới thường

105

làm.”

“Còn bố tôi coi tôi cứ như một cô công chúa bé con

vậy.” một người khác nói. “Ông chẳng bao giờ để

tôi bị dính bẩn hay tỏ ra thô bạo. Và bây giờ thì

ngày nào tôi cũng phải trả giá vì điều đó.”

Giống như di truyền, cách bạn được dạy dỗ có thể

ảnh hưởng đến trí thông minh, sự hình thành những

thói quen lành mạnh, phát triển nhân cách, cũng như

kỹ năng, khát khao và phong cách biểu hiện có được

từ những điều đó.

Yếu tố rễ thứ ba là niềm tin. Một đặc điểm chung

của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp và chính trị từ

trước đến giờ là họ có niềm tin sâu sắc và vững

vàng vào một điều hoặc một người nào đó lớn hơn bản

thân họ. Trong cuốn Tiếng gọi cộng đồng (The Call

106

to Community), M.Scott Peck coi niềm tin này là yếu

tố then chốt đối với sự sống còn của xã hội chúng

ta. Dù cho niềm tin đó là gì, thì phần lớn những

người rất thành đạt đều có chung yếu tố này.

Herbert Benson của đại học Harvard, một nhà nghiên

cứu tiên phong về vai trò của niềm tin đối với sức

khỏe, biện luận rằng “Đặc điểm di truyền khiến

chúng ta tin có một Đấng quyền năng tối cao trong

bản chất của mình.” Theo Benson, cầu nguyện ảnh

hưởng đến hàm lượng adrenalin và corticosteroid,

hay hoóc-môn gây căng thẳng trong cơ thể, khiến cho

huyết áp

hạ xuống, nhịp tim chậm lại, hơi thở điều hòa hơn,

cùng với nhiều lợi ích khác.

Những nhà lãnh đạo tầm cỡ thế giới như Vaclav

107

Havel và Nelson Mandela coi niềm tin là một nhân tố

thiết yếu đối với sự tồn tại của xã hội. Các nhà

lãnh đạo doanh nghiệp cũng trao đổi cởi mở hơn về

yếu tố tinh thần ở tổ chức và văn hóa của mình. Nếu

như một vài năm về trước, trong các gian sách về

kinh doanh có rất ít sách viết về yếu tố tâm linh,

thì ngày nay chúng lại có rất nhiều. Những cuốn

sách như Kinh doanh và Đức Phật, Người nam châm -

Bí mật luật hấp dẫn, Năng đoạn kim cương và Bảy

chiến lược thịnh vượng và hạnh phúc1 đều nằm trong

danh sách những cuốn sách về kinh doanh bán chạy

nhất. Niềm tin là một nhân tố hấp dẫn và cần thiết

đối với hy vọng, hành động, đạo đức, đóng góp, và

cách chúng ta đối xử với đồng loại.

CHỈ SỐ VƯỢT KHÓ

108

Cây mọc dễ dàng không cho gỗ tốt. Gió càng mạnh

cây càng vững.

J.Willard Marriott

Khi đọc mấy đoạn vừa rồi và xem biểu đồ trong hình

1-6, có thể bạn sẽ nghĩ: “Ồ, đây chính là việc

phải làm cả đời. Tất cả những gì mình phải làm là

tăng cường niềm tin, vượt qua yếu tố di truyền,

giải mã cách mình được nuôi dạy, củng cố sức khỏe,

phát triển bảy dạng thức thông minh, mài giũa tính

cách,

và mình sẽ không ngừng phát triển tài năng và khát

khao, nhờ đó kết quả làm việc của mình sẽ đạt hiệu

quả cao.” Có đúng vậy không? Có thể.

Ngay cả khi có tất cả những yếu tố này, thì vẫn

không có gì đảm bảo rằng một người, hay một cái

109

cây, sẽ đứng vững khi phải đối mặt với những trận

gió nghịch cảnh. Nếu cây đó được trồng trên cát, nó

sẽ bị quật đổ. Nếu nó mọc lên từ đá và được nuôi

dưỡng với khả năng đàn hồi cao, thì nó sẽ cong

xuống, nhưng không bao giờ đổ.

AQ của bạn quyết định liệu bạn sẽ đứng vững vàng

và chắc chắn, tiếp tục phát triển ngay cả khi phải

đối mặt với khó khăn, hay bạn sẽ bị tê liệt hoặc

thất bại, bất kể bạn có tất cả những nhân tố mà tôi

vừa nói đến hay không. Nó có thể quyết định cách

thức và việc liệu bạn có thể hiện được thái độ, khả

năng, và hiệu quả làm việc của mình hay không, ở

mức độ nào. Cũng giống như kết cấu đất trong vườn

nhà bạn, AQ có thể được bồi đắp và tăng cường.

Chính tại đây chúng ta có thể bắt đầu thực sự hiểu

110

thấu những hàm ý thực sự về AQ.

May mắn là, không giống như đặc điểm di truyền,

bạn có thể học được AQ. Carol Dweck, giáo sư khoa

Tâm lý học của đại học Illinois và là một trong

những nhà nghiên cứu lỗi lạc hàng đầu về phát triển

cảm xúc, đã tiến hành những nghiên cứu chỉ ra rằng

cách phản ứng với nghịch cảnh của bạn được hình

thành thông qua ảnh hưởng của bố mẹ, thầy cô, bạn

bè và những người quan trọng khác trong thời thơ

ấu.

Khi nghiên cứu về cách trẻ phản ứng với tình huống

thất bại, Dweck phát hiện ra rằng từ khi trẻ còn

nhỏ, giáo viên đã khiến bé gái nghĩ rằng thất bại

của mình là do thiếu năng lực, trong khi bé trai

được dạy rằng chúng thất bại là do thiếu động lực –

111

một nguyên nhân mang tính tạm thời hơn nhiều và có

thể điều chỉnh được. May mắn là điều này có thể

được chặn lại và thay đổi lâu dài; bạn có thể lập

trình lại tư duy của mình để

thành công.

Bằng cách khám phá, đo lường và áp dụng AQ vào thế

giới của mình, chúng ta có thể hiểu được làm thế

nào và tại sao một số người có thể vượt xa mọi dự

đoán và mong đợi của những người xung quanh về họ.

Rất dễ hiểu là những người không thể chiến thắng

được nghịch cảnh sẽ phải chịu thất bại trên mọi mặt

trận của cuộc sống, trong khi những người có AQ đủ

cao sẽ kiên trì cho đến khi thành công và sẽ được

hưởng thụ lợi ích trong mọi lĩnh vực. AQ là yếu tố

tạo nên sự khác biệt giữa người Leo núi với người

112

Cắm trại và người Bỏ cuộc. Khi mọi việc trở nên khó

khăn, người Bỏ cuộc từ bỏ, người Cắm trại cố thủ

một chỗ, còn người Leo núi vẫn vững bước và tiếp

tục tiến lên.

Tất cả tài năng và khát khao trên thế giới đều sẽ

không thể trở thành hiện thực nếu bạn có AQ thấp.

Thay vì tập trung chú ý và dành thêm bất cứ nguồn

lực nào khác để tăng cường trí lực của mình, đã đến

lúc bạn cần tự củng cố bản thân cho hành trình

tiến lên phía trước. Phần còn lại của cuốn sách này

sẽ hướng dẫn bạn những kiến thức và kỹ năng cần

thiết để nâng cao đáng kể và lâu dài AQ của mình.

113

Hướng dẫn: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát