Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
Dạy Con Kiểu Do Thái: Sự May Mắn Của Điểm B Trừ

DẠY CON KIỂU DO THÁI:

SỰ MAY MẮN CỦA ĐIỂM B TRỪ

Nhà xuất bản Lao động - Xã hội

Ngõ Hòa Bình 4 - Phố Minh Khai - Hai Bà Trưng - HN

Tel: (04) 3624 6920

Fax: (04) 3624 6915

Công ty Cổ phần Sách Thái Hà

119 C5 Tô Hiệu - Cầu Giấy - Hà Nội

Tel: (04) 3793 0480

Fax: (04) 6287 3238

Website: www.thaihabooks.com

Chịu trách nhiệm xuất bản: Giám đốc Nguyễn Hoàng

CầmChịu trách nhiệm nội dung: Tổng biên tập Vũ Anh

Tuấn

Biên tập viên Nhà xuất bản: Nguyễn Thị Thúy

1

Biên tập: Chung Quý

Trình bày: Vi Xuân

Sửa bản in: Nguyễn Minh

Thiết kế bìa: Cẩm Châu

The Blessing of a B Minus: Using Jewish Teachings

to Raise Resilient Teenagers

Copyright © 2010 by Wendy Mogel Ph.D. All rights

reserved.Bản quyền tiếng Việt © 2014, Công ty Cổ

phần Sách Thái Hà

Cuốn sách được xuất bản theo hợp đồng bản quyền

giữa Besty Amster Literary Enterprises và Công ty

Cổ phần Sách Thái Hà thông qua Big Apple Agency,

Inc., Labuan, Malaysia.

Không phần nào trong cuốn sách này được sao chép

hoặc chuyển sang bất cứ dạng thức hoặc phương tiện

2

nào, dù là điện tử, in ấn, ghi âm hay bất cứ hệ

thống phục hồi và lưu trữ thông tin nào nếu không

có sự cho phép bằng văn bản của Công ty Cổ phần

Sách Thái Hà.

Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia

Việt Nam

Mogel, Wendy

Dạy con kiểu Do Thái : Sự may mắn của điểm B trừ /

Wendy Mogel ; Minh Nhật dịch.

- H. : Lao động Xã hội ; Công ty Sách Thái Hà,

2014. - 315tr. ; 24cm. - (Tủ sách V-Parent) Tên

sách tiếng Anh: The blessing of a B minus: Using

Jewish teachings to raise resilient teenagers

ISBN 9786046515715

1. Đạo Do Thái 2. Nuôi dạy con

3

296.74 - dc23

LXF0031p-CIP

In 3.000 cuốn, khổ 15,5 x 24cm. In tại Công ty

TNHH In Thuận Phát. Số đăng kí KHXB:

1355-2014/CXB/11-129/LĐXH. Quyết định xuất bản số:

690/QĐ-NXBLĐXH. In xong và nộp lưu chiểu Quý

IV/2014.Minh Nhật dịch

Lời khen tặng dành cho cuốn sách

“Giọng văn đầy cảm thông của Mogel trong cuốn sách

hữu ích này có thể sẽ là cứu cánh cho các bậc phụ

huynh.”Nhật báo Người Do Thái

“Đây là cuốn sách gối đầu giường cho tất cả các

bậc phụ huynh, dù họ theo tôn giáo nào… Dạy con

kiểu Do Thái: Sự may mắn của điểm B trừ cho độc giả

thấy họ đang có rất nhiều điều may mắn. Mogel đã

4

cố gói ghém rất nhiều lời khuyên thông thái trong

khuôn khổ một cuốn sách.”

Nhật báo Người Do Thái ở San Diego

“Cuốn sách với nội dung sâu sắc về việc làm sao để

nuôi dạy nên những thanh thiếu niên kiên cường, đã

đưa ra rất nhiều kiến thức hợp tình hợp lý. Bạn sẽ

cảm thấy được an ủi và nhắc nhở rằng dù những năm

tháng khi bọn trẻ đến tuổi vị thành niên rất khó

khăn nhưng rồi con bạn sẽ trở thành những người lớn

tự tin và hạnh phúc.”

Tạp chí Phụ nữ Do Thái

“Cuốn sách hay nhất về chủ đề nuôi dạy trẻ vị

thành niên.”

Điểm sách Rosebud

“Thông minh, dí dỏm và cuốn hút, cuốn sách này là

5

kiến thức quý giá với tất cả những ai có con ở tuổi

vị thành niên.”

Rabbi Harold S. Kushner, tác giả cuốn sách

Khi người tốt gặp chuyện xấu

(When bad things happen to good people)

“Khả năng biến những tri thức cũ trở nên mới mẻ

của Wendy Mogel thật phi thường. Bản thân cô cũng

là một người phụ nữ uyên bác. Các bậc phụ huynh ở

Mỹ - và do đó cả trẻ em Mỹ nữa

- nên biết ơn cô.”

Leon Wieseltier

“Tất cả chúng ta nên biết ơn cuốn sách Dạy con

kiểu Do Thái: Sự may mắn của điểm B trừ này. Cũng

giống như Wendy Mogel, cuốn sách này rất vui nhộn

và nhiều kiến thức. Nó sẽ cho các bậc phụ huynh thứ

6

họ cần: quan điểm về một công việc phức tạp và

thường khiến bạn phát điên - nuôi dạy trẻ vị thành

niên.”

TS. Michael Thompson, tác giả cuốn sách Chuyện con

trai: Sự phát triển của con trai bạn từ khi mới

chào đời đến năm 18 tuổi

(It’s a boy: Your son’s development from birth to

age 18)

“Wendy Mogel đã cho chúng ta một tài liệu thuyết

phục và thú vị về những sai lầm của việc làm cha mẹ

và phải làm sao với chuyện đó. Với các bậc cha mẹ

quá quan tâm đến con cái, đây là cuốn sách không

thể bỏ qua.”

Patrick Basset, Chủ tịch Hiệp hội Trường học Độc

lập Quốc gia

7

“Trong cuốn sách đặc biệt thẳng thắn và bổ ích

này, Wendy Mogel đã đưa ra những lời khuyên thực tế

và quan điểm tích cực về tất cả các vấn đề, lớn và

nhỏ, mà mọi gia đình - dù có niềm tin và các nền

tảng văn hóa khác nhau - đều phải đối mặt khi con

cái đến tuổi vị thành niên. Đó là một giọng nói hài

hước, lý trí, sáng suốt và đầy cảm thông trong một

nền văn hóa được thúc đẩy bởi tính cạnh tranh thái

quá, đề phòng thái quá và hiếu động thái quá. Dạy

con kiểu Do Thái: Sự may mắn của điểm B trừ truyền

cảm hứng và an ủi bạn. Quan trọng hơn cả, cuốn sách

đáng đọc này cho chúng ta những công cụ mình cần

để trở thành những ông bố bà mẹ tự tin và tỉnh táo

hơn. Đó không phải là trí tuệ Do Thái mà là trí tuệ

của con người. Và tôi luôn biết ơn về điều đó.”

8

Katrina Kenison, tác giả cuốn sách Món quà của một

ngày bình thường (The gift of an ordinary day)

MỤC LỤC

Chú thích của tác giả

1. Sự may mắn ẩn giấu trong việc nuôi dạy con cái

ở độ tuổi mới lớn

2. Sự may mắn khi có những đứa con kỳ quặc:

Chấp nhận vẻ đẹp độc đáo của con

3. Sự may mắn của thái độ khó chịu:

Khoan dung với sự hỗn láo của bọn trẻ

4. Sự may mắn của điểm B trừ:

Bài tập về nhà, việc nhà và việc làm

5. Sự may mắn của chiếc áo len bị mất tích:

Kiềm chế quyền hành và sự vô ý thức của trẻ

6. Sự may mắn của những vấn đề phải giải quyết:

9

Để bọn trẻ học hỏi từ những đánh giá sai lầm

7. Sự may mắn của việc thức khuya:

Dành thời gian để nghỉ ngơi và thư giãn

8. Sự may mắn của việc phá luật:

Cuộc sống thực giống như phòng thí nghiệm đạo đức

9. Sự may mắn của cơn say:

Vấn đề tình dục và chất kích thích

10. Dũng khí để con đi

Lời cảm ơn

“Mẹ à, con đi bơi được không? Được, con gái yêu

quý của ta

Hãy treo quần áo của con lên cành gỗ mại châu

Nhưng đừng đến gần mặt nước.”

- Mother Goose1

1 Mother Goose: Người được cho là tác giả của

10

những bài thơ dành cho trẻ em được xuất bản vào thế

kỷ XVIII.

SỰ MAY MẮN ẨN GIẤU TRONG VIỆC NUÔI DẠY CON CÁI Ở

ĐỘ TUỔI MỚI LỚN

Trừ những phần được chú thích riêng, tất cả những

giáo huấn Do Thái giáo trong cuốn sách này đều

được lấy từ

các nguồn sau: Chú giải Kinh Thánh và hầu hết các

bản dịch từ tiếng Do Thái được lấy từ cuốn Torah:

Chú giải hiện đại (The Torah: A Modern Commentary)

(Liên hiệp Giáo đoàn Do Thái Mỹ, New York, 1981)

của Rabbi W. Gunther Plaut, Ngũ thư và chú giải của

Rashi (The Pentateuch and Rashi’s Commentary) (Nhà

xuất bản S. S và R., New York, 1949) của Rabbi

Abraham Ben Isiah và Rabbi Benjamin Sharfman. Các

11

bản dịch khác là của cuốn Tanakh1: Bản dịch Kinh

Thánh mới (Tanakh: A new translation of the Holy

Scriptures) (Philadelphia and Jerusalem,

1985). Khi lựa chọn giữa ba cuốn này, tôi thường

kết hợp chúng lại với nhau.

1 Tanakh, hay còn gọi là Tanach, là sách thánh của

Do Thái giáo, gồm ba quyển

Torah, Prophets và Hagiographa.

Trích dẫn các câu nói của thánh Moises Maimonide

là từ bản dịch và chú thích của cuốn Torah truyền

khẩu: Luật lệ và đạo đức của Maimonide (Mishneh

Torah: Maimonides code of law and ethics) (Công ty

xuất bản Tiếng Do Thái, New York,

1994). Các giáo huấn trong Talmud Babylon được lấy

từ ấn bản Schottenstein của Talmud Bavli (Nhà xuất

12

bản Mesorah, New York, 1993). Các trích dẫn về

quan điểm của Rabbi Girondi về sự hối hận trong

Chương 8 và của hoàng tử Rabbi Judah về niềm vui

trong Chương 9 từng được Rabbi Joseph Telushkin

trong bản sử dụng tóm tắt kinh điển Trí tuệ Do Thái

(Jewish Wisdom) (William Morrow, New York, 1994).

Sau khi phát hành cuốn Dạy con kiểu Do Thái: Sự

may mắn của cái đầu gối bị trầy xước, mọi người

thường hỏi vì sao tôi lại viết cuốn sách đó. Tôi

trả lời rằng tôi viết sách để nhắc nhở bản thân

mình làm theo những gì được viết trong đó. Và điều

này gần như luôn có tác dụng. Bằng cách sử dụng

những bài học của đạo Do Thái do chính mình nhắc

đến trong cuốn sách, tôi đã không còn bao bọc thái

quá, luôn lên sẵn lịch trình, nuông chiều và đặt

13

những kỳ vọng cao ngút trời vào con cái – những thứ

vốn là chuẩn mực của vùng Los Angeles, nơi tôi

nuôi dạy hai cô con gái nhỏ của mình. Tôi rất rõ

ràng và có chiến lược trong việc dạy bọn trẻ biết

kính trọng cha mẹ, tôi cũng cố gắng tôn trọng các

con bằng cách trân trọng cả tài năng lẫn khuyết

điểm của chúng. Ngày nào tôi cũng nhắc bản thân

mình nhớ đến câu nói trong đạo Do Thái rằng mọi bậc

cha mẹ đều phải dạy con mình học bơi – tôi đã áp

dụng triết lý này bằng cách để các con gái mình leo

lên những thân cây thật cao, dùng những con dao

sắc nhọn, nấu ăn với chiếc chảo nóng và tất nhiên,

vì tôi sống ở Nam California, dạy chúng bơi, nhảy

từ trên cao và lặn xuống những vùng nước sâu ngay

từ khi chúng còn rất nhỏ.

14

Khi tôi phát hành cuốn sách đầu tiên, các con tôi

mới 9 và 13 tuổi. Tôi đã hoàn toàn tự tin khi nghĩ

đến quãng thời gian chúng bắt đầu trưởng thành. Khi

các con gái tôi bước vào tuổi mới lớn, tôi đã là

một chuyên gia. Thật thế. Tôi là một nhà tâm lý học

xã hội, có nghĩa rằng tôi được đào tạo bài bản để

nhìn nhận các vấn đề liên quan đến cảm xúc trong

từng bối cảnh văn hóa cụ thể. Chuyên ngành của tôi

là nuôi dạy con cái và sự phát triển bình thường

của trẻ. Tôi đã làm việc với các gia đình trong

suốt

30 năm liền. Tôi hiểu về các học thuyết liên quan

đến vấn đề cá tính hóa, tác động của tuổi dậy thì

đến tính cách, nhịp điệu sinh lý hàng ngày phá vỡ

giấc ngủ như thế nào và khao khát phiêu lưu mạo

15

hiểm ở tuổi mới lớn1. Tôi cũng ý thức rất rõ về tác

động của nền văn hóa vận động nhanh chóng, đầy

cạnh tranh, thô bạo cùng sự phát triển của công

nghệ Internet đến việc phát triển nhân cách ở giới

trẻ. Tôi cũng quan tâm đến việc trẻ mới lớn rất dễ

bị tổn thương bởi sự lo lắng, thói quen ăn uống bừa

bãi, tình trạng tự làm bản thân bị thương, sự thất

vọng, các vấn đề liên quan đến học tập, lạm dụng

thuốc. 1 Nguyên văn – Dopamine: chất truyền dẫn

thần kinh tạo cảm giác hưng phấn trong não.

Tôi từng tưởng tượng rằng với những bí quyết liên

quan đến chuyên môn cũng như tôn giáo, tôi sẽ dẫn

dắt các con gái mình vượt qua tất cả những mối nguy

hiểm thường thấy của tuổi mới lớn. Và khi bước qua

ngưỡng tuổi đó, các con gái tôi sẽ trở thành những

16

người có trách nhiệm, trưởng thành và có trách

nhiệm với gia đình. Dưới sự hướng dẫn của tôi,

chúng tôi sẽ có những mối quan tâm chung và những

cuộc trò chuyện sâu sắc hơn. Vòng quay cuộc sống

thường nhật của gia đình tôi cũng sẽ trơn tru hơn

khi giờ đây các thành viên trong gia đình đã cao

lớn, thông minh, hợp nhau hơn và sáng tạo hơn.

Điều đó đã không xảy ra

Thay vào đó, khi các con tôi lớn hơn, tiến trình

vui vẻ trong cuộc sống hàng ngày của chúng tôi bị

bốc hơi hoàn toàn. Giờ đây, thế chỗ vào đó là những

cuộc đấu tranh mạnh mẽ không ngớt về mọi chủ đề mà

bạn có thể tưởng tượng ra: thức dậy (chúng không

thể), đi ngủ (chúng sẽ không làm thế), các công

việc lặt vặt (Mẹ! Con không thể làm việc đó được!

17

Con phải tập với ban nhạc sau giờ học và ngày mai

con có một bài kiểm tra quan trọng nữa!). Sự gọn

gàng đáng yêu trong phòng ngủ của chúng đã biến

mất, tàn tích do sự mù quáng của tuổi mới lớn với

trang phục và cốc đồ uống vương vãi khắp nơi trên

sàn nhà. Những bộ cánh xinh xắn của chúng bị thay

thế bởi những thứ trông như rác rưởi vứt đi. Trong

hầu hết các cuộc trò chuyện, chúng chỉ nói những

câu có một âm tiết qua cánh cửa đóng sập hoặc hét

vào mặt bố mẹ. Đôi khi trong ngôi nhà của chúng tôi

có nhiều rắc rối và tràn ngập sự giận dữ đến mức

tôi nghi ngờ bản thân mình liệu có phù hợp với vai

trò làm mẹ hay không. Tôi thắc mắc không biết giờ

đã quá muộn hay chưa. Có phải tôi đã khiến các con

mình trở nên hư hỏng? Tôi nhắc nhở bản thân phải

18

lựa chọn tranh đấu. Nhưng tôi nên lựa chọn cái gì

đây, tôi tự hỏi. Có quá nhiều lựa chọn để tranh

đấu. Tôi tự nhủ rằng tôi sẽ để chúng phạm sai lầm,

một kiểu để bọn trẻ tự làm đầu gối chúng bị trầy

xước ở tuổi mới lớn. Nhưng giờ đây lời khuyên này

dường như quá ngây thơ. Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng

bị vướng vào những rắc rối thật sự lớn, điều đó có

thể phá hủy vĩnh viễn điểm số, sức khỏe hay tương

lai của chúng? Trong công việc, tôi đã giúp đỡ cho

hàng trăm gia đình nhưng giờ tôi lại cảm thấy bất

lực với chính gia đình của mình.

Tôi thật sự tức giận, rối loạn và cảm thấy rất

buồn. Nuôi dạy con trẻ đồng nghĩa với việc hàng

ngày bạn được đắm chìm vào những tình cảm và cử chỉ

dịu dàng: “Bố mẹ ơi, hãy nằm xuống với con… hãy

19

đọc cho con nghe thêm một cuốn sách nữa đi… hãy ở

lại với con cho đến khi con ngủ nhé!”. Giờ đây

những tấm biển như thế này xuất hiện trên cánh cửa

phòng của các con gái tôi: “Đừng làm phiền! Con nói

mẹ đấy!”. Tôi đấy. Người đã thay những chiếc ga

trải giường khi chúng ói mửa, người đã hát ru và

khẽ đu đưa, đu đưa, đu đưa cho chúng đi vào giấc

ngủ. Đừng làm phiền. Con nói mẹ đấy.

Rồi tôi chợt bừng tỉnh. Tôi nhớ ra rằng mình là

người theo đạo Do Thái. Khi các con tôi nhỏ hơn bây

giờ, chính đạo Do Thái đã giúp tôi biến những vấn

đề hàng ngày của việc nuôi dạy trẻ thành những khúc

mắc thường nhật thiêng liêng. Nó nhắc nhở tôi rằng

con cái là do Chúa cho chúng ta mượn và chúng ta

chỉ đơn giản là những người phục vụ. Nó hướng dẫn

20

tôi những nguyên tắc cơ bản nhưng vô cùng có sức

mạnh về sự tiết chế, tán dương và thừa nhận. Đúng

vậy, tôi đã nỗ lực gấp đôi để mang những nghi lễ

của đạo Do Thái vào nhà mình. Tôi sẽ quay lại nướng

bánh challah1 từ đôi bàn tay trần. Tôi sẽ nướng nó

vào riêng tối thứ Sáu. Tôi hình dung ra cảnh mùi

thơm của bánh sẽ len vào phòng các con gái tôi và

giống như những vật cúng tế tại ngôi đền cổ thiêng

liêng “để làm vui lòng Chúa”, chúng sẽ vui mừng và

theo mùi thơm đi xuống cầu thang.

1 Challah - ổ bánh trứng mà người Do Thái hay dùng

nhân ngày Shabbat hoặc những dịp lễ. Bánh challah

có rất nhiều hình dạng, nhưng hình dạng phổ biến

nhất là challah tết thành ổ dài hoặc tết hình tròn.

Ngoài ra, bánh còn có thể có hình xoắn ốc, hình

21

chìa khóa, hình hoa hoặc quyển sách.

Chúng sẽ dừng bước ở đầu cầu thang và mỉm cười

trước bàn đồ ăn được bày biện đẹp mắt trong ngày

Shabbat1, háo hức tham gia vào một nghi lễ đã mang

đến sự thống nhất trong gia đình và nâng cao đời

sống tinh thần của chúng tôi trong rất nhiều năm.

Chúng tôi sẽ thảo luận Ngũ thư Kinh Thánh2 về sự

bình yên trong gia đình (shalom bayit), và với cảm

giác khó chịu nhưng tràn đầy hy vọng, các con gái

tôi sẽ hỏi liệu chúng có thể sửa chữa thái độ ương

bướng, thiếu biết ơn và lười biếng của chúng như

thế nào.

Điều này cũng không xảy ra

Buổi tối ngày thứ Sáu, sau khi các con giải thích

rằng chúng quá bận và không thể dùng bữa tối

22

Shabbat cùng chúng tôi được, tôi thấy mình trơ trọi

bên cạnh chồng, ổ bánh trứng, nước nho cùng rượu,

và dư thừa thời gian để suy ngẫm. Tôi quyết định

rằng việc quay lại với đạo Do Thái vẫn có tiềm năng

nhưng có lẽ tốt nhất là nên bớt chú trọng vào

những nghi lễ của gia đình mà thay vào đó là tập

trung củng cố những quan điểm tinh thần của riêng

tôi.

1 Shabbat là ngày nghỉ hàng tuần, bắt đầu từ lúc

trước khi mặt trời lặn ngày thứ Sáu và kết thúc sau

khi mặt trời lặn vào ngày thứ Bảy để tưởng nhớ

ngày nghỉ của Thiên Chúa sau sáu ngày tạo dựng vũ

trụ.

2 Nguyên văn: Torah – Nền tảng của luật và các

truyền thống trong Do Thái giáo là sách Torah (còn

23

gọi là Ngũ thư Kinh Thánh hoặc Ngũ kinh Moses).

Một lần nữa, tôi tìm thấy sự thông thái vô cùng

thiết thực từ những bài học cổ xưa trong đạo Do

Thái. Tôi đọc lại một trong những câu chuyện về sự

hình thành nên đạo Do Thái - câu chuyện về hành

trình từ Ai Cập đến Vùng đất hứa. Tôi thường thấy

chuyến đi này được miêu tả giống như thời kỳ mới

lớn của những người theo Do Thái giáo, thời kỳ giữa

“tuổi thơ” nô lệ và thời kỳ trưởng thành là những

người làm chủ Vùng đất hứa, giờ đây tôi đã nhận

thấy được sự giống nhau ấy với con mắt của người

đang thực sự ở trong chuyến hành trình đó. Nhà tiên

tri Moses1 đã phải chịu đựng suốt 40 năm khi dẫn

dắt một đoàn toàn những người chỉ biết rên rỉ và

phàn nàn. Bất cứ khi nào ông không để ý đến họ, dù

24

chỉ trong một phút, họ cũng đều gây ra kiểu rắc rối

vô cùng quen thuộc với các bậc cha mẹ có con đang

ở độ tuổi mới lớn: nhét đầy thức ăn vào bụng, tôn

thờ một vị thần không có thật, la lối om sòm. Khi

ông cố giải thích với họ, họ lại mỉa mai ông: “Ở Ai

Cập có thiếu mồ mả đến nỗi ngài phải đưa chúng tôi

đến cái nơi kinh khủng, quá kinh khủng này

không?”, họ hỏi ông như vậy. Họ đe dọa rằng họ sẽ

nổi loạn. Họ rên rỉ và khóc lóc rằng họ ước mình

lại trở thành nô lệ như trước. Những chú giải trong

Kinh Thánh giải thích rằng mặc dù có một con đường

tương đối nhanh và trực tiếp xuyên thẳng qua sa

mạc nhưng Chúa trời cố tình dẫn Moses đi theo con

đường vòng trong hàng thập kỷ. “Thời kỳ mới lớn”

của người Do Thái phải đủ dài và khó khăn để nó

25

thực sự có hiệu quả, để họ có được sự khôn ngoan và

cuối cùng, để trưởng thành. Không có con đường tắt

nào hết.

1 Moses trong tiếng Việt là Mô-sê hoặc Môi-se, là

lãnh tụ tôn giáo, người công bố luật pháp, nhà tiên

tri, nhà chỉ huy quân sự và sử gia. Ông cũng được

xem là người chép Kinh Torah (năm sách đầu tiên của

Kinh Thánh, còn gọi là Ngũ kinh Moses). Moses cũng

là một nhà tiên tri quan trọng trong Do Thái giáo,

Cơ Đốc giáo, Hồi giáo, Đạo Bahái, Mormon và Phong

trào Rastafari. Theo ký thuật của Kinh Thánh, ông

được Thiên Chúa kêu gọi trở về Ai Cập với sứ mạng

giải phóng dân tộc mình khỏi ách nô lệ, dẫn dắt họ

băng qua Hồng Hải, tiến vào hoang mạc và vì lòng vô

tín và sự cứng lòng của dân Israel, ông cùng với

26

họ lưu lạc trong đó suốt 40 năm. Dù sống thọ đến

120 tuổi, Moses không được vào Đất Hứa mà phải chết

trong hoang mạc.

Không có con đường tắt nào hết – đó là bài học

dành cho các bậc cha mẹ mà tôi đã không nhận thấy.

Chuyên môn về tâm lý học của tôi chẳng thể bảo vệ

gia đình mình khỏi những thăng trầm khi có những

đứa con bước vào thời kỳ mới lớn và không có gì

phải nghi ngờ cả: Nuôi dạy con trẻ ở tuổi dậy thì

luôn gặp nhiều khó khăn. Chuyện đó phải khó khăn.

Do Thái giáo đã dạy chúng ta rằng thời kỳ chuyển

tiếp khó nhọc của tuổi dậy thì là tất cả những gì

được gọi là tzar giddul banim – nỗi đau khổ cần

thiết khi nuôi dạy con cái. Từ công việc chuyên môn

của mình, tôi biết phần lớn sự đau khổ này là do

27

những công việc quan trọng mà bọn trẻ mới lớn làm

khi chúng bắt đầu xa cách cha mẹ mình. Chúng đi xa

và thiết lập nhân dạng riêng của mình, đồng thời

chúng cũng mong muốn có cảm giác an toàn và thoải

mái. Chúng chống đối lại quyền lực, vô thức khiến

cha mẹ trở nên ít hấp dẫn hơn để có thể dễ dàng rời

bỏ họ hơn. Chúng dính lấy bạn bè – những người

cũng nguy hiểm và bất ổn như chúng vậy. Việc của

chúng là chống đối cha mẹ, là phạm sai lầm để có

được cảm nhận sâu sắc về đúng và sai, là từ chối bố

mẹ để nhận thức hoàn chỉnh về bản thân mình. Chúng

ta cần trải nghiệm “nỗi đau khổ cần thiết” này.

Nếu cha mẹ không tôn trọng và đánh giá cao hành

trình này, nếu chúng ta cứ khăng khăng (như tôi đã

từng làm) cố tìm một con đường tắt, nếu chúng ta

28

không cho con cái thời gian chúng cần để than

phiền, mắc những sai lầm ngốc nghếch và chối bỏ

chúng ta, chúng sẽ không đến được nơi cần đến. Một

lần nữa, tôi bắt đầu viết sách bởi tôi phải làm

vậy, bởi tôi cần nhắc nhở bản thân mình phải biết

yêu con đường gồ ghề và không bằng phẳng xuyên qua

sa mạc của các con tôi.

Tôi thấy cần quay lại với lời khuyên trong Do Thái

giáo truyền thống là hãy đọc kinh hay cầu nguyện

về lòng biết ơn ít nhất 100 lần mỗi ngày. Bạn buộc

phải đọc kinh khi thức dậy vào buổi sáng, sau khi

vào nhà vệ sinh, trước khi ăn trái chín đầu tiên

của một mùa, trước khi mặc quần áo mới. Thậm chí

bạn cũng cầu nguyện khi những chuyện không hay xảy

ra: “Cảm ơn Chúa vì đã thử thách phẩm giá tinh thần

29

của con”. Tôi nhận ra rằng việc đọc kinh để vượt

qua nỗi đau khổ cần thiết của sự chia cách trong

thời kỳ mới lớn của con cái chúng ta cũng có thể là

một hình thức rèn luyện tinh thần khôn ngoan cho

tất cả các bậc cha mẹ. Không phải bởi chúng ta chấp

nhận thái độ lạc quan sai lầm rằng “Mọi chuyện nhà

tôi vẫn tốt đẹp” mà bởi sự đau khổ ấy chính là dấu

hiệu cho thấy thời kỳ mới lớn của con mình đang

diễn ra bình thường. Quan trọng là chúng ta phải

hiểu được điểm đặc biệt trong sự phát triển ở thời

kỳ mới lớn này, nếu không chúng ta sẽ thấy bị xúc

phạm trước sự nổi loạn bình thường của con trẻ ở

thời kỳ này. Vấn đề của các con khiến chúng ta lúng

túng. Chúng ta chụp nhanh một bức hình của con trẻ

trong giai đoạn hiện tại và lầm tưởng đó là bộ

30

phim lớn của cả cuộc đời chúng. Chúng ta vướng mắc

với con trẻ đến nỗi không thể lùi lại một chút, suy

nghĩ thật sáng suốt và tỉnh táo dẫn đường cho

chúng. Thay vì hướng các con đến những giá trị của

Do Thái giáo như tự lập, tự kiểm soát, tiết chế và

ca tụng Chúa, chúng ta lại đưa ra những lựa chọn

thường nhật của mình dựa trên những nỗi sợ hãi do

các phương tiện truyền thông sản sinh ra hoặc dựa

trên quan điểm của chúng ta về những thứ trông đẹp

mắt trên tờ đơn nộp vào trường đại học.

Lời gợi ý rằng các bậc phụ huynh đang mất phương

hướng nên nhìn nhận thời kỳ mới lớn là một điều may

mắn của tôi có ý nghĩa nhiều hơn là một triết lý

dễ nghe. Khi các con bạn còn nhỏ, chưa chấp nhận

tôn giáo, bạn có thể làm thay công việc của chúng

31

trong một thời gian. Điều đó có nghĩa là bạn nên

nuôi dưỡng thái độ biết ơn và thay đổi quan điểm

hơn là cố gắng kiểm soát con mình. Mỗi chương trong

cuốn sách đều làm rõ những lời phàn nàn thường gặp

ở trẻ mới lớn và cách xem xét lại nó thành một tín

hiệu tốt của sự phát triển về tâm sinh lý hoặc

tinh thần:

• Những hành vi kỳ quặc của tuổi mới lớn – thật

bực mình là chúng hoàn toàn không ăn khớp với những

giấc mơ và kế hoạch của bạn – đó là dấu hiệu cho

thấy cá tính độc đáo của con bạn đang dần bộc lộ.

Khi bạn – các bậc phụ huynh – tập chấp nhận một

cách khoan dung khi con cái muốn tự thể hiện bản

thân, bạn đã gia tăng cơ hội giúp con mình trưởng

thành cả về tinh thần, đạo đức và tôn giáo.

32

• Sự hỗn láo của lũ trẻ mới lớn chính là một

nghịch lý. Nó cho bạn thấy rằng con bạn đang cố

gắng trong tuyệt vọng để tách ra khỏi bạn và rằng

bạn chính là người “an toàn” để tiếp nhận cơn giận

dữ của chúng khi chúng chưa hoàn toàn trưởng thành.

Đây là cơ hội để bạn đặt ra những giới hạn hợp lý

cho con và chứng minh rằng người lớn không dễ bị

khiêu khích bởi cách hành xử hỗn láo.

• Một trong những cách giúp bọn trẻ nhận ra tầm

quan trọng của việc học hành chăm chỉ là phải gánh

chịu những hậu quả do tính hay trì hoãn và lười

biếng của chúng gây ra. Một bậc phụ huynh khôn

ngoan sẽ không can thiệp vào những hậu quả tự nhiên

đó, dù nó đồng nghĩa với việc để đứa trẻ bị điểm

kém hơn mong đợi.

33

• Chủ nghĩa vật chất và tính tự cho mình là trung

tâm là những hiện tượng hoàn toàn bình thường trong

suốt thời kỳ hình thành và thay đổi nhân dạng vô

cùng nhanh chóng này. Giống như một người phụ nữ

đang mang thai tập trung vào bên trong cơ thể mình,

suy nghĩ về chuyện cơ thể mình đang thay đổi và

hình dung không biết đứa bé sẽ trông như thế nào,

bọn trẻ mới lớn cũng bận tâm như thể chúng tự sinh

ra bản thân mình vậy. Cha mẹ có thể tập khoan dung

với thời kỳ này và phát hiện ra những cơ hội để dạy

con suy nghĩ về tương lai và xa hơn những mối lo

chỉ xoay quanh bản thân chúng.

• Khi bọn trẻ phá vỡ các quy tắc, hoặc thậm chí

phạm pháp, thường là do chúng không hài lòng với sự

hiểu biết chỉ theo kiểu học vẹt về hệ thống đạo

34

đức của chúng ta. Cái gì đúng? Cái gì sai? Liệu

người lớn có ý đó khi họ đưa ra các quy tắc không?

Liệu có ngoại lệ nào chăng? Bằng cách yêu cầu bọn

trẻ sửa sai và giúp chúng điều chỉnh một vài ý nghĩ

ngông cuồng của mình, các bậc cha mẹ đã giúp con

cái có được hiểu biết thật sự sâu sắc về chuẩn mực

đạo đức của xã hội chúng ta.

• Bọn trẻ mới lớn lúc nào cũng lâm vào những tình

huống nguy hiểm. Chúng luôn tự chuốc lấy những tình

huống kịch tính và chẳng bao giờ lường trước được

tai họa. Đặc điểm này mang lại cơ hội tuyệt vời để

chúng học về tính tự lập: Làm sao để giải quyết vấn

đề và phá bỏ những tình huống khó khăn vì lợi ích

của chúng.

• Đôi khi thức khuya chính là cách bọn trẻ mới lớn

35

cố gắng thể hiện sự độc lập của mình và cư xử ngốc

nghếch là cách giải tỏa stress trong quá trình

trưởng thành. Cha mẹ nên tôn trọng nhu cầu thư

giãn, bảo vệ nhu cầu nghỉ ngơi và vui chơi của con.

• Cuối cùng, những thử nghiệm trong giới hạn cho

phép với rượu, quan hệ tình dục và thậm chí cả

thuốc phiện đều dạy bọn trẻ cách kiểm soát những

trải nghiệm có tác động mạnh đó và giúp chúng được

an toàn trong khi vẫn còn ở nhà với bố mẹ.

Tôi biết là việc biến những cuộc đấu tranh của con

bạn thành những điều may mắn thật chẳng dễ dàng

gì. Nó đòi hỏi cả sự sáng suốt và lòng dũng cảm.

Trong tiếng Do Thái, từ chỉ Ai Cập là mitzrayim. Nó

có nghĩa là một nơi chật hẹp. Người Do Thái trốn

36

khỏi Ai Cập và trên sa mạc, vùng đất hoang vu, họ

cứ đi mà không có gì đảm bảo về nơi họ sẽ đến. Vùng

đất mới và tốt đẹp hơn chỉ là một lời hứa. Họ phải

có niềm tin vào người dẫn đường của mình – nhà

tiên tri Moses – trong một tương lai không thể biết

trước. Cũng giống như vậy, thời kỳ mới lớn của trẻ

là quãng thời gian không hề có kế hoạch hay điều

gì đảm bảo cả. Cũng thật hấp dẫn khi nghĩ rằng

chúng ta nên bảo vệ các con trong suốt sa mạc đi

qua tuổi mới lớn. Nhưng đó không phải là công việc

của chúng ta. Việc của chúng ta là dẫn chúng vượt

qua nó.

Thêm một điều may mắn nữa của việc nuôi dạy bọn

trẻ mới lớn: Đây là cơ hội tốt nhất mà bạn có được

để phát triển khả năng lãnh đạo của mình. Khi con

37

bạn còn nhỏ, đúng là bạn nên tích cực hướng dẫn

chúng. Bạn để chúng tự làm đầu gối mình trầy xước

và học hỏi từ những sai lầm, nhưng bạn cũng phải

đảm nhiệm rất nhiều nhiệm vụ khác như kiểm tra ba

lô của chúng xem có bị thất lạc bài tập về nhà

không, đảm bảo rằng chúng đã gội đầu, đội mũ và đeo

găng tay khi trời lạnh. Nhưng giờ đây, khi con bạn

đến tuổi mới lớn, công việc của bạn lại hoàn toàn

khác. Giống như một ủy viên ban quản trị của công

ty phải kìm nén việc quản lý vi mô để công việc trở

nên hiệu quả hơn, giờ đã đến lúc bạn phải luyện

tập tỏ ra thờ ơ để làm ít đi thay vì can thiệp

nhiều như trước.

Thờ ơ không có nghĩa là lạnh lùng hay không thương

yêu con cái nữa. Nó cũng không đồng nghĩa với việc

38

bạn rời xa bổn phận làm cha mẹ của mình. Hoàn toàn

ngược lại là khác. Thái độ thờ ơ là hành động cân

bằng đòi hỏi cả rachmanut (lòng từ bi) và tsimtsum

(năng lượng thần thánh). Đây là một mô hình tinh

thần hiệu quả để từ bỏ sự kiểm soát với bọn trẻ dựa

trên mối quan hệ của Chúa trời với chúng ta – các

con của người. Theo thần thoại Do Thái, ban đầu tất

cả mọi thứ đều là Chúa trời, ánh sáng và năng

lượng của Chúa tràn ngập khắp vũ trụ. Nhưng để tạo

khoảng trống cho thế giới mở rộng, để lấp kín nó

với cây cối, loài vật và con người, Chúa phải nuốt,

phải rút bớt và thu nhỏ lại quyền năng của mình.

Cha mẹ có con ở độ tuổi mới lớn cũng phải làm điều

tương tự. Là người lãnh đạo các con, chúng ta phải

lùi xa những tình huống khẩn cấp, những sai lầm,

39

những nỗi đau tan nát trái tim và cả sự cự tuyệt

nữa. Chúng ta hãy luyện tập để có lòng từ bi

(rachmanut) và năng lượng thần thánh (tsimtsum)

bằng cách quan sát các tình huống gay cấn trong

ngày dưới con mắt của một quan sát viên như đã cam

kết với một chút thích thú. Chứng viêm các tuyến

bạch cầu1 đang lan rộng khắp toàn trường hay hành

động phạm pháp mà con trai bạn tự mình chuốc lấy

khi bị phát hiện đang làm một cú xoay 360 độ ở một

bãi đỗ xe đóng băng nào đó, con gái bạn buồn bã và

bị tổn thương khi cô bạn thân nhất chỉ trích – hãy

phản ứng với những sự kiện đó với sự lo lắng và

thái độ thờ ơ. Bạn hãy biết phân biệt sự khác nhau

giữa cơn khủng hoảng và tình trạng khẩn cấp. Đừng

lo lắng quá nhiều về việc nổi tiếng, đừng hành động

40

quá nhanh, hãy phát triển những thú vui hay sở

thích bên ngoài cuộc sống gia đình để giảm bớt

những căng thẳng còn sót lại, và nói chung, hãy cố

gắng tìm ra sự hài hước trong những sự việc đang

diễn ra. Bằng cách thở một hơi thật sâu và rút lui,

bạn đang tạo khoảng trống cho con mình trưởng

thành hơn đấy.

1 Mononucleosis – chứng viêm các tuyến bạch cầu là

bệnh cấp tính do virus Epstein-Barr gây ra sốt,

sưng các tuyến bạch cầu, đau họng và làm tăng bạch

cầu trong máu.

Một cách tiếp cận của người Do Thái với những điều

may mắn sẽ giúp chúng ta thoát ra khỏi cách nhìn

thiển cận của cuộc sống hàng ngày. (“Con gái tôi bị

điểm B trừ trong bài kiểm tra Toán! Ngày tận thế

41

đang đến rồi.”). Chúng khiến chúng ta bay bổng rồi

lại rớt bịch xuống. Chúng ta xuống sâu hơn niềm tin

của chính mình, bởi chúng ta chỉ đang bị thử thách

mà thôi. Cũng giống như bọn trẻ trở thành những

khó khăn lớn nhất của chúng vậy, và vào lúc khi tất

cả những người khác phải chịu đựng cảm giác sợ hãi

và lo lắng, chúng ta phải có cái nhìn dài hạn với

sự phát triển của thời kỳ mới lớn. Và chúng ta lên

một trải nghiệm và sự khôn ngoan lớn lao hơn. Trong

suốt khoảng thời gian 10 năm khi tôi phát hành

cuốn Dạy con kiểu Do Thái: Sự may mắn của cái đầu

gối bị trầy xước và cuốn sách mà các bạn đang đọc

đây, tôi đã thấy những đứa con của các bậc cha mẹ

tử tế, biết suy nghĩ và nhạy cảm (các bậc cha mẹ

này bao gồm chính bản thân tôi, các khách hàng của

42

tôi, bạn bè, gia đình và các bậc phụ huynh tham gia

vào các bài giảng của tôi nữa) vật lộn với rắc

rối, và sau đó tôi đã thấy hầu hết những đứa trẻ đó

lớn lên và trở thành những người trẻ tuổi đáng yêu

và thú vị. Giờ đây khi các con gái tôi đã trưởng

thành, tôi mới nhớ lại thời kỳ mới lớn của chúng đã

khiến tôi mệt mỏi, bối rối và sợ hãi như thế nào.

Nhưng khi nhìn lại, tôi cũng đã có rất nhiều niềm

vui với “đoàn xiếc lưu động” của những năm tháng

ấy, với những tình bạn và những chuyến phiêu lưu

tuyệt vời, với những nỗ lực phối hợp của chúng để

tìm cách trưởng thành. Là cha mẹ có con ở độ tuổi

mới lớn, chúng ta nhận nhiệm vụ phải lãnh đạo từ

một vị trí mới, không chỉ cho riêng chúng ta và con

cái mà còn cho cả cộng đồng, cho việc tikkun olam

43

– hàn gắn những giọt nước mắt khổng lồ trong vũ

trụ.

44

Hướng dẫn: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát