Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
Chánh Niệm Thực Tập Thiền Quán

CHÁNH NIỆM THỰC TẬP THIỀN QUÁN

Nhà xuất bản Lao động

175 Giảng Võ - Đống Đa - Hà Nội

Tel: (04) 3851 5380

Fax: (043) 851 5381

Website: www.nxblaodong.com.vn

Công ty Cổ phần Sách Thái Hà

119 C5 Tô Hiệu - Cầu Giấy - Hà Nội

Tel: (04) 3793 0480

Fax: (04) 6287 3238

Website: www.thaihabooks.com

Chịu trách nhiệm xuất bản: Võ Thị Kim Thanh

Biên tập viên nhà xuất bản: Thế Lợi

Biên tập: Thủy Hương

Trình bày: Vi Xuân

1

Sửa bản in: Trần Vũ Nhân

Thiết kế bìa: Cẩm Châu

Copyright © 2011 by Bhante Henepola Gunaratana

Bản quyền tiếng Việt © 2014, Công ty Cổ phần Sách

Thái Hà

Cuốn sách được xuất bản theo hợp đồng bản quyền

giữa Wisdom Publications và Công ty Cổ phần Sách

Thái Hà thông qua Tuttle Mori Agency.

Không phần nào trong cuốn sách này được sao chép

hoặc chuyển sang bất cứ dạng thức hoặc phương tiện

nào, dù là điện tử, in ấn, ghi âm hay bất cứ hệ

thống phục hồi và lưu trữ thông tin nào nếu không

có sự cho phép bằng văn bản của Công ty Cổ phần

Sách Thái Hà.

Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia

2

Việt Nam Gunaratana, Henepola

Chánh niệm thực tập thiền quán / Bhante Henepola

Gunaratana ; Duy Nhiên dịch. - H. : Lao động ; Công

ty Sách Thái Hà, 2014. - 326tr. ; 21cm. - (Tủ sách

V-Buddhism)

Tên sách tiếng Anh: Mindfulness in plain English

ISBN 9786045914014

1. Đạo Phật 2. Thiền quán

294.34435 - dc23

LDF0018p-CIP

In 2.000 cuốn, khổ 13 x 20,5cm. In tại Công ty CP

In Bắc Sơn. Số đăng kí KHXB: 357-2014/CXB/14-22/LĐ.

Quyết định xuất bản số: 128/QĐLK-LĐ. In xong và

nộp lưu chiểu Quý I/2014.

Lời giới thiệu

3

Mục đích của quyển sách này là trình bày phương

pháp thực hành thiền quán vipassana. Tôi lặp lại,

phương pháp thực hành. Đây là một kim chỉ nam thiền

tập, là những lời hướng dẫn chi tiết, từng bước

từng bước một cho phương pháp thiền quán (insight

meditation).

Tôi thấy chúng ta đã có khá nhiều những quyển sách

bàn về các khía cạnh triết lý và lý thuyết của

thiền tập Phật giáo. Có nhiều quyển rất hay. Nhưng

đây là một quyển sách viết về thực hành. Tôi viết

quyển sách này cho những người muốn thực tập thiền

quán, và nhất là cho những ai muốn bắt đầu ngay bây

giờ. Ý định của tôi là muốn trao cho bạn những dữ

kiện căn bản cần thiết, để giúp bạn có thể khởi đầu

cho suôn sẻ. Tôi nghĩ, chỉ có những ai thật sự

4

thực hành theo những lời chỉ dẫn ở đây, mới có thể

nói là tôi đã thành công hay thất bại. Và chỉ có

những ai thực hành đều đặn và tinh tấn, mới có thể

phê bình nỗ lực của chúng tôi mà thôi. Tôi nghĩ,

không có bất cứ một quyển sách nào lại có thể trình

bày được hết tất cả những vấn đề mà một thiền sinh

có thể gặp phải. Cuối cùng rồi chúng ta cũng cần

phải tìm đến một vị thầy có khả năng. Nhưng trong

lúc này, đây là những quy luật nền tảng và căn bản

mà tôi muốn chia sẻ với bạn. Hiểu rõ được những gì

tôi trình bày trong những trang kế, sẽ giúp bạn

tiến được những bước thật xa trên con đường thiền

tập.

Có nhiều phương pháp thiền tập (meditation) khác

nhau. Trong bất cứ một truyền thống tôn giáo lớn

5

nào, cũng có những phương cách mà ta thường gọi là

tĩnh tâm, hoặc thiền, danh từ này thường được dùng

với tính cách chung chung. Cũng xin bạn hiểu rằng,

trong quyển sách này chúng tôi chỉ đặc biệt nói về

thiền vipassana trong truyền thống Phật giáo Nam

tông mà thôi. Vipassana thường được dịch từ tiếng

Pali sang là Minh Sát Tuệ, hay còn gọi là thiền

quán. Mục đích của loại thiền này là mang lại cho

hành giả một tuệ giác, hiểu được tự tính của mọi

vật và nhìn thấy sâu sắc được sự vận hành của tất

cả mọi hiện tượng trong cuộc sống.

Một đạo Phật toàn vẹn thật ra khác xa với lại một

đạo Phật tôn giáo triết học mà đa số chúng ta

thường biết. Nó là một cánh cửa dẫn ta bước thẳng

vào cảnh giới tâm linh hoặc siêu hình, mà không cần

6

phải nhờ vào sự giúp đỡ của bất cứ một vị thần

linh hoặc một trung gian nào khác. Mùi vị của đạo

Phật có tính chất gần với môn tâm lý học thực

nghiệm, hơn là cái mà ta gọi là tôn giáo. Trong đạo

Phật, con đường tu tập là một sự quán chiếu thực

tại không ngừng nghỉ, luôn luôn xem xét tỉ mỉ mọi

tiến trình của tri giác. Mục đích là để lọc bỏ đi

những gì sai lầm và giả dối, vén lên tấm màn che

phủ thực tại, để ta có thể tiếp xúc trực tiếp được

với tự tính của mọi sự vật chung quanh mình. Và

pháp môn thiền quán vipassana này là một phương

cách cổ truyền và mầu nhiệm, giúp ta có thể thực

hiện được việc ấy.

Phật giáo Nam tông, Theravada, đã cung hiến cho

chúng ta một phương pháp khai phá nội tâm rất hiệu

7

quả, thật ra nó còn giúp ta tiếp xúc được với ngay

chính gốc rễ tâm thức của mình nữa. Và truyền thống

này là kết quả tự nhiên của hơn 2.500 năm phát

triển, một trong những nền văn hóa truyền thống tốt

đẹp nhất của Nam Á và Đông Nam Á.

Trong quyển sách này, tôi sẽ cố gắng tách biệt ra

những gì là trang sức với cái nền tảng thật sự, để

trao cho bạn một sự thật đơn sơ nhất. Đối với những

bạn nào thích về nghi lễ, bạn có thể tìm đọc thêm

về truyền thống Phật giáo Nam tông trong những

quyển sách khác, chắc chắn bạn sẽ tìm được một gia

tài phong phú đầy những nghi thức, cúng lễ, rất đẹp

và đầy ý nghĩa. Và đối với những bạn nào có khuynh

hướng thực tiễn, bạn có thể chỉ chọn phương pháp

thực hành thiền tập, và có thể đem áp dụng nó vào

8

bất cứ một lĩnh vực nào của cuộc sống mà bạn muốn.

Vấn đề chính ở đây là sự thực hành.

Điểm khác biệt giữa thiền quán (vipassana) và

những loại thiền khác rất là quan trọng, mà chúng

ta cần phải hiểu điều này cho thật rõ. Trong đạo

Phật có hai loại thiền (meditation) khác nhau.

Chúng khác nhau về phương pháp thực hành, về cách

hoạt động, và về những trạng thái tâm thức. Hai

loại thiền ấy là thiền quán (vipassana) và thiền

định (samatha).

Thiền quán, vipassana, còn được dịch là thiền Minh

Sát, có nghĩa là một ý thức, một cái thấy rõ ràng

và chính xác về những gì đang xảy ra. Thiền định

(samatha) còn được dịch là thiền tĩnh lặng hay

thiền chỉ, có nghĩa là dừng lại. Đây là một trạng

9

thái khi tâm ta tập trung vào một đối tượng duy

nhất nào đó, dừng lại, và không đi ra ngoài đối

tượng ấy. Khi làm được như vậy, một trạng thái an

lạc sẽ lan tỏa khắp thân tâm hành giả. Một trạng

thái tĩnh lặng rất sâu sắc mà ta phải tự chính mình

kinh nghiệm mới có thể hiểu được. Và đa số thì

những phương pháp thiền của chúng ta đều được dựa

trên yếu tố định này. Theo phương pháp này thì hành

giả tập trung tâm ý mình vào một đối tượng duy

nhất nào đó, như là một lời cầu nguyện, một bài

kinh, một ngọn nến, hoặc là một linh ảnh nào đó, và

loại bỏ hết tất cả những tư tưởng và nhận thức

khác ra khỏi tâm thức của mình. Và kết quả là hành

giả sẽ cảm thấy một sự hỷ lạc rất lớn, nhưng nó chỉ

có mặt cho đến khi ta xả thiền. Cảm giác ấy rất là

10

nhiệm mầu, tốt đẹp, nhiều ý nghĩa, và lôi cuốn,

nhưng nó cũng chỉ là tạm bợ mà thôi.

Thiền quán (vipassana) thì chú tâm vào yếu tố kia:

tuệ giác. Hành giả thực tập thiền quán chỉ dùng

yếu tố định như là một phương tiện, giúp cho chánh

niệm của họ có thể lần hồi đục vỡ đi bức tường vô

minh, đã hằng che ngăn ánh sáng của thực tại. Đây

là một tiến trình từ tốn và đều đặn. Nó mất nhiều

năm tháng, nhưng rồi sẽ có một ngày, một nhát búa

của hành giả sẽ làm bức tường vô minh ấy sụp đổ, và

không gian chung quanh sẽ ngập tràn ánh sáng. Con

đường chuyển hóa được hoàn tất. Ta gọi đó là giải

thoát và nó sẽ rất vững bền. Giải thoát là mục tiêu

của mọi trường phái trong đạo Phật. Nhưng con

đường đi đến đó có rất nhiều lối rẽ khác nhau.

11

Trong đạo Phật có rất nhiều trường phái khác biệt

nhau. Chúng được phân chia ra làm hai dòng tư tưởng

lớn là Bắc tông (Mahayana) và Nam tong

(Theravada). Phật giáo Bắc tông được truyền qua

khắp các vùng Đông Nam Á, ảnh hưởng sâu rộng đến

nền văn hóa của những quốc gia như là Trung Hoa,

Đại Hàn, Nhật Bản, Tây Tạng và Việt Nam. Một tông

phái lớn của đại thừa là Zen, được truyền bá sâu

rộng ở Nhật Bản, Đại Hàn và Việt Nam. Và Phật giáo

Nam tông thì được du truyền qua những quốc gia miền

Nam Á và Đông Nam Á như là Tích Lan, Thái Lan,

Malaysia, Lào và Campuchia. Và quyển sách này đặc

biệt nói về phương pháp hành thiền của Phật giáo

Nam tông.

Những kinh điển thuộc truyền thống Nam tông đều có

12

nói đến cả hai phương pháp hành thiền: định

(samatha) và quán (vipassana). Kinh điển Pali có

nói đến 40 đề mục thiền khác nhau. Đây là những đề

mục dành cho cả thiền định và thiền quán giúp dẫn

đến tuệ giác. Nhưng quyển sách này là một kim chỉ

nam căn bản, vì vậy chúng ta sẽ giới hạn đề mục của

thiền quán vào một đối tượng chủ yếu và cơ bản

nhất: hơi thở. Quyển sách này sẽ giới thiệu đến các

bạn một phương pháp thực tập chánh niệm qua sự chú

ý đơn thuần, và một ý thức rõ ràng về tiến trình

của hơi thở. Chỉ cần dùng hơi thở làm một đối tượng

thiền quán, là hành giả cũng có thể quán chiếu

được hết toàn thể tiến trình nhận thức trong vũ trụ

riêng của chính mình. Hành giả sẽ nhìn thấy được

những thay đổi đang xảy ra trong mọi kinh nghiệm

13

vật lý, cảm thọ, và tri giác, cũng như những biến

chuyển trong chính tâm thức của mình. Tất cả những

đổi thay này lúc nào cũng đều đang có mặt trong mỗi

kinh nghiệm của chúng ta, trong mỗi giây và mỗi

phút.

Thiền (meditation) là sự sống. Nó là một sinh hoạt

mà không thể nào được đem ra giảng dạy như một môn

học chỉ có tính cách hàn lâm. Trái tim của thiền

học phải được xuất phát từ những kinh nghiệm bản

thân của chính vị thầy. Tuy vậy, chúng ta may mắn

đã có được một số lượng lớn tài liệu về thiền học,

được trao truyền bởi những vị có tuệ giác lớn đã

từng bước đi trên mặt đất này. Số văn liệu này là

một kho tàng quý giá giúp cho sự tu học của chúng

ta. Đa số những điểm được nêu ra trong quyển sách

14

này đã được lấy ra từ Tam tạng kinh (Tipitaka), đó

là ba bộ kinh điển chứa đựng toàn bộ giáo lý của

đức Phật. Tam tạng kinh gồm có Giới luật (Vinaya),

những giới cấm dành cho các hàng tăng, ni và cư sĩ,

Kinh (suttas), những bài giáo pháp của Phật, và

Luận (Abhidhamma), những giáo lý về môn tâm lý học

Phật giáo.

Vào thế kỷ I, có một nhà học Phật nổi tiếng tên là

Upatissa, viết quyển Giải Thoát Đạo

(Vimuttimagga), trong đó ông tóm tắt lại hết những

giáo lý của đức Phật đã dạy về thiền tập. Vào thế

kỷ V, có một học giả nổi danh khác là ngài

Buddhaghosa, cũng đã viết thêm một bộ luận rất quan

trọng về thiền tập, đó là quyển Thanh Tịnh Đạo

(Visuddhimagga), mà cho đến ngày nay vẫn được xem

15

là một quyển sách gối đầu giường của các thiền giả.

Trong quyển sách này, chúng tôi có ý muốn trình

bày với các bạn những lời chỉ dẫn rõ ràng và chính

xác nhất về phương pháp thiền quán vipassana. Quyển

sách này sẽ giúp bạn đặt một bước chân thật vững

vàng trên ngưỡng cửa của thiền tập. Còn những bước

chân kế tiếp trên con đường khai phá ra ta là ai và

ý nghĩa của sự sống, là hoàn toàn tùy thuộc ở

chính bạn. Và đây là một hành trình rất quan trọng.

Tôi chúc bạn sẽ thành công.

16

Hướng dẫn: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát