Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
Hồ Sơ Một Tử Tù

1

Bây giờ thì hắn được dẫn đến chỗ chôn cây cột ấy.

Một cây cột hình thánh giá, to, chắc, đẽo gọt đẹp

đẽ, phẳng phiu hơn cây cột của hắn chôn cách đây

hơn hai mươi năm. Hơn hai mươi năm trước hắn tổ

chức cho lũ bạn bày đặt ra cảnh đưa thằng Hiến lên

đoạn đầu đài. Cũng vì tò mò, cũng vì hắn được sinh

ra và lớn lên cạnh cái nơi mà người ta thường kết

liễu những kẻ tử tù. Ở dưới những đoạn hào tối đen

rậm rì những cỏ là cỏ kia có lẽ cũng có dăm bảy cái

đầu đang thập thò, len lén nhìn về phía hắn. Từ

bao nhiêu năm nay người ta vẫn chọn khoảng thời

gian nửa đêm về sáng để nổ súng vào những tội nhân,

trước khi đưa chúng vào những cỗ quan tài bật nắp

chờ sẵn rồi táng xuống lòng đất lổn nhổn cát sỏi

1

lẫn với vô số các loại đầu đạn. Ban ngày trường bắn

thuộc về sự quản lý của một đơn vị bộ đội, ban

đêm, nơi đây là chỗ để thực thi lẽ công bằng.

Hắn đã háo hức mò đến trường bắn này để xem người

ta thi hành án tử hình từ năm mười tuổi. Lần nào

hắn cũng phải thức dậy từ một, hai giờ đêm, mò ra

đến đầu làng thì gặp hơn chục thằng bạn đã lố nhố

đứng đợi ở đấy. Cả bọn kéo nhau đi. Bò như ốc,

trườn như rắn, nhảy như ếch, hắn cùng lũ bạn chui

tọt xuống những đoạn hào bỏ không, sát sau lưng đội

hành quyết căng mắt ra nhìn cái hình người bị xốc

tới dựa cột. Hắn xem nhiều đến thế mà vẫn không

chán có lẽ vì chưa bao giờ hắn được xem người ta

hành quyết tội nhân vào ban ngày. Mọi thứ cứ mập mờ

trong đêm, cả tiếng nổ cũng u u mê mê, tiếng người

2

trao đổi với nhau thì thào, loang loãng, tiếng xe

nổ vội vàng, tiếng cuốc xẻng lào xào, lạo xạo,

những bóng người cử động như trong phim câm, đến

khi sáng bạch ra thì chỉ còn nấm mộ lùm lùm với

những chân hương cháy dở. Chẳng có gì rõ ràng. Vì

thế xem mãi vẫn không chán. Giá người ta cứ cho hắn

vào xem đàng hoàng một vụ hành quyết được thực

hiện giữa ban ngày ban mặt, thậm chí cho hắn làm

cái chân khâm liệm tử thi thì chỉ một lần thôi là

hắn sẽ chán. Nhưng chưa có vụ hành quyết nào diễn

ra vào ban ngày cả. Lần này với hắn cũng thế. Tối

om. Và côn trùng rỉ rả...

Quê hắn có trường bắn Áng Sơn nổi tiếng cả tỉnh,

nhưng cũng có một con sông thơ mộng chảy bảng lảng

qua làng. Người dân Áng Sơn ngoài cấy cày là việc

3

muôn đời còn có nghề chèo đò và đập đá. Chèo đò thì

cả làng hắn chỉ có một người, đó là ông Thảnh. Còn

đập đá thì từ đứa trẻ lên ba đến ông lão tám mươi

đều làm thành thạo vì đó là cách tạo thêm thu nhập

duy nhất ở cái làng nghèo nhất tỉnh này. Hắn cũng

là một tay đập đá có “hạng” của làng. Nhà có ba mẹ

con, bố mất sớm nên anh em hắn phải làm việc từ khi

lẫm chẫm biết đi. Đá được xẻ ra từng tảng lớn từ

núi. Mà núi ở quê hắn lại nhiều. Cũng là sự lạ vì

cả tỉnh chỉ có huyện hắn, xã hắn mới có núi. Toàn

núi đá. Núi nhỏ, núi to, núi liên kết thành dãy,

núi chơ vơ đứng riêng lẻ, núi chụm đầu làm hòn

Trống Mái, núi nghiêng người ngả lưng làm Voi, làm

Ngựa, núi dựng lên thành khu trường bắn, núi xẻ

giữa cho đường cái chạy qua. Và núi đã trở thành mỏ

4

đá cứu đói cho cả làng hắn. Bắt đầu từ cái văn bản

đặc biệt của trung ương, trong đó người ta quyết

cho tỉnh hắn được làm mới và nâng cấp bốn con đường

cả thảy. Luận chứng kinh tế kỹ thuật của tỉnh thì

nói đến việc phải phát huy nội lực, phải Nhà nước

và nhân dân cùng làm. Muốn nhìn vào nội lực của một

tỉnh thì phải xem đến nội lực của huyện của xã. Xã

hắn có núi. Mà núi là đá. Làm đường rất cần đến

đá. Thế là giữa lúc thói quen làm việc tập thể đang

tàn phá dần những đồng làng quê hắn, giữa lúc nền

kinh tế công điểm khiến cho gia đình hắn cũng như

bao gia đình khác bần cùng, kiệt quệ thì có người

nhận đổi đá lấy ngô, đổi đá lấy mì sợi, lạp xường,

trứng muối. Lập tức cả làng hắn rùng rùng kéo nhau

lên núi vần đá, khuân đá về để ghè, để đập. Nhà nhà

5

sắm đe, sắm búa. Thanh niên trai tráng mang xà

beng, choòng, đục, búa tạ lên núi xẻ từng tảng to

đưa về. Ở nhà đàn bà, con trẻ một đe một búa, cứ

thế đập đá cho nhỏ ra, cho đều tăm tắp. Rồi dựng

thành khối. Một mét khối mười lăm đồng. Rồi hai

mươi, ba mươi, bốn mươi đồng. Một năm, hai năm, dăm

năm trôi qua. Ba mẹ con hắn phải mua lại đá tảng

của người ta nên mỗi mét khối đá dăm bán đi coi như

chỉ còn được hưởng một nửa. Ấy là thời kỳ anh em

hắn chưa lớn. Sau này khi hắn đã dám theo đám thanh

niên trong làng đi lên thị xã thi đấu vật thì hai

anh em hắn cũng tự vần được đá tảng ở trên núi về

cho mẹ hắn ngồi nhà chỉ việc một đe một búa mà ghè.

Giữa tiếng chan chát, đôm đốp đã từng ám ảnh cả

tuổi thơ ấy, hắn hỏi mẹ:

6

- Tại sao con lại tên là Bạch Đàn?

Mẹ hắn bảo:

- Thì tao đi cấy ở ngoài đồng, mày đòi chui ra,

tao chạy đến gốc bạch đàn, chẳng nhịn được nữa,

ngồi xuống đấy cho mày ra.

Hắn hỏi:

- Thế anh Dương thì mẹ cho ra ở đâu?

Mẹ hắn hắt ánh mắt ngời sáng lên người hắn, đưa

tay quẹt mồ hôi rồi bảo:

- Hồi ấy còn bố mày. Đẻ thằng Dương tao sướng chứ

không như đẻ mày. Dương là tên bố mày đặt. Đến mày

tao chẳng biết đặt là gì nên cứ gọi theo tên cây

nơi mày chui ra.

Lại đôm đốp, chan chát. Cả làng đôm đốp, chan

chát. Người làng có đi chợ thị xã thì chủ yếu là

7

mua đe với búa. Lửa toé dưới tay mẹ hắn. Có lần bà

cô họ hắn ở trên thị xã về chơi. Ngồi nói chuyện

với mẹ hắn, bà cô bảo: “Chị dừng tay nói chuyện với

em có được không. Em nghe tiếng ghè đá cứ thấy gai

gai người thế nào ấy. Nhoi nhói ở hai bên thái

dương. Trẻ em mà nghe tiếng đập đá thế này lớn lên

có hại lắm đấy chị ạ”. Mẹ hắn bảo: “Thế mà trẻ con

ở làng cứ lớn nồng nỗng, thằng nào cũng to, cũng

khỏe. Quen hết cô ạ. Bốn, năm tuổi chúng nó cũng

ngồi ghè được rồi. Không thì lấy gì mà ăn?”. Bà cô

hắn không nói gì nữa, đưa hai tay xoa xoa thái

dương rồi đứng dậy xin phép về sớm. Hắn không hiểu

những điều cô hắn nói, vì quả thực hắn không thấy

giữa thứ âm thanh chát chúa kia với sự trưởng thành

của một đứa trẻ thì có quan hệ gì với nhau? Với

8

anh em hắn sự trưởng thành về cơ bắp và trí tuệ

luôn đồng hành cùng thứ âm thanh ấy. Anh trai hắn

là học sinh giỏi của trường huyện. Từ nhà hắn lên

trường huyện những tám cây số. Anh Dương hắn cứ

cuốc bộ đi học đều. Về đến nhà, vứt cái cặp da rách

đáy xuống giường là lại vác choòng lên núi đánh đá

hoặc xỏ găng tay ngồi ghè đá cùng với mẹ. Hắn cũng

chả biết anh Dương học vào những lúc nào mà cứ năm

hai lần có thầy giáo đến chở đi thi học sinh giỏi

ở trên tỉnh. Có lần thầy giáo phải ngồi chờ vì anh

Dương mải vần tảng đá to nửa khối ở trên núi Ngựa,

cứ nấn ná không chịu về. Đó là lần anh Dương thi

học sinh giỏi toán lớp 9. Hôm ấy anh Dương hắn thay

quần áo xong, tu ực một hơi nước mưa rồi bơm mực

vào bút, quay ra bảo thầy: “Đi!”. Mẹ hắn bảo: “Cơm

9

chỉ có canh thôi, lùa tạm một bát rồi hẵng đi”. Anh

Dương bảo:

- Để con thi xong rồi về ăn cũng được.

Thầy giáo anh Dương thấy thế, cám cảnh:

- Bác để em đưa cháu ra tỉnh bồi dưỡng cho cháu

bát phở rồi vào thi. Bây giờ mà ăn ở nhà xong mới

đi thì muộn mất.

Vậy mà anh hắn vẫn được giải nhất học sinh giỏi

toán của tỉnh năm ấy. Bản thân hắn cũng học ít làm

nhiều. Hắn chẳng bao giờ phải hỏi bài anh Dương cả

mặc dù trong thâm tâm hắn rất kính nể. Năm hắn học

lớp bảy, cô giáo chủ nhiệm có lần ghé qua nhà hắn

chơi. Mẹ hắn hỏi:

- Tháng vừa rồi cô được mấy khối?

Cô giáo hắn bảo:

10

- Nhà có một mẹ một con, em định sống tằn tiện

cũng được, chả dám nhận đá. Nhưng học sinh nó bảo

mỗi tuần chúng em đến nhà cô học thêm hai buổi, học

nửa tiếng thôi còn chúng em ghè đá cho cô. Thế mà

tháng rồi em cũng được gần hai khối đấy chị ạ.

Mẹ hắn bảo:

- Ừ, để chúng nó giúp một tay chứ không thì hai mẹ

con lấy gì mà sống. Hôm nào tôi bảo thằng Đàn

khuân cho cô ít đá hộc.

Cô giáo hắn quay ra nói nhỏ như tâm sự với mẹ hắn:

- Em dạy cả hai thằng con chị, em biết, thằng

Dương giỏi thì giỏi thật nhưng nhanh hẩu đoảng,

thằng Đàn học chắc hơn chị ạ. Mà thằng Dương chỉ

giỏi toán thôi, thằng Đàn bước sang năm nay lại nổi

bật về môn văn. Cô Hường dạy văn khen nó lắm. Chị

11

đẻ được hai thằng con trai như thế cũng mát ruột.

Con Dung nhà em ấy à, èo uột lắm. Mà cái chứng ở

đâu cứ ngồi vào bàn học là lại kêu đau đầu. Em mới

bảo: Cho mày đi ghè đá thì hết đau đầu! Nó bảo: Con

mà ngồi đập đá thì chỉ ba ngày là lên cơn thần

kinh. Khổ thế chứ! Xách dép cho hai thằng con nhà

chị không xong.

Đúng là càng lớn hắn càng học giỏi văn. Đọc gì nhớ

lấy. Cô Hường đưa cho mượn tập thơ Tố Hữu hôm

trước, hôm sau hắn đọc cứ vanh vách. Hắn mê thơ Tố

Hữu, đi đánh đá cũng đọc, ngồi đập đá cũng ngâm,

ngủ mê cũng toàn nói thơ. Buổi tối hắn thường ra đò

ông Thảnh nằm đọc sách nhờ. Nghề làm đá cứ tối

xuống là chấm dứt. Đèn dầu tù mù, tham quá cứ ngồi

mà ghè có khi nện vào ngón tay cũng nên. Với lại cả

12

ngày đôm đốp, chan chát rồi. Khi ông mặt trời lặn

cũng là lúc xương cốt nhão ra, gân bắp tê cứng,

phải ngả lưng cho cái cơ thể nó được nghỉ ngơi.

Thường thì khi ấy anh Dương ngồi học, còn hắn chạy

đi chơi. Vào cuối cấp ba anh Dương bắt đầu học hành

một cách nghiêm chỉnh. Anh Dương bảo: “Phải học

thôi, thi đại học không xem thường được”. Nhà có

mỗi ngọn đèn, anh Dương ngồi học rồi thì hắn chạy

đi chơi. Hắn thường mang sách của cô Hường cho mượn

xuống đò ông Thảnh đọc nhờ. Đò ông Thảnh lúc nào

cũng có một ngọn đèn để trong khoang lái. Đò dọc

nên tối đến thường ít khách. Ông Thảnh ra đò sau

nên không dám chở đò ngang. Dân xã bên người ta đã

làm nghề ấy từ mấy đời nay rồi. Thực ra ông Thảnh

ra đò cũng còn vì nhiều lý do khác nữa. Hồi ấy hắn

13

còn bé nên chưa hiểu hết được những uẩn khúc của

đời ông. Ông Thảnh ở có một mình thôi. Nhà ông có

vườn chuối rất rộng. Sau này hắn mới biết vườn

chuối ấy đã từng nuôi sống ông trong những năm khốn

khó nhất. Ông có nguồn tiêu thụ lá chuối rất bí ẩn

ở trên tỉnh. Cái thời mọi thứ đều mậu dịch hoá,

những xếp lá chuối của ông biết đi đúng hướng, biết

trôi đúng cửa nên nó cũng giúp ông có được cái ăn

qua ngày. Vợ và con ông hình như vào Nam từ cái

thời đất nước cắt chia. Sống trên cạn ông bị o ép

nhiều nên ông xuống sông trải mình với sóng nước.

Sau ngày đất nước thống nhất con cháu ông có ra Bắc

tìm lại ông. Nhưng đấy là chuyện sau này. Còn ông

Thảnh của thời hắn tìm đến đọc thơ nhờ bằng ánh

sáng hắt xuống từ bóng đèn làm bằng thân chai sáu

14

nhăm cô đơn và khó hiểu lắm. Ông Thảnh quí hắn,

thương hắn, có thể còn hơn thế nữa, tìm thấy sự an

ủi cho cuộc đời ông từ hắn. Ông có một cây nguyệt

cầm đã cũ, hộp đàn sứt sẹo, đôi chỗ bong cả lớp gỗ

dán, mười phím thô bẩn, dính keo nham nhở, xộc xệch

nhưng ông nâng niu và giữ gìn nó rất cẩn thận. Lần

đầu nhìn cây đàn hắn tưởng đó là thứ đồ bỏ. Đàn gì

mà chỉ có hai dây bằng cước trắng đục, chẳng được

thanh nhã, mĩ miều như cây ghi ta mà hắn đã từng

gảy. Sau hắn cũng hiểu ra công dụng của cây đàn ấy.

Ông Thảnh thường gảy nó và hát bằng một thứ giọng

liêu trai, phảng phất sương khói, u mê thâm cốc,

bàng bạc lau lách, trầm hùng, u uẩn như dãy núi đá

bao quanh trường bắn. Lúc đầu hắn tưởng đó là hát

chèo. Nhưng ông Thảnh lắc đầu bảo: “Không, hát văn,

15

chầu văn!”

... Cũng mờ ảo khói sương, cũng mịt mờ sóng nước,

tự ru mình trong khoảng trống thinh không, quay tám

hướng vẫn lui về một góc, giữa lùm xanh thấp

thoáng bóng tiên đồng

Mênh mang quá một ánh nhìn hư ảo, khi Phật Bà ban

phước khắp muôn nơi. Phép nhiệm màu đựng trong bình

nhỏ thế, đủ làm sao cho tất cả muôn người

Chỉ còn lại một ngư ông bên núi, gác mái chèo ngửa

mặt đón hư vô, con thuyền trĩu những nỗi niềm nhân

thế, biết về đâu giữa bát quái trận đồ...

Hắn bảo:

- Cháu nghe ông hát thấy tủi thân lắm, nghe nữa là

cháu khóc đấy. Cháu thích những câu như thế này

cơ: Hai mươi tuổi hồn quay trong gió bão, gân đang

16

săn và thớ thịt căng ra, đời mặn nồng hứa hẹn biết

bao hoa, hai mươi tuổi mới qua vòng thơ bé ...

Ông Thảnh nghe hắn nói thế, im lặng một lúc rồi

xoay người treo cây đàn lên vách đò. Ông bảo:

- Ta lỡ nhuộm hồn cháu bằng một thứ sóng u buồn từ

dòng sông cuộc đời ta mất rồi. Nếu có thể cháu hãy

xa lánh mọi dòng sông đi. Một chàng trai thích

nghe những lời thì thầm của dòng sông cũng giống

như một cô gái thích nghe tiếng réo rắt của đàn

bầu. Con gái yếu mềm thì được còn con trai thì

không, cháu nên bỏ văn đi, học thật giỏi toán như

anh cháu để cuộc đời sau này đỡ nhuốm phần đa đoan.

Hắn chẳng hiểu dược những lời ấy của ông Thảnh.

Hắn vẫn lớn lên bằng sức vóc của người bạt núi, vẫn

17

nghịch ngợm như bao đứa trẻ làng Áng Sơn, vẫn

khoái cảm khi đêm đến mò vào trường bắn xem người

ta kết liễu những kẻ tử tù. Anh Dương hắn đỗ đại

học ngay từ lần thi đầu tiên, trường kinh tế kế

hoạch. Hắn lại thay thế vị trí của anh hắn ở trường

cấp ba huyện. Hắn được đánh giá là học giỏi hơn

anh hắn, vậy mà khi lựa chọn môn thi học sinh giỏi

hắn lại chọn văn. Và bài văn hắn được chấm loại ưu

chính là bài phân tích quá trình tha hoá của Chí

Phèo. Mẹ hắn thản nhiên khi nghe hắn thông báo kết

quả thi học sinh giỏi. Bà bảo: “Chẳng bằng bố chúng

mày ngày xưa. Học giỏi nhưng làm ruộng rất dở.

Tính công điểm toàn xếp hạng bét. Tao khổ. Ông ấy

cũng chết vì khổ”. Hắn chẳng lấy thế làm điều hẫng

hụt. Ở nhà hắn học giỏi là chuyện bình thường. Học

18

không giỏi mới là điều phải ngạc nhiên. Anh em hắn

chẳng bao giờ nhận được sự chia sẻ những thành tựu

học tập từ mẹ. Đồng ruộng và tiếng vỡ của đá đã làm

mẹ hắn không thấy có gì giá trị hơn hạt gạo. Mà

hạt gạo thì hình như không đến từ những bài thi học

sinh giỏi. Mẹ hắn thờ ơ với kết quả học tập của

anh em hắn cũng như đã có thời người ta thờ ơ với

những tấm giấy khen. Hắn chạy sang nhà thằng Hiến

để khoe thành tích của mình. Dù không hy vọng nhận

được một lời động viên từ sự vô tâm của mẹ nhưng

hắn không thể không khoe khoang niềm vui của mình

với đám bạn bè ở làng. Và người mà hắn muốn khoe

đầu tiên chính là thằng Hiến.

Nhà thằng Hiến lốc nhốc một đàn bảy anh chị em. Bố

Hiến ho lao nặng, suốt ngày ru rú ở nhà, trái gió

19

trở trời là ho khồng khộc, ho đến tím tái cả người.

Trên thằng Hiến là bốn chị gái, dưới nó còn hai em

trai. Hắn thân với thằng Hiến từ năm học lớp ba.

Bắt đầu từ cái chuyện thằng Hiến bị bọn học sinh

xóm Chùa chặn đường...búng chim! Hôm ấy hắn xách

chiếc túi lưới đựng lỏng chỏng vài quyển vở quăn

mép đến chỗ bụi duối trước ngã rẽ vào xóm Chùa thì

gặp thằng Hiến. Hắn thấy vẻ mặt thằng Hiến căng

thẳng lắm, đôi mắt âu lo, nhìn ngang nhìn dọc vừa

như cầu cứu, vừa như van xin, lại vừa lo sợ, giấu

diếm. “Mày chờ ai thế hả Hiến?”. “Không, không, mày

cứ đi trước đi”. “Sắp trống rồi mày không đi còn

đứng đấy làm gì?”. “Tao đau bụng, ngồi nghỉ một

tí”. Hắn đi vài bước nhưng nghĩ thế nào quay lại

thấy thằng Hiến đứng nép mình bên bụi duối len lén

20

nhìn về phía gốc gạo nơi ngã ba chợ Chùa. Thấy hắn

quay đầu lại, thằng Hiến vội ngồi thụp xuống vờ ôm

bụng. Chắc chắn thằng này có chuyện gì rồi. Hắn

nghĩ thế và quay trở lại. Thằng Hiến nhìn hắn bằng

con mắt khiếp nhược, giọng nói lạc đi như sắp khóc:

- Mày có thấy bọn xóm Chùa đứng ở gốc gạo không?

- Chúng nó bắt nạt mày à?

- Ừ...

- Chúng nó làm gì mày?

- Bắt chui qua háng rồi... rồi...

- Làm sao?

- Bắt tụt quần...

- Sao mày để chúng nó làm thế?

- Chúng nó đông, lại cậy gần nhà. Hôm qua bốn, năm

21

thằng chúng nó thay nhau búng chim tao. Đêm qua

đau quá, tao không đái được.

- Mở ra tao xem?

- Sưng to lắm, hôm nay chúng nó mà búng nữa thì

tao chết mất.

“Lên b. bống rồi”, hắn thốt lên kinh ngạc khi nhìn

thấy cái con chim của thằng Hiến sưng vù như cái

kẹo dồi chó, mọng nước, hồng hồng, bây bấy. Ngay

sau đó cảm giác thương hại thúc giục hắn phải làm

việc gì đó để lấy lại sinh khí cho bộ mặt xám ngoét

vì khiếp sợ kia của thằng Hiến. “Hãy đi theo tao,

nhặt mấy cục gạch để sẵn trong cặp, nếu chúng nó

đông một mình tao không đánh lại thì mày lấy gạch

ra ném”. “Nhưng chúng nó gần nhà, hôm sau đi học

qua chúng nó lại bắt nạt thì sao?”. “Thế cứ để

22

chúng nó bắt nạt mãi à? Theo tao, không sợ!”

Sau đận ấy bọn xóm Chùa không chặn đường đòi búng

chim thằng Hiến nữa. Vào cấp hai thằng Hiến bỏ học

liên tục vì nhà nghèo quá, phải chạy ăn đến phờ

mặt, chẳng còn hơi đâu mà cắp sách đến trường. Bố

Hiến cứ vài tháng lại lên viện một lần. Bố nó là

người được đi viện nhiều nhất làng vì ông có cái sổ

khám bệnh được phát từ hồi làm công nhân cầu

đường. Có hôm hắn đang ngồi học thì thằng Hiến thập

thò ở ngoài sân vẫy hắn ra. “Đi lên bệnh viện chỗ

bố tao không?”. “Ở đâu?”. “Trên huyện”. “Xa lắm!”.

“Chị tao đi bộ được mà”. “Thế mày có nhớ đường

không?”. “Mẹ tao chở tao lên đó một lần rồi”. “Thế

thì đi”.

Hắn và thằng Hiến lên tới nơi thì mẹ và chị gái

23

lớn của nó đang bẻ lại người cho bố. Bố nó đã chết

giữa một cơn ho khủng khiếp, thân xác co rút, hình

hài vặn vẹo, rớt dãi trào xuống cằm, ướt đầm một

khoảng áo ngực. Lần đầu tiên hắn được tận mắt thấy

người chết. Thấy giữa ban ngày ban mặt hẳn hoi. Đau

đớn, vật vã, kinh khủng quá. Những tội nhân bị bắn

hàng đêm có lẽ cũng chỉ đau đớn đến mức ấy mà

thôi. Sau đám tang bố được mấy hôm, thằng Hiến chia

tay hắn để theo mẹ lên tỉnh bán tò he. Mẹ nó được

thừa hưởng nghề nặn tò he từ ông ngoại. Gien ấy

truyền đến thằng Hiến. Tò he thằng Hiến làm ra rất

đẹp, đủ các sắc màu. Ngoài các hình Ngộ Không, Sa

Tăng, Bát Giới thằng Hiến còn nặn được cả ngan, gà,

chim, cá, lợn, ếch. Các loài vật ngộ nghĩnh ấy

được thằng Hiến đút một cái ống sậy nhỏ vào lỗ

24

khoét trên thân, lại khía ống sậy ra, nhét mẩu lá

nón vào. Thế là ngan, gà, chim, cá, lợn của Hiến

đều kêu được nếu ghé miệng vào ống sậy mà thổi. Bọn

trẻ trên phố chắc thích lắm vì cứ độ nửa tháng mẹ

con thằng Hiến lại về làng mang hàng đi một lần.

Lần đầu lên tỉnh về thằng Hiến sang chơi nhà hắn,

mang cho hắn con ếch màu gạch non. Hắn thổi vào ống

sậy ở đít con ếch thấy kêu toe toe, khoái chí,

trong lòng phục tài thằng Hiến lắm. “Tao với mẹ tao

ngày chỉ ăn một bữa thôi - Thằng Hiến kể - Mang

sẵn theo ngô, ngồi chợ buồn thì lại vun lá nướng

ngô ăn thêm. Tối đến ngủ nhờ ở mái quán của người

ta. Trên ấy có món bánh rán ngon lắm, bên ngoài bọc

rất nhiều đường, ngọt lịm”. “Bao giờ mày lại đi?”.

“Khoảng mươi ngày nữa, làm xong mẻ tò he mới thì

25

lại xuôi đò ông Thảnh lên đó”. “Đi dò của ông Thảnh

có sướng không?”. “Sướng. Bồng bềnh, êm êm nhưng

cũng hơi sờ sợ”. Ở làng hắn người ta có việc lên

tỉnh thường đi đò chứ không đi theo đường cái. Đi

đò nhanh hơn, lại rẻ, có thể đi chịu ông Thảnh

được. Mà đò ông Thảnh thường cập bến sát nách chợ

tỉnh. Đi xe khách theo đường cái phải vào bến xe,

từ bến xe vào chợ đi bộ cũng phải mất vài ba cây

số. Mệt người, lại cách rách. Ông Thảnh đi tỉnh

nhiều nên có nhiều thông tin nóng sốt nhất làng.

Đêm nào trường bắn đỏ lửa, đêm nào không, cũng là

do bởi ông Thảnh mà bọn hắn mới biết. Ông Thảnh

biết được những chuyện mà bọn trẻ ở làng Áng Sơn

không thể nào biết được. Cả quãng đời tuổi thơ của

hắn, những điều ông Thảnh nói đôi khi được đón nhận

26

như chân lý. Đêm nay sẽ bắn Tiến lợn đấy. Nhiều

khả năng đàn em của nó sẽ tổ chức cướp xác. Chắc là

sẽ bắn sớm hơn mọi khi.

Đêm mai sẽ tử hình con mụ Quyên thực phẩm. Mụ này

tham ô lớn lắm, lại đốt cả kho hàng để phi tang,

thiêu chết hai đồng chí bảo vệ. Ngày bắt mụ to béo

thế mà giờ nghe bảo trông mụ như cái xác ve.

Hai mươi chín này là bắn lão Ất lương thực đấy.

Nghe bảo lão là gián điệp của Mĩ cài vào để phá

hoại ta. Kho tàng lão làm rỗng hết. Lão có mấy nhà

liền, cô vợ ba chỉ bằng tuổi con gái lão. Thế mới

kinh chứ!

Ba mươi tháng sau là bắn thằng Long gấu. Thằng này

còn ác hơn thằng Tiến lợn. Băng cướp của nó có bốn

mươi tên cả thảy. Nó tuyên bố thời nay chỉ có bốn

27

mươi tên cướp thôi chứ không có Alibaba, ai muốn

làm Alibaba nó sẽ cho đàn em đến cắt tai. Hôm công

an truy bắt, nó bắn trả đến hết đạn mới thôi. Thằng

này nghe bảo phù thũng rồi. Có khi chưa ăn loạt

đạn nào đã nghoẻo.

Chưa có một thông tin nào về các vụ hành quyết từ

mệng ông Thảnh lại sai bao giờ. Lần bắn Long gấu

hắn đã liều mạng bò vào sát bên chiếc xe tù. Thì ra

những người thực thi công lý cũng biết sợ hãi. Họ

bịt mặt tử tù bằng một chiếc mũ vải màu đen. Tử tù

được buộc vào một cây cột cao hơn đầu người. Trước

khi đội bắn chui ra khỏi xe, đứng thành hàng,

giương súng, khai hoả theo mệnh lệnh của đội

trưởng, người ta đọc to một vài tờ giấy được soi

sáng bởi ánh dèn pin. Rồi đạn nổ. Rồi phát súng

28

nhân đạo. Rồi kiểm tra tử thi. Rồi mấy người chọc

bút ký vào một tờ giấy nhờ nhờ trắng. Hắn bật cười

khi nghe nghe giọng của người đàn ông lúc nãy sang

sảng đọc Quyết định tử hình, bây giờ cứ rin rít

trong cổ họng: Long ơi, cũng vì nhiệm vụ mà tôi

phải làm việc thất nhân, thất đức này, xuống dưới

đấy cậu đừng oán trách chúng tôi. Việc cậu làm cậu

chịu, kết cục này là do cậu gây ra, tôi chỉ là

người thực thi chức phận mà thôi. Xin vái cậu một

vái gọi là tiễn cậu về với cõi âm cho nhẹ mình,

siêu thoát.

Những tàn hương vãi xuống, lập loè làm hắn thấy ớn

lạnh. Hôm sau hắn rủ thằng Tá, thằng Học, thằng Xế

ra xem cây cọc còn chôn ở đó không. Tất cả sạch

trơn, như đêm qua chưa hề có vụ hành quyết nào diễn

29

ra ở nơi hắn đang đứng cả. Nhưng rồi hắn phát hiện

ra cái lỗ chôn cọc. Hắn bới chỗ đất xung quanh ra

phát hiện thấy những vệt máu quệnvào sỏi cát. Hắn

bỗng nghĩ đến một trò chơi giống như đêm hôm qua.

Hắn rủ bọn thằng Tá vào doanh trại bộ đội gần đó

trộm mấy cây tre dựng giàn mướp. Hắn sai thằng Học

chạy lên núi gần đó mượn của những người đánh đá

con dao dựa và chiếc búa đinh. Hắn đẽo gọt, chằng

buộc thành một cây cột như hắn tưởng tượng rồi cùng

thằng Xế khiêng đến bên chiếc hố sâu hoắm, chôn

xuống. Cột có rồi nhưng không có tội nhân nào để

treo lên cả. Bọn hắn liền nghĩ ngay đến thằng Hiến.

Chỉ có thằng Hiến hiền lành, nhút nhát mới đóng

vai vật hiến tế lúc này được. Hắn chạy đi tìm thằng

hiến. Bọn thằng Tá, Thằng Học, thằng Xế lấp sẵn ở

30

trong những đoạn hào, thấy thằng Hiến đến liền ào

ra vật thằng Hiến xuống, lấy áo trùm mặt, lấy dây

thừng choàng vào gáy vắt ngược ra hai nách rồi tung

lên mấu cột, kéo cả người thằng Hiến lơ lửng trên

cột, cách mặt đất tới gần một mét. Trong khi thằng

Hiến đau đớn, gào không ra tiếng thì bọn hắn hò hét

khoái trá, xếp thành đội hình giả giương súng lên

nhằm thẳng tội nhân xiết cò. Bỗng thanh gỗ ngang

trên đỉnh cột gẫy đánh “roạch” một cái. Thằng Hiến

rơi xuống đất, gối khụy xuống, theo đà quán tính cả

người từ từ đổ ập về phía trước, mặt úp vào đống

cát sỏi. Thằng Học vội lao đến gỡ dây, mở áo chùm

mặt ra cho thằng Hiến. Hắn và cả bọn ngỡ ngàng khi

thấy từ bên mép Hiến một vệt máu tươi rỉ ra, loang

xuống cằm. Hắn vội lao vào ôm lấy thằng Hiến xốc

31

dậy. “Mày có đau không? Bọn tao chỉ đùa mày tí

thôi”. Thằng Hiến có vẻ như muốn khóc, nhưng nó

bỗng vùng ra, nhổ từ trong miệng xuống đất một

chiếc răng cửa rồi không nói không rằng cắm mặt

chạy về làng. Hắn nhìn xuống bàn tay mình, nước đái

thằng Hiến còn loang loáng ướt. Hắn quay ra bảo

bọn thằng Xế: Nó sợ vãi đái cả ra quần, lại gẫy cả

răng nữa. Bọn mình chơi ác quá!

Hắn không phải là đứa trẻ thích nghịch ác. Đó là

lần duy nhất hắn tìm khoái cảm trẻ thơ trên nỗi đau

đớn của đứa bạn yếm thế. Tối hôm ấy hắn ăn cơm mà

không nuốt được. Dọn dẹp xong hắn mò sang nhà thằng

Hiến. Từ ngoài bờ rào nhìn vào hắn thấy thằng Hiến

đang ngồi trên chiếc chõng tre đặt ở góc sân. Hôm

ấy trăng sáng. Vậy mà trước mặt thằng Hiến vẫn còn

32

đặt thêm một ngọn đèn dầu. Môi thằng Hiến sưng vù.

Nó đang cố gắng đưa từng thìa cháo vào miệng. Bát

cháo trước mặt nó vẫn còn đang bốc khói. Tay trái

thằng Hiến cầm hai con tò he. Nó ngắm nghía, nó

nâng lên, đặt xuống, rồi lại quay ra xít xoa đưa

cháo vào miệng. Hắn mò đến sát sau lưng mà thằng

Hiến vẫn không hay biết gì. Bỗng thằng Hiến để tuột

cái thìa. Nó quờ tay đỡ lại làm đổ hai con tò he,

một con lăn khỏi chõng rơi xuống đất. Hắn vội cúi

xuống bò vào gầm chõng nhặt lên con tò he cho thằng

Hiến. Thằng Hiến nhìn hắn hơi ngỡ ngàng, nhưng

trong ánh mắt của nó, hắn không thấy có sự thù hận.

- Mày sang từ bao giờ thế, sao tao không biết?

- Tao vừa sang thôi. Mày ăn cháo à?

33

- Ừ, mẹ tao vừa nấu cho tao bát cháo này. Nhưng

khó ăn quá. Buốt lắm.

- Mai mày có đi lấy đất sét không?

- Làm gì?

- Cho tao đi với. Tao lấy hộ cho mày.

- Không. Nhà tao không làm tò he nữa đâu. Ế lắm.

Mẹ tao vừa đổ đi đầy một thúng. Tao chỉ giữ lại hai

con này thôi. Để làm kỷ niệm.

- Thế mày không lên tỉnh nữa à?

- Mẹ tao bảo nhận đá về ghè thôi. Làm tò he không

bán được. Trẻ con trên phố không thích chơi tò he.

Trẻ con nhà quê thì thích nhưng lại không có tiền.

Hắn ngồi im chẳng biết nói gì nữa. Hắn thấy mình

có lỗi, chỉ muốn làm một việc gì đó để cho thằng

Hiến vui. Hắn tưởmg thằng Hiến còn nặn tò he thì

34

hắn sẽ dành ra một buổi sáng mai để đi lấy đất sét

hộ cho nó. Nhưng thằng Hiến lại vừa hất xuống ao cả

một thúng tò he mà nó kỳ công nặn cả tháng trời.

Hai con tò he mà mà nó giữ lại là hai bức tượng

Phật. Một bức là Phật Thích Ca, bức kia là Phật Bà

Quan Âm. Hai bức tượng này nó nặn lớn hơn những con

tò he khác, cao tới gần một gang tay. Hắn từng hỏi

thằng Hiến là bỏ học có tiếc không? Thằng Hiến bảo

tiếc nhưng đi chợ cũng thích. Hắn biết mỗi đứa mỗi

cảnh, có tiếc cho nó cũng chả giúp được gì. Trăng

hôm ấy sáng, ánh vàng loang loáng trên những tàu lá

chuối, chung chiêng dưới gốc cau ra, rờ rỡ cả

khoảng sân hai đứa ngồi. Thằng Hiến bất chợt quay

sang hỏi hắn:

- Con trai đặt tên là Nguyệt có được không hả Đàn?

35

- Sao mày lại hỏi vậy?

- Sáng nay chị gái tao vừa sinh cháu. Mẹ tao ở

trạm xá về bảo để cậu Hiến đặt tên. Thấy môi tao

sưng vù mẹ tao hỏi bị làm sao. Tao bảo ngã. Mẹ tao

nấu cho bát cháo xong lại lên trạm xá với chị tao

rồi. Trước khi đi còn bảo: Nghĩ cho cháu nó cái

tên!

- Hôm nay trăng sáng lắm. Mà con trai đặt tên

Nguyệt thì không oách tí nào cả. Đặt là Viên Minh

hay hơn.

- Viên Minh nghĩa là gì?

- Viên là viên mãn, tròn đầy, minh là sáng sủa.

Tao đoán thế. Để mai tao hỏi lại cô Hường xem thế

nào.- Ừ. Viên Minh. Chiều mai môi đỡ sưng tao sẽ

lên trạm xá xem mặt nó, mẹ tao bảo kháu lắm.

36

- Thế bố nó đâu? Không xin về được à?

- Đang đánh nhau ở Campuchia

Đó là lần duy nhất và cũng là lần cuối cùng hắn

chơi trò xử bắn tội nhân. Từ ngày lên trường huyện

học hắn trầm hơn. Hắn tự nhủ lòng không bao giờ để

thằng Hiến phải buồn nữa. Nó là một thằng bạn tốt.

Ở làng ngoài thằng Hiến ra hắn chỉ còn thân với một

đứa bạn nữa mà thôi. Đó là cái Dịu con cô giáo

Hường. Cô Hường dạy văn hắn suốt ba năm cấp hai,

hiểu hắn, thương hắn và đặt rất nhiều hy vọng vào

con đường học vấn của hắn. Chồng cô Hường là bộ

đội, hy sinh ở miền Nam từ trước năm bảy nhăm. Dịu

là con gái duy nhất của cô Hường, kém hắn một tuổi

nhưng học sớm nên suốt mấy năm học ở trường làng

đều ngồi chung bàn với hắn. Hôm ấy hắn định bụng

37

chạy sang nhà thằng Hiến khoe kết quả thi học sinh

giỏi xong sẽ đến nhà mẹ con cô giáo Hường để “báo

cáo thành tích” của hắn cho cô mừng. Nhưng thằng

Hiến không có nhà. Trong buồng thằng Hiến hai bức

tượng Phật cũng không còn để ở đầu giường nữa. Chỉ

có đi đâu xa thằng Hiến mới mang hai vật kỷ niệm đó

đi. Cũng đã lâu lắm hắn không sang nhà thằng Hiến

chơi. Hay thằng Hiến lại lên tỉnh kiếm nghề gì đó

làm rồi chăng? Càng lớn thằng Hiến càng đẹp trai.

Nó có khuôn mặt quả lê, sống mũi thanh tú, con mắt

sáng, trong trẻo, đôi mày rậm, môi đỏ, cằm chẻ, rất

dễ gây thiện cảm. Nó lại khéo tay, chỉ tội tay nó

cầm búa ghè đá không hợp. Kể ra nó được đi học hay

làm nghề hàng mã thì đỡ tội hơn.

Chờ mãi không thấy thằng Hiến về, hắn đành quay

38

ra. Vừa ra đến ngõ thì hắn gặp mẹ thằng Hiến đi đâu

về, tay cắp cái thúng bên trên có che mấy tàu lá

chuối. “Thằng Hiến đâu bác?” - Hắn hỏi. “Ô, Đàn đấy

à. Thế cháu chưa biết chuyện gì sao?”. “Chuyện gì

ạ”. “Thằng Hiến nó bỏ bác lên chùa rồi cháu ạ. Nó

đi được hơn một tháng rồi. Bác và các chị nó xin nó

thế nào cũng không được. Nó bảo nó đi vào chùa chứ

có đi chết đâu mà cả nhà cứ cuống lên thế. Đàn ơi,

cháu có giúp bác bảo nó về được không?”. “Chùa

nào?”. “Thì chùa Áng Sơn chứ còn chùa nào, mé sau

trường bắn ấy”. “Nó làm gì ở đấy?”. “Nó cơm nước,

dọn dẹp phục vụ cho sư cụ. Nó bảo nếu bác cứ khóc

lóc bắt nó về nó sẽ bỏ đi đến một nơi thật xa. Cháu

bảo bác phải làm sao bây giờ?”.

Hắn nghe mà như không tin vào tai mình. Hắn vội

39

chạy đến nhà cô giáo Hường. Chỉ có mình Dịu ở nhà.

Hắn hỏi: “Dịu biết tin gì chưa?”. Dịu bảo: “Biết

rồi, Đàn vừa được giải học sinh giỏi chứ gì?”.

“Không, thằng Hiến nó bỏ nhà lên chùa rồi”. “Đi tu

à? Sao phải làm thế?”. “Tớ với Dịu đi tìm nó về đi,

mẹ nó nhờ đấy”.

Quả thật, ngày ấy hắn quí bạn nhưng không hiểu

bạn. Hắn những tưởng ngôi chùa nằm ở lưng ngọn núi

đất phía sau trường bắn kia có thứ bùa mê thuốc lú

gì đó khiến cho thằng Hiến trót bước chân vào đó

không thể ra được. Và hắn thấy mình phải có sứ mệnh

của một vị anh hùng vào hang sâu đánh đuổi tà ma

để cứu bạn. Hắn cùng Dịu chạy băng băng tới chân

núi. Trong khi Dịu thở không ra hơi thì hắn gào

toáng lên: Hiến ơi...Hiến! Cửa chùa đóng im ỉm. Mãi

40

một lúc lâu sau mới có một chú tiểu lách mình bước

ra bảo với hắn rằng Hiến đã chuyển đến một chùa

khác rồi, xa lắm. Chú tiểu đặt vào tay hắn một gói

giấy nhỏ. Hắn mở ra thấy bên trong là bức tượng

Quan Thế Âm. Tự nhiên hắn khóc rú lên. Dịu sững sờ

nhìn hắn. Chưa bao giờ hắn khóc như thế cả. Đó là

tiếng khóc được bật ra từ một nỗi mất mát ghê gớm,

trầm trọng lắm. Hắn mất thằng Hiến thật rồi. Hắn

không còn biết tìm đâu cái bóng dáng khiêm nhường,

côi cút để xẻ chia những vui buồn nữa. Chú tiểu đã

quay vào trong chùa và cánh cổng gỗ lại được khép

chặt ngay sau vạt áo nâu sòng. Hắn thất thểu ra về,

quên biến niềm vui đoạt giải cần phải đem khoe với

mọi người. Dịu đi bên cạnh hắn cũng rơm rớm nước

mắt.

41

Hắn không biết được rằng, đằng sau cánh cổng chùa,

thằng Hiến cũng đang ôm mặt khóc khi bóng dáng hắn

cùng Dịu nhỏ dần, nhỏ dần nơi chân núi.

42

Hướng dẫn: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát