Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
Café Với Người Nổi Tiếng

CAFÉ VỚI NGƯỜI NỔI TIẾNG

PHIM

ĐẠO DIỄN TRẦN ANH HÙNG

BỞI RỪNG NA-UY ĐÃ RẤT GỢI TÌNH...

Đạo diễn Trần Anh Hùng vừa trở về Việt Nam sau

chuyến đi Nhật ký hợp đồng chuẩn bị thực hiện phim

Rừng Na-uy. Tôi đã có cơ hội tiếp cận anh trong 5

ngày tại Hà Nội, để được anh chia sẻ...

***

Sau bộ phim Mùa hè chiều thẳng đứng (cái tên được

lấy từ ý của một câu thơ Haiku, tên ban đầu của

kịch bản là Hà Nội ngày không mưa) với dự án phim I

come with the rain - Tôi đến với mưa (thể loại

thriller - kinh phí 18 triệu USD) đã kéo anh Hùng

đi khắp nơi trên thế giới trong mấy năm trời. Lâu

1

lắm rồi, Trần Anh Hùng và gia đình mới trở về Việt

Nam trong một kỳ nghỉ trước khi anh sang Nhật để

bắt đầu những cảnh quay đầu tiên của dự án Rừng

Na-uy. Đây là bộ phim với kịch bản được chính anh

Hùng chuyển thể từ tiểu thuyết nổi tiếng của nhà

văn Nhật Haruki Murakami.

Sinh năm 1962, lớn lên và học làm phim tại Pháp,

trong gần 20 năm qua, đạo diễn Trần Anh Hùng đã có

3 phim truyện mang hơi thở Việt Nam (Mùi đu đủ

xanh, Cyclo, Mùa hè chiều thẳng đứng) và thiết lập

một thế giới điện ảnh với phong cách riêng được

thừa nhận ở trên thế giới: phong cách Trần Anh Hùng

(hay khác hơn, các nhà làm phim Việt Nam quen nhắc

đến tên anh gắn với bộ phim dài đầu tiên, phong

cách Mùi đu đủ xanh).

2

Bộ phim mà anh Hùng muốn chúng tôi xem trong buổi

gặp đầu tiên là phim The New World (Thế giới mới) -

đạo diễn Terrence Malick. Đã xem nhiều lần phim

này, nhưng anh Hùng vẫn khóc vì xúc động, không

hiểu cảm giác ấy từ đâu đến, tại sao nó có… “Chỉ

sau 30 phút phim, trong đầu Hùng hiểu rằng phim có

một chất “ngân” của âm nhạc. Dư vị “ngân” ấy khiến

cho Hùng không cầm được nước mắt. Với Hùng, âm nhạc

là một thứ ngôn ngữ đem lại cảm hứng và sự suy

tưởng khi tìm kiếm ngôn ngữ điện ảnh. Và âm nhạc

cũng luôn có những tác động mãnh liệt, như khi ta

bắn một viên đạn vào tường phải để lại ít nhất một

vết lõm...”

Trần Anh Hùng mê phim Nhật, đó là hai đại diện

kinh điển Yasujiro Ozu và Akira Kurosawa. Trong

3

nhiều phim của anh Hùng làm về Việt Nam, ảnh hưởng

của phong cách Ozu rất rõ dù là vô thức khi Trần

Anh Hùng xử lý giản dị mọi chi tiết trong phim để

đạt được việc tạo ra một cảm giác. Để người xem cảm

được sự biểu cảm của cảm giác ấy từ phim của anh

như một chất “đạo” dù mơ hồ, không dễ nắm bắt.

“Nhưng Rừng Na-uy là một tình cờ, hết sức tình cờ.

Không có nghĩa tôi yêu thích Ozu, Kurosawa là tôi

muốn làm phim với thế giới, văn hóa của họ”.

Trần Anh Hùng tiết lộ: “Với Rừng Na-uy, Hùng đã có

2 kịch bản, điều này xuất hiện trong đầu Hùng khi

xem xong The New World. Đúng là một thế giới mới

đúng nghĩa như tên phim vậy. Và Hùng hiểu rằng mình

muốn được làm 2 phim Rừng Na-uy trên cùng một câu

chuyện, theo hai cách khác nhau (một cách sẽ thuộc

4

về thế giới cũ, cách thứ hai, thuộc về thế giới

mới). Hùng gọi cho nhà sản xuất của Hùng, nói họ

mua vé cho Hùng đi Nhật để rồi mất 8 tháng thuyết

phục các nhà sản xuất từ phía Nhật. Cuối cùng rồi

họ cũng đồng ý. Nhưng cuối cùng nữa, vì vấn đề kinh

phí, đã thống nhất lại, rằng sẽ chỉ còn một phim

được làm khi kịch bản thứ 2 Hùng đã viết được chừng

20 trang. Bằng linh cảm, Hùng tin chắc chắn một

điều rằng, nếu được làm trên 2 kịch bản với 2 bản

dựng khác nhau ấy, sẽ là 2 cảm giác hoàn toàn khác,

còn cảm giác như thế nào thì chính Hùng cũng không

biết đích xác. Và Hùng cũng chưa có thể nói Rừng

Na-uy với một bản phim sẽ thuộc về thế giới mới hay

thế giới cũ”.

Haruki Murakami là một tác giả khó gặp, ông chỉ

5

sống nửa năm trong nước và thời gian còn lại ở nước

ngoài. Chỉ đọc duy nhất cuốn sách Rừng Na-uy của

ông, Trần Anh Hùng đã quyết định rằng, anh sẽ làm

bộ phim này. Và ngay lập tức cùng với việc chuẩn bị

kịch bản, Trần Anh Hùng cũng quyết định: anh cũng

sẽ không đọc thêm bất cứ cuốn nào của Murakami nữa

để không bị “ô nhiễm”. Khi Trần Anh Hùng đi với nhà

sản xuất sang Nhật gặp tác giả, nhà văn Haruki

Murakami đã nói: Ông đồng ý gặp, đồng ý cho cuốn

sách được chuyển thể thành phim vì ông thích và tin

ở cách làm phim của Trần Anh Hùng. Không hề đùa,

Trần Anh Hùng nói với chúng tôi: “Câu nói đó của

Haruki Murakami đã cho Hùng một cái quyền ngay lập

tức. Đó là quyền quyết định của đạo diễn với nhà

sản xuất! Hùng không bị phụ thuộc vào họ nữa về câu

6

chuyện này. Còn phim, bởi truyện đã có một khối

lượng độc giả đông đảo, nên tự thân bộ phim đã biết

trước sẽ rất nhiều người sẽ muốn xem phim rồi”.

Đây là một yếu tố rất quan trọng với đạo diễn, khi

Trần Anh Hùng lý giải, tại Hollywood, chỉ có

khoảng 10 đạo diễn có quyền với phim của mình do uy

tín của họ mang đến bằng những phim rất ăn khách

đã làm trước đây. Nhưng 7 trong số đó đã đồng thời

trở thành nhà sản xuất. Chỉ còn 3 đạo diễn được

quyền quyết định với nhà sản xuất. Và cần hiểu

rằng, với kinh phí dưới 7 triệu USD cho một dự án,

phim dường như thuộc về đạo diễn. Nhưng trên 7

triệu USD thì đạo diễn đã mất quyền. Khi điện ảnh

là nghệ thuật không tách rời được với công nghệ và

thương mại, sự thật phũ phàng cho người làm phim là

7

thế.

***

Ngày 31.7, khi hợp đồng làm phim Rừng Na-uy được

chính thức ký kết, ở Nhật, sự kiện này thực sự đã

gây nên một cơn bão trong giới truyền thông. “Rất

khó mới có thể có số điện thoại của người phụ trách

casting cho phim, nhưng thật kỳ lạ, bởi vì hôm sau

người này đã nhận được hàng trăm cuộc điện thoại.

Có nhiều người gọi nhưng khi anh ta nhấc máy họ lại

hoàn toàn im lặng. Có người chỉ thốt lên tên

truyện: Rừng Na-uy! Rồi cúp máy. Có người khăng

khăng nói, chỉ có tôi, tôi chính là nhân vật đó!”

Anh Hùng cười sảng khoái khi nhắc lại chuyện này.

Xen kẽ giữa những bài học, những kinh nghiệm,

những kiến thức điện ảnh mà anh say mê chia sẻ,

8

Trần Anh Hùng vẫn không dứt được ra khỏi mạch suy

nghĩ về dự án phim sắp tiến hành.

“Các bạn biết không, khi Hùng sang Nhật để chuẩn

bị cho bộ phim, Hùng chú ý đến làn da của phụ nữ

Nhật. Rất lạ, làn da trắng, mỏng đến mức như nhìn

rõ thịt bên trong. Nó cho ta một cảm giác vừa ghê

rợn, vừa rất gợi tình! Những cặp đùi mà Hùng nhìn

thấy ở Hà Nội, cũng thế, cũng rất lạ. Đó là những

quán ăn bên đường, ghế thấp, màu da hồng tiệp với

màu của tường, của đất, nhưng sự sạch sẽ của nó lại

tương phản dễ chịu với sự loang lổ của bức tường.

Rất gợi cảm!”

Giản dị những giá trị của điện ảnh, Trần Anh Hùng

muốn những nhà làm phim trẻ hiểu rằng để bắt đầu

một câu chuyện phim, bạn phải biết mình muốn gì.

9

Khi biết mình muốn gì, phải nắm lấy điều mình muốn

để sau đó tìm ra ngôn ngữ biểu đạt điều đó.

“Hùng thích những câu chuyện đương đại, thích sự

đương đại ở ngay tại Hà Nội. Đây cũng chính là điều

Hùng hay nổi giận với các nhà báo nước ngoài mỗi

khi nói chuyện. Tại sao họ cứ nhất định hình dung

về những bộ phim Việt Nam với đầy đủ những đặc tính

thuộc về dân tộc tính theo suy nghĩ của họ. Tại

sao dân tộc tôi cứ phải đội nón lá? Không, những

câu chuyện tình yêu trai gái, những bi kịch và

những sầu muộn ở bất cứ đâu cũng tồn tại. Hà Nội

cũng thế. Có chăng, nó sẽ mang mùi vị rất đặc thù,

chuyên biệt của Hà Nội mà thôi”.

***

Với tôi, Trần Anh Hùng có lẽ là người duy nhất tôi

10

từng gặp nói về điện ảnh mà làm người ta phải

thảng thốt. Trò chuyện với anh ấy, lắng nghe những

kinh nghiệm và hiểu biết mà anh luôn sẵn lòng chia

sẻ với sự nhiệt tâm về điện ảnh y như một kẻ truyền

giáo, người ta sẽ xem phim, nói về phim và làm

phim khác đi. Bởi ngay cả cách dùng tiếng Việt,

chọn từ rất cẩn trọng của một người trưởng thành

tại Pháp như anh cũng cho những người dùng tiếng

Việt thường xuyên sự bất ngờ. Vì đó là thứ tiếng

Việt rất đẹp. Có thể là một duyên do, khi Trần Anh

Hùng nói rằng đang mong, sau Rừng Na-uy, anh sẽ về

Việt Nam sống một thời gian, làm tiếp một phim tại

đây, cho đỡ nhớ tiếng Việt!

Quick chat với Trần Anh Hùng

- Đã lâu, từ sau Mùa hè chiều thẳng đứng, rồi đi

11

khắp nơi trên thế giới để thực hiện dự án I come

with the rain, trở lại Việt Nam lần này, có giống

một sự ngơi nghỉ cần thiết để tìm lại cảm giác và

bắt đầu những gì rất mới không, thưa anh?

“Về Việt Nam cũng là một cách thư giãn để cho

những căng thẳng từ bộ phim vừa làm qua đi. Cũng

chính là sự gắn bó lại với Việt Nam, mong ước sự

trở lại như một cảm hứng, đam mê mới để có thể, rất

có thể Hùng lại được làm một cuốn phim mới về Việt

Nam. Từ khi xuống máy bay, trên đường từ sân bay

về Hà Nội, vẫn là sự lộn xộn ấy, bừa bộn ấy của một

thành phố đang xây dựng, Hùng không thấy xấu, Hùng

vẫn thích cảm giác này, cảm giác với những gì Hùng

đang nhìn thấy. Hà Nội là một nơi chốn mà Hùng yêu

nhất, một cái gì như thể sự mê loạn và tươi tắn…

12

và cảm giác thích thú của Hùng với Hà Nội vẫn vậy,

nó không thay đổi…”

- I come with the rain là một bộ phim 18 triệu đô!

Cuộc chơi 18 triệu lần này đã cho anh những thú vị

gì?

”Cái thú vị nhất vẫn là sự gặp gỡ và làm việc với

một số diễn viên, và đây là lần đầu tiên Hùng làm

việc với những diễn viên có tiếng và chuyên nghiệp

ngoài Việt Nam. Hùng thích cách mình tìm ra phương

pháp làm việc với các diễn viên hoàn toàn khác nhau

về quốc tịch, thói quen, người đến từ Mỹ, người từ

Hàn Quốc, người từ Hồng Kông… Thêm nữa, vai diễn

của Yên Khê là một vai hoàn toàn khác với những

phim Yên Khê đóng trước đây. Vì đây là lần đầu tiên

Hùng và Yên Khê làm một phim không có liên quan gì

13

đến Việt Nam”.

- Vậy các ngôi sao như Josh Hartnett, Elias

Koteas, Byung-hun Lee, Takuya Kimura, Shawn Yue có

mặt trong I come with the rain đã cho anh những xúc

cảm khác nhau như thế nào khi quay phim?

”Họ là những diễn viên khác nhau, cách đi đến với

nhân vật của họ rất khác nhau, và rất khác cả khi

họ diễn xuất trước ống kính nữa. Kimura chẳng hạn,

ông ta rất ít trao đổi với Hùng trước khi quay,

Byung-hun thì trao đổi rất nhiều và rất lâu trong

lúc chuẩn bị, trong lúc quay và ngay cả khi đi ăn

cơm tối. Shawn Yue rất vui vẻ, coi phim trường như

một sân chơi lớn, không ngại thử nghiệm theo ý

thích, không sợ sai lầm. Hai diễn viên Mỹ Josh và

Elias thì chuẩn bị rất kỹ với Hùng cho đến khi quay

14

họ gần như chỉ hỏi vài ba chi tiết…”

- Ở châu Á hiện tại, anh là một trong số hiếm hoi

các đạo diễn được làm phim với kinh phí cao và

những ngôi sao đẳng cấp. Nhưng anh đã bắt đầu sau

khi ra trường bằng nghề bán sách trong viện bảo

tàng? Người ta có thể làm phim hay với rất ít tiền

không, thưa anh?

“Chắc chắn có thể làm được phim hay với ít tiền.

Một phim với kinh phí 600.000 USD cũng có thể giành

Cành cọ vàng… Nhiều lúc phim đắt đơn giản chỉ vì

một thói quen làm việc. Có rất nhiều đạo diễn làm

phim rất đắt và khi mình nhìn lên màn ảnh thì mình

không thể hiểu nổi tiền đó nó đi đâu!”

- Cách nào, để nuôi dưỡng tình yêu đặc biệt với

điện ảnh mà không bị những cám dỗ nếu lựa chọn cách

15

kiếm tiền dễ dàng, thành công với việc kiếm tiền

và sinh sống dễ dàng, ở chính anh?

”Thứ nhất, Hùng chưa bao giờ nghĩ làm phim để kiếm

tiền, để giàu có. (Thực tế cũng có nhiều người

muốn vậy). Thứ hai, cơ hội để giàu có đến cũng chưa

bao giờ đến với Hùng. Thật thà mà nói chắc cũng

phải chờ cái cơ hội đó đến thì mới biết Hùng sẽ

quyết định như thế nào, nhưng ngay bây giờ thì Hùng

có thể nói, với Hùng sự tôn trọng ngôn ngữ điện

ảnh vẫn là điều thú vị và thiêng liêng”.

- Một cộng đồng làm phim của nhiều người trẻ (chưa

đủ năng lực để tạo một ê kip cho riêng mình) hỗ

trợ tương tác với nhau có những nhược điểm và yếu

điểm nào, theo anh? Anh đã từng ở trong một cộng

đồng như thế chưa?

16

”Một cộng đồng làm phim là một ý rất đẹp và trên

thế giới có nhiều nền điện ảnh đã sinh ra nhiều

phim hay cũng chỉ bởi họ có tinh thần cộng đồng.

Xung quanh Coppola là những người bạn rất tài năng

và sự thành công của Bố già cũng có sự góp phần rất

lớn của những người bạn ấy. Hùng là một người Việt

sống ở Pháp, cha mẹ Hùng không có liên quan gì đến

điện ảnh, vì thế Hùng rất đơn độc. Những người đến

làm việc chung với Hùng không phải là những người

bạn. Đáng tiếc. Nhưng sau khi làm xong một cuốn

phim thì cũng có một số người trở thành bạn. Một

tình bạn được thử thách qua công việc vẫn là một

tình bạn lành lạnh, không gần gũi lắm và có khoảng

cách”.

- Ở Việt Nam, có một thế hệ trẻ, sinh ra và trưởng

17

thành sau chiến tranh đang bắt đầu làm phim. Khác

với thế hệ trước quá nhiều về nền tảng tri thức và

quá khứ, anh nhìn thấy những cơ hội nào cho họ?

”Hùng rất thích tranh của Bùi Xuân Phái nhưng Hùng

vẫn thấy thú vị hơn khi Hùng tiếp xúc với một họa

sĩ trẻ đang làm việc cực kỳ mạnh mẽ, đương đại với

tác phẩm. Hùng thích thú với điều đó hơn là với các

tác phẩm đã đi vào viện bảo tàng. Thế hệ làm phim

trẻ ở Việt Nam mà Hùng có tiếp xúc làm cho Hùng có

cảm giác yêu nghề hơn. Không thể chối cãi rằng cơ

hội cho họ chính là tài năng của họ. Đã mấy năm nay

Hùng theo sát một số bạn trẻ tuy chưa có cơ hội

làm phim dài nhưng trong kịch bản của họ đã có

những hứa hẹn lớn. Thế hệ mới này không quá đặt

nặng tư tưởng lên tác phẩm, điều làm cho họ muốn

18

trở thành đạo diễn chính là những cảm xúc mà đời

sống đương đại mang lại, sự đụng chạm của giác quan

với cuộc sống mỗi ngày. Họ cũng như Hùng chỉ muốn

theo đuổi ngôn ngữ điện ảnh và chất liệu riêng biệt

của nghệ thuật này”.

- Bên cạnh yếu tố giải trí, một nền điện ảnh muốn

được thế giới chú ý phải có một sức sống và cá tính

riêng biệt dựa trên những cơ sở thiêng liêng của

sáng tạo. Anh đã làm được điều đó với các phim của

mình, còn các bạn trẻ làm phim hôm nay, anh có thấy

những lấp lánh không?

“Điều mà Hùng thấy hay là những câu chuyện của thế

hệ trẻ hôm nay không đặt nhiều vào nội dung mà

hướng đến những cảm giác, những cảm giác riêng tư

có hơi thở rộng rãi, khó nắm bắt nhưng chính cái đó

19

lại khiến người ta se lòng và đi vào mình một cách

chậm rãi. Vấn đề làm họ phải dám đi đến cùng con

đường họ chọn, và đừng làm cho họ sợ hãi, họ đang

cần được lòng tin. Hùng tin là không lâu nữa, những

đạo diễn trẻ mà Hùng có dịp gặp được làm chừng 2,

3 cuốn phim thì chính những phim Hùng đã làm sẽ trở

nên cũ kỹ, bụi bặm. Điều này đương nhiên thôi vì

Hùng không sống nhiều ở Việt Nam, không có cái may

mắn được hưởng nhiều va chạm của đời sống để được

nhạy cảm hơn. Cái nhìn của Hùng với Việt Nam vừa

xa, vừa gần. Ngay bây giờ, Hùng nghĩ khó mà 20 năm

nữa Việt Nam có những phim ăn khách như Hollywood.

Điện ảnh Việt Nam nên đặt mục đích với những phim

nghệ thuật, vì chỉ với dòng phim này mới có thể đi

đến những Liên hoan phim lớn và đại diện một cách

20

xứng đáng cho điện ảnh Việt Nam”.

- Sau dự án Rừng Na-uy, anh có từng nói, muốn trở

về Việt Nam, để sống, để làm phim nữa… có những

mong muốn gì, những dự định gì có thể nói trước

được trong ước muốn ấy thưa anh?

”Hùng đang nghĩ đến ‘Thương nhớ 12’ của Vũ Bằng!”

- Cảm ơn anh.

ĐẠO DIỄN CHARLIE NGUYỄN

THẾ MỚI LÀ YÊU...

Xem hình Charlie Nguyễn và nhìn thấy anh khi Dòng

máu anh hùng chiếu ra mắt ở Việt Nam, một gương mặt

đạo diễn vừa đẹp trai vừa lạnh, tôi đã nghĩ “Chắc

là kiêu lắm”. Bộ phim thì toàn đánh đấm, không ướt

át, ủy mị, đương nhiên đạo diễn cũng thế... Và

chẳng có gì là ngạc nhiên nếu người đạo diễn trẻ

21

này sẽ rất nguyên tắc, rất công nghiệp như bất cứ

một đạo diễn nào sống và được đào tạo ở một môi

trường như nước Mỹ. Nhưng chỉ toàn là những võ

đoán... cho đến khi được trò chuyện cùng anh.

***

Bên kia đại dương có một người thở dài!

Sinh năm 1968 tại Việt Nam, sang Mỹ khi mới 12

tuổi, Nguyễn Chánh Trực khi đó gần như mất tuổi thơ

khi gia đình anh sống ở Texas, một nơi theo như

anh miêu tả là đồng không mông quạnh, chỉ có những

chàng cowboy chăn bò như trong phim Mỹ vậy. Cả

trường học của anh chỉ có 2 người Á đông là anh là

một cậu bé Japan khác. May là sau 2 năm thì gia

đình rời sang Cali, nhưng lúc đó lại nghèo kinh

khủng. Thời niên thiếu trong ký ức của Charlie là

22

căn phòng mướn mà cả gia đình 5 người sống như

chuột trong đó, những bộ quần áo luôn luôn là đồ cũ

- mấy anh em anh mặc đồ đó đến tận khi lên đại

học. Ước mơ có một chiếc máy tính riêng cũng không

thể, muốn xài máy tính là phải vô trường học. Muốn

có một chiếc xe riêng thì mấy năm sau mới được ba

cho lại một chiếc xe “cũ rịt”, chiếc xe khi đó trị

giá chừng hơn 1000 đô la Mỹ. Cả gia đình phải lao

động bằng các nghề khác nhau để kiếm tiền, ba của

Charlie làm bảo vệ cho một trường học, mẹ anh làm

thư ký cho một văn phòng luật sư, còn Charlie thì

làm ở một gallery, công việc hàng ngày là chăm sóc

các bức tranh…

Năm 18 tuổi, bắt đầu vào đại học, khi đó Charlie

chưa hề có ý thức nào sẽ trở thành đạo diễn ngoài

23

việc vô cùng mê coi phim. Ba mẹ Charlie không hề

thích với dự định làm điện ảnh của người con trai

cả, nên anh theo học về computer ở trường Cali

State University Long Beach, cho đến khi anh học

lên UCLA (University California Los Angeles - một

trường Đại học công đào tạo về nghệ thuật vô cùng

danh tiếng ở Mỹ), chuyên ngành đạo diễn và viết

kịch bản. Tôi ngắt mạch hồi tưởng của Charlie bằng

một câu hỏi: “Em nghe Jimmy Nghiêm Phạm (nhà sản

xuất phim Dòng máu anh hùng) kể, anh thích làm phim

nghệ thuật chứ không thích làm phim hành động, có

nghĩa là anh rất… mềm yếu phải không?” Charlie cười

ngất: “Chính xác đó, nhưng Jimmy và các nhà sản

xuất khác không cho anh làm phim nghệ thuật.”

“Nhưng theo đuổi nghệ thuật nghĩa là làm cái gì đó

24

cho chính mình, vậy thì anh nên tìm nhà sản xuất

cho mình hơn là chạy theo nhà sản xuất chứ?” “Bởi

vậy đó…!!!” Tôi như nghe bên kia đại dương có một

người thở dài…

Thần tượng của tôi là Trần Anh Hùng

Chúng tôi chia sẻ với nhau về một thần tượng

chung, Charlie rất mê Trần Anh Hùng, trong căn

phòng anh đang sống dán rất nhiều poster các phim

của đạo diễn Pháp gốc Việt này cùng chữ ký của thần

tượng. Trần Anh Hùng sắp bấm máy bộ phim “I come

with the rain” với khoản kinh phí có lẽ Charlie

đang mơ ước: 18 triệu đô la Mỹ. Đó là một đạo diễn

vô cùng tinh tế đến từng chi tiết nhỏ nhất, trong

phim Cyclo cũng vậy, chiếc xe tải chở một cái máy

bay trực thăng cũ đi ngang qua phố, rồi cái máy bay

25

đổ xuống rầm, và hết cảnh. Đạo diễn bảo, đơn giản

chỉ để nhắc người ta nhớ, nơi đây chiến tranh vừa

đi qua. Tôi thì nhận thấy tư duy sáng tác của đạo

diễn được chiều kinh khủng nên sự tưởng tượng của

Trần Anh Hùng là không cần giới hạn nào. Trong Dòng

máu anh hùng cũng vậy, và chiều chuộng ở đây là

Charlie đã không bị người khác giới hạn quyền sáng

tác của mình. Giới hạn bởi người ta nghĩ đến kinh

phí, đến phát hành và cả kiểm duyệt nữa. Nhưng

Charlie hiểu ngay cả trên thế giới cũng có mấy ai

được như anh Hùng, vì các đạo diễn thường thì phụ

thuộc vào các thể tài phim ăn khách. Hiếm người dám

tự tin vào thẩm mỹ cá nhân và đi theo con đường

mình chọn, định hướng khán giả hơn là bắt thẩm mỹ

của mình chiều số đông.

26

Charlie cho biết, anh học được một điều quan trọng

sau khi làm Dòng máu anh hùng, đó là thể loại phim

chính là giới hạn của nó. The genre will dictate

the film, you have to serve the genre. (Chúng ta

phải xác lập thể loại cho mỗi bộ phim, vì chỉ khi

đó chúng ta mới quyết định cách làm cho phù hợp).

Đây có lẽ chính là căn bệnh của phim Việt Nam khi

hầu hết không xác định được rõ thể tài. Lúc đầu

Charlie muốn phim nghiêng theo thể loại drama (phim

bi, chính kịch) - nên đã cố công thêm các cảnh

theo hướng này, nhưng khi dựng vào, nó bật ra hết.

Tôi tiết lộ con số tiền mà Dòng máu anh hùng đã thu

được khi bán vé ở Việt Nam, Charlie rất ngạc

nhiên. Con số không như anh trông đợi dù cũng đã là

sự ghen tị của bất cứ bộ phim chiếu rạp Việt Nam

27

nào. Phát hành vào dịp 30/4 theo quan điểm cá nhân

của tôi là một sự lựa chọn sai lầm bởi thời điểm

nghỉ lễ cũng là đầu mùa hạ, mọi người đi nghỉ hết

gần một tuần. Charlie đã thảng thốt: “Nếu phim mà

chỉ có ăn ở mùa Tết thì làm sao mà điện ảnh mình

phát triển được hả em? Không lẽ cả năm người ta chỉ

đi coi phim một lần sao?” Tôi không dám trả lời

câu hỏi của anh, bởi không nỡ nói cho anh hiểu

rằng, chính phim Việt Nam cùng thị trường băng đĩa

lậu và sự hời hợt nửa vời của các nhà làm điện ảnh

đã làm người xem Việt Nam mất thói quen đến rạp xem

phim. Hay thói quen đó chưa bao giờ có?

Tôi thèm được về Việt Nam làm phim

Mỗi người có một cách làm, khác với thần tượng

Trần Anh Hùng, người đã thẳng thắn nói với tôi:

28

“Anh không hiểu tại sao lại có thể tư duy trên tư

duy của người khác. Thế nên anh chỉ có thể làm phim

bằng kịch bản của chính anh!” Charlie lúc nào cũng

phải đi tìm người viết kịch bản. Sau thành công

của Dòng máu anh hùng, trên bàn làm việc của anh

hiện tại có đến 4 kịch bản, toàn của Mỹ nhưng chưa

cái nào anh ưng ý hết. Trong thẳm sâu của trái tim,

Charlie nghiêng về phía quê hương. Anh thèm được

về Việt Nam làm phim, như anh đã nói ngay trong khi

làm Dòng máu anh hùng: In making The Rebel, I

return home. (Khi làm Dòng máu anh hùng, tôi được

trở về nhà).

Charlie muốn làm phim về Việt Nam và cho người

Việt Nam xem mặc dù tôi đã cho anh thấy thị trường

điện ảnh Việt Nam quá bé nhỏ. Anh bảo chắc là do

29

trái tim mình xui khiến. Charlie đang thích vô cùng

“Cánh đồng bất tận” của Nguyễn Ngọc Tư. Đọc xong

cuốn sách đó anh đã ngay lập tức liên lạc về Việt

Nam, tiếc là bản quyền của cuốn sách này đã được

BHD mua trong 10 năm, họ sẵn sàng mời Charlie về

Việt Nam hợp tác làm phim này nếu anh muốn. Lời mời

ấy chưa có hồi đáp.

Charlie hỏi ngược lại tôi: “Khi về Việt Nam, hỏi

tại sao phim Việt Nam không hay, anh thường nhận

được câu trả lời: Tại Việt Nam không có điều kiện!

“Vậy họ nói thế nghĩa là thế nào?” “Có lẽ những

người nói câu đó với anh muốn nói đến vấn đề kinh

phí và chuyên môn!”

Charlie không đồng ý vì anh vừa chứng kiến bạn

anh, Stephane Gauger vừa làm phim “Cú và chim se

30

sẻ” (Owl and the sparrow) quay trong 2 tuần với

kinh phí chưa tới 10.000 đô la Mỹ. Chất liệu Video

nhưng hiện tại bộ phim này đang rất được chú ý và

nếu thắng giải ở L.A Film Festival sắp tới, đạo

diễn có thể được 50.000 đô la Mỹ. Charlie kể, có

nhà báo Việt Nam hỏi anh: “Tại sao phim của Việt

kiều hay hơn phim của đạo diễn Việt Nam?” Anh đã

trả lời “Ngay cả Hollywood cũng có những phim rất

dở, quan trọng là con người, nếu Việt Nam thiếu

điều kiện thì tại sao chúng tôi, những đạo diễn

Việt kiều lại cứ thay nhau về Việt Nam để làm

phim?” Tôi chỉ biết im lặng thay cho một sự phân

trần, giá như Charlie biết được rằng, ở Việt Nam,

điều kiện được nói đến chính là kinh phí cho mỗi

phim nhựa đã ít còn bị chia năm xẻ bảy, người làm

31

thiếu chuyên nghiệp, thiếu chuyên môn. Chắc có lẽ

điện ảnh Việt Nam để chấn hưng cần ngừng lại khoảng

10 năm, chỉ xem phim của nước ngoài và đào tạo thế

hệ làm phim kế tiếp, như cách mà Hàn Quốc đã làm

khi cho khoảng 100 người sang Mỹ học đạo diễn. Sự

“thay máu” có lẽ đang là quá cần thiết cho một nền

điện ảnh thiếu chuyên nghiệp, khi đó, mới hy vọng

tạo cho khán giả Việt Nam một thói quen đến rạp.

Đến rạp để xem phim Việt Nam.

Một đạo diễn “bất bình thường”?

Tôi cứ cố công hỏi hoài về việc anh có cáu không,

có giận dữ không, khi làm phim? Charlie không bao

giờ to tiếng! Trong suốt quá trình quay khi nào

giận dữ nhất, anh sẽ bỏ ra một góc và im lặng. Khi

đó ai cũng hiểu là tình thế đã quá căng rồi. Công

32

tác chỉ đạo diễn xuất bắt đầu từ việc chọn vai

(casting) và có thể nói là một trong những khâu

quan trọng nhất trong công việc của người đạo diễn,

trong Dòng máu anh hùng, Charlie thú nhận đã sai

trong 2 tuyến nhân vật, để kịch bản, vốn được sửa

liên tục mỗi ngày mà vẫn phải bỏ đi rất nhiều đoạn

khi quay, khi dựng vì diễn viên của hai tuyến này

đã không thể thể hiện được tròn vai như kỳ vọng của

đạo diễn. Nhưng Charlie biết giấu sự cáu giận

trong lòng mình để không làm bất cứ ai trong đoàn

làm phim bị căng thẳng. Trong trường UCLA, Charlie

đã được các thầy luôn nhắc, tại hiện trường, cáu

giận với diễn viên là điều tối kỵ. Sự hòa nhã đến

“bất bình thường” của đạo diễn khiến cho sau khi

đóng máy, có người đã nói với Charlie, đây là đoàn

33

làm phim dễ thương nhất từ trước đến nay mà họ đã

tham gia. Nếu đã làm phim ở Việt Nam, ai cũng biết

tổ ánh sáng luôn là tổ hay la hét nhất, thì bằng

chính cách ứng xử của mình, Charlie cần nói với ai

cái gì sẽ đến tận nơi gặp và nói chứ không hét lên

hay gọi với gây những ồn ào không cần thiết trong

khi làm việc, những người làm ánh sáng rất biết

kiềm chế.

***

- Khi bất lực nhất ở hiện trường, anh làm cách nào

để giải tỏa cảm giác đó?

“Khi đó anh sẽ nghĩ đến cảnh quay kế tiếp, cảnh kế

tiếp nữa… anh gạt hết suy nghĩ ra khỏi đầu chỉ tập

trung vào cảnh quay thôi”.

- Anh cứ kiên nhẫn như vậy à?

34

“Anh không lớn tiếng với ai nên cũng không có ai

lớn tiếng với anh hết. Nếu họ lớn tiếng với nhau

cũng không lớn tiếng trước mặt anh”.

- Vì anh quá kiêu hãnh à?

“Kiêu hãnh đồng nghĩa với kiên nhẫn ư?”

- Có chứ, khi người ta nhìn bằng sự kiêu hãnh rằng

mọi thứ đó ở dưới tầm mắt và tâm thế của mình, họ

sẽ có sự kiên nhẫn. Em thấy anh cũng đầy kiêu hãnh.

“Vậy kiêu hãnh là xem thấp mọi người à? Không có

chuyện đó. Anh chỉ không muốn làm hiện trường căng

thẳng khi mọi người đã quá vất vả rồi. Em nghĩ anh

cáu lên thì hiệu quả sẽ tốt à?”

Nhưng thời mê võ thuật qua rồi

Phim võ thuật rõ ràng là “miếng khoái khẩu” của

khán giả Việt. Trước đây khi người Việt chưa làm

35

được phim võ thuật thì dân ta đã dán mắt lên màn

ảnh bởi phim võ thuật Hồng Kông, và phải công nhận,

những màn đấm đá của họ thật là mãn nhãn. Từ những

năm 60, 70 họ đã làm những phim “xem thấy sướng

rồi” đến khi người Việt làm phim võ thuật thì ôi

thôi xem như con nít chơi trận giả nhìn cái muốn

rơi nước mắt dù có yêu điện ảnh nước nhà đến mấy

thì cũng phải thừa nhận với những phim như thế

chẳng thấy người Việt có võ gì cả. Charlie nghĩ,

ngay ở bên Mỹ, anh chứng kiến người Việt Nam mình

trong các cuộc đấu võ chiến thắng hoài, thậm chí có

võ sư Việt Nam 10 năm nay không có đối thủ. Phim

võ thuật Việt Nam còn kém là lỗi do người làm phim

thôi, chứ võ thuật Việt Nam rất đáng tự hào.Từ bé

Charlie và Trí (Johnny Trí Nguyễn) đã thích võ và

36

cùng học võ từ năm lên 5, lên 6 tuổi. Khi có cái

máy quay đầu tiên là hai anh em bắt đầu tự quay

chính mình tự đánh võ. Sau đó bắt đầu nghĩ đến việc

dựng, chỉ là 2 cái VCR thu và phát nên không chính

xác và cũng chính từ đó nhận ra trong phim võ

thuật, chỉ cần sai 1 frame hình là hiệu quả đã khác

(1 giây bằng 24 frame). Trong khi quay một cảnh

đánh võ, người ra đòn đồng thời là nhân vật chính

không phải là người quyết định vẻ đẹp của cảnh đó

mà chính là người nhận đòn. Họ sẽ là người canh

chừng đúng thời điểm, phối hợp diễn xuất chính xác

để cảnh quay hoàn hảo. Đồng thời người quay phim

cũng phải cực kỳ linh động bởi nếu sai góc quay thì

cú máy sẽ mất hiệu quả ngay. “Nhưng mà anh không

muốn làm phim võ thuật nữa đâu nhé, ngày nhỏ mê

37

thôi, bây giờ ngán quá trời!” Charlie than phiền

với tôi.

Và sự tuyệt vời chỉ có được bằng niềm đau vô tận

Sâu xa trong Dòng máu anh hùng, tôi nhận ra câu

chuyện về những người đàn ông không thất bại thì bị

sỉ nhục, cảm giác trong mỗi người đều chất chứa

một quá khứ đè nặng và ai cũng loay hoay để thoát

khỏi nó. Charlie thừa nhận “Đúng là các nhân vật

trong Dòng máu anh hùng đều bị đầy đọa bởi quá khứ.

Khi viết lên những nhân vật này điều anh thích thú

nhất là tìm ra được quá khứ của họ bởi vì nếu một

nhân vật không có một quá khứ đen tối, nhân vật đó

không có thật đối với anh. Có lẽ anh bị ám ảnh

nhiều bởi quá khứ của chính anh… Có một câu nói rất

thông thường của những người viết kịch bản “write

38

what inside of you”, nên những nhân vật của anh một

phần ở anh, một phần ở những người anh biết, phần

nữa của sáng tác và cuối cùng, kỹ thuật viết đòi

hỏi mình làm thế. Anh nghĩ, các nhân vật trong phim

của anh bị hành hạ không phải vì quá khứ của họ mà

vì họ đã sống với quá khứ. Và dường như sự tuyệt

vời chỉ có được bằng niềm đau vô tận”.

Tôi hay tự hỏi một người đàn ông thường làm gì khi

nghĩ mình thất bại. Trong Dòng máu anh hùng có một

sự thật là khi người đàn ông cảm thấy mình thất

bại, nếu họ không tìm thấy một đàn bà nào để an ủi

thường họ rất dễ nổi điên...và những cú đấm họ tung

ra thật sự khủng khiếp... Nhưng Charlie nghĩ khác:

“Thực ra võ thuật làm cho người ta biết kiềm chế

hơn. Anh lại nghĩ càng thất bại, anh sẽ càng im

39

lặng và coi đó là một cơ hội để nhìn lại”.

Trong ngày quay cuối cùng ở Lạng Sơn, Charlie đã

gần như kiệt sức. Anh ngất đi khi những cảnh quay

lính Pháp ập vào làng bắt Đề Cảnh và Thúy đang làm

dở. Mọi người dìu Charlie đến chiếc ghế đặt trước

monitor, anh chỉ nhìn thấy một màn sương mờ đục rồi

ngã ngất. Lúc đó công việc làm phim vẫn phải tiếp

tục, Johnny Trí Nguyễn là đạo diễn võ thuật phải

thay anh trực tiếp chỉ đạo hiện trường. Charlie

ngất đi một lúc thì có người đến đánh thức anh dậy

để nói với anh rằng, vị trí anh nằm đang ở trong

khuôn hình sắp quay nên xin phép được khiêng anh

dời qua chỗ khác! Rồi đến lượt Johnny gọi anh dậy

để hỏi anh, cảnh lính Pháp ập vào làng, mọi người

đuối quá rồi, hay chỉ cần ập vào một nhà thôi nhé,

40

Charlie chỉ đủ sức nói: “Không được, phải ập vào đủ

3 nhà” Rồi lại ngất tiếp. Tôi hỏi Charlie, khi

ngất đi như thế, anh có cảm giác “buông” hết không?

Charlie trả lời: “Không, khi đó cái đầu cứ lùng

bùng muốn thức dậy nhưng không điều khiển nổi cơ

thể của mình”.

Khi mang phim đi dự Visual Communications Film

Festival tại Los Angeles, thực lòng Charlie không

nghĩ một phim hành động như Dòng máu anh hùng sẽ có

giải. Nhưng Dòng máu anh hùng đã đoạt giải Grand

Jury Award. Một thành viên Ban Giám khảo, khi trao

giải đã so sánh cuốn phim của đạo diễn Charlie

Nguyễn với những tác phẩm khác như: “Cuốn phim quy

mô và vĩ đại, như Trương Nghệ Mưu, mà vẫn thân mật

gần gũi, như Vương Gia Vệ.” Charlie kể với tôi, khi

41

nghe bà đó nói, anh chưng hửng vì không ngờ bà ấy

lại nói đến những tên tuổi kinh khủng như thế.

Charlie có sự lạc quan và cái nhìn tươi sáng đến

kỳ lạ với điện ảnh Việt Nam. Anh luôn tin rằng sẽ

có thể cùng các bạn mình ở nước ngoài cũng như ở

Việt Nam vực điện ảnh Việt Nam dậy. Tôi đùa, có lẽ

tại do anh chưa bao giờ thất bại chăng? Charlie

phản đối, anh đã thất bại nhiều lần, phim đầu tay

thất bại, phim thứ nhì thất bại, nhiều dự án làm

phim ấp ủ nhưng không có ai cho tiền để làm… Quan

trọng là biết ước mơ, biết chờ đợi để cơ hội đến

thì nắm lấy. Bộ phim khi đó là tất cả tâm huyết của

đạo diễn, và nói như Charlie thì cảm giác đó chỉ

có thế gọi bằng một câu mà anh rất thích “Thế mới

là yêu!”

42

Quick chat với Charlie Nguyễn:

Hãng The Weinstein lừng danh phát hành DVD Dòng

máu anh hùng (đạo diễn Charlie Nguyễn) trên toàn

nước Mỹ. Đây cũng là bộ phim Việt Nam đầu tiên được

phát hành bởi một trong những hãng phát hành phim

lớn nhất của Mỹ. Một cánh cửa đã mở ra, đi tiếp con

đường này hoặc thay đổi phong cách, bây giờ là lựa

chọn khó khăn với Charlie Nguyễn khi các nhà đầu

tư “săn đuổi” anh để làm phim võ thuật, hành động.

Cho mình, Charlie Nguyễn muốn một con đường khác,

bởi phim võ thuật hành động chọn anh, nhưng giấc mơ

điện ảnh của Charlie chưa bao giờ chỉ dừng ở đó...

Khó mới thấy sướng!

- Có thể coi Dòng máu anh hùng là phim đầu tay của

43

anh xét về sự chuyên nghiệp và những thành công

của nó? Liệu phim thứ hai sẽ là thử thách lớn hơn

không? Bởi ai đó nói rằng, phim thứ hai mới là khó,

khi mà bao công lực thường trút hết cho bộ phim

đầu tay...

“Dòng máu anh hùng là phim tôi làm nghiêm túc về

cách thức. Tôi muốn phát triển một phong cách làm

phim riêng biệt, hấp dẫn về mặt hình ảnh, âm thanh

và ánh sáng. Thế giới của Dòng máu anh hùng phải

không giống những phim khác cùng thời. Phim kế tiếp

chắc chắn là một thử thách lớn hơn vì tính tôi

thích làm cái gì khó hơn mới thấy sướng. Cái khó ở

đây không nhất thiết hiểu là phim hoành tráng, hấp

dẫn, biểu hiện nhân vật sâu sắc, mang ý tưởng xây

dựng và gây nhiều cảm xúc cho khán giả mà có thể

44

nằm ở những yếu tố khách quan khác”.

- Cảm giác của anh khi chuẩn bị cho Dòng máu anh

hùng với cảm giác chuẩn bị cho bộ phim kế tiếp, có

gì giống và khác?

“Hai cảm giác này quá khác. Với Dòng máu anh hùng,

tôi không có sự chuẩn bị nên không sợ, lúc nào

cũng trong tư thế sẵn sàng chiến đấu, hoàn toàn là

ứng biến. Ngày nào cũng có một nỗi lo, mai sẽ làm

tiếp cái gì đây? Còn cảm giác kế tiếp thì chưa

biết, vì chưa làm. Nhưng chắc sẽ khác Dòng máu anh

hùng, vì sẽ chuẩn bị kỹ. Dù vẫn còn một nỗi sợ, nỗi

sợ ấy là không biết mình đã chuẩn bị đủ chưa. Và

sau Dòng máu anh hùng, tôi hay nghĩ đến những dự án

phim nhỏ hơn cũng bởi những lý do đó”.

- Ngoài thời gian làm phim, anh còn là đạo diễn

45

phim quảng cáo (TVC), show ca nhạc cho trung tâm

Vân Sơn... Làm thế nào để cân bằng được giữa các

mảng khác nhau khi làm đạo diễn show, TVC và làm

phim?

“Show nhắm mắt làm cũng xong, phim mở mắt làm cũng

khó! Còn TVC thì đạo diễn có ít quyền lực nhất bởi

khi đó khách hàng và công ty quảng cáo là vua!”

Nếu câu chuyện phim không hấp dẫn thì kể như xong!

- Thẩm mỹ của đối tượng khán giả mà nhà phát hành

phim muốn hướng đến có bao giờ là thách thức, thậm

chí là mâu thuẫn với anh không?

“Chuyện mâu thuẫn giữa nhà sản xuất và đạo diễn

xảy ra hằng ngày bởi mục đích của nhà sản xuất đặt

ra khi làm phim là chiều theo thị hiếu khán giả.

Nhà sản xuất muốn thu được tiền càng nhiều càng tốt

46

nên muốn chiều lòng đa số. Và đạo diễn để dung hòa

điều đó thì chỉ còn cách là phải tranh cãi với họ.

Ban đầu thì còn hăng hái, dư sức, sau rồi cũng mệt

mỏi, mình phải biết lựa chọn cái gì cần tranh cãi,

cái gì có thể nhượng bộ. Quan trọng là hợp tác để

phim ra được, và phim hay”.

- Vậy nói lời từ chối với một dự án phim hấp dẫn

về ê-kíp, phát hành, lãi suất nhưng không phải là

một câu chuyện phim mà anh thích, tệ hơn là làm “ô

nhiễm” anh, có khó không?

“Nếu câu chuyện phim không hấp dẫn được tôi thì kể

như xong. Tôi từ chối dự án đó. Sự thương lượng

nếu có cũng nằm ở chính vấn đề này, ít thì mình nói

cần viết lại từ đầu, nhiều thì nói câu chuyện phim

không vào đầu tôi được. Nói lòng vòng cho lịch sự

47

cũng chỉ để nói: Tôi từ chối mà thôi!”

- Anh có nhận ảnh hưởng từ ai trong cách làm phim

của mình không? Cụ thể?

“Chắc chắn ai cũng chịu ảnh hưởng bởi ai đó khi

làm phim. Nhưng tôi không thể định hình rằng mình

đang chịu ảnh hưởng của ai một cách rõ rệt. Có thể

bởi đã xem quá nhiều phim, nó ngấm vào mình và nằm

đâu đó trong tiềm thức để khi thực hiện, không có ý

thức là mình đang làm theo ai hết”.

- Một nhà làm phim độc lập có là cứu cánh với anh

không?

“Tôi luôn nghĩ đến dòng phim độc lập với sự hứng

thú nhất, vì đã quá chán mainstream (trào lưu chính

thống) rồi. Với dòng phim độc lập, mình được sướng

trước rồi mới phải nghĩ đến nhà sản xuất. Để được

48

làm phim độc lập, để có kinh phí thực hiện, thường

thì đạo diễn vừa phải trao đổi, vừa phải tranh cãi

vì nếu không tranh cãi sẽ không ai bật đèn xanh cho

mình làm hết. Còn khi thực hiện thì các công đoạn

cũng không khác nhau là mấy đâu”.

- Đặt tên cho một phim có phải là một công đoạn

khó khăn? Đạo diễn Trần Anh Hùng luôn thích một cái

tên càng xa nội dung càng tốt, chỉ như một phết

thoảng, trừu tượng và ám ảnh. Còn lựa chọn của anh?

“Với tôi, khi bộ phim còn nằm trên giấy thì nó

thường chưa có tên. Nói đúng hơn trong quá trình

viết nó có rất nhiều tên tùy theo cảm hứng và mạch

viết phản ánh cảm giác của tác giả thời điểm đó,

cũng chính là cảm giác, tâm trạng của nhân vật

49

chính. Khi xong phim rồi, để lựa chọn một cái tên,

tôi sẽ chọn cái tên hấp dẫn, nhưng khác với anh

Hùng, tên phim của tôi phải liên quan đến chủ đề

của phim. Lý tưởng nhất khi tên phim là cảm giác

chính của phim mà tôi muốn thể hiện ra”.

Còn đau thì mình còn đang sống!

- Anh có sợ sự “ô nhiễm” không, trong nghệ thuật?

Anh chọn cách nào để tránh cho mình bị “ô nhiễm”?

“Tôi không nặng nề về sự ‘ô nhiễm’ lắm bởi vì mình

không thể tránh được chuyện đó. Khi xem một bộ

phim, dù hay, dù dở, thích hay không thích thì nó

cũng đã thâm nhập vào trong con người của mình rồi.

Nhiều quyển sách dạy viết kịch bản cũng nhắc đi

nhắc lại một câu quen thuộc: ‘There’s nothing new

under the sun’ (Không có gì mới dưới ánh mặt trời)

50

đó thôi!”

- Câu chuyện phim thường là kể chính nỗi đau hoặc

ước mơ của đạo diễn. Anh có đau hoặc mơ như thế

chưa?

“Tôi mơ nhiều và còn đau nhiều hơn. Còn mơ ước thì

sẽ còn làm phim, giống như còn đau thì mình còn

đang... sống!”

- Có bao giờ anh nghĩ, mình sẽ làm bao nhiêu bộ

phim nữa với phân khúc thời gian của mình chưa?

“Không, tôi không nghĩ xa đến thế! Với mỗi một dự

án trước mắt tôi chỉ tập trung cho nó, đến khi

xong, đến khi nó hoàn toàn thoát ra khỏi suy nghĩ

của tôi. Hay là tôi thoát ra khỏi những ảnh hưởng

của nó, khi đó mới có thể bắt đầu với một dự án

khác. Thời gian cho việc đó là 2 năm, 5 năm và có

51

lẽ còn nhiều hơn nữa. Không biết trước. Còn nếu ước

mơ, tôi thích được làm từ bây giờ đến cuối đời

mười mấy bộ phim rưỡi - bởi trong ước mơ đó, tôi sẽ

chết khi đang làm dở dang bộ phim cuối cùng!”

- Anh đang làm những gì hằng ngày để chuẩn bị cho

dự án mới của mình vậy?

“Tôi làm gì ấy à? Tôi trả lời phỏng vấn của các

nhà báo. Đó cũng là một cách giết thời gian! Đùa

vậy thôi, tôi làm mọi việc và nhiều khi thử đặt

mình vào vị trí của nhiều thành phần khác nhau của

một đoàn làm phim để điều chỉnh dự án. Tự đặt cho

mình nhiều deadline (thời hạn cuối) khác nhau cho

mỗi một công đoạn của công việc để có thời gian

review (xem xét lại). Tôi cân nhắc khả năng về kinh

phí với tầm vóc của bộ phim. Làm tất cả những gì

52

để có thể tốt nhất, sao cho đến khi bấm máy, mọi

việc có thể không như ý nhưng đó là lý do khách

quan chứ không phải do mình đã không đặt hết đam mê

và kinh nghiệm vào công việc. Đam mê sẽ dẫn dắt để

đi đúng hướng. Hy vọng thế!”

***

Hình như Charlie sẽ làm Dòng máu anh hùng 2, hình

như anh lại đang viết một kịch bản nhỏ không phải

là phim hành động, hình như anh sẽ làm một phim dã

sử không phải ở Việt Nam... Quá nhiều phỏng đoán

bởi để thực hiện một bộ phim không bao giờ đơn giản

và dễ dàng. Bước qua thành công từ Dòng máu anh

hùng để đi tiếp, là một thách thức mà Charlie

Nguyễn đang gắng sức. Giữa những dự án đó, Charlie

cùng Dustin Nguyễn chuẩn bị cho dự án phim Lửa Phật

53

sẽ quay ở Việt Nam vào đầu năm 2009. Ở phim này,

Charlie sẽ chuyển từ đạo diễn sang nhà sản xuất,

đứng đằng sau đạo diễn Dustin Nguyễn. Có nghĩa là

còn lâu lắm, chúng ta mới được xem phim của

Charlie...

KHIÊM NHƯỜNG Ở LẠI

Những tên sách, tên phim thật lạ, cứ gờn gợn buồn

rầu, dự cảm bất an và đích thực đàn bà: “Hạt mưa

rơi bao lâu” (tên tếng Anh là Bride of Silence - Cô

dâu câm lặng), “Và khi tro bụi”, “Tội lỗi hồn

nhiên”, “Mưa ở kiếp sau” của Đoàn Minh Phượng... để

bao giờ tôi cũng gắng hình dung... Rằng phía sau

những khuôn hình chuẩn mực - duy mỹ, quá duy mỹ

(Phan Thị Vàng Anh) của phim, đằng sau những câu

chữ nhẹ nhõm và nỗi cay đắng hay niềm vui cũng được

54

viết mong manh kia, chị là ai ngoài những gì người

ta đã biết?

***

1. “Và khi tro bụi” là cuốn tiểu thuyết không

nhiều trang nhưng giống một bộ phim biết cách làm,

ngay lập tức ám ảnh người đọc từ những trang đầu

tiên. Một người phụ nữ ngập trong buồn rầu của nỗi

đau mất chồng, không khóc, không kêu lên đau đớn

nhưng sự mất mát thì bám chặt vào từng chi tiết,

tuyệt vọng như không có một lối thoát nào ngoài cái

chết. Sự bình tĩnh suy tính đến cái chết của nhân

vật nữ đã đẩy người đọc đến tận cùng… Dù người

viết, vô tình hay cố ý lại chọn những câu chữ thật

thản nhiên.

- Dường như người đọc hay có xu hướng cố gắng tự

55

tìm những lý giải về người viết đằng sau những

trang viết của họ. Có phải đó là hình ảnh chính xác

với chị đằng sau “Và khi tro bụi” không?

“Hình như người ta tự để lộ mình nhiều nhất trong

tác phẩm đầu tay, có lẽ vì thiếu kinh nghiệm”.

- Chị đã viết: “Thế giới này không có gì khó chia

tay. Nhưng tôi vẫn ước gì lòng tôi bình an hơn vào

hôm tôi phải đi. Có cách nào không?”… Sự thực là

tất cả chúng ta đều sẽ chết, nhưng ý niệm về cái

chết với mỗi người rất khác nhau, cái chết - với

chị có hình dung như thế nào?

“Tôi tin vào khoa học, nhưng tôi cũng là một người

Việt. Con người khoa học trong tôi tin rằng chúng

ta có ý thức chứ không có linh hồn, và ý thức sẽ

chấm dứt khi não không còn sống. Nhưng là người

56

Việt tôi luôn luôn tin rằng những người thân yêu

của chúng ta khi chết rồi họ vẫn còn đó, vẫn buồn

hay vui, trách móc hoặc phù hộ cho chúng ta. Nếu

bạn còn yêu một người đã khuất, thì chắc chắn người

đó phải còn quanh đây, đằng sau một bức màn, không

thể là hư vô, bởi vì bạn không thể yêu sự hư vô và

thắp hương nói chuyện với hư vô”.

“Thế giới bên kia tồn tại trong tình yêu của người

sống. Tình yêu không phải là điều bất biến và bất

diệt. Khi tình yêu tan hoặc ngủ yên, những linh hồn

cũng tan hoặc ngủ yên”.

***

2. Người phụ nữ sinh ra ở Việt Nam, sống hơn nửa

đời người ở Đức mà sự xa cách quê hương dường như

chỉ làm cho phần phương Đông sâu thẳm nơi chị càng

57

đầy ắp hơn. Những xúc cảm quen được giấu đi, nên

chảy ngược vào trong chân dung một người đàn bà

dường như hơi nhút nhát và quá đỗi dịu dàng… Mái

tóc dày nặng cùng vẻ khiêm nhường cố hữu của chị để

làm người ta phân vân, nói chuyện rụt rè, e ngại

hơn.

Hơn thế nữa, chị Phượng luôn tạo cho người đối

thoại cảm giác về một người đàn bà bí ẩn, không xa

lạ nhưng không thể dễ biết, không dễ hiểu ngay từ

những lần tiếp xúc đầu tiên. Và cũng thật bất an

khi rất lạ, chợt nhận ra chị lại có cái gì đó thơ

trẻ trong ánh nhìn, cái cách ngập ngừng một chút

trước khi nói gì, cái cười bẽn lẽn đến ngạc nhiên.

- “Chữ viết” thứ ngôn ngữ giống như một thứ công

cụ mà chắc chắn những người viết sẽ biết ơn người

58

sáng tạo ra nó, cũng đồng thời là những người luôn

sáng tạo không ngừng - ngôn ngữ. Chị “đối xử” với

“chữ” như thế nào?

“Nếu đã chọn làm người viết, thì ngôn ngữ gần như

là tất cả, nó là màu của họa sĩ, cây đàn của người

viết nhạc. Nếu bạn đọc nhiều, giỏi ngôn ngữ, thì

công cụ của bạn tốt, cũng như người họa sĩ mua được

màu tốt và hiểu rõ cảm xúc mà các màu pha tạo ra.

Nhưng công cụ nào cũng quyến rũ người dùng nó sử

dụng những mẫu mực có sẵn, những mẫu mực đã trở

thành kinh điển. Tôi học ngoại ngữ, hiểu rằng học

một ngôn ngữ tức là học những câu. Những câu hoặc

vì dùng nhiều hoặc vì hay đã trở thành mẫu mực. Cái

đẹp cũng có những mẫu mực”.

“Ngược với cái đẹp quen thuộc với nhiều người và

59

dễ dàng được cảm nhận, là sự bất an trước cuộc đời

và cả cách mình có phản ứng với cuộc đời đó. Tôi

viết được nhiều nhất khi tôi thấy hoang mang hoặc

không có lời cho những tình cảm và suy nghĩ của

chính mình. Những câu mẫu mực không nói được về sự

hoang mang đó”.

“Viết là cách sắp xếp một kinh nghiệm hay ‘nhốt

gió’ (chữ của Bình Nguyên Lộc) một cảm xúc, tìm

cách chạm đến những điều ở vùng ven hay đáy của tâm

tưởng. Cho dù những điều sau khi được viết ra trên

giấy không biết sẽ trở thành những sự thật hay mãi

là những mộng mị”.

“Tôi cố gắng trung thành với ý nghĩ hơn là với

chữ, dù có khi ý nghĩ còn quá mỏng manh bất định mà

chữ thì dường như đã có dòng chảy dễ dàng êm xuôi

60

rồi. Tôi cố gắng không để cho sự êm tai của ngôn

ngữ đưa mình đi, mà phải luôn luôn tự hỏi câu mình

đang viết có nói được ý nghĩ hoặc cảm xúc - kể cả

sự mong manh bất an của tâm tưởng - hay không? Hay

mình viết ra câu đó một phần nào là vì xưa nay

người ta vẫn viết như vậy? Có lẽ sáng tạo chỉ có

nghĩa giản dị như vậy thôi”.

“Người đọc không đòi hỏi điều bạn viết có phải là

‘sự thật’ chưa. Họ không trách những bất an hay

mộng mị, họ chỉ trách sự giả dối. Cho nên dù có

nhiều cách ‘đối xử’ với chữ, chỉ có một cách viết

duy nhất thôi, đó là thành thật”.

***

3. Đoàn Minh Phượng được biết đến như một người

viết với cái tên Đoàn Minh Hà và truyện ngắn “Tội

61

lỗi hồn nhiên”. Chị là đạo diễn khi cùng em trai

mình thực hiện bộ phim “Hạt mưa rơi bao lâu”. Đây

là bộ phim được làm với các họa sĩ đương đại hàng

đầu Việt Nam như Trương Tân, Minh Thành để nhiều

trường đoạn, mỗi cảnh phim đã là một tác phẩm nghệ

thuật, nghệ thuật sắp đặt, nghệ thuật trình diễn.

Sự duy mỹ đến cực đoan của chị Phượng thể hiện rất

rõ trong phim đánh dấu một phong cách làm phim khác

đi, vượt lên trên những hiện thực (vốn thường là

lựa chọn của hầu hết đạo diễn Việt Nam) để cảm giác

của mình được buông thả.

- Làm phim và viết sách, hai câu chuyện khác hẳn

nhau, hai trạng thái khác nhau xét theo cả vật lý

lẫn tinh thần. Chị thấy “là mình” nhất ở trạng thái

nào?

62

“Tôi nghiêng về giác quan và trực giác nên làm

phim có một sức lôi cuốn mãnh liệt. Phim có thoại,

nhưng ngoài lời nói của nhân vật ra, phim không qua

trung gian của chữ viết, mà chạm đến khán giả qua

các giác quan của họ: qua tai và qua mắt. Sự rét

mướt, mùi hương, vị ngọt được nhận thấy qua hình

ảnh cũng trực tiếp hơn qua chữ viết. Người ngồi

trong rạp tiếp nhận được thông tin bằng ý thức của

mình, lẫn những hình ảnh và âm thanh loáng thoáng

trong vô thức. Những thứ đi qua vô thức đôi khi tác

động lên tình cảm mạnh mẽ hơn cả ý thức. Phim vì

thế có thể là một hình thức nghệ thuật toàn diện.

Và ai mà không muốn thử sử dụng hình thức đó một

lần?”

“Nhưng phim không bao giờ có thể riêng tư như

63

những trang sách. Phim, ngay trong sự tổ chức và

phân công để sản xuất ra nó, khó có thể làm phương

tiện để bày tỏ sự bất an, băn khoăn của một người

còn đang đi tìm cả sự thật lẫn mộng mị. Chỉ có

những người rất giỏi và được đoàn phim nghe lời vô

điều kiện mới làm được điều đó, và số những đạo

diễn này hiếm”.

“Khi viết, truyện là của riêng mình. Khi được đọc,

nó là câu chuyện giữa riêng mình và người đọc. Đó

là mối quan hệ tôi nghĩ là đẹp đẽ nhất và luôn luôn

ao ước”.

“Người hiểu thiền luôn luôn ‘là mình’ ở mọi trạng

thái, lúc uống rượu, đi mua rau, cãi nhau hay lơ mơ

ngủ. Tôi thì chỉ thấy mình ‘là mình’ nhất lúc nằm

lơ mơ, nghĩa là sắp được ngủ thôi. Còn lúc viết hay

64

làm phim tôi thấy mình là oshin, dù rằng oshin cho

ai thì tôi không biết”.

- Người ta có thể kiệt sức với một cuốn sách hay

một bộ phim vì sự rung động tận cùng mà tác giả đem

lại không?

“Có chứ, tôi kiệt sức vì sách, thì gấp nó lại,

kiệt sức vì phim, thì tắt máy để hôm khác xem tiếp,

và chỉ xem một đoạn thôi. Dĩ nhiên tôi chỉ làm vậy

khi cưỡng lại được sự hấp dẫn của sách hay phim

mình đang xem thôi. Nếu khả năng rung động của mình

không theo kịp những thứ mà tác giả dấy lên, thì

tôi sẽ xem, hay đọc lại đôi ba lần”.

***

4. Những cuộc trò chuyện loay hoay giữa các tiệm

café vì chị Phượng rất bận, ngoài dự án làm phim

65

“Nguyên tiêu” mà chị đang theo đuổi còn là cuốn

sách “Mưa ở kiếp sau” và những công việc kinh doanh

mà chị làm cùng gia đình ở Việt Nam. Chưa đủ tất

cả để hiểu hết về chị Phượng, nhưng cố thêm một

chút thì không nỡ, sợ giống một sự làm phiền. Tôi

đành chờ đợi, một người bạn lớn, đầy khiêm nhường

đến thế, giữa khoảng lặng ngơi nghỉ nào đó, sẽ điện

thoại hẹn gặp, một giọng êm ả, nhẹ nhõm và những

câu chuyện, lúc nào cũng nhẹ nhõm, nhưng ám ảnh

khôn nguôi.

ĐẠO DIỄN VIỆT LINH

KẺ TẠM CƯ HỜ HỮNG

Một chuỗi phim gắn với dấu ấn một người đàn bà làm

công việc của đàn ông: đạo diễn! Một giọng phụ nữ

Sài Gòn hơi khàn, nhẹ bẫng và hiền hậu nghe qua

66

điện thoại dễ hình dung như giọng của một người

dành cả đời mình cho gia đình với bếp núc, con cái

và những thú vui êm nhẹ của đàn bà. Tôi chưa từng

chứng kiến chị ở hiện trường làm phim, nơi mà theo

tôi, ở đó với vị trí đạo diễn bao giờ người ta cũng

bộc lộ chính xác nhất con người thật mà giữa cuộc

sống đời thường, người ta thường biết cách giấu

đi... Tôi chỉ thấy chị sau những ngày ngã bệnh, chị

đang phục hồi sức khỏe bằng những dự án điện ảnh

là kịch bản phim, là sách, nhưng phong thái vẫn

điềm tĩnh, bình thản lạ... chắc là luôn thế giữa

Sài Gòn hay Paris.

***

Khái niệm nữ đạo diễn ít nhiều xa lạ với tôi dù

ước mơ ban đầu khi thi vào trường điện ảnh khi tôi

67

17 tuổi là được trở thành đạo diễn phim. Khi người

ta trẻ và ít hiểu biết, người ta thường chẳng sợ

điều gì. Mâu thuẫn thay, càng trải nghiệm nhiều,

càng có thêm tri thức và sự tự tin thì cái sự

“không biết sợ” lại nhỏ hơn. Bởi vì thêm “biết” mà

thêm “sợ”! Đoàn làm phim truyện nhựa với khổng lồ

là nhân sự, máy móc, kinh phí cộng với những hoạt

động chuyên biệt luôn là nỗi khao khát và “khiếp

sợ” thực sự của chúng tôi khi học trong trường dạy

làm phim. Sau bao năm làm nghề này, khát vọng của

tôi đã nhỏ lại như biết lượng sức của mình, biết

rằng trở thành nữ đạo diễn phim truyện còn cần

nhiều thứ lắm, xa hơn cao hơn là một tấm lòng, một

ước mơ và một sự trải nghiệm ít nhiều còn bao bọc.

Thế nên tôi không khỏi đầy ngập ngừng, đầy ngờ vực

68

dù đã xem phim chị, đã nghe và đọc quá nhiều về

chị, nữ đạo diễn Việt Linh. Nói thẳng ra rằng tôi

đã sẵn lòng dọn tâm thức của mình để nghĩ có thể

mình sắp phải tiếp cận với một người phụ nữ không

còn là phụ nữ như những hình dung truyền thống của

mình về phụ nữ Việt Nam. Để tôi sung sướng và hài

lòng biết rằng mình đã nhầm. Còn hơn là một người

phụ nữ, Việt Linh - dù đã sẵn lòng chọn cái nghề

cần năng lực, sức mạnh như đàn ông thì vẫn đích

thực lắm là một người đàn bà hiền hậu, đáng nể vì.

Đôi khi tôi cảm thấy muốn ngã quỵ

- Cuộc sống hiện tại của chị là ở hai nơi Pháp và

Việt Nam, chị có thể kể về duyên cớ đã đưa chị đến

sống ở Pháp, cuộc sống ấy có những điều gì ảnh

hưởng sẽ làm chị thay đổi không? Về nghề nghiệp, về

69

suy nghĩ và về những thói quen nữa?

“Năm 1991, nhân một lần đi dự Liên hoan phim ở

Pháp, mình đã gặp và được người đồng cảm, và quyết

định thành hôn. Từ năm 1992 đến nay mình bắt đầu

cuộc sống phân thân giữa hai chốn đi-về: Làm việc ở

Việt Nam mà gia đình ở Pháp. Ngoài một vài căng

thẳng do phải bay đường dài thường xuyên, và sự lý

thú được cọ xát với hai nền văn hóa thì cuộc sống

đó không ảnh hưởng hoặc làm thay đổi mình nhiều, vì

ông xã cũng là người Việt Nam, xuất thân trong một

gia đình rất trọng văn hóa Việt Nam, do vậy dù

sinh ra ở Pháp nhưng anh ấy rất thạo tiếng Việt, và

đến bây giờ vẫn giữ quốc tịch Việt Nam”.

- Khi ở trên hiện trường làm phim, chị là người

như thế nào? Những kỷ niệm của chị mà chị rất nhớ ở

70

một số phim đã làm?

“Tôi thường nói đùa với chồng tôi là nếu anh gặp

tôi lần đầu tiên ở trường quay thì có lẽ anh đã...

hoảng. Thật vậy, qua những hình ảnh được ghi lại và

chính tôi cũng cảm nhận, thì khi làm phim tôi hoàn

toàn là một... gã đàn ông, xấu xí! Còn nhớ khi làm

phim Nơi bình yên chim hót, trông thấy tôi tóc

ngắn, quần sọt, đứng hò hét trên mui xe tải, những

người dân đứng xem đã hỏi nhau: đạo diễn là ông hay

bà?!”

- Sống ở nước ngoài, quan hệ của chị với cộng đồng

người Việt Nam bên đó như thế nào, nhất là cộng

đồng làm phim? Chị có xem phim của các đạo diễn

Việt kiều làm ở hải ngoại không? Nhận xét của chị

về họ? Bởi thực tế cho thấy vẫn còn nhiều quy kết

71

cho những đạo diễn Việt kiều làm phim về Việt Nam?

“Với những gì được xem, tôi thấy chúng ta có quyền

lạc quan về lực lượng đạo diễn Việt kiều. Không

phải tất cả nhưng phần lớn họ đều làm phim có nghề,

chuyên nghiệp và tâm huyết. Chỉ cần thu thập thêm

vốn sống, có kịch bản sâu sắc, thì lực lượng này sẽ

cho ra những tác phẩm hay. Nếu để điện ảnh Việt

Nam cạnh tranh cùng thế giới, đây là lực lượng đáng

chờ đợi cùng với lớp trẻ trong nước”.

- Một người phụ nữ làm đạo diễn, có những vui buồn

cực khổ nào mà chị nhiều khi thấy ngã lòng, không

muốn tiếp tục làm và có những hạnh phúc nào cảm

thấy không gì thay đổi được những lựa chọn mà mình

đã đi theo?

“Không chỉ ngã lòng mà đôi khi tôi cảm thấy sắp

72

ngã quỵ nữa kia. Nhưng mà chỉ đôi khi thôi. Còn lại

sung mãn, là hạnh phúc: hạnh phúc được làm nghề

mình yêu thích, được nói tiếng nói công dân bằng

nghệ thuật”.

Tôi là con cá, Việt Nam là nước và Paris là không

khí!Tôi không xa lạ với khu tập thể bên hông Hãng

phim Giải phóng này từ khi mới vào Sài Gòn, Việt

Linh có một căn hộ nhỏ xinh khiêm nhường ở đó, căn

phòng như tính cách của chủ nhân. Chị đang lo cho

những tập sách tiếp theo của tủ sách điện ảnh ra

mắt, tập sách đã góp vào số lượng sách điện ảnh vốn

không nhiều ở Việt Nam 6 đầu sách mới, trong đó có

những cuốn thực sự giá trị cao như 20 bài học điện

ảnh (Hải Linh và Việt Linh dịch từ quyển “Những

bài học điện ảnh” của nhà xuất bản Nouveau Monde) -

73

cuốn sách mà dân làm phim Việt Nam chỉ mới nghe

đến chứ chưa được đọc bằng tiếng mẹ đẻ.

- Chị làm phim chậm, vài năm mới làm một phim và

thường là trong phim của chị cứ thấp thoáng bóng

dáng những người phụ nữ với thân phận chua xót, cay

đắng… Chị có đồng ý với nhận xét này không ạ?

“Làm chậm thì đúng, nhưng không phải phim nào cũng

nói đến thân phận người phụ nữ. Thí dụ như Gánh

xiếc rong là câu chuyện của một cậu bé, còn Chung

cư vai chính là một ông lão. Tuy nhiên khi đã chủ ý

nói đến thì đúng là các nhân vật nữ của tôi đều có

số phận cay đắng, như trong Phiên tòa cần chánh

án, trong Dấu ấn của quỷ, trong Mê Thảo - Thời vang

bóng. Với tôi đó không phải là cái nhìn bi quan mà

là cái nhìn, đúng hơn, thái độ chia sẻ...”

74

- Cuộc sống ở Pháp với chị là những gì mà chị -

một người phụ nữ rất Việt Nam lại chấp nhận sống xa

quê như thế? Có phải bởi những gì chị cần và gắn

bó với tâm thế của một phụ nữ là người chồng, là

con gái, là một mái ấm thực sự của mình - chị đã

tìm được ở Paris?

“Có thể nói tôi đang có một gia đình hạnh phúc. Ở

đó mọi người thương yêu và tôn trọng lẫn nhau. Ngay

cả con gái cũng biết yêu nghề của mẹ, hãnh diện về

mẹ. Ngay từ nhỏ xíu cô bé đã cho phép mẹ vắng mặt

triền miên... Để bù lại, tôi luôn cố gắng làm tốt

thiên chức trong những khi đoàn tụ. Tôi nghĩ, khi

mình có một cội rễ bền vững trong tiềm thức, trong

ý thức, thì khoảng cách địa lý, văn hóa không phải

là trở ngại lớn. Khi đã biết mình là ai thì mọi

75

khác biệt chỉ làm cho cuộc sống thêm phong phú.Tôi

hay ví mình là con cá, Việt Nam là nước, Paris là

không khí. Cá không thể sống thiếu hai thứ đó”.

- Chị tự giễu mình chỉ là kẻ tạm cư trên đất Pháp,

ở Paris, kẻ tạm cư ấy thường trú tâm hồn của mình

ở đâu ạ?

“Không chỉ tạm cư mà còn tạm cư hờ hững nữa kia.

Đất Pháp, ngoài giá trị môi trường văn hóa mà tôi

thích thú, ngoài hai con người mà tôi yêu thương

thì chỉ là một nơi ở như mọi nơi con người có thể

ở. Tất cả những gì gọi là quyến luyến, đau đáu với

tôi là ở Việt Nam”.

Khi ám ảnh dai dẳng, tôi muốn viết ra...

Không giống nhiều người làm nghệ thuật lớn tuổi

khác, những phát ngôn của họ to tát và nhiều khi

76

mang tính xoa đầu mà lớp hậu sinh như chúng tôi

thường nói vụng sau lưng là đến gặp toàn phải nghe

dạy dỗ…, đạo diễn Việt Linh đơn giản, và thoải mái

khi thổ lộ “Chúng tôi bây giờ chỉ còn làm được

những thứ chỉn chu chứ khó mà có gì đột phá được vì

chúng tôi đã già, sức khỏe không như xưa. Đột phá

bây giờ chắc phải trông vào giới trẻ thôi. Làm

nhiều quá nhiều khi đuối, lại luôn không vì lợi ích

kinh tế nên mời mọi người công tác cũng khó!”.

Nhưng cá tính chỉ thích lao đầu vào những khó khăn,

xương xẩu của chị thì vẫn giữ nguyên. Như tủ sách

điện ảnh mà chị theo đuổi, người cùng giúp chị,

Phanxine đã nói đây là cuộc chơi đòi hỏi sự kiên

nhẫn, thuộc về cá tính, rất hữu ích cho xã hội. May

mắn, sách bán rất được dù đắt tiền. Nói là may mắn

77

bởi biết rằng còn nhiều người Việt Nam mê điện ảnh

và sẵn lòng “mở” cái đầu mình ra lắm, như các độc

giả của tủ sách mà chị Việt Linh đang theo đuổi sẽ

còn ra thêm nhiều đầu sách nữa vì sự tự tin rằng đã

biết: có độc giả cho những cuốn sách này.

- Viết và làm phim, hai công việc ấy đem lại cho

chị những cảm xúc khác nhau như thế nào? Nghề nào

với chị nhọc nhằn hơn? Chị đọc sách nhiều hơn hay

xem phim nhiều hơn ạ? Tác giả nào chị thích? Bộ

phim nào ám ảnh chị nhiều nhất và bộ phim nào gần

đây nhất gây được ấn tượng với chị?

“Viết báo, làm phim hay làm bất kỳ công việc nào

khác với tôi đều giống nhau về ý nghĩa đóng góp cho

xã hội. Mỗi bài viết với tôi, dù lĩnh vực nào, đều

thể hiện cái nhìn. Ở chỗ này phim và báo giống

78

nhau. Và đó là sự giống nhau căn bản để tôi thấy

yêu thích cả hai công việc như nhau. Tôi thường bị

ám ảnh bởi những bộ phim, những quyển sách... được

ít người biết đến. Khi nào ám ảnh đó dai dẳng, tôi

viết ra, kể lại với mọi người.... Thi thoảng bạn

đọc được những bài viết về điện ảnh của tôi là

vậy”.

- Chị thuộc thế hệ làm phim trước, với rất nhiều

những quan niệm, thói quen nghề nghiệp và cái nhìn

dù hàn lâm nhưng vẫn là thế hệ trước. Ở tâm thế ấy,

chị nhìn lớp trẻ Việt Nam làm phim hôm nay như thế

nào ạ? Có những gương mặt đạo diễn nào chị tin

tưởng và có ấn tượng về tài năng của họ?

“Ở câu hỏi trên tôi có nói là lạc quan về lớp trẻ.

Phải lạc quan về họ, và chỉ có thể tin cậy vào họ,

79

bởi vì họ có tất cả những ưu thế mà thế hệ chúng

tôi, trước chúng tôi khiếm khuyết: kiến thức, sức

khỏe, môi trường văn hóa rộng... Vấn đề là sách

lược đào tạo, sách lược khai thác. Tôi không muốn

nêu tên cụ thể, bởi sẽ thiếu sót. Chỉ biết họ khá

đông, nhiều hơn hai bàn tay”.

Khi ta biết mình đang đặt những bước chân đầu tiên

sang bên kia bờ dốc cuộc đời!

- Chị có nghĩ về “bộ phim cuối cùng” của mình? Khi

nào chị tin rằng mình sẽ không còn làm phim nữa?

Về vật lý - là sức khỏe, là tuổi tác hay về tinh

thần, là mệt mỏi tinh thần, là chán…?

Câu hỏi này không có câu trả lời, vì chị Việt Linh

thấy nó buồn lắm, thế nên nó không phải là một câu

hỏi, giống như cảm giác tôi đã đọc được những câu

80

chữ ám ảnh của người-đàn-bà-làm-phim ấy: “Gió heo

may. Một tác giả khả kính đã thi vị tuổi chớm già

bằng hình ảnh gợi cảm và nên thơ như thế. Và cho dù

tác phẩm đã cố tình đưa dẫn người đọc vào một

không khí khôi hài duyên dáng, trầm tĩnh đến thư

thới thì đối tượng của nó vẫn khó thể khuây khỏa

cái xốn xang thầm kín, khi đã đặt những bước đầu

tiên sang bên kia bờ dốc cuộc đời... Ta - buồn hơn

gió heo may, không biết do cảm xúc hay do những

khoảng lặng thường xuyên trong cuộc sống - vào một

đêm thao thức vô cớ cùng với những hồi nhớ vô thức

bỗng ngạc nhiên thấy quá khứ chợt trở về êm ả,

trong trẻo như bức tranh mà trong đó những dấu vết

đen tối hoặc biến mất, hoặc trở nên mờ nhạt. Bỗng

ngạc nhiên thấy lòng thanh tĩnh khi nghĩ đến những

81

biến cố, những gương mặt mà trước đó không lâu đã

khiến ta dằn vặt, ai oán... Rồi cứ thế, nhiều đêm.

Trong ta như xuất hiện một con người khác, một não

trạng khác. Đôi khi trong tiềm thức của con người

khác đó ta nghe thấy tiếng gọi rất thầm nhưng mãnh

liệt: “Ta ơi, người ơi! Đừng hờn dỗi, đừng ghen

ghét nữa. Cuộc sống chẳng còn bao...” ... Nếu như

chỉ lúc này đây ta mới chợt bình tâm, biết vượt

thoát những ám ảnh đen tối trong quan hệ, trong

hành xử…, thì âu cái tuổi heo may cũng đáng quý,

đáng yêu như bước ngoặt của một trang đời mới. Nghĩ

thế chăng mà lòng bỗng nhiên thanh thản, khi phải

nhìn lại những làn tóc trắng, khi phải thêm một lần

nghe tiếng thời gian...”

Đến giờ nhìn lại những gì mình làm được, những gì

82

đã qua, Việt Linh vẫn thấy khó tưởng tượng được,

phụ nữ đúng là khó mà tồn tại trong nghề này. Mất

đi những gì và có thêm được những gì ư? Quan niệm

này cũng chỉ tương đối thôi. Khi Việt Linh là đạo

diễn nhưng lại là đàn bà, theo đuổi các dự án phim

đồng nghĩa với việc không được gần gũi chăm sóc

con. Bù lại con gái chị vô cùng hạnh phúc khi thấy

tác phẩm của mẹ được chiếu ở khắp nơi. Những mất

mát có chăng chính là sự tiêu hao sức khỏe, quá

nhiều cho một con người, và tiêu hao nhiệt huyết

nữa. Thêm nỗi buồn của việc làm phim ra mà phim

không được đến với công chúng một cách bình thường!

Bây giờ thì Việt Linh đang ở Pháp với một cái hẹn

về Việt Nam một ngày không xa, vì Việt Nam chưa bao

giờ xa lạ với chị, để với Paris, dù yêu đấy, hiểu

83

đấy nhưng vẫn biết mình chỉ là một kẻ tạm cư, kẻ

tạm cư hờ hững mà thôi…

“Cái gì đang xảy ra? Ký ức già cỗi như chiếc túi

nặng cần phải gạn bỏ những điều vô ích, và trong

cuộc sàng lọc đó nó chỉ muốn giữ lại những điều tốt

đẹp? Hay chính ta, dù chưa ‘tri thiên mệnh’ cũng

‘tri nhân luật’, rằng đời người dài, ngắn cuối cùng

cũng phải kết thúc - một kết thúc hữu hạn mà càng

đi gần tới nó ta càng ngộ ra cái lẽ vô thường của

cuộc sống. Rằng mọi thứ sân si, ích kỷ rốt cuộc đều

vô nghĩa, rốt cuộc con người chỉ nên nghĩ một điều

đáng nghĩ: Ta sẽ để lại gì trên cõi nhân gian:

tình yêu hay sự căm ghét?” (Việt Linh)

ĐẠO DIỄN ĐINH ANH DŨNG

KẺ “THẤT BẠI” TỬ TẾ

84

Album “Nhớ Huế” của Đinh Anh Dũng những năm 98 là

một cú shock với bọn sinh viên học nghệ thuật chúng

tôi thời đó. Vì ở Việt Nam gần như chưa thấy ai

làm được một album ca nhạc có hồn đến vậy. Thỉnh

thoảng ngang qua Sài Gòn, theo chân đồng nghiệp gặp

anh. Một người đàn ông nhìn hiền, hay cười và trễ

nải cuối mỗi bữa nhậu, ngoài cái tên đã thành

thương hiệu: Đinh Anh Dũng, anh còn lại gì trong

mắt mọi người?

***

Tôi đã thất vọng về đạo diễn Việt Nam lắm!

“Kính nhi viễn chi” mãi rồi cũng có một cái hẹn

như ‘hai người lớn’ nói chuyện với nhau, nhân sự

kiện anh là Tổng đạo diễn phần thi Hoa hậu trái đất

ở Việt Nam. Tôi đòi phải thỏa thuận thẳng thắn với

85

nhau nhé, vì tôi đã đọc các bài viết về anh trên

báo, chẳng thích. Anh đương nhiên đồng ý để cho tôi

vặn vẹo được xem thực ra ông Việt cộng trở thành

Việt kiều rồi lại là Việt cộng này thế nào? Thế nên

tôi bắt đầu bằng sự thắc mắc rằng sao anh cũng như

vô số Việt kiều khác đi chán lại quay về Việt Nam

làm phim, có phải là không đâu các anh có cơ hội

như ở ‘quê mình’ không? Đinh Anh Dũng chưa bao giờ

nghĩ mình là một Việt kiều, cũng như thành tâm tin

khi làm một bộ phim nó phải từ trong máu thịt người

ta, bộ phim ấy mới có thể hay được.

- Khi đang ở đỉnh cao của sự nghiệp, năm 94, tại

sao anh lại đi Mỹ? Có nhiều người nói, dường như

anh đã ảo tưởng vào một nền điện ảnh khác sẽ trọng

dụng anh hơn là ở trong nước, thời điểm đó?

86

“Okie, có nhiều người đã hỏi tôi về chuyện này.

Đúng là có nhiều lý do trong đó có rất nhiều lý do

tương đối riêng tư. Nhưng thực sự đó là giai đoạn

điện ảnh Việt Nam rất bế tắc. Những năm 90 ra một

đợt phim mì ăn liền và tôi đã không tham gia vào

dòng phim đó, tôi đứng bên lề. Năm 92 tôi là người

đẻ ra dòng phim ca nhạc với Văn Cao, với Đoàn

Chuẩn, Từ Linh, Nhớ Hà Nội… Tôi là người chọn đạo

diễn chứ không phải đạo diễn chọn tôi. Tôi đã thất

vọng về đạo diễn Việt Nam lắm. Tôi có nói nếu có

đạo diễn giỏi tôi sẽ chỉ đi làm quay phim thôi chứ

không bao giờ cần phải trở thành một đạo diễn. Tôi

thất vọng dù tôi đã làm gần như hết với các đạo

diễn giỏi và nổi tiếng ở Việt Nam, cũng cộng thêm

nhiều lý do và tôi đi”.

87

- Tại sao ở nước mình quay phim - đạo diễn hay mâu

thuẫn vậy?

“Các quay phim khác thì tôi không biết, nhưng với

tôi, tôi cố gắng hơn cả một quay phim. Từ ‘Gánh

xiếc rong’, ‘Lương tâm bé bỏng’, ‘Xương rồng đen’…

nếu bây giờ ngồi trước các đạo diễn tôi cũng có thể

nói tôi đã làm cái gì cho họ thấy. Quay phim chạm

vào tất cả các bộ phận, mà các bộ phận ở nước mình

đều không chuyên nghiệp nhưng khi phim thành công

rồi, các đạo diễn đều xưng ‘tôi’ chứ không phải là

‘chúng tôi’. Và em hãy ghi chính xác chữ này: Tôi

khinh vì điều đó! Tôi khinh họ và tôi không muốn

quay nữa. Một thằng quay phim làm vắt người ra

nước, tiền không đủ mua một cái quần jeans! Thế mà

lại còn bị hành xử như thế? Tại sao tôi phải tiếp

88

tục làm? Dù tôi biết tôi cũng có nhiều tính xấu,

chứ không phải là không đâu! Nhưng tôi vẫn cho

chuyện xích mích với đạo diễn là chuyện bình

thường. Chỉ có điều nên tôn trọng nhau. Tôi nghĩ

một số đạo diễn Việt Nam chắc phải đi học lại tính

tôn trọng đồng nghiệp, đi học để khi phát biểu đừng

có vơ hết về mình”.

Khi tiền quay phim không đủ mua một chiếc quần

jeansĐinh Anh Dũng đi nhưng nghĩ có thể về lại chứ

không phải đi luôn. Xét cho cùng 10 năm anh Dũng

đi, cũng biết thêm nhiều, cũng kiếm thêm được chút

tiền vì hồi đó làm phim là không kiếm được tiền. Ít

người biết Đinh Anh Dũng rất nổi tiếng thời đó

nhưng phải sống bằng tiền chụp ảnh và quay đám ma

đám cưới. Đó là những năm của thập niên 90, tiền

89

cho quay phim của một phim hồi đó không đủ mua một

cái quần jeans. Tất nhiên thời thế thay đổi, lớp

quay phim sau anh đã lại có thể sống bằng nghề

nhưng Đinh Anh Dũng thì chưa.

“Nghĩ lại cũng khó biết quyết định đi của mình

đúng hay sai. Đơn giản thì mình đã sống, có vậy

thôi. Có cái chọn lựa nào mà được cái này lại không

mất cái kia, em nói cho tôi xem sao? Bây giờ ví dụ

tôi đi một thời gian quay lại thì điện ảnh Việt

Nam có thay đổi, có khác gì? Và em cũng đừng quên

rằng tôi quyết định quay về từ phim ‘Gái nhảy’ của

Lê Hoàng, tôi nhìn thấy một nền điện ảnh đang sống

lại, em hiểu không? Có thể nó biến thái thành điện

ảnh thị trường, nhưng không phải tôi cơ hội đâu

nhé, không phải lúc khó khăn tôi bỏ đi rồi khi tốt

90

đẹp tôi quay lại, không phải. Tôi muốn làm phim,

tôi muốn được sống bằng cái khả năng của mình, tôi

muốn được làm việc. Trong giai đoạn đó tôi không có

cơ hội để làm việc”.

Oliver Stone không làm phim ở Việt Nam đâu!

Trước khi Đinh Anh Dũng qua Mỹ thì một loạt các

phim ca nhạc của anh đã qua đó rồi. Bởi vậy nên khi

anh qua chưa đến 1 tháng họ đã đến mời anh cộng

tác. Cũng có nhiều trung tâm muốn độc quyền nhưng

anh thích tự do nên không nhận. Ban đầu Đinh Anh

Dũng làm chỉ vì tiền rồi mới tìm hiểu việc làm phim

ở Mỹ, thấy thực sự là khó khăn. Cứ thử tưởng tượng

một người học ở đây, trưởng thành ở đây qua đó làm

thì khó thế nào? Trong khi nhiều người Việt Nam

lớn lên và học hành cũng như trưởng thành ở Mỹ mà

91

còn chạy về đây làm thì huống chi là Đinh Anh Dũng?

Hollywood là mảnh đất hứa và sự ao ước của bất kỳ

ai muốn đến với điện ảnh.

“... Và sòng phẳng. Ở Việt Nam nhiều người được

lên đạo diễn là nhờ quen biết là nhờ bưng bê, có

nhiều đấy. Nhưng ở Mỹ không có chuyện đó. Ở Mỹ là

credit. Trước khi em nói chuyện với ai em cũng phải

cũng trình cho họ thấy em đã làm cái gì thì họ mới

nói chuyện với em. Ai cũng vậy thôi. Bắt đầu bằng

điện ảnh, các đạo diễn sẽ chọn cách dễ nhất. Tất

nhiên là có người sẽ chẳng làm ở đây khi họ có cơ

hội, tôi chỉ muốn nói với em rằng, hãy chọn cách dễ

nhất để đi, và cách đó cũng chẳng phải là xấu”.

- Oliver Stone đã không chọn Việt Nam để làm phim

Pinkville, anh biết không?

92

“Tất nhiên, không bao giờ. Nếu tôi là Oliver

Stone, em nghĩ sao? Tôi điên mà làm phim đó ở Việt

Nam? Với Hollywood tiền không bao giờ là vấn đề.

Tôi điên à? Oliver Stone cần gì ở đây? Ông ấy chỉ

cần một cảm xúc. Và chấm hết. Một nơi quá chừng

nhiêu khê về giấy tờ, quá chừng nhiêu khê về phép

tắc, quá chừng nhiêu khê về thực hiện. Bây giờ em

cứ tưởng tượng một cái phim như vậy, trực thăng ở

đâu ra? Trong khi ở Phillipine, ở Thái Lan sẵn sàng

đón ông ấy, bối cảnh có thể không Việt Nam lắm

nhưng không đến nỗi. Khi tôi đọc báo, tôi đã nói

với bạn bè cá một triệu ăn một ly nước rằng Oliver

Stone không làm phim ở Việt Nam đâu, tôi cũng cá.

Em sẽ hỏi ngược lại tôi rằng tại sao phim Điện Biên

Phủ, phim Người tình và Đông Dương nữa lại phải

93

làm ở đây chứ gì? Vì họ cần nhiều thứ Việt Nam ở

trong phim mà không có nơi nào có. Người Pháp và

người Mỹ khác nhau. Người Pháp làm phim ít tiền hơn

người Mỹ, và những phim họ làm có quá nhiều thứ

gắn với Việt Nam nên có khó khăn họ cũng phải làm

cho bằng được. Trong khi Pinkville của Oliver Stone

chỉ cần có một cái làng Mỹ Lai thôi! Một ngàn

người Việt Nam mấy người thấy được Mỹ Lai? Nói về

nghề nghiệp, bối cảnh cần là gì? Một đồng lúa một

làng quê, quá nhiều nơi ở châu Á sẽ có được điều

đó, em biết không? Đối với một người đạo diễn ở

Hollywood, phim là trên hết. Khi Oliver Stone qua

đây là còn vài tháng nữa bấm máy chứ gì? Trời, một

năm chắc gì các thủ tục giấy tờ đã lo xong? Có ai

nghĩ được là giúp một đạo diễn bậc thầy của thế

94

giới đến Việt Nam làm phim là có một thế hệ làm

phim của Việt Nam có thể học được ít nhiều? Không,

chẳng có ai nghĩ đến điều đó hết!”

Những nghịch lý buồn: Trả tôi bao nhiêu tiền đây?

- Đạo diễn điện ảnh thì sẽ khác như thế nào so với

đạo diễn phim ca nhạc, và sân khấu?

“Đạo diễn điện ảnh là người viết một cuốn tiểu

thuyết, đạo diễn phim ca nhạc là người làm một bài

thơ. Còn đạo diễn sân khấu cũng có sự hấp dẫn riêng

của nó. Một đạo diễn điện ảnh khó mà nghe thấy

tiếng vỗ tay với từng xen ưa thích kỳ công của

mình, nhưng đạo diễn sân khấu thì ngày lập tức, và

em nên hiểu đó cũng là một thứ doping! Một đạo diễn

điện ảnh có thể làm lai rai, phim đi chiếu vẫn có

thể quay thêm, edit lại, sân khấu diễn ra trong 2

95

tiếng đồng hồ và không có cơ hội làm lại. Nếu một

bộ phim là cuộc chạy marathon thì sân khấu như cuộc

chạy 100m ấy”.

- Anh có rất nhiều dự định với điện ảnh?

“Mà 10 năm rồi tôi chưa làm cái gì?”

- Vâng, tại sao, vì cái gì, 10 năm có đủ mọi thứ

đã thay đổi, đã xảy ra, nhiều người đã biết chạy từ

cái thuở anh biết họ đang bò. Anh vừa nói sợ 2, 3

năm nữa ngọn lửa đam mê này sẽ tắt…?

“Một thời gian dài tôi đã không có ý định làm phim

như một đạo diễn. Tôi vẫn thích làm quay phim lắm.

Nhưng có những cái nghịch lý buồn: hình như đạo

diễn nào mời tôi họ cũng ngại. Trả tôi bao nhiêu

tiền đây? Họ nói tôi có nghe không? Dù tôi hiểu tôi

làm quay phim là tôi phải là quay phim. Tôi không

96

bị áp lực bởi danh tiếng và tôi cũng không nghĩ đạo

diễn cao hơn quay phim. Nhưng thực lòng phải thừa

nhận, quay phim chỉ thể hiện được ý tưởng trong

khuôn hình. Bây giờ nếu có một phim nào hay để

quay, tôi quay ngay. Nhưng nhiều người họ đưa kịch

bản cho tôi, tôi đọc xong tôi gặp họ hỏi: Tại sao

anh làm phim này? Tiền thì ít, kịch bản thì không

hay, vậy làm làm cái gì? Họ nói vì kịch bản và tiền

đã được Nhà nước duyệt rồi. Em có thấy ngớ ngẩn

không? Một câu trả lời như vậy, tôi vừa trách người

nhận làm có thể họ thèm làm phim quá đi và tôi

trách ngay cả người duyệt những bộ phim ngớ ngẩn

ấy… Bây giờ em định làm một việc nào đó, em không

kỳ vọng vào nó em có nên làm không? Đọc một kịch

bản có hấp dẫn hay không giống gặp một cô gái vậy,

97

hình thức thì không nói rồi nhưng mà tù mù mãi thì

cưa cẩm làm chi cho nó mệt? Ngoài bắc gọi là mất

thì giờ. Đúng không em?”

Tôi là cây bonsai có nhúm rễ quẩn quanh trong bọc

nilon- Mọi người cứ tiếc nuối anh, nói rằng giá

như năm 1994 anh đừng đi thì bây giờ vị trí của anh

đã khác?

“Trời, vậy em nghĩ tôi là gì bây giờ nếu không đi?

Là nghệ sĩ ưu tú à? (cười phá lên) hay là gì? Để

làm gì?”

- Anh có hiểu ý của tôi sau câu hỏi đó không?

“Nghĩa là gì? Nghĩa là tôi đừng bỏ đi thì bây giờ

tôi có nhiều danh tiếng hay thành công hơn?”

- Không, nghĩa là trong mắt nhiều đồng nghiệp và

bạn bè anh, anh là người thất bại!

98

“A thế à? Tôi không nghĩ vậy. Tôi sống với những

gì tôi chọn lựa. Không phải là vì tôi thất bại ở

nước ngoài rồi về đây đâu. Ở Mỹ tôi cũng là top

person với mấy người làm ca nhạc ở trong cộng đồng

người Việt đó. Tôi về vì tôi muốn sống ở đây, tôi

như một cái cây bonsai không uốn nắn thêm được nữa,

cái rễ cây cứ quanh quẩn trong bọc nilon, tôi

không sao mà hòa nhập được ở Mỹ thôi. Tôi hạnh phúc

với chọn lựa của tôi. Có người hạnh phúc khi vui

vẻ với vợ, có người hạnh phúc với con, còn tôi, tôi

được chọn lựa không phải là hạnh phúc ư? Tiếng Anh

có từ no choice! Là em không có đường nào để lựa

chọn hết. Làm sao tôi có thể giải thích và tôi cũng

không có nhu cầu giải thích với mọi người rằng tôi

không thất bại. Mọi người có kỳ vọng vào tôi quá

99

không?”

- Anh không thừa nhận là anh thất bại, nhưng anh

là một nhà làm phim, người ta chờ đợi ở anh các tác

phẩm điện ảnh chứ không phải là những thứ khác!

Anh nói là anh là người tử tế nhưng là một nghệ sĩ

điện ảnh được đào tạo để làm phim mà anh nói là anh

không làm phim vì anh không muốn thì anh cũng bất

tử tế rồi?

“Tôi không biết, có thể mọi người đã quá kỳ vọng.

Tôi đã không quyết liệt để dám bỏ nhiều thứ để theo

đuổi điện ảnh. Nhưng tôi làm để làm gì trong tình

hình điện ảnh hiện tại? Thời gian của tôi đang bị

băm nát. Tôi xác định rõ ràng: Làm phim là vì

thích, hai là vì tiền. Tức là gì, một kịch bản hay,

một ê kip thích thì không cần tiền. Một phim không

100

thích thì họ phải trả cao tôi mới làm. Đó là lý do

khi đợt làm phim mì ăn liền thứ nhất tôi phải nhảy

qua phim ca nhạc. Lần này thì tôi nhảy qua sân

khấu, tôi làm cũng không đến nỗi nào đấy chứ? Mặc

dù trong lòng tôi vẫn nghĩ nếu tôi không quay lại

với điện ảnh, tôi không còn là tôi nữa. Tôi phải

làm, không thì 2, 3 năm nữa chắc là ngọn lửa này sẽ

tắt!”

***

Quá nhiều việc đang chờ anh mà tôi thì đã lấy mất

gần một ngày. Anh chuẩn bị ra Nha Trang cùng các cô

hoa hậu Trái đất, còn nhiều show khác anh đã quen

làm như một người thợ lành nghề, góc nào cho điện

ảnh? Người đàn ông tóc đã bạc đi vespa bỗng làm tôi

chạnh lòng dù còn lại dư âm là lời hứa như một vĩ

101

thanh: “Có thể sau cuộc trò chuyện này, tôi sẽ nghĩ

khác, nghiêm túc hơn, với phim!”

NSND TRÀ GIANG

TÔI SỐNG BẰNG NHỮNG KÝ ỨC CỦA MÌNH

Vô tình gặp cô cũng làm khán giả như tôi ở đêm

diễn “Bí mật vườn Lệ Chi” - sân khấu Idecaf, cô

giản dị, nhẹ nhõm và thanh thoát làm sao. Tối hôm

sau gọi điện, cô lại đi xem kịch, lần này là “Nhà

búp bê” - Nhà hát Tuổi trẻ từ Hà Nội vào TP. Hồ Chí

Minh diễn. Có thể rất tình cờ, nhưng cũng có thể

là luôn thế, để trong lòng tôi gợn lên những câu

hỏi ngờ vực, phải chăng cô còn nặng lòng lắm, với

nghiệp diễn đã tạm xa gần 20 năm qua?

***

Suốt thời thiếu nữ, chưa có ai khen cô đẹp cả!

102

Trà Giang, cái tên sinh ra bởi nỗi lòng hoài hương

của cha cô - người đàn ông gốc Quảng Ngãi, nơi có

con sông Trà nổi tiếng, có núi Thiên Ấn (nên tên

anh trai cô là Ấn Sơn), có Thạch Bích, Bút Sơn đều

là những địa danh mang nỗi nhớ của người cha khi xa

xứ… Mới lên 5 tuổi Trà Giang đã bắt đầu biết đến

mùi vị của chiến tranh, đó là những lần chạy giặc

liên miên theo gia đình, một cuộc sống luôn luôn di

chuyển, lang thang theo người cha hoạt động cách

mạng. Cha cô là NSƯT Nguyễn Văn Khánh, cũng có một

thời gian làm điện ảnh phục vụ chiến trường, sau

này ông đoàn dân ca quân khu 5 ở khu văn công Cầu

Giấy, rồi Mai Dịch. NSND Trà Giang theo gia đình ra

Bắc, bắt đầu từ đây cô được sống những năm tháng

êm đềm tại trường học sinh miền Nam, dành cho các

103

con em cán bộ miền Nam tập kết.

Hướng đến nghệ thuật ngay từ nhỏ nhưng Trà Giang

thú nhận, suốt thời gian từ cô bé người miền Nam

trở thành thiếu nữ, chưa có ai khen cô đẹp cả!

Nhưng cô sống cuộc sống rất hồn nhiên, đi xem kịch,

xem cải lương, xem múa mỗi khi nghỉ hè về khu văn

công sống với cha. Năm 1959, nhà nước bắt đầu mở

các trường Nghệ thuật, đầu tiên là trường múa. Trà

Giang thi đỗ thì ba cô viết thư xuống nói có trường

điện ảnh mới mở ra với các chuyên gia nước ngoài

trực tiếp tuyển sinh, cô đã đăng ký thi, có nhiều

người đẹp nhưng cô có lợi thế là cô rất ăn ảnh, có

cuộc sống hồn nhiên và cảm xúc rất chân thực. Trà

Giang đỗ vào khóa diễn viên điện ảnh đầu tiên của

Việt Nam khi đó. Đã đi qua chiến tranh, qua khói

104

lửa và bom đạn của một thời chưa là quá vãng, những

kinh nghiệm trả bằng sự sống ấy giúp cho Trà Giang

rất nhiều mỗi khi cô hóa thân vào nhân vật trong

các phim được làm thời ấy. Một phần nữa, thời đó,

khóa diễn viên được đào tạo của Trà Giang là đào

tạo để trở thành diễn viên điện ảnh.

- Có một anh đạo diễn Việt kiều nói với con, anh

ấy rất sợ diễn viên Việt Nam diễn xuất trong phim

mà rất kịch, cô nghĩ sao?

“Bây giờ con hình dung thế này nhé, sân khấu và

điện ảnh thì khi con nhận kịch bản con cũng phân

tích vai cũng phân tích nhân vật như nhau nhưng

điện ảnh thì không khoa trương còn diễn viên sân

khấu phải khoa trương. Con thử nghĩ xem, ống kính

sát mắt mình rồi, mọi cử động trên gương mặt mình

105

ống kính thu lại được hết, còn sân khấu thì khán

giả ở xa. Nếu mà ống kính thu gần như vậy diễn viên

diễn khoa trương kiểu sân khấu thì sợ lắm. Hiện

tại cô xem phim Việt Nam cô cũng sợ nhìn thấy diễn

viên diễn kịch quá. Nhưng cô nghĩ lỗi tại đạo diễn

chứ không ai khác. Vì cô cũng đã từng diễn với các

anh sân khấu nhưng khi làm điện ảnh, đạo diễn phân

tích vai và diễn viên thường rất nhạy cảm, họ sửa

được theo yêu cầu của phim, các đạo diễn phải thấy

được cái sai trong cách diễn của diễn viên để họ

không bị sân khấu trong điện ảnh”.

Những mảnh ký ức thời làm phim trong chiến

tranh...Thời của Trà Giang, theo cô là làm phim

rất ít, mỗi năm làm 4 phim đến khi thống nhất Xưởng

phim truyện mới làm 10 năm một phim. Thời gian làm

106

phim cho phép kéo dài. Khi đạo diễn nhận kịch bản,

thành lập đoàn làm phim, đi thực tế, chọn cảnh, về

viết phân cảnh, sau đó cho diễn viên đi thực tế

(bây giờ chuyện này không còn nữa) có khi mất đến

nửa năm. Thời đó đi thực tế làm cho Trà Giang ngỡ

ngàng và vỡ vạc ra nhiều lắm. Đọc kịch bản chưa

hình dung được cuộc sống của nhân vật thật như thế

nào thì ở ngoài đời gặp những người tương tự Trà

Giang hiểu rất nhiều, khi đó nhân vật trong suy

nghĩ đã cho diễn viên nhiều cảm xúc, hình dung ra

nhiều lắm cho da thịt cho nội tâm nhân vật…

Hoạt động nghệ thuật thời kỳ đó rất khó khăn. Yêu

cầu tối thiểu của người nghệ sĩ là được xem phim

thì gần như không có, Trà Giang chỉ may mắn là được

đọc sách của Pháp và Nga rất nhiều. Cô biết có

107

những trường phái lớn như Tân hiện thực Ý, Làn sóng

mới của Pháp đang làm thay đổi cả bộ mặt của điện

ảnh thế giới, cô chỉ được xem khi đi dự các Liên

hoan phim quốc tế trên thế giới. Còn phim Trung

Quốc tặng chỉ có đạo diễn được xem, diễn viên như

cô đến xem, đến tận cửa rồi mà còn bị đẩy ra, không

cho vào. Cuộc sống thiếu thốn vật chất kinh khủng,

mỗi năm được 5m vải đủ may một bộ quần áo, có ai

tưởng tượng ở nhà diễn viên Trà Giang khi đó đã rất

nổi tiếng cũng mặc quần vá và các em lớn thì cô

cũng phải nhường quần áo cho các em mình. Nhưng đó

là sự khó khăn chung của thời chiến tranh. Khổ mà

không phàn nàn nhưng thấy khổ tâm là thiếu cơ hội

tiếp xúc với văn hóa bên ngoài nhiều quá…

- Trong phim “Chị Tư Hậu”, con ấn tượng với cô lúc

108

cô chạy băng ra biển khóc… là cảnh chị Tư Hậu sau

khi bị bọn giặc làm nhục… rồi tiếng trẻ con khóc…

“Tiếng con khóc là tiếng gọi của tình mẫu tử,

tiếng gọi từ cuộc sống… đó là khi cô nhớ về hình

ảnh tuổi thơ khi cha đi vắng mà mẹ bị bắt… và khi

cô diễn cảnh đó thì cảm xúc nó sống lại. Thực ra

cảnh đó nó khó với người quay phim nhất là vì con

tưởng tượng được không, lúc quay cái đó, bờ biển

dài như vậy phải đặt đường ray rất dài trên biển,

trên ray có cần trục, quay phim ngồi trên cao, lúc

đầu máy chạy sát mặt diễn viên khi cô lao ra biển

thì máy vụt lên cao để cho thấy sự mênh mông. Khi

nghe tiếng khóc thì máy phải hạ xuống sát mặt để

quay lại cảm giác đó của cô. Trong một cú máy dài

như thế cô cảm thấy rất cảm phục công sức người

109

quay phim với những động tác máy chuyên nghiệp đó

là nghệ sĩ quay phim Khánh Dư…”

Không ngờ dừng sự nghiệp, dừng đam mê sớm đến vậy

Trong phim “Vĩ tuyến 17 ngày và đêm”, cô đi thực

tế năm 1971 tại sông Bến Hải, khi đó Mỹ đã ngừng

ném bom miền Bắc nhưng máy bay trinh sát vẫn bay và

bắn rốc két, mọi người sống dưới địa đạo… Trà

Giang nhớ cảnh bế con sang sông đưa cho chồng rồi

quay về miền Nam. Để có được cảnh đó, là cảnh đêm

yêu cầu lại phải vừa thấy mặt diễn viên vừa thấy

biển mênh mông nên cứ sáng sớm, 2h mọi người đã dậy

hết, đi bộ mấy km để mang đồ đạc ra địa điểm quay.

Người diễn viên bao giờ cũng là người dậy trước và

về sau cùng vì còn phải hóa trang và chuẩn bị hóa

thân vào tâm lý nhân vật. Cảnh regim là cảnh trôi

110

rất nhanh, chỉ chừng mấy phút thôi là hết khoảnh

khắc đó. Trà Giang bị nhiễm lạnh vì lội nước và bị

quạt nữa. Một cảnh nhưng vì mỗi ngày chỉ có một

chút thời gian đạt hiệu quả nên phải quay rất nhiều

ngày… cô đã ốm sốt suốt thời gian quay… Thời điểm

đó cũng là lúc Trà Giang có bầu Bích Trà được 4

tháng, làm phim trong chiến tranh cực lắm, khi mang

phim sang Moscow, các bạn Nga nói trong cuộc chiến

tranh vệ quốc vĩ đại, họ cũng chỉ làm được phim

tài liệu nên không thể tưởng tượng Việt Nam có phim

mà còn là phim truyện nữa…

- Có bao giờ cô cảm thấy nghề diễn viên cực nhọc

quá đến mức nản chí không, thưa cô?

“Con biết không, cực nhọc với nghề thì không nản

chí đâu nhưng nản chí nhất là khi đất nước bắt đầu

111

chuyển từ cơ chế bao cấp sang kinh tế thị trường…

Là người nghệ sĩ, cô không có chuẩn bị được tâm

trạng đó. Ngay lập tức, cách làm phim truyền thống

với những đề tài truyền thống không còn được coi

trọng. Cô bị shock. Cô đã quyết định dừng. Quyết

định không đóng phim nữa. Khi đó cô mới 48 tuổi.

Phim cuối cùng cô tham gia là phim “Dòng sông hoa

trắng”. Nhưng thực tâm, cô cũng không ngờ là mình

lại dừng sự nghiệp, dừng sự đam mê của chính mình

lại sớm đến thế… (Trà Giang rưng rưng nước mắt,

nghẹn lời)… Bây giờ mỗi lần đi xem kịch, cảm thấy

sự hóa thân của người diễn viên trong mỗi vai diễn

trên sân khấu thôi mà lòng mình thèm muốn vô cùng

được làm diễn viên, được sống với nhân vật, sống

trong đam mê của mình”.

112

Tôi thích những người đạo diễn biết bóc lột tôi!

Thực ra Trà Giang chưa hề có ý định sẽ dừng lại,

cô chỉ định ngừng một thời gian để chờ vai diễn, để

chờ một ê kíp làm phim hay nhưng không còn cơ hội

nào nữa. Cô tiếc nuối, ngày xưa quay phim chăm chút

cho từng khuôn hình, đạo diễn đắm đuối với từng

cảnh quay, khi nào xem phim thấy có tâm huyết thì

biết ngay, rồi thầm cầu mong những người đó còn

tiếp tục làm được phim hay. Như cô, đã từng làm

việc với rất nhiều đạo diễn, có những đạo diễn họ

thích cách làm việc của Trà Giang nên có sự đồng

cảm. Cô thích nhất là làm với đạo diễn Hải Ninh,

Bạch Diệp, Trần Phương. Giữa sáng tạo của người

diễn viên cộng hưởng với công việc của người đạo

diễn sẽ tạo ra những khuôn hình có tình cảm cũng

113

như cái hồn. Thêm nữa, quan niệm nghề nghiệp rất

gần gũi nhau cho nên cảm xúc hỗ trợ cho nhau. Chị

bạn đạo diễn đi cùng tôi kể cho cô nghe tin nhà

quay phim Nguyễn Đăng Bảy vừa mất tuần trước, một

thoáng sững sờ trong đôi mắt sâu, nhòe nước.

- Con muốn nghe cô kể về cách làm việc với các đạo

diễn ngày xưa, vì thực sự với con, họ cũng là một

thế giới xa lạ như “ngôi nhà với 7 lần niêm phong”

vậy?“Cũng có người khó làm việc được đấy, như đạo

diễn Phạm Kỳ Nam, cuộc sống đời thường quý nhau lắm

nhưng chỉ làm được một phim là “Chị Tư Hậu”, sau

này anh có mời cô nhưng cô từ chối… Thực ra, cô

thích những người đạo diễn đòi hỏi cao ở diễn viên,

bóc lột cô, bắt cô làm việc nhiều để khi đó cô

chịu áp lực mà sáng tạo bừng lên. Có hai người làm

114

được việc đó con ạ, đó là đạo diễn Bạch Diệp và đạo

diễn Hải Ninh. Bản thân cô cũng có một cách làm

việc tự cho mình khôn là cô đọc kịch bản rất kỹ,

suy nghĩ rất kỹ về nhân vật để phát hiện những gì

chưa logic, cô chủ động gặp đạo diễn trước khi ra

hiện trường, thuyết phục họ chấp nhận những thay

đổi mà mình đề ra. Không đợi ra hiện trường mới làm

việc đó vì khi ra hiện trường đạo diễn quá bận”.

Khi yên ổn rồi thì không ai quấy nhiễu nữa...

Trà Giang biết nghệ sĩ Bích Ngọc vì khi đó ông làm

việc ở trong đoàn văn công của ba cô, ông là một

diễn viên múa, rồi đi học ở Nga về đàn violon. Sau

này ông kể chuyện lại mới biết ông xem “Chị Tư Hậu”

xong đã rất mê cô rồi, về Việt Nam cố gắng tìm gặp

mà không được. Năm 1963, ông từ Nga về thì cô lại

115

sang Nga để dự Liên hoan phim. Năm 1966 thì yêu

nhau rồi cưới nhau. Điều mà Trà Giang yêu và cảm

phục nhất ở nghệ sĩ violon Bích Ngọc là nghị lực và

ý chí. Theo đuổi âm nhạc là phải học từ bé, nhưng

năm 14, 15 tuổi Bích Ngọc mới được cầm đàn violon,

mỗi khi thấy dàn nhạc giải lao là ra cầm đàn kéo.

Rồi tự học cho đến khi sang Nga…

- Nhưng cô đẹp và nổi tiếng như thế, cô có bị cám

dỗ không? Vì bây giờ con thấy các cô gái đẹp, hoạt

động trong ngành giải trí ai cũng phàn nàn bị cám

dỗ bởi quá nhiều thứ nằm ngoài đam mê nghệ thuật?

“Cám dỗ ư? Có chứ, nhưng thời của cô khác con ạ,

trước khi có chú Ngọc thì nhiều lắm, ai cũng ngỏ

lời, nhưng khi có chú Ngọc rồi thì cô yên ổn thì

không bị ai quấy nhiễu nữa. Có chăng chú Ngọc hay

116

bị mọi người hỏi han… Nhưng trên hết tất cả là chú

dành cho cô một tình yêu lớn. Không phải chú Ngọc

yêu cô vì cô là diễn viên nổi tiếng đâu mà vì hai

người có sự đồng điệu vô cùng về tâm hồn, hai gia

đình cũng đồng cảm với nhau”.

***

Giọng của Trà Giang rung lên khi nhắc đến người

chồng đã mất, những kỷ niệm nhỏ xíu tưởng chừng là

vụn vặt, những chi tiết móc nối như mạng nhện mỏng

mà chắc, ký ức đúng là đang đặt nặng lên trên vai

người đàn bà đẹp này.

Nghệ sĩ piano Bích Trà sinh ra bởi tình yêu của bố

mẹ, chị đã đồng hành với mẹ từ khi đi làm phim “Vĩ

tuyến 17 ngày và đêm” Trà Giang kêu lên “May quá

cho con gái cô, khi em ra đời thì lúc đó là Hiệp

117

định Paris được ký, không còn chiến tranh, cô cũng

thích cho em theo nghề của chú, nghề đó độc lập hơn

chứ làm phim phụ thuộc vào nhiều người lắm, thế

nên Bích Trà 5 tuổi đã theo học nhạc rồi”.

Tôi chỉ đơn giản là người vẽ tranh cho mình hạnh

phúc- Và cô sẽ không một lần nào nữa trở lại với

điện ảnh ư?

“Quan trọng nhất là có vai diễn làm cho mình mê,

mình dành tình yêu cho nhân vật đó. Nhưng dường như

lâu rồi cô chưa nhận được lời mời nào như thế. Cô

đã 65 tuổi rồi, sức khỏe có hạn. Tình yêu của cô

với điện ảnh vẫn đầy ắp, cuộc sống vẫn luôn cho cô

cảm xúc. (Trà Giang lại nghẹn ngào…) Lúc đó mình

thèm được sáng tạo thèm được sống trong những cảm

xúc khi xưa vô cùng. May là tìm được sự vẽ, cô đắm

118

chìm trong màu sắc, thiền trong màu sắc. Cảm thấy

mình có ích khi mang đến cho đời những bức tranh,

những tổ chức từ thiện họ bán đấu giá cho những

người khó khăn còn nhiều lắm xung quanh mình… Tôi

không phải là họa sĩ, tôi chỉ đơn giản là người vẽ

tranh cho mình, cho mình thấy hạnh phúc”.

***

Nhìn những mảnh vụn của mấy chiếc tăm bị Trà Giang

bẻ vụn trên góc chiếc đĩa dưới tách trà, tôi chợt

hiểu người phụ nữ này còn nhiều điều day dứt, còn

nhiều nỗi khổ tâm nào đó mà cô chưa muốn nói ra.

Thời gian cuối trước khi về hưu Trà Giang làm việc

ở Viện lưu trữ phim, ngừng đóng phim có lẽ là thời

gian Trà Giang buồn nhất, thấy mình cũng giống như

một vật đang được lưu trữ, có gì đó như cảm giác

119

cay đắng âm thầm. Nhưng bây giờ Trà Giang lặng lẽ

hạnh phúc với những giờ vẽ mỗi sáng. Cô vẫn sống

với những nỗi đau hiện hữu, chồng đã mất, không còn

đóng phim và con gái duy nhất ở xa. Nhưng cô sợ

nhất là mình không được làm việc, sợ nhất là mình

vô dụng.

Tôi và cô, hai người phụ nữ với những tâm trạng

khác nhau về quá khứ. Quá khứ của cô là những cảm

giác nuối tiếc về một thời đầy ắp hạnh phúc và đam

mê. Còn tôi, những ngày hôm nay tôi đang sống mới

là những đam mê, quá khứ là những nỗi buồn lúc nào

cũng dễ dàng nhìn thấy nơi quầng thâm mắt của những

đêm mất ngủ… những ám ảnh khác nhau, sự chia sẻ là

cảm giác của đàn bà… Bên cạnh cô Trà Giang, tôi

không thấy mình còn trẻ, tôi cảm giác được những

120

khao khát mà cô từng có như tôi đang có hôm nay.

Tôi biết, những ký ức của Trà Giang còn là sự mãn

nguyện của một người phụ nữ biết mình thông minh và

từng đẹp.

NSND NHƯ QUỲNH

PHỤ NỮ PHƯƠNG ĐÔNG NỔI LOẠN HƠN CẢ PHƯƠNG TÂY

Mắt một mí, gương mặt biểu cảm đặc trưng như biết

nói ngay cả khi câm lặng nhất, Như Quỳnh là lựa

chọn đầu tiên cho những vai diễn thiếu phụ Việt

trong các phim nước ngoài. Gần 30 năm trong nghiệp

diễn và hơn hai thập kỷ sống bình yên bên chồng

con, với quán café Quỳnh nhỏ xíu nhưng quá nổi

tiếng như chính chủ nhân, với tôi, Như Quỳnh vẫn

còn quá nhiều bí mật!

***

121

Cái nết con gái Hà Nội là phải khép mình trước đám

đông

- Cô luôn có vẻ đẹp của một người phụ nữ dường như

viên mãn ở bất kỳ độ tuổi nào cho đến tận giờ. Nên

cháu vẫn hay tự hỏi mỗi khi nhìn thấy cô, rằng cô

có đang hài lòng với cuộc sống của mình không nhỉ?

“Có chứ, tôi hài lòng với cuộc sống của mình dù đó

là cuộc sống trong gia đình cũng như nghề nghiệp.

Nhưng nghĩ lại cũng thấy mình đã trải qua nhiều,

cách đây 10 năm thế hệ diễn viên chúng tôi gặp rất

nhiều khó khăn vì sản xuất phim trong điện ảnh ít,

gần như không có phim cho diễn viên tham gia. Vào

thời điểm đó để lo cho gia đình riêng của tôi, tôi

đã mở một quán café nhỏ mà trang trải cho cuộc

sống. Café Quỳnh hồi đấy là một địa chỉ cho hầu hết

122

những người yêu thích điện ảnh kể cả người nước

ngoài. Họ đến nhiều, đến và nghe tôi nói về các

nhân vật trong phim, nhất là sau phim “Mùa hè chiều

thẳng đứng” thì khán giả nước ngoài đến rất nhiều,

tìm đến để hỏi tôi về Hà Nội. Có cả một cô gái

liệt hai chân đi xe lăn từ Nhật Bản sang để xin

chụp ảnh và nói chuyện. Những điều đó an ủi tôi rất

nhiều và thắp lên trong tôi những hy vọng về một

nền điện ảnh Việt Nam khác đi”.

- Cô là một phụ nữ Hà Nội gốc, nghĩa là có rất,

rất nhiều những đức tính điển hình chỉ có ở phụ nữ

Hà Nội. Cái gốc ấy còn ở thời nay những gì vậy,

thưa cô?

“Thực ra cho đến tận bây giờ tôi mới thực sự thấu

hiểu người Hà Nội gốc có tính cách đặc biệt như thế

123

nào đấy. Có lẽ vì bây giờ các bạn trẻ có một cuộc

sống khác ngày xưa. Rất năng động, rất mạnh mẽ

nhưng cái gốc cá tính Hà Nội đang dần mất đi. Cái

nết ấy là gì ư, ví dụ người con gái Hà Nội gốc khi

đi ra đường, có gặp đám đàn ông nào buông lời chọc

ghẹo, sẽ không bao giờ đối đáp lại. Còn bây giờ tôi

thấy con gái quay lại đối đáp ngay. Khi đi với con

gái tôi, tôi cũng bằng sự thể hiện của mình mà

giáo dục cháu là đi đến đâu đi thẳng đến đó chứ

không có nhìn ngang nhìn ngửa, tạt chỗ này chỗ kia.

Cái đó cũng rất riêng Hà Nội. Tôi luôn nhắc con,

cái nết con gái Hà Nội là phải khép mình trước đám

đông”.

- Và người phụ nữ Hà Nội gốc đã có hai cô con gái

rất xinh đẹp, nhưng cô sẽ dạy con theo cách nào ạ?

124

Cổ điển hay hiện đại? Con gái cô có giữ được nét

tính cách “phụ nữ Hà Nội” nào của mẹ mình không?

“Thực sự ra cha mẹ sinh con trời sinh tính. Tính

nết do trời sinh nhưng bố mẹ như cái gương cho con

cái nhìn vào tự điều chỉnh bản thân. Cũng may hai

cô con gái nhà tôi cũng có khép nép đấy nhưng cũng

khó tránh sự ảnh hưởng từ bạn bè. Nhất là cô con

gái thứ hai Đan Khuê sống rất cởi mở. Bạn bè hay

kéo đến nhà nhưng vẫn phải nhắc con luôn về sự giữ

gìn nếp sống và trong cách nói năng cũng thế. Hai

con gái tôi không văng bậy và nói mày tao bao giờ.

Tiếc là những người Hà Nội bây giờ ít còn biết nhắc

nhở con cái cho đúng cách. Nên con gái Hà Nội hiện

đại nói to, nói thô, ở những nơi đông người ăn nói

không có sự giữ gìn trong đó”.

125

Sự thoáng qua mà hấp dẫn thì có rất nhiều!

- Một vẻ đẹp sớm phát lộ từ khi còn quá trẻ ấy,

nên bây giờ lại có quá nhiều tò mò, tò mò nguyên cớ

sao ngày đó cô lại chọn ông Hữu Bảo làm chồng?

“Thực sự lúc đó đã ăn hỏi với một người con trai

khác nhưng không thành, anh ta bỏ đi nước ngoài.

Chồng tôi hiện tại cũng chơi với tôi lâu rồi vì anh

Hữu Tuấn là anh trai lấy chị gái tôi. Khi tôi bị

đổ vỡ mối tình đó, anh Bảo đã thương mến tôi từ lâu

nhưng vì thấy tôi còn vướng mối tình kia nên không

dám thổ lổ. Mối tình kia tan vỡ, chồng tôi đã đến

để ngỏ lời. Thời đó chồng tôi rất lành, ngay cả

ngày xưa mọi người đã nói diễn viên mà lấy một

người lành quá thì chưa chắc đã đáp ứng được sự

mong đợi của diễn viên đâu. Nhưng khi đó tôi cần

126

một chỗ an toàn, cũng đã gần 30 tuổi, đã qua cái

thời kén chọn so đo và tôi cần một gia đình êm ấm.

Gia đình chồng tôi lại hầu hết làm điện ảnh. (NSNA

Hữu Bảo là em trai của NSND - nhà quay phim Hữu

Tuấn và đạo diễn Hữu Luyện). Sau khi cưới nhau thì

chính các anh bên chồng đã thúc đẩy tôi bỏ sân khấu

sang làm điện ảnh chuyên nghiệp”.

- Và khoảng hơn 20 năm đã qua sau mối tình đầu tan

vỡ, cộng một cuộc sống với người chồng như quà

tặng bất ngờ, cô vẫn cứ yên bình như thế?

“Cũng có sóng gió đấy, nhưng chồng tôi rất hiểu

cái sự nổi sóng tâm lý của người diễn viên nên thực

ra anh rất thông cảm với tôi. Và chính anh cũng là

người làm cho tôi tỉnh lại để biết ngoài nghề

nghiệp ra thì người diễn viên cũng cần một chỗ dựa

127

rất vững chắc đó là gia đình. Nhiều bạn diễn viên

tâm sự với nhà báo là người chồng hay cấm đóng vai

này vai nọ, kịch bản này kia có cảnh này cảnh khác

không được nhưng với chồng tôi thì không bao giờ

anh ấy cấm đoán. Chồng tôi thực sự tin tưởng tôi vì

tôi làm nghề từ khi rất trẻ để có đủ kinh nghiệm

cùng bản lĩnh nên và không nên làm cái gì”.

- Nhưng cảm xúc là thứ vô hình, khó nắm bắt và bất

chợt nhất. Khó có thể kiểm soát và kiềm chế nó,

nhất là ở một người làm nghệ thuật như cô. Có bao

giờ cô cảm thấy muốn nổi loạn không?

“Có chứ, có những giây phút bất chợt nhất là khi

làm phim, đóng với bạn diễn, cần có sự rung động

rất mạnh… Nhưng sau những lúc quay khi trở về nhà

tôi vẫn luôn luôn nghĩ mình có một gia đình. Mình

128

cần sự yên ổn này và phải bảo vệ nó mới có thể sống

để làm nghệ thuật chứ mỗi phim mà cứ rung động và

khám phá thì mất thời gian lắm vì đó chỉ là những

hấp dẫn nhất thời. Dù sự thoáng qua mà hấp dẫn thì

có rất nhiều. Rung động là cần thiết để thăng hoa

diễn xuất nhưng sau vai diễn cần phải tỉnh táo lại

ngay”.

- Bữa trước cô có nói với cháu là người phụ nữ

phương Đông còn nổi loạn hơn cả phương Tây?

“Chắc là thế đấy, từ bản thân mình thôi, mình

nhiều lúc cũng muốn nổi loạn lắm chứ. Nhưng sự nổi

loạn ấy nó có ranh giới. Đó là khi mình có gia

đình, có con rồi thì gia đình và con cái làm cho

người ta tỉnh lại và sống với nghĩa vụ và bổn phận

của mình. Nếu chỉ có hai vợ chồng thì cũng khó đấy

129

nhưng tôi còn có hai đứa con như sợi dây níu kéo

tôi với tổ ấm của mình. Mà nói thẳng ra dù trong

tâm trạng có muốn phá phách đến mấy thì tôi cũng

không làm vì tôi là người rất sợ sự thay đổi. Sự

thay đổi liệu có mang lại cái gì hơn không hay chỉ

là phù phiếm và không bền vững?”

- Cháu không ngờ là tìm được ở một người phụ nữ

đẹp như cô một trạng thái sống bình thản đến thế.

Nhưng có ngụy biện không nếu khẳng định mình vẫn

hạnh phúc, nhất là ở độ tuổi này và thời gian thì

đã quá hai thập kỷ? Cháu muốn hỏi, hai vợ chồng mà

muốn duy trì được hạnh phúc thì ngoài con cái cần

nhất điều gì?

“Cho đến độ tuổi như tôi mà còn nói chúng tôi vẫn

yêu nhau say đắm thì quá sáo rỗng vì mỗi tuổi thể

130

hiện sợi dây tình cảm khác nhau rất nhiều. Tuổi trẻ

thì say đắm nhưng sau đó là con cái. Khi mọi sự an

bài rồi thì người ta sống với cái nghĩa nhiều hơn.

Mà để giữ được chữ nghĩa ấy còn khó hơn bảo vệ chữ

yêu. Vì nó bao hàm nhiều thứ lắm, nó có cả tình vợ

chồng, tình bạn, sự dựa vào nhau để sống, quan tâm

đến nhau dù đó không phải là sự chăm chút như thời

trẻ. Chăm chút những cái nhỏ thôi nhưng vẫn phải

giữ mà làm được những điều đó không phải là dễ”.

- Nếu người ta thấy tiếc cho cô vì bao năm cô đã

sống như vậy? Dường như người ta kỳ vọng vào một

Như Quỳnh khác?

“Nếu ai nói vậy thì tôi thực sự ngạc nhiên đấy.

Vai diễn là vai diễn. Tôi rất ngại phô mình trước

đám đông. Tôi sống ngoài đời thường giản dị lắm.

131

Khi đi ra đường, với những công việc thường nhật

tôi chẳng bao giờ muốn ai để ý đến. Bố mẹ tôi ở Hà

Nội cũng xuất thân là những người lao động bình

thường, là tiểu thương ở Hà Nội xưa kia nên cuộc

sống giản dị từ bố mẹ tôi cũng ảnh hưởng đến tôi

rất là nhiều. Bây giờ mọi người cũng nghĩ với vị

trí như tôi, sự nổi tiếng như tôi ra đường phải có

xe hơi hay này khác. Kinh tế của tôi cũng có thể để

cho tôi mua được xe nhưng tôi cũng chẳng muốn cố

tình có để cho mọi người biết, tôi thấy không cần

thiết. Tôi chơi với bạn bè cũng rất vô tư, thợ uốn

tóc cũng có, bác sĩ cũng có… tôi sống như mọi

người”.

Ở nước ngoài chắc chẳng bao giờ họ cư xử như vậy

với nghệ sĩ!

132

- Sự nối tiếng ấy có đem lại phiền phức nào cho cô

chưa?

“Cũng may mắn ở Việt Nam sự hâm mộ cũng ở một mức

độ hạn chế thôi. Dù tôi đi đến đâu thì mọi người

cũng biết, có mặt tôi đi cũng suôn sẻ hơn thật.

Điều đó vui hơn là phiền phức chứ”.

- Mấy chục năm làm nghề, cô và thế hệ bạn diễn của

cô để lại cho chúng cháu sự kính trọng về thái độ

nghiêm túc, chuyên nghiệp trong công việc. Còn các

diễn viên bây giờ thì sao, theo cô?

“Đó là những người không chuyên nghiệp thích đóng

phim để nổi tiếng nên lúc nào cũng có thái độ thờ ơ

với công việc. Còn thế hệ chúng tôi làm điện ảnh,

bao giờ cũng thuộc thoại, đọc kỹ và dành thời gian

suy nghĩ về kịch bản. Chứ còn vừa đóng vừa nghe

133

nhắc thoại thì làm sao tập trung mà diễn được?

Nhưng tôi vẫn cứ hy vọng rồi đây điện ảnh sẽ trở

lại sự đúng mực của nó. Tôi đã làm nghề hơn 30 năm,

nhưng dù tham gia phim nào nếu có thời gian tôi

cũng nán lại trường quay để xem người bạn diễn của

mình, xem không khí trường quay, xem cách làm của

đạo diễn để nắm bắt được phong cách riêng của đạo

diễn khi làm việc. Các bạn trẻ bây giờ dường như

chỉ mong được xuất hiện trên màn hình mà quên mất

mối quan hệ với bạn diễn, với đạo diễn…. Họ quên

mất cách làm việc chuyên nghiệp để phục vụ cho

chính vai diễn của mình trên phim. Và hơn cả, dường

như họ không có đam mê”.

- Bao năm qua, hình như café Quỳnh - mà bây giờ

cũng đã không còn ở con phố Bát Đàn nữa - vẫn là

134

“một cú aphe” lớn nhất liên quan đến kinh doanh.

Hai vợ chồng cô dường như không hề biết làm kinh

tế?

“Chúng tôi mở được café Quỳnh là cả một sự cố gắng

lớn lắm rồi. Còn thì thực ra không biết làm cái

gì. Ngay cả chồng tôi cũng vậy, nếu có hợp đồng

chụp ảnh không hợp thì anh ấy cũng từ chối. Khó

khăn về tiền bạc thì có chứ, nghề chính của tôi là

nghề diễn, nếu mình đi buôn đất hoặc quảng cáo

chẳng hạn mình có thể có rất nhiều tiền nhưng nó là

vật cản lớn trong sự nghiệp của mình. Sẽ không có

thời gian để cho đam mê đâu. Tôi chẳng biết ở nước

ngoài các diễn viên lớn như thế nào. Có thể họ cũng

mở nhà hàng nhưng chắc là chỉ đầu tư tiền thôi chứ

nếu phải lo lắng đủ thứ thì làm sao có thời gian

135

đọc kịch bản, nghĩ về nhân vật, đi thực tế rồi nhập

được vai? Tôi cũng nhìn thấy nhiều bạn diễn của

tôi ban ngày đóng phim, tối về lại mở máy tính,

điện thoại ra chỉ đạo công việc. Thế thì làm sao có

thể tập trung được? Hoặc có khi hôm nay đóng phim

này mai đóng phim khác? Tôi không làm được. Tôi chỉ

có thể làm được một việc trong một thời điểm thôi.

Làm cái gì cũng phải nghĩ về nó, trăn trở với nó.

Năm kia năm kìa tôi đóng vai bà mẹ trong “Những cô

gái chân dài” của đạo diễn Vũ Ngọc Đãng. Vai của

tôi quay có hai ngày nhưng tôi đã phải nghĩ rất

lâu, trao đổi rất nhiều với đạo diễn để vai diễn

của tôi hợp lý nhất về logic nhân vật và đạt nhất.

Nhưng nhiều khi trăn trở thế mà khi kiểm duyệt phim

cắt xoẹt đi thế là xong. Tôi nghĩ ở nước ngoài

136

chắc chẳng bao giờ họ cư xử như vậy với nghệ sĩ”.

- Cô làm việc với rất nhiều các đoàn phim nước

ngoài, họ chọn cô vì gương mặt rất Việt Nam và cả

tài năng của cô nữa. Ở phim Việt Nam dường như ít

hơn, tại sao vậy?

“Cũng lâu lâu rồi tôi chưa được làm phim với các

đạo diễn Việt Nam trẻ. Nhưng không hiểu sao các đạo

diễn trẻ bây giờ hình như thích làm việc với các

diễn viên không có nghề, hay họ e ngại nhỉ? Với

những diễn viên có nghề như chúng tôi? Họ có thể

uốn các diễn viên không chuyên kia theo họ còn với

chúng tôi hình như họ không muốn chia sẻ? Trong khi

chúng tôi có rất nhiều kinh nghiệm với công tác

tại hiện trường? Nhưng nếu từ chối vai, tôi thường

từ chối vì đạo diễn chứ không phải vì kịch bản”.

137

- Ở một hoàn cảnh nào sẽ làm cô mất tự tin nhất?

“Ít khi tôi để tôi mất tự tin. Nhất là khi làm

phim. Nhưng cũng có thể giữa đời thường, khi phải

giao tiếp ở trong đám đông thì tôi ngại lắm. Giữa

đám đông để mà ứng đáp ngay thì tôi rất kém. Có khi

người ta nói xong về nhà tôi mới nghĩ tại sao lúc

đó mình lại không trả lời như thế này nhỉ?”

- Cô ơi cô có quá kín đáo không? Vì phỏng vấn cô

gần như không thể “moi” được thông tin nào sơ hở

cả? Vậy một câu cuối cùng nhé, tại sao cô lại làm

diễn viên?

“Tôi không phải là người hot đâu. Như con người

tôi có người thích mà có đạo diễn chê tôi lắm,

không thích tôi diễn một chút nào đâu. Tùy thuộc

rất nhiều vào đạo diễn cảm giác diễn viên như thế

138

nào đấy. Với tôi, cái gì đã là chuyện riêng thì tôi

không bao giờ bộc lộ ra đâu. Lo lắng nhất của tôi

thường bao giờ cũng chỉ là trước một vai diễn, chỉ

sợ mình sẽ không làm được như mình muốn. Đến tuổi

này tôi chẳng muốn bị sa sẩy trong nghề nghiệp nữa.

Như dự án làm phim sắp tới với Hàn Quốc, tôi đã

được giới thiệu rất kỹ nhưng vẫn phải casting và

sau khi vượt qua được chấp nhận thì tôi lại lo cho

vai diễn của mình. Nếu không làm diễn viên chắc tôi

chẳng biết làm gì vì là học dốt (cười), học xong

lớp 7 là đi thi vào trường nghệ thuật luôn…”.

- Cảm ơn cô.

ĐẠO DIỄN STEPHANE GAUGER

NGƯỜI CÔ ĐƠN TRONG THÀNH PHỐ

Người ta có còn tin vào lòng tốt trong một xã hội

139

mà những ràng buộc con người đang dần trở nên lỏng

lẻo? Có những mối tình bí mật không ở một thành phố

rất ồn ào? Và có thể làm được phim hay với rất ít

tiền không? Có chứ, tiền vẫn cần nhưng có lẽ tình

yêu sẽ cần hơn vì tình yêu sẽ là động lực để tìm ra

con đường!

***

Đó là những cảm giác của tôi khi xem bộ phim đầu

tay 97 phút “Cú và chim se sẻ” của đạo diễn

Stephane Gauger. Stephane sinh năm 1970 tại Sài

Gòn, là con của một phụ nữ Việt Nam với một người

Mỹ gốc Pháp. Năm 1975, Stephane theo gia đình sang

Mỹ. Trước khi bắt đầu với dự án riêng của mình, anh

đã làm một người đặt đèn, làm sáng cho các phim ca

nhạc của các đạo diễn Việt kiều, thỉnh thoảng quay

140

phim trong một số phim độc lập. Gần 10 năm làm

việc ở vị trí ấy đã giúp cho Stephane có những kinh

nghiệm tốt nhất của một filmmaker. Để rồi với “Cú

và chim se sẻ”, Stephane không mất quá nhiều thời

gian cho việc viết kịch bản, chọn diễn viên, bối

cảnh, đặt sáng hoặc quyết định góc máy và tất cả

thời gian quay phim gói gọn trong 15 ngày. Khoảng

thời gian kỷ lục cho một bộ phim truyện dài, lại là

phim đầu tay.

- Anh bắt đầu với cảm xúc từ diễn viên hay bắt đầu

với câu chuyện phim của riêng mình, vì tôi nhận

thấy phim tự nhiên lắm, như là câu chuyện của chính

3 người diễn viên ấy ở ngoài đời vậy?

“Tôi đã không đoán trước được các diễn viên có hợp

nhau hay không trong bộ phim của mình. Dù rằng Cát

141

Ly và Thế Lữ là hai diễn viên tôi đã quan sát họ

trong hai phim (Cát Ly là phim “Journey from the

Fall”, Thế Lữ trong “Mùa len trâu”). Tôi thích sự

tự nhiên của Cát Ly, thích cách diễn như không diễn

của Thế Lữ. Đó là câu chuyện về 3 người cô đơn

trong thành phố. Họ khó tìm được tình yêu, và dường

như đó là bi kịch chung của những người trẻ trong

cuộc sống hiện đại này. Dù vậy không thể phủ nhận

ảnh hưởng của “yếu tố Hollywood” trong khi thực

hiện phim. Hơi hướng của phim tôi buồn nhưng không

thể buồn quá được, cô bé mà Phạm Thị Hân đóng nó

hơi giống như trong một sự tưởng tượng. Trước đó

tôi đã nghĩ, mình sẽ làm phim về thành phố này, về

sự thay đổi của thành phố và cuộc sống của những

con người trong đó.Tôi nghĩ đến những người cô đơn

142

trong thành phố lớn”.

- Nhưng dường như cảm giác cô đơn thường đến từ

những nước phát triển, như trong Rosetta, cô gái ấy

cô đơn trong một thành phố quá tiện nghi và văn

minh. Còn người Việt Nam, dễ thỏa hiệp, tính cộng

đồng lại cao, nói thẳng ra là ở đâu cũng dễ bị làm

phiền… điển hình hóa những người cô đơn trong một

thành phố như Sài Gòn có phải là một cách lựa chọn

thiếu khôn ngoan không?

“Ở đâu cũng vậy, ai cũng cần có chỗ dựa, có thể là

bạn bè, có thể là gia đình và hạnh phúc. Phim của

tôi được quay ở Sài Gòn thật đấy nhưng nó cũng làm

cho người ta có thể nghĩ đó là một câu chuyện ở bất

cứ đâu. Khi chiếu ở nước ngoài, khán giả của tôi

chỉ quan tâm đến một điều, đó là một phim nói về

143

con người, những con người mà thôi. Tôi đã viết

kịch bản và đi theo ý tưởng của phim mà tôi đã nghĩ

ra. Tôi mất hai tháng, rất nhanh cho một kịch bản

phim dài đúng không? Vai của Thế Lữ chẳng hạn, tự

nhiên một ngày tôi đi sở thú, sự im lặng với tiếng

những con thú làm cho tôi có một suy nghĩ, nếu có

một người cô đơn ở Sài Gòn, người đó sẽ sống trong

sở thú. Cô bé của Phạm Thị Hân là do tôi về Sài Gòn

và hay ở khu Phạm Ngũ Lão đã quen rất nhiều em bé

bán những bông hoa hồng cho khách, điều này là sự

khác biệt so với những nơi tôi đã đi qua. Cô bé ấy

nhất định phải không có bố mẹ để cô sẽ tìm một gia

đình. Cô ấy sẽ làm mai cho hai người lớn”.

- Cách cầm máy trên tay đi trên xe máy theo chân

diễn viên trên đường phố đã là một phần không thể

144

thiếu tạo nên không khí của “Cú và chim se sẻ”

nhưng có thể nhiều chỗ hơi “over” chăng?

“Không, tôi muốn cái cảm giác xem phim như muốn

được nhảy vào thành phố này. Sài Gòn xe đông, người

đông, thì cái máy quay của tôi cũng không thể im

được. Nó phải chuyển động theo nhân vật của phim

thôi”.

***

“Cú và chim se sẻ” cho thấy sự vững vàng của nghề

nghiệp dù cách làm rất du kích nhưng độ chín thể

hiện trong khả năng cấu tứ và làm chủ máy quay.

Phim là mắt quan sát của một người quay phim với

cách làm sáng theo lối hiện đại, tôn trọng ánh sáng

tự nhiên. Các cảnh quay đêm ở ngoài phố hay trong

khách sạn chỉ dùng ánh sáng chủ là mấy cái đèn ngủ

145

mà rất cảm giác. Cách Stephane dùng máy động để kể

câu chuyện cho thấy khả năng làm chủ máy quay tốt

và nó cũng rất thích hợp để miêu tả nhịp sống đầy

giai điệu của Sài Gòn.

Đạo diễn ưa thích cách cắt cảnh nhanh kiểu Mỹ

nhưng vẫn có nhiều đoạn lắng cho người xem dễ thở.

Nhưng có lẽ quan trọng nhất là dường như Stephane

giữ được một mắt nhìn ngây thơ khi miêu tả hiện

thực để cảm giác đọng lại cho phim là một sự nhẹ

nhõm.

Dù Stephane có nói “Cảm xúc về điện ảnh của tôi

hiện nay chủ yếu được gợi hứng từ điện ảnh châu Âu.

Tôi sinh ra ở Sài Gòn một cách tự nhiên tôi có một

mối quyến luyến và cảm tình rất cá nhân với vùng

đất này. Ước mơ của tôi là được quay một phim không

146

nệ nhiều vào kỹ thuật không quá nặng chuyện tư

tưởng hay chính trị với một máy quay nhỏ cầm tay mà

có thể ghi lại những thay đổi cốt yếu của xã hội.

Tôi muốn kể những câu chuyện có tính phổ quát về

những con người bình thường trong một thành phố hối

hả đầy năng lượng và làm quá tải mọi giác quan”…

thì tôi vẫn nghĩ “Cú và chim se sẻ” là sự pha trộn

giữa phim Mỹ hiện đại và phim châu Á. Còn cách sử

dụng máy quay vác vai thì chắc bởi anh đặc biệt

thích thú với phong cách của anh em Jean-Pierre

Dardenne và Luc Dardenne, hai đạo diễn người Bỉ đã

làm phim Rosetta. Stephane dường như cũng bị ám ảnh

bởi Cyclo của Trần Anh Hùng nhưng chỉ là trên

phương diện miêu tả lại không khí Sài Gòn bằng

những cảnh quay gần như tài liệu, lối cắt cảnh linh

147

hoạt và luôn trong thế chuyển động.

Công tác diễn viên là một trong những ưu điểm lớn

nhất của phim vì Stephane cho thấy anh có một sự

nhìn nhận nhân ái đối với con người và trân trọng

họ (nhất là các vai nữ) nên các diễn viên xuất hiện

trong phim anh với một vẻ tự nhiên và đáng yêu

nhất. Stephane cũng khai thác được hết thế mạnh của

hình thức diễn viên và tiếng nói là hai điều mà

phim của đạo diễn trong nước ít làm được vì họ hay

đánh mất đi cái nhìn tự nhiên gần gũi và ép diễn

viên phải sống những con người không thật câu

chuyện phim. Một cái kết “happy ending” rất

“Hollywood” có lẽ là nhược điểm để phim hơi lý

tưởng quá, nên chưa sâu.

- Những dự án mới của anh sau “Cú và chim se sẻ”

148

là gì? Có đi theo vệt phong cách đã được công nhận

ở phim đầu tay không? Thường thì anh và các bạn sẽ

mất bao nhiêu thời gian cho một dự án phim?

“Vẫn là đề tài về xã hội và vẫn sẽ làm ở Việt Nam

vì tôi muốn như thế. Nhưng chắc chắn sẽ là những dự

án lớn hơn. Phim nhỏ thì thời gian chuẩn bị không

nhiều. Phim đầu tay của tôi, các diễn viên không

nổi tiếng, vì thế nên để quảng bá cho phim, tôi đã

mang nó đến rất nhiều Liên hoan phim trên thế giới

theo những lời mời khác nhau. Riêng trong năm 2007

tôi đã đi hơn 20 Liên hoan phim cũng có nghĩa là

mất nguyên 1 năm không còn thời gian để làm gì khác

nữa!”

- Khán giả - có phải là một yếu tố quan trọng

quyết định thành công của phim theo quan điểm của

149

anh không? Khi làm phim “Cú và chim se sẻ”, anh

nghĩ đến yếu tố ấy như thế nào?

“Khán giả quan trọng. Tôi đã đến một Liên hoan

phim ở một đất nước xa lạ, và cảm động vô cùng khi

thấy khán giả nơi đó họ có cảm xúc chân thành với

phim của tôi. Có lẽ cảm xúc là một thứ không có

biên giới, không bị ngăn cản bởi văn hóa hay ngôn

ngữ nhiều. Khi làm phim, tôi không nghĩ đến việc

kiếm tiền hay nổi tiếng. Có thể nói, tôi làm cho

tôi 50% và cho khán giả 50%”.

***

Sau thành công của “Cú và chim se sẻ”, Stephane

nhận được rất nhiều lời mời từ các công ty lớn,

tiền bây giờ không còn là điều quan trọng phải nghĩ

đến nữa (anh tiết lộ, số tiền túi mà anh phải bỏ

150

vào cho “Cú và chim se sẻ” là khoảng 50 ngàn USD,

may mà đó là phim được nhiều bạn bè giúp, được tài

trợ để chuyển sang phim nhựa, Stephane cũng phải

thành lập một công ty để phát hành phim tại nước

ngoài, công ty có duy nhất một người, chính là

anh), quan trọng bây giờ với anh là kịch bản, là

diễn viên và thời gian.

Stephane, đấy là một người nuôi chí làm phim từ

rất lâu nhưng theo đuổi lâu như vậy mà vẫn giữ được

một tình yêu rất trong trẻo. Tình yêu đó hiện lên

phim, một tình yêu nung nấu và bền vững đã được

biểu hiện ra. Có lẽ đó là lý do tại sao những phim

đầu tay thường hay và đó cũng là lý do tại sao

người ta khó làm phim theo đặt hàng vì trong những

sản phẩm đặt hàng sự nung nấu sẽ chẳng có. Đó là

151

một quá trình suy ngẫm dài không thúc ép được. Và

tinh thần lớn nhất mà “Cú và chim se sẻ” thể hiện

là nếu yêu điện ảnh thì bạn hãy cầm lấy máy quay để

lên đường!

Một số trích dẫn của báo chí trên thế giới nói về

“Cú và chim se sẻ”:

* Tuần báo Variety: “... một câu chuyện ngọt ngào

chắc chắn làm khán giả cảm thấy ấm áp trong lòng”.

* Hollywood Reporter: “Một diễn xuất đam mê của cô

bé 10 tuổi mới vào nghề Phạm Thị Hân”.

* Tuần báo LA Weekly: “Một sự giản dị thú vị...

một tiếng vang lạ thường”…

ĐẠO DIỄN VIỆT TÚ

TÔI KHIÊM TỐN VÌ TÔI TỰ TIN

Sự kiện anh chàng Rain Bi đến Việt Nam gây xôn xao

152

dư luận trong giới trẻ yêu K-pop vừa rồi, ít người

biết Việt Tú - anh chàng đạo diễn sinh năm 1977 -

người mới rời khỏi VTV năm ngoái chính là đồng đạo

diễn show trình diễn cho ngôi sao ca nhạc lừng danh

người Hàn này tại TP Hồ Chí Minh. Học kèn Clarinet

thuở nhỏ, và tốt nghiệp Đại học Sân khấu Điện ảnh

Hà Nội, chuyên ngành Đạo diễn, Nguyễn Việt Tú, cái

tên trong mấy năm vừa qua đã gắn với hàng loạt sự

kiện văn hóa nghệ thuật lại đang lảng tránh báo

chí...

***

- Cái tên Việt Tú đang là lựa chọn đầu tiên cho

các even và show, nhưng gần đây dường như anh hơi

kín tiếng cả với báo giới và công việc chuyên môn?

“Thực ra, để có được một quá trình làm việc suốt 4

153

năm vừa rồi, cá nhân tôi đã phải có sự chuẩn bị

trong cả một quãng thời gian dài trước đó. Đối với

một người đạo diễn, điều quan trọng nhất là tác

phẩm và chất lượng của tác phẩm. Từ ngày bắt đầu

công việc này tôi đã quyết định rằng với những điều

kiện mà mình đang có, với cá tính của mình sẽ

không có chỗ cho những thỏa hiệp với công việc”.

“Tôi vẫn đang làm việc cật lực. Tôi nhận làm game

show vì dạng công việc này không lấy của tôi quá

nhiều thời gian, cho tôi một thu nhập ổn định, giúp

tôi rèn luyện được một nhánh công việc của mình

(đạo diễn hình). Thêm nữa, tôi có thể dành thời

gian, sự suy nghĩ của mình cho những dự án mà tôi

đang theo đuổi. Tôi không muốn được biết đến bằng

những tuyên ngôn bừa bãi, những hình ảnh không có

154

thật về bản thân mình”.

“Thời gian gần đây, có nhiều người hỏi tôi rằng

tại sao ít thấy tôi làm chương trình và ít thấy

tôi… lên báo. Có rất nhiều lời mời phỏng vấn dành

cho tôi, nhưng phần lớn tôi phải từ chối vì thành

thực mà nói đôi khi những người đạo diễn rất cần

những ”khoảng lặng” để làm việc. Tôi cũng không

muốn mình cứ suốt ngày mình xuất hiện trên mặt báo

để nói về những chuyện không liên quan đến công

việc, những vấn đề riêng tư của gia đình mình. Tôi

muốn được tách biệt rõ ràng giữa công việc và gia

đình. Tôi cần một sự tôn trọng cho những gì riêng

tư của cá nhân và gia đình tôi”.

- Vậy là anh đang từ chối khách hàng?

“Tôi đã phải đấu tranh rất nhiều khi liên tục đưa

155

ra những lời từ chối. Với những mục tiêu mà tôi

đang đề ra trong thời gian này nếu nhận quá nhiều

show sẽ không có lợi cho chính bản thân mình cũng

như những khách hàng đã tin tưởng ở mình”.

“Hiện tại ưu tiên của tôi là hoàn thành kế hoạch

làm việc của năm 2007 với các hợp đồng đã ký để

mình có thể yên tâm sắp xếp thời gian cho công việc

một cách hợp lý nhất trong tương lai”.

- Có phải đó là hệ quả của sức ép trong công việc

đang quá nhiều cạnh tranh và cũng không ít điều

tiếng mà anh phải chịu?

“Tôi đã luôn được sống, làm việc dưới sức ép và sự

chờ đợi của mọi người đối với mỗi tác phẩm của

mình từ ngày mới bước chân vào công việc này. Vì

vậy việc luôn đưa ra những đòi hỏi cao đối với một

156

chương trình của mình nói riêng, cũng như các dự án

mà khách hàng trông đợi nói chung đã trở thành một

phần quan trọng trong quan điểm làm việc của tôi”.

“Phải hoạch định được mình phải làm gì, làm như

thế nào trong các mốc khác nhau của sự nghiệp luôn

là điều rất quan trọng, vì nếu bản thân bạn không

biết phải làm gì, không biết phải đi đến đâu trong

công việc của mình thì bạn sẽ không bao giờ có một

sự nghiệp thành công lâu dài. Tôi luôn biết mình

phải làm gì, cũng như kiểm soát tối đa công việc và

sự phát triển. Để làm ra được một chương trình hay

đã là khó, để làm ra được một chương trình đặc

biệt còn khó khăn hơn rất nhiều. Và đó luôn là

thách thức, cũng như động lực làm việc của tôi”.

157

- Báo chí ủng hộ Tú nhiều nhưng thực tế cho thấy

không ít lần làm tổn thương Tú. Có trách gì báo chí

không?

“Bi kịch hóa những vấn đề hết sức bình thường của

cuộc sống để làm gì? Tôi nghĩ, cho đến thời điểm

này mình đã được nhận được ở báo chí sự ủng hộ

nhiều hơn là những lần tổn thương. Hơn nữa trong

lĩnh vực này nếu quan niệm ai đó viết ra một điều

gì không như mong muốn của mình, không đúng với

quan điểm của mình là một sự tổn thương thì tôi sợ

rằng bạn không phải là người thích hợp để làm trong

lĩnh vực này đâu”.

- Tú đi khỏi một nơi hoành tráng như Đài Truyền

hình Việt Nam, lời ra tiếng vào không ít, Tú có

thanh minh gì cho mình?

158

“Tại sao phải phàn nàn khi ở VTV, những người ‘lời

ra tiếng vào’ với tôi ít hơn là những bạn bè thực

sự mà tôi đã có được? Còn với điều tiếng nào đó, im

lặng và thái độ làm việc của tôi là sự thanh minh

rồi”.

- Tú trẻ, thành công nhưng khá khiêm tốn trước các

bậc đàn anh. Có sợ thái độ đó nhiều khi được hiểu

là “khôn” quá không?

“Tất cả những bậc đàn anh đi trước tôi đều xứng

đáng được tôn trọng vì tất cả những gì mà họ đã làm

được trong sự nghiệp của mình mặc dù tất cả những

gì tôi có được ngày hôm nay không chịu bất kỳ sự

ảnh hưởng nào từ họ. Tôi khiêm tốn vì tôi là người

tự tin, luôn biết mình ở đâu, và luôn biết mình là

ai. Nếu không khôn ngoan, bạn không thể tồn tại

159

được. Tôi tôn trọng các bậc đàn anh vì họ xứng đáng

được như vậy”.

- Tú đã từng có dự định đi Mỹ học, tại sao dự định

ấy vẫn chưa thành?

“Không nên đóng khung việc học vào khái niệm cứ

phải đi đâu đó “mất tích” trong vòng mấy năm thì

mới là đi học. Cần phải xác định được cái gì thực

sự cần thiết và phù hợp với mình ở từng giai đoạn

để đầu tư. Ở công việc hiện tại của tôi, điều cần

thiết nhất là phải được đi nhiều, xem nhiều, tiếp

xúc với nhiều người cùng vị trí với mình nhưng ở

những môi trường làm việc phát triển hơn để học

hỏi”.

“Từ ngày rời khỏi công việc ở Đài, tôi đã có may

mắn được đi nhiều, xem nhiều, và học nhiều những

160

thứ thú vị. Tôi không thích việc cứ giam mình ở

trong một trường đại học nào đó ở nước ngoài vài

năm chỉ để lấy một cái bằng và cái tiếng là đã đi

học ở nước ngoài. Học ở bất kỳ đâu mà không thích

nghi được với môi trường mà mình đang làm việc thì

cũng không giải quyết được vấn đề gì cả. Hơn nữa

cũng cần phải thực tế rằng, ở lứa tuổi của tôi (29)

việc bỏ hết tất cả mọi thứ (sự nghiệp, gia đình)

để đầu tư vào việc đi học tới 5 năm sẽ là một tính

toán không hợp lý”.

- Đạo diễn Việt Tuấn từng rất “va” với con trai

mình trong quan điểm làm nghề khi Tú mới ra trường

đang thực tập chính tại nơi ông làm việc. Tú đã

tranh đấu như thế nào? Và đạo diễn Việt Tuấn bây

giờ nghĩ gì về con trai mình?

161

“Đó là chuyện bình thường, vì đối với mọi ông bố

bà mẹ thì những đứa con của mình luôn chỉ là những

đứa trẻ. Tôi đã từng rất thất vọng về cách đối xử

của bố đối với mình. Nhưng nếu không có những “thử

thách” do bố tôi tạo ra thì tôi đã không thể nào có

được ngày hôm nay. Tôi sẽ không bao giờ quên rằng,

bố tôi chính là người đã tự bỏ thêm tiền túi ra để

con trai mình có thể thực hiện những điều điên rồ

nhất trong clip ca nhạc đầu tiên mà tôi được làm

đạo diễn. Cũng chính bố và mẹ tôi đã không bao giờ

đặt ra cho tôi những sức ép về mặt tài chính để tôi

có thể thoải mái quyết định làm hay không làm một

việc gì đó được theo ý mình”.

- Mảng ca nhạc truyền hình của Việt Nam hiện tại,

theo Tú còn thiếu những gì để thực sự hấp dẫn?

162

“Một cơ chế cho người làm việc cởi mở hơn nữa. Còn

về cơ hội cho người làm việc thì không ở đâu có

thể cho mình những cơ hội lớn như Đài Truyền hình

đâu”.- Trong nghề nghiệp của mình, ai là người Tú

biết ơn nhất, học được ở họ nhiều nhất?

“Có một điều ngạc nhiên nhất là người hướng tôi

đến công việc này đầu tiên là mẹ, chứ không phải là

bố tôi. Đó là điều mà tôi sẽ không bao giờ quên

được vì ở thời điểm đó tôi đã thực sự bế tắc, không

biết mình sẽ phải làm gì và không biết mọi việc sẽ

đi đến đâu. Trong nghề nghiệp của mình, người mà

tôi biết ơn nhiều nhất chính là bố tôi. Ông có thể

không phải là một thiên tài trong công việc của

mình, nhưng luôn là một con người thẳng thắn, trung

thực và có thể hy sinh tất cả cho gia đình. Có thể

163

vì thế mà tôi không có thần tượng”.

- 5 năm nữa, một hình dung về chân dung của chính

mình?“Tôi là người mê tín, nhưng lại không thích

đi xem bói bao giờ, mọi việc phó mặc hết cả cho số

phận, chính vì vậy tôi tin rằng nếu bạn làm điều

tốt, bạn sẽ có một cuộc sống tốt đẹp”.

- Có bao giờ có cảm giác khi làm việc bằng năng

lực chuyên môn mà mình thấy như mình bị “đánh”

không?“Cảm giác bị “đánh đập” thì không, nhưng cảm

giác bị hiểu lầm và bất hợp tác thì nhiều vô cùng.

Nhưng cuộc sống là vậy, thử thách, áp lực càng

nhiều thành công càng lớn”.

- Ức chế lớn nhất khi làm việc trong một môi

trường thiếu chuyên nghiệp ở Việt Nam?

“Là người chuyên nghiệp thì phải luôn biết thích

164

nghi với mọi điều kiện làm việc, không chỉ riêng

tôi mà tất cả đồng nghiệp của mình đều luôn hiểu

điều này. Hiểu để không làm mất đi những cảm hứng

đối với công việc. Hiểu để biết mình đang ở đâu và

phải làm gì để có thể thay đổi được những thứ không

chuyên nghiệp đó… Chứ không phải suốt ngày buồn

bã, chán nản và tìm cách lên án người khác trong

khi chính mình cũng đang ở trong môi trường đó và

chẳng làm được điều gì tích cực để mọi thứ tốt đẹp

hơn… Đây là khoảng thời gian “giao thời” không chỉ

của riêng lĩnh vực show biz mà còn của tất cả mọi

ngành nghề trong xã hội. Tất cả mọi thay đổi cần

phải có thời gian chứ không thể đốt cháy giai đoạn

được, và nếu muốn có được thành công thì bạn phải

hết sức kiên nhẫn, tỉnh táo và bình thản với những

165

thay đổi đó”.

- Cảm ơn Tú.

166

Hướng dẫn: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát