Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
Một Nửa

PHẠM THANH HÀ

MỘT NỬA

Kính gửi chị Diễm Anh

Đồng kính gửi bác Hà Văn Hai

Thưa bác, thưa chị!

Lâu nay em cứ ngỡ những cuộc chuyện trò em gửi chị

Diễm Anh, mà chị Diễm Anh cho đăng vào mục "Với

nửa bên kia" chỉ là những tâm sự của cá nhân em. Về

bản chất, em phải thú thực, em cho đấy là những

cuộc độc thoại chứ chẳng phải là đối thoại với nửa

nào cả. Em tin rằng cả nhà bác Trần Minh cũng thế,

bác ấy độc thoại là chính, chứ đối thoại mà như em

hay như bác ấy, dẫu có nhỏ nhẹ cầm chừng (vì sợ nửa

bên mia của mình cũng đọc báo), biết đâu lại chẳng

gây ra xô xát lớn, nhẹ thì ly hôn, nặng thì hằn

1

thù nhau cả đời. Nên em thực sự lo lâu khi thấy bác

Hà Văn Hai, sau 20 năm cơm lành canh ngọt, chỉ vì

những lý do mà em ngờ rằng nảy sinh do tuổi tác

(thích yên tĩnh, sợ sự ồn ào, không thích buôn bán

kinh doanh...) mà bỗng nhiên coi vợ đằng đẵng xa đi

những một nửa đất nước (mà nước ta lại hình chữ S

dài dằng dặc chứ có phải tròn trịa vuông vắn gì).

Bác ấy lại còn có ý nghĩ khá hoang đường rằng mục

"Với nửa bên kia" này có thể làm được nhịp cầu nối

cái chỉnh thể vừa vỡ đôi của mình, khiến em hoang

mang kinh khủng. Giá như những lời nói thủ thỉ, lại

là những lời đăng trên báo, có thể làm hồi tâm ai

đó, ai cũng được, thì em nghĩ cả nước ta đều đi làm

báo cả rồi. Cả nước chẳng làm gì có bạo lực trong

gia đình, chẳng có tự tử, hắt axít vào mặt nhau hay

2

trẻ em lang thang hè phố, chẳng có những thứ mà

công an gọi chung là tai tệ nạn (không phải là tệ

nạn có tai đâu). Bác ơi, chị ơi, em thấy khi người

ta nói đến chữ nửa, chữ nửa trong "Với nửa bên kia"

ấy, thì mặc nhiên chúng ta đã công nhận một vết

nứt, một ranh giới, một biên giới, một khoảng cách

có thể nhỏ như sợi tóc, có khi xa vời vợi muôn

trùng... Chỉ là hai nước thôi còn đỡ bác ạ, chứ hai

thế giới, hai hành tinh, hai thiên hà cũng chẳng

có gì là quá xa, một khi người ta nhận ra rằng

người sống cùng bỗng nhiên không nói cùng một ngôn

ngữ nữa. Cho nên, em viết những lời này mong chị,

mong bác đừng cho những lời nói trong "Với nửa bên

kia" là giải quyết được chuyện gì lớn lao, thế em

mới dám đem những tâm sự của mình ra mà kể lể.

3

Chẳng qua chỉ là những lời nói thầm, hy vọng người

khác nghe được, nghe được rồi lại còn hy vọng người

khác hiểu được. Chứ làm nhịp cầu thì khó lắm.

Chúng em vẫn được bà, được mẹ dạy dỗ từ nhỏ rằng

làm đàn bà phải biết nhịn, biết cơm sôi bớt lửa...

Thế nên hôm qua em nhờ giời mà biết được rằng vào

ngày Valentine, chồng em tốn rất nhiều tiền mua hoa

hồng và sôcôla tặng cho ai đó không phải là nửa

của anh ấy, em cũng chỉ đành lẳng lặng tự mua và tự

cắm cho mình một bình hoa hồng thật đẹp trong nhà.

Nói chung, em chẳng thích Valentine Day, và vào

lúc hoa hồng đắt quá, cũng chẳng thích hoa hồng.

Nhưng có lúc tự nhiên phải coi mình là một nửa của

mình, và đây là một cuộc độc thoại nữa, chẳng thể

làm nhịp cầu cho ai khác ngoài cho mình tâm tồn

4

mình, vì thế em mua hoa hồng vào ngày Valentine bác

và chị ạ.

Nhìn về đâu? Anh?

Em nhớ là hồi nhỏ, bọn con gái lớp em hầu như đứa

nào cũng có một cuốn sổ chép đầy các danh ngôn.

Những câu danh ngôn cũ rích mà nói chung chúng nó

chỉ chép thôi chứ không hiểu lắm. Trang 1, cố định

như măng-sét của một tờ báo vậy, bao giờ cũng là

câu nói bất hủ của Pa-ven Cooc-sa-ghin: Thép đã tôi

trong lửa đỏ và nước lạnh, lúc đó thép trở nên

cứng rắn và không hề biết sợ. Trang sau: Học, học

nữa, học mãi... Sao chép thế hệ trước và vẽ hoa lá

cành vào mọi lời chỉ bảo. Chỉ vì nghĩ thế mà thời

đi học em quyết không đua theo bạn để làm một cuốn

sổ như vậy. Thế nhưng, thực hiện các danh ngôn là

5

một định mệnh ít ai thoát được. Ai không có cuốn sổ

ngày xưa thì thể nào cũng có những cuốn lịch thời

nay, lịch treo tường, lịch để bàn, lịch bỏ túi...

rất nhiều thứ lịch đầy ắp danh ngôn, châm ngôn,

cách ngôn, hàm ngôn... Để lịch cả tháng không bóc

là phung phí bao nhiêu lời dạy dỗ của cổ nhân. Hơn

nữa, khái niệm bóc lịch không chỉ để dành riêng cho

những người có án. Năm tháng qua nhanh quá, đến

một lúc nào đó, những người đàn bà như em bắt đầu

quan tâm đến những tờ lịch nối nhau rơi hàng ngày,

rơi lặng lẽ và triền miên trước mặt. Đương nhiên,

cả những lời dạy dỗ ghi trên đó nữa.

Hôm trước, em nhặt một tờ lịch rơi trên có một câu

thế này, cũ không thể tưởng được, của Kant: màu

hồng không ở trên má cô gái mà ở trong mắt kẻ si

6

tình. Có lẽ các cô gái thời nay chỉ muốn kẻ si tình

biết rằng màu hồng trên má mình là của hiệu nào,

Shiseido hay Revlon là đủ. Hôm qua thì lại một câu

cũng cũ, thậm chí còn cũ hơn thế: Yêu nhau không

phải là nhìn nhau mà là cùng nhìn về một hướng

(không có tác giả). Hai vợ chồng, suốt buổi tối,

suốt mọi buổi tối, không nói với nhau một lời, chỉ

cùng nhìn về một hướng là hướng cái tivi thôi, đấy

đã đủ để gọi là yêu nhau chưa? Hết chương trình

tivi thì tắt đèn đi ngủ, vẫn không nói với nhau lời

nào. Mai lại nhìn về một hướng là cái tivi, đồng

màn hình dị kênh truyền hình thì còn có thể cãi

nhau vài câu, nhưng cũng vẫn là nhìn về một hướng.

Em ngán mọi danh ngôn từ nhỏ là có lý, anh thấy

không, ngán nhưng không thoát nổi nó. Màn ảnh

7

truyền hình xoay hướng nào thì vẫn là màn ảnh

truyền hình. Anh và em nhìn về đâu mới là điều quan

trọng.

Ra phố một chút

Chiều, đường đông, ai cũng vội. Vội và ngày nào

cũng vội. Đôi khi em muốn nảy ra một ý định vớ vẩn

là thử hỏi tất cả mọi người đang đi ngoài đường

rằng có cần phải vội vàng quá như thế không? Nếu có

hỏi, giả sử mình điên được như thế thật, thì chắc

chắn sẽ nhận ra ngay rằng không thể hỏi ai được, vì

mặt ai ngoài đường cũng căng thẳng do vội, vì

chính mình cũng đang lao vun vút, lao nhanh như,

thậm chí là hơn người khác, vọt lên trước mỗi lần

đèn đỏ vừa chuyển màu, chẳng bao giờ dừng lại trước

đèn vàng chỗ ngã ba, ngã tư. Ừ, thì chắc ai cũng

8

có ngần ấy lý do như thế thôi, đến giờ đón con cái

tan trường, đến giờ vào lớp ngoại ngữ buổi tối, đến

giờ có phim hay trên truyền hình hoặc bạn bè giục

đến nhanh kẻo tàn cuộc nhậu nhẹt... Hàng trăm lý do

để giải thích cho sự vội, còn sự không vội, hay là

thong thả, lại chẳng có lý do nào cả.

Nhưng, không có lý do nào là không đúng. Bởi có

những chiều như chiều nay, trời rất đẹp. Ngày giao

mùa, đầy ắp gió và những chiếc là xà cừ bay trong

phố như trong một trận mưa vàng, hoa loa kèn trắng

muốt thơm ngát tất cả mọi góc phố. Em có thể không

nhận ra trời đẹp đến thế nào, nếu như bà cụ bán đậu

phụ em hay ghé mua ở một góc chợ nhỏ trên đường đi

làm về không vừa gói cho em những bìa đậu cuối

cùng vừa thở ra sung sướng với người bên cạnh rằng

9

hôm nay hết sớm, được về với ông lão sớm, trời đẹp

quá đi mất, thể nào ông lão cũng rủ đi bộ rồi mới

ăn cơm.

Em cũng có thể không nhận ra rằng mỗi ngày vội

vàng trượt đi như thế, cuộc sống của mình, so với

bà cụ bán đậu phụ ấy, thiếu đi cái gì, nếu như

không nhìn thấy vẻ hạnh phúc của bà. Điệp khúc hàng

tối: nấu cơm, cho con ăn trước, chờ đợi... rồi rửa

bát, xem tivi và đi ngủ là một điệp khúc không hề

thay đổi từ bao năm qua. Có lẽ tất cả những người

khác đang vội vã trên đường cũng tương tự như thế.

Không có chỗ cho gió, cho lá rụng, cho buổi chiều

thong thả sẫm dần trên những mái nhà rêu phong phố

cũ. Hình như lâu lắm rồi tất cả sự sướt mướt và

lãng mạn của dân thành phố này được bổ sung bằng

10

những cuốn phim truyền hình dài tập Hàn Quốc, như

canxi trong sữa Anlen dành cho sự loãng xương vậy,

nên những ai có đôi chút uỷ mị trong tâm hồn có lẽ

đều yên tâm rằng cuộc sống của mình không hề bị

thiếu hụt điều gì. Cuộc sống không có chỗ cho thời

tiết, cho mùa, như thế cũng gần gần với việc không

có chỗ cho ký ức, cho kỷ niệm... Chúng ta tiếp tục

gói chặt đời sống của nhau trong căn nhà mình. Bọn

trẻ con chỉ có việc ăn xong là ngồi vào bàn học,

học triền miên ngày nọ qua ngày kia những bài học

thông thái một cách đáng băn khoăn trong sách giáo

khoa của chúng. Không có thời gian để bố mẹ nói với

chúng rằng trời đẹp thế này nên ra phố một chút,

lại càng không có thời gian để người lớn có thể mơ

đến điều đó, ra phố một chút, sao mà khó thế. Trẻ

11

em ăn xong và học, bàn ăn bày biện sẵn và chờ,

trong khi trời tối dần, ngày qua dần, tuần lễ,

tháng và năm cực kỳ nhanh... Thời gian bao giờ cũng

vội, vội hơn cả chúng ta lúc lao vun vút ngoài

phố, cho đến một lúc nào đó, như thế này, câu nói

đơn giản nhất vào một buổi chiều đẹp trời: Ra phố

một lúc đi, chúng ta không còn nói được với nhau

nữa. Phố cũng thế, mỗi năm xấu đi một ít. Em cũng

sắp đến lúc mua sữa Anlen về uống để bổ sung canxi

cho tuổi của mình.

Đàn ông đáng thương thật

Về câu chuyện của anh "Làm đàn ông cũng khổ lắm",

em đồng ý với anh rằng trong số đàn bà chúng em có

vô số những người rất đoảng và không ghi nhận đúng

mức sự đóng góp của đàn ông vào đời sống gia đình.

12

Tuy nhiên, nếu đàn ông có thể đảm đương được việc

đi chợ, đóng tiền học cho con, tiền nước, tiền

điện, tiền điện thoại và vô vàn thứ tiền khác...,

thì chúng ta sẵn sàng làm cái việc hàng tháng đưa

ra một số lương như đàn ông vẫn làm và vô cùng sung

sướng cảm ơn ông trời đã giải phóng phụ nữ thật là

triệt để khỏi những công việc tối tăm mặt mũi hàng

ngày.

Anh cứ thử hình dung anh hoặc anh bạn anh trong 6

tháng trời đi chợ và học ngoại ngữ sau giờ làm việc

(mặc dù em không tin lắm vào chuyện có một ai đó 6

tháng chỉ biết mua thịt quay cho chồng ăn, tư duy

đơn điệu thế thường không phải là phụ nữ), thì bữa

ăn của chúng em liệu có được món thịt quay và dưa

chua không hay chỉ có một quả trứng luộc thôi? Ở cơ

13

quan em, có một cậu trẻ suốt ngày chế giễu tàn tệ

cô bé cùng phòng vì cái tội cô ta hay hát bài Tình

như ngọn nến trong đêm, thì đúng là cô bé hay hát

bài ấy thật, trung bình 12 lần một ngày. Nhưng cái

cậu trẻ kia kìa, cậu ta còn huýt sáo không ngừng

Tình yêu đến em không ngóng đợi gì, tình yêu đi em

không hề nuối tiếc. Ngày xưa em hát với dòng sông,

ngày nay em hát với dòng đời... tận những 30 lần

một ngày cơ, mà có ai nói gì đâu - dù cái triết lý

trong câu hát ấy nghe nó trúc trắc cổ lỗ lắm.

Chẳng hiểu sao đàn ông lại cho mình quyền ngoa

ngoắt. Đỉnh điểm của sự ngoa ngoắt ấy em đọc mới

đây là một truyện ngắn của một ông nhà văn rất nổi

tiếng, nhà văn tầm quốc tế hẳn hoi chứ không phải

là tầm mấy ông nhà thơ cấp tỉnh chuyên môn giữ cái

14

mục thơ châm biếm trong các tờ tuần báo để nói xấu

vợ đâu. Truyện ấy, tên là Trại cá sấu, tả đàn bà

thậm tệ gấp bốn lần Nam Cao tả Thị Nở, mỗi người

đàn ông xấu trong truyện có khoảng vài chục hình

dung từ mới mẻ và ấn tượng để miêu tả sự không nhan

sắc... Tóm lại là trong mắt đàn ông, làm đàn bà

xấu cũng khổ, làm đàn bà đẹp cũng khổ, làm đàn bà

vụng cũng khổ, làm đàn bà khéo cũng khổ... Khổ mỗi

thứ một kiểu, nhưng mà kêu khổ lại là đàn ông, chứ

không phải đàn bà. Mà đàn ông cứ kêu khổ, là vô số

đàn ông xúm lại chia sẻ. Cô bé "Tình như ngọn nến

trong đêm" rất thích vào mạng để đọc phần Tâm sự

trong mục Đời sống. Cô ta kể với em rằng đàn ông

chỉ hay rên xiết những kiểu như tôi rất ngại xin

tiền vợ, hoặc tôi đang day dứt vì yêu hai người đàn

15

bà một lúc... Và thế là có ngay mấy đàn ông khác

xúm lại kể rằng hoàn cảnh của tôi cũng tương tự,

rằng vợ anh cũng như vợ tôi, mới quý trọng tiền bạc

làm sao, rằng tôi chẳng biết bỏ ai và cả hai người

đàn bà tôi đều yêu thật lòng... Còn đàn bà mà tâm

sự như vậy, thì ngược lại, cả hai giới đều ra sức

khuyên can, hãy quan tâm đến chồng nhiều hơn nữa,

hãy bỏ ngay người đàn ông bạn đang yêu vì chắc gì

đấy đã là tình yêu đích thực, họ chỉ muốn lợi dụng

bạn thôi... Ngay trong ý nghĩ, người ta đã cho rằng

đàn ông đáng thương hơn đàn bà, nên em sẽ không

ngạc nhiên khi thấy càng ngày càng nhiều người

trong chúng em muốn đi học Judo hay Karate - như

thế, nỗi đáng thương của đàn ông mới là trọn vẹn.

Chuyện làm thơ

16

Có những ngày chẳng có gì để mà nói với nhau, dù

có muốn kiếm dăm ba câu làm quà cho không khí bữa

ăn chiều đỡ căng thẳng, cũng thấy thật là khó. Mà

lại chẳng có lý do gì cho cái sự không muốn nói ấy

cả, thế mới dở. Thà cứ cằn nhằn rằng tiền điện

tháng này sao cao thế, tiền điện thoại cũng cao

quá, con cái vào mùa thi phải lo mời thầy học thêm,

mua sách vở thêm, bồi dưỡng con thêm... để chồng

tưởng rằng mình là cái thói đàn bà, cái kho vô tận

những lời than thở, thường trực trong tâm hồn cảm

giác thiếu thốn tiền, một cái ngân hàng chỉ có gửi

vào, hay là một cái gì đó đại loại như vậy, kiểu

các ông chồng vẫn dùng hàng tá chuyện cười để diễn

tả... được như thế thì tốt quá. Nhưng ngay cả để

được coi như vậy cũng cần một sự cố gắng, mà một

17

người đàn bà, sau một ngày làm việc thật sự mệt mỏi

ở cơ quan, trở về nhà với con ở trước và sau xe

máy, thức ăn trên giỏ xe, về đến nhà không kịp thay

rửa mặt đã lao vào bếp, vừa nấu nướng vừa tắm cho

con... Chỉ cần kể khoảng một phần trăm công việc

hàng ngày như thế thôi, trong cái nắng hầm hập của

chiều hà đến 37, 38 độ C thế này, đòi hỏi một cố

gắng như vậy có lẽ là hơi lớn.

Nhưng tất cả chúng em, dù phải cố gắng để được

chồng chê bai là tham tiền lắm chuyện, dù khó khăn

đến đâu để mở miệng nói dăm ba câu vớ vẩn nhảm nhí

(thừa biết chồng vừa nghe vừa cười khẩy trong

bụng), vẫn cứ cố gắng mang ngần ấy tiếng - vì mang

những tiếng ấy thôi còn đỡ, chứ im lặng, nhỡ chồng

lại tưởng mình định làm thơ. Ông chồng nào cũng thế

18

cả, cứ thấy vợ im lặng là cho rằng sự im lặng ấy

rất khó hiểu, rất mung lung, và chắc chắn không có

lý do nào khác ngoài lý do đang thầm gieo vần tìm

tứ... Hôm nọ xem chương trình gặp gỡ cuối tuần, em

đã thấy anh diễn viên có cái mũi rất lớn hốt hoảng

gào lên với cô người yêu sắp cưới rằng chưa lấy

nhau mà đã làm thơ thế này thì lấy nhau rồi sẽ viết

cả trường ca à? Khổ thân những nhà thơ hay viết

trường ca! Chắc cuộc đời họ khổ lắm. Nhưng hình như

không có, hay là có rất ít các nhà thơ nữ viết

trường ca thì phải (may thế!). Em chỉ thấy cái chị

hôm nọ bác Đinh Công Chức kể, chị ấy vừa nấu ăn vừa

làm thơ trong góc bếp, thế thôi, không phải trường

ca, em đã kính phục lắm rồi. Nhưng mà chuyện của

bác Đinh, dù thế nào thì dù, vẫn tràn ngập nỗi

19

khiếp hãi với việc phụ nữ làm thơ. Thật ra không

cần phải các anh hay các bác nói lên điều đó chúng

em mới biết. Chẳng qua vì phụ nữ chúng em nhân hậu,

đem chuyện làm thơ ra doạ chồng khác gì đem chuyện

ma ra nhát trẻ con, nên trừ một số chị dũng cảm,

can đảm tuyệt vời, hoặc do tình thế bắt buộc, nên

mới lấy chồng rồi mà còn làm thơ. Chứ chúng em nói

chung, vào những ngày mệt mỏi nhất, vẫn không dám

im lặng không nói gì kẻo chồng hiểu lầm rằng sắp in

ra một tập thơ, rồi chồng lại mất ăn mất ngủ thì

khổ.

Yêu đương lúc già

Cuộc sống đúng là lạ lùng và phong phú thật. Hôm

qua ai đó nói với em về một cái tin, trên một tờ

báo nào đó viết về một cụ già trên 70 tuổi tự tử vì

20

thất tình. Lúc đó em cũng chỉ cười a dua và không

nghĩ ngợi gì, ngoài ý nghĩ rằng báo chí bây giờ sao

rỗi hơi quá. Thế nhưng về đến nhà, tự dưng nhận

thấy rằng nếu mình định cười ông cụ tội nghiệp ấy,

thì mình bất nhẫn, mà không những chỉ bất nhẫn

thôi, còn đố kỵ nữa - đố kỵ vì mình không yêu được

nên mới đem chuyện yêu của người khác ra mà cợt

cười. Hơn 70 tuổi, có người còn yêu đương được mãnh

liệt thế, còn đủ can đảm để tự kết thúc cuộc đời

mà không đợi sự kết thúc ấy nó đến từ từ trong một

quãng thời gian không xa nữa, thì liệu mình có sống

được thế, có yêu được thế hay không?

Chẳng cần hỏi rồi nghe câu trả lời, em cũng tin

chắc là không, cả mình, cả hầu hết mọi người. Đến

hỏi bọn thanh niên mới lớn quen làm rầm rĩ lên mọi

21

tình cảm của mình, chúng nó có dám yêu đến tuyệt

vọng và cùng cực như vậy không, chắc chúng cũng nói

ngay rằng không (dại gì mà chúng chẳng không), nữa

là người già. Già kêu phong thấp đau xương đau cốt

thì không sao, chứ còn kêu mất ăn mất ngủ vì yêu,

thể nào chẳng bị người ta cười chê cho đến khốn

đốn, đến ngượng ngùng thì mới thôi. Người ta ngừng

ăn, ngừng học, ngừng chơi... thì muộn, còn ngừng

yêu sớm lắm, hỏi ra ai cũng thế cả. Nếu đến già 70

tuổi, bỗng dưng vợ, hay chồng mình có hỏi xem liệu

còn yêu nhau nữa hay không, chắc người hỏi sẽ bị

người kia nhìn bằng một cặp mắt ngạc nhiên, thậm

chí khiếp hãi, có khi lại còn bị đem ra viết thành

tiểu thuyết nữa, hình như có một cuốn tiểu thuyết

như thế đã in rồi... Cho nên, già rồi đừng nói đến

22

được yêu đương.

Chuyện này, nói ra có vẻ như sẽ động chạm đến quá

nhiều người đang trẻ, nên có lẽ em không nói nữa.

Vả lại, yêu thì yêu, chứ ai lại đi tự tử làm gì cho

khổ con khổ cháu ra, riêng yếu tố này không thể

tán thành được. Những người trẻ bây giờ, phần lớn

họ yêu tỉnh táo lắm, em đọc các tờ báo dành cho

tuổi trẻ nên mới biết điều ấy, họ vồ vập rồi quên

ngay, họ có những hợp đồng yêu đương rất lạ lùng và

ngắn hạn, họ không khổ tâm lắm về chuyện chia tay,

nói chung yêu đương với họ không quan trọng, có

thì tốt, không có không sao, tâm sức để dành cho

việc khác, dứt khoát không tốn nước mắt, nói gì đến

chuyện xa xỉ như chuyện quyên sinh - nếu những tờ

báo ấy nói đúng sự thật về cái gọi là sống đơn giản

23

hiện nay của thanh niên. Đúng là nghịch lý, yêu

đương của người trẻ và của người già.

Chúng ta thì sao? Chúng ta đang già, hay đang trẻ?

Chẳng biết được, chỉ biết ngày mai áp thất nhiệt

đới, xương cốt có đau thì có lý do hẳn hoi, kêu đau

chẳng sợ ai cười.

Về việc cãi nhau

Cãi nhau, vâng, tại sao không? Em vẫn biết cụm từ

“tại sao không” này bình thường và cũ kỹ lắm, báo

chí bây giờ người ta hay dùng. Nhưng giữa chúng ta,

có khối thứ còn bình thường và cũ kỹ hơn vẫn tồn

tại, tồn tại dai dẳng đến mức anh thấy cần phải đề

nghị một cuộc cãi nhau. Rõ ràng là anh bị ức chế

lắm khi đề nghị về một cuộc cãi nhau như thế. Nhưng

để giải toả những ẩn ức của anh, cụ thể hơn, là để

24

cãi nhau, chúng ta nên bắt đầu từ đâu nhỉ. Hơn

nữa, em có nhất thiết phải là người mở đầu không,

em sẽ không đủ sức để gào lên cái câu: Bà đã mua

đậu phụ rồi,... mua đậu phụ bây giờ không cần xếp

hàng nửa ngày như cái thời bao cấp, nên gào lên như

thế chẳng chứng tỏ gì cả, lại còn buồn cười nữa.

Em cũng sẽ không đủ sức chịu đựng khi nghe câu: Im

đi, con... già lắm mồm kia... mà anh đang rất thèm

được gầm lên, vì em không lắm mồm, mà anh nếu có

gầm lên như thế thì sẽ rất buồn cười, sẽ giống như

trong phim truyền hình, chẳng có gì là thật cả.

Vậy thì để cãi nhau, như anh muốn, anh hãy bắt đầu

trước đi!

Em nhớ là cách đây mấy năm, có một lần, vì muốn

thay đổi khuôn mặt mình trong gương, em đi cắt tóc.

25

Với em thì chỉ đơn giản là một cuộc cách mạng về

thời trang, nhưng khi em về nhà với cái đầu tóc

ngắn, tóc Mỹ Linh ấy, em thấy anh lặng cả người. Mà

anh lại chẳng hề chê xấu hoặc khen đẹp. Khi mà tóc

em đã dài lại như cũ, anh thở phào, điều đó em

cũng biết - về mặt tử tế và nhã nhặn, anh có khác

gì em đâu - nên có lẽ chính em mới là người đề xuất

ý tưởng về một cuộc cãi nhau mới phải.

Mà đàn ông bây giờ, thiếu gì lúc gầm lên ở ngoài

đường mà phải mong một lúc nào đó về nhà gầm lên

với vợ mình cơ chứ? Cái gọi là ẩn ức do thiếu cãi

nhau ấy mà, em ngờ lắm! Mỗi chiều đi làm về ngang

qua một quán bia, bao giờ em cũng ân hận vì mình đã

quên không nhét bông tai vào, dù chỉ đứng lại có

vài phút đèn đỏ. Một quán bia, so với cái gì được

26

nhỉ? Hai người đàn bà với một con vịt giỏi lắm

thành một cái chợ làng, còn hai người đàn ông với

một vại bia phải gấp mấy lần một cái chợ huyện,

thậm chí là thành bến xe phía Nam náo nhiệt quanh

năm.

Thế này nhé, xưa nay không cãi nhau là do chúng

mình thiếu thành thực với nhau? Liệu em phải thành

thực thế nào một khi anh khiêm tốn, anh nhận anh là

một cái bình chữa cháy bụi bặm phủ đầy nằm trong

một góc. Lúc mà đang cơn thuỷ nạn, anh nhận thế

đúng là anh khiêm tốn thật. Nhưng lúc này, anh lạ

gì nữa, đám cháy kinh hoàng ở ITC vừa mới xảy ra

xong, và sau đó, chẳng tuần nào là không có tin hoả

hoạn cả. Người ta đã tìm tất cả những bình chữa

cháy ở mọi xó xỉnh ra để nâng niu, cho nên, sự so

27

sánh có tính khiêm nhường muộn mằn của anh đã trở

thành một sự tự phụ khó đánh giá hết. Không có lẽ

để cãi nhau em phải nói trắng ra điều đó. Đàn ông

dễ bị tổn thương lắm. Tất cả các sách giáo khoa mà

bọn em đã học, các mục dạy người ta cách giữ gìn

hạnh phúc gia đình trên mọi loại báo và tạp chí

thường xuyên nhấn mạnh điều đó, nên anh ạ, cãi nhau

thì dễ lắm, chúng em có vô vàn lý do. Chỉ sợ khi

đã cãi nhau rồi, chính anh là người sẽ phải tiếc sự

tử tế nhã nhặn mà chúng ta đã có.

24 hình/s

Không biết hôm nay cả thành phố có bao nhiêu người

đã khóc thút thít tiễn đưa các nhân vật trong phim

Giày thuỷ tinh về chỗ của họ. Căn cứ vào nội dung

bài phóng sự phát trong chương trình thời sự Chào

28

buổi sáng hôm qua và những bàn góp rôm rả nghe được

từ các buổi đi chợ sớm, em thấy rằng cuộc xem phim

Giày thuỷ tinh này thực sự là một cuộc lãng mạn

tập thể lớn nhất trong nhiều tháng nay. Nếu không

có những phim Hàn Quốc như thế này, chắc đời sống

tinh thần của chúng ta sẽ thiếu hụt đi một mảng

nghiêm trọng, sẽ trồi sụt linh tinh mà nền phim ảnh

nước nhà không bù đắp nổi, anh có thấy thế không?

Tuy nhiên, em không có ý định bàn về phim ảnh. Từ

lâu em đã nhận ra một điều quan trọng rằng đã là

phim truyền hình nhiều tập, của tây, ta, hay của

tàu đều thế thôi, nhất thiết phải có đôi ba nhân

vật trong phim mắc bệnh thái nhân cách hoặc bệnh

thiểu năng trí tuệ, để góp phần tăng cao trào hoặc

để kìm nén sự việc không cho phát triển. Nhưng đây

29

là nghề của đạo diễn, mình chỉ cảm thấy thế chứ

biết gì đâu mà bàn. Cái quan trọng là cuộc sống gia

đình mình - cuốn phim dài tập nhất trên đời mà

không bộ phim truyền hình nào có thể so sánh được,

cũng cần những yếu tố tương tự để tồn tại. Lúc thì

cần sự thái quá và lúc thì cần sự chậm hiểu, mình

lại là một nhân vật trong cuốn phim về cuộc đời

mình, nên nhiều khi phải đóng cả hai vai.

Nói năng bằng giọng cinéma thế này không phải do

ảnh hưởng của phim ảnh đâu, mà vì em đang đặt mình

vào tình huống của cô bạn em hôm qua. Cô ấy đi công

tác về giữa chừng, mở cửa căn hộ của mình và trông

thấy trước cửa phòng ngủ có hai đôi giày, một quen

thuộc của chồng và một rất lạ, cao gót, xanh lá

cây. Tình huống tế nhị quá, cô bạn em sau mấy giây

30

choáng váng, vội đóng sập cửa căn hộ và bỏ đi ra

quán cà phê ngồi khóc một mình, sau đó gọi cho em

để giãi bày. Tất nhiên còn có một phương án khác

cho hoàn cảnh ấy, là mở cửa xông thẳng vào phòng

ngủ, phương án ấy không được thực hiện, lý do là sợ

những gì mắt phải nhìn thấy trong đó sẽ ám ảnh lâu

dài về sau này. Em tán thành với cô ấy, thà là một

kẻ thiểu năng còn hơn. Nhưng nếu nghĩ tiếp rằng có

những tập phim tiếp theo của cuộc đời mà mình còn

phải tham gia, thì cũng hoang mang thật đấy. Có

những tình huống thật là kinh khủng, như tình huống

cô bạn em vừa trải qua, và đó không phải chỉ là

chuyện của một mình cô ấy mà là chuyện của khá

nhiều đàn bà trên đời này. Chúng em nhiều khi cứ

nghĩ rằng những gì xảy ra trước mắt chỉ là trong

31

một cuốn phim, một cuốn phim không biết đã xem từ

đời nào hay đang chiếu trước mắt, mình cũng chẳng

phải là diễn biên mà cũng chẳng phải là khán giả,

đôi khi là cả hai... Cũng chẳng phải chỉ có những

phim lãng mạn, nhiều khi có cả phim hành động, phim

trinh thám, phim kinh dị và phim giả tưởng nữa.

Việc phân loại phim quan trọng vô cùng. Cô bạn em

cuối cùng xếp đoạn phim mình vừa xem trước cửa

phòng ngủ vào loại phim giả tưởng, và sẽ trở về nhà

đúng vào thời điểm đợt công tác chính thức kết

thúc, nghĩa là hai ngày tới. Trong hai ngày đó, có

trời mới biết cô ta tham gia đóng vai trong một bộ

phim loại gì.

Tập sống một mình

Sự cô độc đôi khi là cần thiết, dẫu quanh mình có

32

tới hơn 6 tỉ người, một người bạn em nói vậy. Điều

này không giống như anh đã nói vào một lần gần đây.

Chị bạn của em, chị ấy sợ sự ồn ào, sợ đám đông,

sợ thái độ quá quan tâm của người khác (mà chính

không biết phải đối đãi lại thế nào cho phải), sợ

mất thời gian cho những cuộc tụ tập vô bổ... Nói

tóm lại, chị ấy sợ rất nhiều thứ, những thứ vướng

vào cuộc đời như dây xích, chị ấy không hiểu tại

sao người ta lại không biết cách sống một mình.

Biết cách sống một mình quả thật không phải điều

dễ dàng.

Mà có biết, cũng khó thực hiện được.

Thật dễ hiểu khi thấy ở cơ quan em, mọi người phản

bác lại chị ấy một cách dữ dội. Phần lớn người ta

cho rằng sống một mình, cô độc, là không nên, là

33

đáng ngại, đặc biệt với phụ nữ... Ban ngày ở cơ

quan có đông đảo đồng nghiệp bạn bè còn đỡ, chứ tối

về nhà thui thủi một mình, lúc khoẻ đã đành, còn

lúc đau lúc yếu biết cậy nhờ ai. Có chị từng tuyên

bố rằng chẳng bao giờ lấy chồng cũng đã ù té lên xe

hoa khi gặp lúc có thể rồi, nên dẫu có biết mười

mươi là gái có chồng như gông đeo cổ, rốt cuộc chị

em vẫn cứ phải chìa cổ ra để người ta đặt một chiếc

gông vào. Các chị có tuổi gia cảnh êm đềm vẫn cứ

thở dài sườn sượt, các cô mới lập gia đình mộng yêu

đương vừa vỡ tan tành cũng thở dài sườn sượt,

nhưng chẳng ai cho rằng sống một mình là việc nên

làm cả. Em cũng thế, em không cho rằng cần biết

sống một mình, nhất là khi mình đã có gia đình.

Tuy nhiên, dường như đã đến lúc em cần nghĩ lại,

34

bởi ngày tháng qua mau, con cái đã lớn, chúng có

cuộc sống riêng của chúng, những buổi học liên

miên, những chiều ăn vội vàng để rời nhà đi đến bạn

bè hoặc một lớp ban đêm nào đó. Anh vẫn giữ thói

quen về muộn không báo trước, không nói lý do, vì

chưa bao giờ em hỏi lý do. Và tối đến, mâm cơm

nguội ngắt dần trên bàn, hâm nóng lại nguội vì chờ

đợi hết người này đến người khác về ăn. Ăn một mình

nhiều khi không nuốt nổi. Một ngọn đèn, một quyển

sách, chương trình tivi xem chỉ tổ bực mình nhưng

vẫn cứ phải bật lên cho có tiếng người, những buổi

tối như vậy với em ngày một thường xuyên hơn, như

một cái gì đó không thể khác.

Và nếu không thể khác, thì có cách nào hơn là em

phải tập sống một mình, phải học cách sống một

35

mình. Biết cách sống một mình hoá ra cũng không khó

lắm. Chỉ có điều em chưa chuẩn bị cho mình một đời

sống như vậy nên nhiều khi, mâm cơm cứ nằm nguội

lạnh trên bàn theo thói quen - cả đến những mâm

cơm, chúng cũng phải học cách sống một mình, đúng

ra là nguội lạnh một mình.

Trẻ

Phải công nhận tất cả phụ nữ trên đời đều mong

tuổi trẻ của mình kéo dài, thậm chí là kéo dài mãi

mãi, nên có rất nhiều cố gắng... Vâng, thì là những

cố gắng tuyệt vọng, để năm tháng dừng lại ở một

khoảng tuổi nào đó, mà nó có thể dừng được.

Hôm trước anh có nó về trang phục công sở của các

chị các cô bên cơ quan anh, đấy là một cố gắng, dù

có buồn cười vì một số trong các cố gắng ấy, anh

36

cũng nên ghi nhận điều đó. Hôm qua ở cơ quan em,

một chị ngồi khóc nức nở, lý do chỉ vì chồng đã quá

giễu cợt khi chị ấy đi nhuộm tóc. Đến lúc tóc có

sợi bạc, cảm thấy khó coi, sợ chồng đầu vẫn xanh

nguyên đi đâu với mình lại ngượng nên đi nhuộm tóc,

có thế thôi. Khổ nỗi hàng nhuộm tóc thời nay toàn

những nhân viên có tinh thần cấp tiến, họ không

chịu nhượng bộ trước yêu cầu "chỉ hơi nâu một tý"

của khách hàng.... kết quả là chị bạn em có một mái

tóc nâu vàng kiểu Hàn Quốc. Ông chồng cằn nhằn:

"Bao nhiêu tuổi rồi mà còn đua đòi, tóc nâu rồi có

cần môi trầm nữa không để tôi kiếm cho một cây son

tím...", con cái trố mắt nhìn mẹ cười ngặt nghẽo.

Rồi lại thêm con chó, vừa vẫy đuôi mừng lại vừa chõ

vào mặt mà sủa. Chị bạn em thấy trong nhà chẳng

37

được ai ủng hộ, nhìn vào gương cả đến mình cũng

thấy xa lạ với mình, nên chẳng có cách nào hơn là

ngồi khóc. Tốn mấy trăm nghìn rồi khóc. Chẳng có

ông bụt nào hiện lên hỏi tại sao, ai cũng biết là

Bụt chỉ hỏi câu ấy với các cô bé tội nghiệp chứ

không hỏi với các phụ nữ luống tuổi, dù đã đi nhuộm

tóc cũng chẳng thành cô bé được.

Trong những cái khổ của đàn bà, chẳng hiểu sao

người ta ít nói đến cái khổ của việc cố gắng trẻ.

Tuy nhiên, tại sao đàn bà lại phải trẻ? Những

người nông cạn nói với em rằng đàn bà cần trẻ vì

đàn ông luôn luôn thích đàn bà trẻ. Đấy là một lý

do, song lý do ấy không quan trọng như người ta

tưởng.

Cuộc sống, chính xác là cuộc sống dành cho bản

38

thân mình, với người đàn bà quá ngắn (hình như Trời

cũng biết thế nên các nhà khoa học nói rằng tuổi

thọ đàn bà thường cao hơn đàn ông). Hôm vừa rồi em

về quê ngoại, gặp một cụ bà 86 tuổi mà vẫn còn khoẻ

mạnh lắm. Cụ ấy kể suốt tuổi trẻ của cụ chỉ mong

ngày dài đêm ngắn để làm được nhiều việc. Bận hết

việc này đến việc khác, lo xong cho chồng đến lo

cho con, lo xong cho con đến lo cho cháu, khỉ rảnh

tay một chút tóc trên đầu đã bạc, lưng đã bắt đầu

còng - lúc ấy bắt đầu được sống cho mình.

Có những cụ bà thành hoạ sĩ ở tuổi ngoài 70 là vì

thế. Rồi chợt thấy ngoài đường phơi phới áo lụa,

khăn quàng, môi hồng, má thắm... chợt nhớ mình ngày

xưa lam lũ, giờ có điều kiện, muốn được hưởng một

chút, thì lại đã già, có cố gắng trẻ lại bị cười

39

chê. Nếu không thế, cứ việc sống cho mình ngay từ

trẻ, liệu chồng con có nhờ vả được gì không? Có một

lối nghĩ truyền từ đời này sang đời khác, từ người

đàn bà này sang người đàn bà khác. Bởi thế, có

tiếc nuối, có cố gắng trẻ chắc cũng không phải là

lỗi lầm. Thế mà chị bạn cùng cơ quan em đã phải

ngồi khóc suốt cả ngày hôm qua.

Cưới vàng

Hôm nọ trong phố nhà mình có một đôi cụ ông cụ bà

kỷ niệm đám cưới vàng, nửa thế kỷ chung sống, oanh

liệt thật! Các cụ mặc áo thượng thọ màu đỏ, đi hài

nhung thêm cườm, vui mắt lắm, chắc không giống như

đôi tân lang tân nương năm mươi năm trước, dạo ấy

các cụ cưới nhau ở chiến khu thì phải. Giờ mặc áo

đỏ nhìn hợp hơn, cũng khăn xếp, cài hoa. Hạnh phúc

40

được tô điểm thêm bằng bao nhiêu thứ rực rỡ sắc

màu... Thích nhất là con cháu xúm xít chung quanh,

giống hệt như trong quảng cáo bia Halida năm ngoái.

Ai nhìn thấy cảnh ấy cũng khen gia đình họ sao mà

hạnh phúc, khen rồi, ai hình như cũng thầm ao ước

nhà mình đến lúc nào được như thế, phúc lộc thọ đuề

huề, hay gần gần như thế thôi cũng được.

Nếu không vì đám cười vàng ấy, em cũng chẳng ngồi

làm tính xem chúng mình đã cưới nhau bao năm rồi,

mới non một phần ba chặng đường tiến đến đám cưới

vàng thôi. Cuộc trường chinh còn dằng dặc cho đến

ngày được mặc áo đỏ đi hài thế kia. Đường xa nghĩ

nỗi sau này... cũng hơi sờ sợ. Sợ, không phải vì có

chuyện gì cụ thể để sợ. Mà sợ, vì nhiều thứ không

cụ thể lắm. Hôn nhân vượt qua được một chặng đường

41

như chúng mình đã trải qua, sách vở dạy thế, coi

như yên tâm rồi, sự nhẫn nhịn của cả đôi bên đã

được thử thách, mọi chữ ngờ (tất nhiên không bao

giờ là tất cả chữ ngờ), đều đã được nếm trải ít

nhiều. Chúng mình chỉ cần đợi già đi là đủ. Nhưng

mà, thỉnh thoảng lại có cái gì đó, vấp một cái,

hẫng một cái, nhẹ như mây dưới chân, nhẹ như gió

trong đầu, quên đi cũng được mà không quên đi cũng

được, trên con đường già đi của chúng mình. Như lần

trước anh hỏi em, liệu anh có mặt trong nhà để

tương ứng với một đồ vật nào có trước. Em cũng định

nhiều lần hỏi những câu tương tự. Có ai yên tâm

khi sinh ra mình được định sẵn là sẽ sống bên ai,

thuộc về ai hay không? Đấy mới chỉ là chuyện của

riêng hai người, rồi còn bao thứ khác trên đời nữa

42

chứ. Sóng thần chẳng hạn, ốm đau, bệnh tật, tai

nạn, động đất... Có ai biết trước được điều gì đâu.

Ước có được một đám cưới vàng quả thật cũng khó

đấy. Đám cưới vàng mặc áo đỏ, đi hài cườm, con cháu

xúm xít xung quanh còn khó hơn nữa. Tất nhiên, em

chẳng dại mà nói trước điều gì, được ao ước thì cứ

ao ước thế. Thật ra, có chuyện cũng cần được ao ước

hơn. Hôm nọ em đọc báo, thấy có một cụ bà bảy mươi

tuổi ở Hà Nội đang yêu đương tràn trề một người

yêu kém mình đến ba chục tuổi, cụ bà ấy tuyên bố

khi nào cưới sẽ tổ chức thật to, mời cả quận. Khi

yêu, cụ ấy tuyên bố: "Tình yêu đã cháy lên thì 100

xe cứu hoả cũng không dập tắt nổi". Đám cưới của cụ

ấy với người yêu cũng sẽ tương đương với đám cưới

43

vàng của người khác, cũng áo đỏ thượng thọ và hài

nhung thêu cườm. Đấy, đến tuổi ấy còn yêu được như

thế mới đáng ao ước chứ, mà ước thế mới khó chứ,

đúng không nào?

Nói thật vào ngày Cá tháng Tư

Trên lịch ngày nào cũng có một câu danh ngôn.

Không phải lúc nào em cũng quan tâm đến câu danh

ngôn ấy, như hôm nay chẳng hạn, em thậm chí còn

không nhìn xem trên lịch là ngày bao nhiêu. Nhưng

có những hôm, như hôm mồng Một tháng Tư vừa rồi

chẳng hạn, em có đọc danh ngôn và được dạy dỗ ngay

bằng một câu đại loại là tính hài hước rất cần

thiết với đời sống mọi người, hình như câu này của

Dostoievsky, em đọc không kỹ lắm. Bao giờ có đủ

thời gian và đủ điềm đạm để đọc kỹ tất cả các lời

44

hay ý đẹp in trên lịch, đến lúc đó có thể mình

không còn việc gì khác ngoài việc chờ ra phường

lĩnh lương hưu. Mọi năm đến ngày Cá tháng Tư, em

còn chờ nghe một cú điện thoại lừa đảo vui vẻ, một

cái tin nhắn bất ngờ làm mình bán tín bán nghi hay

một lời mời ăn trưa trang trọng giả vờ khiến mình

hoang mang không biết nên nhận lời hay không. Nếu

mình đủ vui tính, cũng có thể mình sẽ đi lừa một ai

đó, mà lừa được thì hân hoan ghê lắm. Ngày này bao

giờ cũng là dịp để mình kiểm chứng sự nông cạn của

mình (hoặc của người khác), và vì thế mà vui. Còn

cả ngày Cá tháng Tư năm nay thì, quái lạ, chẳng

muốn bày trò lừa ai. Cũng chẳng ai lừa mình cả.

Thậm chí gợi ý cũng chẳng ai lừa. Đến chiều tối, em

thật sự thấy hoang mang, hoang mang hơn cả khi bị

45

lừa mọi năm. Có một dấu hiệu nào đó chứng tỏ mình

và những người quanh mình không còn đủ vui vẻ nữa.

Cô bạn em thở dài ngán ngẩm: Thôi, ai cũng nói dối

cả năm rồi, bày đặt ra một ngày nói dối công khai

để làm gì, vẽ chuyện! Có lẽ cô ấy nói ra tâm trạng

của nhiều người, của cả em nữa. Nguy thật! Đúng là

tính hài hước cần thiết cho cuộc sống. Em đã sống

gần hết ngày Cá tháng Tư năm nay với tâm trạng khá

nặng nề, nặng nề vì không ai nói dối mình, mình

cũng chẳng nói dối được ai...

Chính vì thế, mà hôm nay, gần hai tuần đã trôi

qua, em mới chính thức cảm ơn lời khen mà anh dành

cho em vào đúng cuối ngày Cá tháng Tư vừa rồi, em

muốn có độ lùi thời gian một chút để kiểm chứng sự

thật giả của lời anh khen, rằng không thể ăn cơm ở

46

đâu ngon như ăn ở nhà. Nói thật là, một lời khen

nhỏ đó thôi cũng làm em cảm động lắm, nếu gần hai

tuần vừa qua anh về nhà ăn cơm ngon lành đúng như

anh đã tỏ ra ao ước, dù chỉ một lần thôi, không đi

nhậu về muộn theo đúng lịch của anh hàng ngày, thì

em cũng tin lời khen đó là thật... Nhưng cũng chẳng

sao, đến hôm nay em khẳng định lại được một điều

là vào ngày Cá tháng Tư, vẫn có người muốn nói một

câu không thật với mình. Ơn giời, thế là cuộc sống

vẫn chưa mất đi tính hài hước cần thiết của nó.

Nghĩ cho cùng, thế cũng chẳng có gì là tồi tệ cả.

Cảm ơn anh!

Hiểu rồi

Đàn ông quả là hay ho thật. Em cứ hình dung ra

cảnh đàn ông reo lên khi đã hiểu ra được điều gì

47

đó, kiểu như khi ông Ac-si-mét reo lên Ơreka ấy, họ

hẳn phải reo to lắm. Hai bác Đinh Công Chức và

Trần Minh hôm trước cũng vậy, các bác ấy chắc mẩm

là từ nay đi được guốc, dận được cả giày vào trong

bụng (là em nói nghĩa bóng) các bà vợ của mình, các

bác ấy đột nhiên cảm thấy mình trở nên thông minh

hơn hẳn, thanh thản hơn hẳn, vui tươi hơn...

Từ nay các bác ấy vững dạ tiếp tục cách đối phó

thông thường mà hiểu hay không hiểu đàn ông vẫn áp

dụng với vợ. Nghĩa là nếu có về muộn thì đưa cho vợ

một cái phong bì để vợ biết ngay là mình đi họp

(trong túi ông nào chả để sẵn vài ba phong bì). Vợ

đòi trăng hay sao cũng được, quy ra thóc là xong

hết. Tất nhiên các bà vợ sẽ biết ngay là họp, chẳng

mấy ai lại tò mò đến mức hỏi rằng họp ở đâu, họp

48

với ai, họp làm gì... Ngay cả khi chồng say đến mức

đi không vững, áo lấm son và thoang thoảng mùi

nước hoa lạ đi chăng nữa, cũng vẫn là họp, một cuộc

họp rất ít người.

Em nhớ lại cách đây ít lâu, em đã nói về một

chuyện đại loại thế này, đàn ông lúc nào cũng tưởng

là đàn bà cần một cái gì đó ở họ. Chuyện ấy bây

giờ hoá ra vẫn đem ra nói lại được. Buồn cười,

nhưng mà tự dưng, tự thôi, thấy xót xa. Khả năng

hiểu biết và chia sẻ của con người sao ngày càng sa

sút quá. Tiền tất nhiên là cần trong cuộc sống gia

đình. Cha mẹ ốm, con cái còn nhỏ, học hành tốn

kém, anh chị em cần giúp đỡ và bản thân cũng còn

bao nhiêu nhu cầu... Nhà nào cũng có rất nhiều ví

dụ như thế, em chưa thấy một người phụ nữ nào nói

49

rằng mình không cần tiền để chi tiêu cho gia đình.

Vai trò làm chồng, làm cha thời nay hình như cũng

nhẹ bớt rồi, thật lòng em không rõ quan niệm của

đàn ông bây giờ thế nào. Nhưng đàn bà chúng em đến

cơ quan làm việc từ sáng tới chiều vất vả kém gì

đàn ông đâu, để kiếm được tiền lương, không phụ

thuộc vào chồng, thậm chí có chị còn kiếm được

nhiều tiền hơn chồng. Như vậy, nếu có đòi gì đó, lẽ

đâu chúng em chỉ đòi hỏi có tiền. Tiền cần, nhưng

của cho không quý bằng tấm lòng đem cho. Tốt nhất

với chúng em là thích đi chơi đâu thì cứ đi, chẳng

cần phải xin phép chồng. Và chúng ta hãy nghĩ về

một mô hình gia đình hoàn toàn mới, chẳng có gì

liên quan đến nhau nhiều lắm, góp gạo thổi cơm

chung nhưng lại chẳng mấy khi ăn chung.

50

Tuy nhiên, nói những chuyện này (thì ai cũng biết

là nói dỗi), quả rất thừa. Bởi từ nay, có nói gì

thì các ông chồng cũng sẽ đơn giản cho rằng mình

đang đòi hỏi một cái gì đó ở dạng vật chất, và

không đếm xỉa đến những thứ gọi là tinh thần. Chúng

em cũng có thể nói rằng: "Hiểu rồi" - ơrêka, mỗi

lần chồng đưa lương cho mình. Vâng, thế đấy, hiểu

rồi!

Thích nghi

Lọ hoa héo để trên bàn, một ngày, hai ngày... giả

sử em cứ để nó ở mãi đấy, lọ hoa sẽ héo đến mức khô

cong cả lá lẫn cành, héo đến mức những đốm mốc

trắng xuất hiện trên những bông hoa ngả sang màu

nâu úa, liệu anh cho nói gì không?

Anh sẽ không nói gì cả.

51

Em biết thế.

Đơn giản là vì anh đã không quan tâm đến lọ hoa

ấy, ngay cả khi nó còn tươi. Không phải em có ý

định trách móc gì đâu. Chỉ là em quen tính của anh

rồi, quen đến mức biết chắc rằng anh sẽ không quan

tâm gì cả. Anh cũng không quan tâm trên bàn ăn của

nhà mình có những gì, bữa tối có những món gì và em

đã nấu nướng những món ăn ấy thế nào. Chỉ có một

bữa cơm chung trong cả ngày, nhưng từng người ăn

vào từng lúc khác nhau, anh về muộn, bọn trẻ con đã

quen ăn trước để đi học bài, em ăn lúc nào cũng

được... Mỗi người trong nhà đều tập cho thích nghi

với hoàn cảnh, theo cách của riêng mình.

Cũng chẳng có gì lớn lắm để nói về sự thích nghi

ấy. Nó tốt hay xấu, không phân định được, sống với

52

nhau thì phải thích nghi, thế thôi. Đôi khi em tự

hỏi, khi ta sống một mình, và khi ta sống với những

người khác, có gì khác nhau lắm không? Hình như

không, chỉ khác về khối lượng công việc thôi, không

khác về bản chất cuộc sống. Em vẫn mua hoa tươi về

cắm và nấu nướng một cách cố gắng nhất trong phạm

vi có thể, những người đàn bà khác cũng vậy, những

người đàn ông khác cũng lại vậy.

Trưa nay ngồi ăn trong một quán cơm bình dân gần

cơ quan, em nghe thấy mấy ông ở bàn bên cạnh nói

chuyện với nhau rằng giá được đi ăn khoai nướng ngô

nướng với bồ vào tuổi tối, chắc vẫn ngon hơn về ăn

một bữa thịnh soạn với vợ ở nhà. Họ cười rộ lên,

vì đấy là một chuyện đùa, thể nào tối họ chẳng về

nhà, em lạ gì, có điều là về hơi muộn một chút

53

thôi.

Hạnh phúc nhất là những người đàn bà không biết

hoặc không cần đến việc nấu nướng buổi tối, không

cần hoặc không biết đến việc luôn luôn phải có một

bình hoa tươi trong nhà... bạn em nói thế - sẽ đỡ

phải nhìn cái cảnh bình hoa héo tàn mỗi ngày và mâm

cơm mỗi ngày nguội ngắt. Nhưng em không tin là bạn

em nói thật, vì nó vẫn luôn luôn dạy em nấu một

món ăn mới và mua hoa ở đâu cho tươi. Nó cũng dạy

em cả cách nhường nhịn chồng mỗi lần cãi nhau.

Thì đấy là thích nghi mà!

Ý tưởng mới

Sáng nay, trên mục "Ý tưởng mới" của Nhà đài hình,

em thấy người ta đưa ra một sáng kiến tuyệt diệu

thế này: Nếu phụ nữ đi xe (ôtô) đêm hôm, tối trời

54

đường vắng, chỉ có một mình, và nếu cảm thấy sợ vì

những điều đó (một mình, tối trời, đường vắng...)

thì chỉ cần ấn một cái nút là có ngay bên cạnh một

người đàn ông cao lớn hiên ngang ngồi sừng sững.

Một người đàn ông giống như cái phao bơi, không

phải giống mà đúng là một cái phao bơi, cần thì bơm

hơi vào và rút hơi ra khi không cần nữa. Bạn đánh

giá thế nào về ý tưởng này, vàng, bạc hay đồng?

Chương trình ý tưởng mới thường đặt câu hỏi như

vậy.

Em đem câu hỏi đó đến phòng làm việc. Đầu tiên,

các chị hỏi em ngay rằng người nghĩ ra ý tưởng này

có phải là đàn ông không. Em không biết, em chỉ

nghe phần cuối - Chỉ có đàn ông mới nghĩ ra ý tưởng

ấy thôi, chị lớn tuổi nhất trong phòng khẳng định

55

với một nụ cười giễu cợt, may mà lúc ấy trong phòng

không có bóng dáng một đàn ông nào cả, không thì

phiền.

Đàn ông tưởng rằng chỉ cái hình nộm của mình cũng

làm yên tâm được một người phụ nữ, chỉ cái hình nộm

của mình cũng doạ được kẻ cướp. Điều thứ hai này

có thể xảy ra vì phần lớn kẻ cướp là đàn ông, nhưng

để làm cho phụ nữ yên tâm với chỉ cái hình nộm của

mình thì còn khuya.

Thế là, chẳng vàng, bạc hay đồng gì cả. Chị em xúm

lại phân tích ý tưởng dùng một con búp bê bơm căng

thay thế một người đàn ông mạnh mẽ, dù chỉ trong

những khi một mình đường vắng đêm hôm chứ không

phải trong những trường hợp khác, để thấy hết những

gì gọi là bất cập của nó.

56

Đàn ông thật kỳ lạ, họ định tìm một cái gì đó thay

thế họ, khi mà vì một lý do gì đó vợ, người yêu

hay là người thân của họ một mình ra đường lúc đêm

hôm. Họ đơn giản đến mức không cần suy nghĩ, họ áp

dụng bài học xưa cũ của nông dân là dùng bù nhìn

trông giữ ruộng, bất chấp nguy hiểm đối với phụ nữ

là nguy hiểm thật, còn phòng vệ là phòng vệ giả.

Tuổi chơi búp bê của đàn ông không ngờ muộn và lâu

dài hơn phụ nữ - một chị cười cợt nói như vậy. Sao

lại tưởng tượng ra rằng có một con búp bê trên ôtô

là chị em phụ nữ cảm thấy bớt sợ hãi được nhỉ.

Khôi hài thật đấy.

Nếu ý tưởng này trở thành hiện thực, có lẽ những

người đàn ông lại tiếp tục những ý tưởng tương tự,

chế thêm những hình nộm khác để dùng vào việc khác.

57

Họ cứ việc đi chơi, xem đá bóng, uống bia mọi buổi

tối, để vợ con ở nhà ăn cơm với một hình nộm của

họ cho bớt cô đơn.

Đêm cũng thế, nếu chồng đi công tác thì một hình

nộm cho cái giường đỡ rộng. Tóm lại, một ý tưởng

không chấp nhận được. Vì chị em không cần những

hình nộm mà cần những người đàn ông thật, kém oai

hùng một chút cũng không sao, miễn là người đàn ông

của mình.

Mệt mỏi

Có lần em đọc đâu có một câu chuyện vui đại loại

thế này. Hai người đàn bà hỏi nhau xem nếu ống nhà

mình tắc và mình phải chữa, thì việc đó có khác gì

không so với việc nhờ một người đàn ông làm giúp

mình - Khác đấy! Sẽ không bị băng bó tay, sẽ không

58

tốn mấy lon bia và một ngày kêu mệt - Họ nói với

nhau như vậy. Đấy, có phải chúng em không biết rằng

mệt là một cái quyền chỉ của riêng đàn ông đâu.

Nên mỗi khi chứng kiến cái mệt của đàn ông, cái mệt

mỏi hàng ngày ấy, chúng em thường là thận trọng

lắm, chỉ dám hỏi han là chính chứ chẳng mấy khi dám

bàn luận gì.

Tuần trước, anh nói về sự mệt mỏi, tất nhiên là sự

mệt mỏi của anh, và chỉ của riêng anh. Em thật

lòng rất hối hận vì lúc anh kêu mệt em đã không đi

pha ngay một ly nước ngọt hoặc lấy cho anh mấy viên

thuốc bổ. Khốn nỗi vào lúc ấy, anh có lẽ không để

ý, rằng em đang ở trong bếp với một đống bát bẩn

rất lớn mà mấy ngày ốm vừa rồi em chưa kịp rửa. Và

một chảo rán đang trên bếp, một ấm nước sắp sôi

59

nữa, với quần áo đi làm về chưa thay, mặt cũng chưa

kịp rửa... Chúng em không có quyền mệt, đành là

thế. Mệt thì ai sẽ đón con, cho con ăn, ai sẽ nấu

cơm, giặt giũ cho cả nhà? Có phải ai trong số chúng

em cũng có đủ khả năng nuôi người giúp việc đâu.

Chưa kể trách nhiệm về mặt kinh tế đối với gia đình

trong thời buổi bình đẳng ngày nay đã không còn là

trách nhiệm riêng của đàn ông nữa, công việc của

chúng em tại các cơ quan, văn phòng, công sở so với

các đồng nghiệp nam cũng chẳng được giảm nhẹ hơn

tý nào, nên mỗi khi chịu đựng cái mệt của đàn bà,

cũng là cái mệt mỏi hàng ngày ấy, chúng em cũng

thường thận trọng lắm, chỉ coi là chuyện đương

nhiên thôi, chẳng mấy khi dám kêu ca gì.

Có cô bé mới lấy chồng có mấy tuần sụt sịt hỏi em

60

là: Chị ơi, có phải cứ lấy chồng là phải đi chợ nấu

cơm rửa bát không? Em chẳng biết trời nắng thế này

thì nấu cái gì cho chồng em ăn cả. Cũng muốn thể

hiện vai trò đảm đang nội trợ lắm, nhưng sao khó

thế. Nghĩ được vài ba món ngon, canh cua mùng tơi,

cà muối, đậu phụ rán thôi chẳng hạn, đơn giản thế

mà em mất cả tiếng đồng hồ hì hục trong bếp, nóng

ơi là nóng, dọn lên bàn ăn chồng cứ dửng dưng ăn

chẳng thèm khen ngon câu nào. Đến mai lại lo nát óc

ra không biết nấu món gì vào bữa chiều. Chỉ lo

không đã thấy mệt rồi... - Câu cảm thán cuối cùng

tất nhiên sẽ là: Em mà biết thế này...! Nhưng đàn

bà chúng em, dù có biết thế, mười lần biết hơn thế

thì cũng chỉ kêu lên một câu như thế thôi là cùng.

Đàn bà không được mệt, hay mệt không phải là quyền

61

của đàn bà, điều này chúng em biết lắm.

Ghen

Anh có đọc báo mấy hôm nay không? Công an Hà Nội

đã tìm ra thủ phạm mang đến gói quà phát nổ làm

chết mấy người trong một gia đình trong một khu tập

thể ở Sóc Sơn. Vụ đánh bom kinh rợn này nhằm vào

người yêu cũ của người yêu, khi mà sự cách xa thật

sự đã là xa cách - lòng ghen tuông quả thật đáng

sợ, đặc biệt khi nó nằm ở trong những tâm hồn ác

độc.

Sáng nay ở cơ quan em, mọi người chỉ bàn chuyện

ấy, ai cũng bảo sao lại có chuyện ghen tuông lạ

lùng và dã man, thiếu nhân tính như vậy. Dã man

không tưởng tượng được, và hậu quả đau thương đến

mức khôn lường. Ai yêu mà chẳng ghen, mọi người nói

62

thế, nhưng chỉ vì mấy cái thư từ, mấy cái ảnh cũ

mà phải loay hoay chế tạo một quả bom để giết

người, giết cả phụ nữ và trẻ em, thì thật là quá

thể.

"Tôi mở ngăn tủ riêng của vợ tôi - một ông trong

phòng làm việc của em kể - thư từ cũ có mà cả đống,

thơ chép tay một tập dày: Em nhớ lại chuyện ngày

quá khứ, khúc hát xa xôi một thời thiếu nữ, ngôi

sao cháy bùng trên sóng Nêva, và tiếng chim kêu giã

buổi chiều tà..., Ônga Bécgôn đấy, cô ấy chép tặng

cho người yêu cũ, cũng là bạn cùng lớp 10 với tôi,

một lưu học sinh ở Nga. Đọc cũng hơi nóng mặt một

tý, nhưng lại nghĩ, cô ấy mà không thế, đã chẳng

phải là cô gái lãng mạn, thanh mảnh có mái tóc dày

và đôi mắt xa xăm mình đã từng yêu và từng mong lấy

63

cho bằng được. Mà mình cũng đã từng yêu, trước khi

lấy vợ, đôi khi nhớ một kỷ niệm xưa, cũng rưng

rưng lắm chứ.

Không đọc Ônga Bécgôn, có khi lại hát Đôi bờ... Ai

cũng có ký ức, xâm phạm vào ký ức người khác là có

lỗi. Biết nâng niu kỷ niệm của nhau là biết nâng

niu đời sống. "Nhưng không phải ai cũng nghĩ như

anh, một chị khác nói vậy, tôi chẳng có kỷ niệm,

chẳng có ký ức, lấy ngay người yêu đầu làm chồng,

vậy mà chồng tôi vẫn kiếm cớ để ghen. Bất kỳ người

bạn cũ nào gọi điện thoại rủ đến họp lớp, có khi

cũng là cớ để gây một phong ba. Đi làm về nhắc đến

một đồng nghiệp nam nào cũng có khi thành một cuộc

cãi vã trong nhà. Tôi biết mình chẳng làm gì để

chồng phải ghen, thế mà nhiều khi vẫn sợ mỗi lần

64

điện thoại reo trong đêm, nhỡ cô bạn nào giận chồng

muốn tâm sự là có cớ để chồng dằn vặt mình...".

"Chị chịu đựng giỏi thật - một cô khác lên tiếng.

Em ấy à, hễ chồng em nói giọng ghen tuông với em là

em mang ngay thư của người yêu cũ gửi cho anh ấy

đặt lên bàn rồi bỏ đến nhà mẹ em nằm cả ngày, bao

giờ van vỉ em, em mới quay về, ghen tuông là chuyện

vớ vẩn. Em cứ giữ nhiều bức thư cũ như thế, mỗi

lần dùng một bức. Khổ, thư có gì đâu, thực ra là từ

một cuốn nhật ký trong ba lô ngày xưa của anh ấy

mà em vớ được. Mỗi lần dùng một trang, cứ xé dần ra

cũng đủ kiếm được cớ để ăn vạ". "Như cô mới gọi là

ghen - tàn bạo kém gì bọn đặt bom thư, làm đau

lòng người khi sống, cô tưởng cô đỡ tệ hơn kẻ đánh

bom hay sao?...".

65

Rất nhiều ý kiến, mọi người bàn về chuyện ghen. Em

chẳng muốn nói gì, em chỉ mở tủ mang những bức thư

cũ mà em nhặt được, không phải trong ba lô mà từ

đống giấy lộn của anh, anh đã vứt không thương tiếc

lắm, vuốt lại cho phẳng rồi cất vào chỗ cũ.

Biết hết...

Anh ấy chưa về hả chị? Chưa à, chồng em cũng thế -

cô hàng xóm ghé sang chuyện trò tào lao sau bữa

cơm tối - em biết là hôm nay thể nào chồng em cũng

về muộn. Mỹ tấn công Iraq rồi mà...

Mỹ tấn công Iraq, đấy là lý do chồng về muộn? Nghe

buồn cười thật đấy, chồng cô ta là kỹ sư thuỷ sản,

hình như có đề tài về nuôi tôm nước ngọt, anh thì

cũng có công việc chẳng liên quan gì đến dầu mỏ, vũ

khí, đạn dược, tàu chiến... nói chung là thế.

66

Nhưng chúng em vẫn quen với những lý do buồn cười

như vậy mỗi khi chồng về muộn, thậm chí về muộn với

một vẻ mặt rất quan trọng, như thể vừa đi bàn kế

hoạch sơ tán hoặc đi đào hầm trú ẩn, vì những trái

bom và tên lửa dội xuống một nơi nào đó rất xa, xa

hàng vạn dặm, như hôm nay. Đàn bà thì chỉ biết ngồi

ở nhà, xem truyền hình, thương cảm, ái ngại trước

hình ảnh những đứa bé tập chạy vào hầm trú ẩn, liên

tưởng đến thời chiến tranh xưa, hay bày tỏ sự công

phẫn nhỏ nhoi trong căn nhà của mình. Chứ đàn ông

là phải tụ tập nhau lại, phân tích thái độ từng

bên, phe chủ chiến hay chủ hoà, xử sự của Liên hiệp

quốc, dự báo tình hình, đánh giá thương vong...

Chiến sự ở bất cứ nơi nào đó trên trái đất, các

cuộc chiến tranh tôn giáo và sắc tộc, những vụ đánh

67

bom cảm tử, hay đơn giản là giải bóng đá ngoại

hạng Anh, cuộc đua tranh ở cúp C1 châu Âu, giải

bóng đá chuyên nghiệp trong nước, cũng có khi chỉ

là chiến tranh lạnh giữa vợ chồng đứa bạn.... tất

cả đều là lý do để chồng không thể có thời gian về

ăn bữa cơm tối với vợ con. Làm sao nói được rằng

những lý do đó không quan trọng, chỉ là những lý do

vớ vẩn được. Em còn hình dung ra sự vắng nhà dằng

dặc của cánh đàn ông, nếu sau này chiến tranh giữa

các vì sao không phải chỉ ở trong phim giả tưởng.

Trời sinh ra đàn ông để lo việc lớn mà. Nếu không

còn việc lớn để lo thì sự về muộn chẳng hoá ra sẽ

tầm thường đi nhiều lắm, có khi chỉ là việc cảnh

sát giao thông thu giữ bằng lái vì say quá đi vượt

đèn đỏ, hay mấy ván tá lả sau giờ làm việc với cánh

68

lái xe ở cơ quan, vài cốc bia ở quán nhậu góc

đường... đấy là em chỉ suy diễn thế thôi. Chứ hôm

nay, mấy chị em trong phòng làm việc rủ nhau đi xem

Gái nhảy về, phim Gái nhảy đang ăn khách ấy, không

nói ra nhưng em thấy chị nào cũng lặng người, toát

cả mồ hôi. Bao nhiêu lời cảnh báo sâu sắc quá

trong phim, nhất là lời gào lên thảm thiết của cô

cave cuối phim đòi sống, làm vô số chị em nghẹn

ngào trào nước mắt, thương một phần, lo vì tệ nạn

xã hội một phần. Ai biết đâu xã hội có những góc

đen tối thế, nhỡ chồng mình có nhỡ chân sa vào thì

biết làm sao? Các em vũ nữ xinh tươi, vừa nhiều lại

vừa đẹp, quần áo sơ sài hoạt động rất tự do, mang

bệnh trong mình cứ thế tung tăng giữa phố xá, trên

bãi biển, chứ chẳng phải chỉ trong vũ trường... như

69

trong phim, ở đâu cũng có thể gặp, làm sao chồng

mình tránh được. Tính các ông chồng có ai còn lạ

gì! Ôi, quả thật chúng em lo đến thắt cả tim. Hôm

nay về muộn vì Mỹ tấn công Iraq, mai thì sao?...

Biết thế này đừng đi xem Gái nhảy!

Vì một thế giới ngày mai

Trời trở lạnh. Và vì trời trở lạnh mà ở cơ quan em

sáng nay bỗng dưng đám phụ nữ đáng nhẽ chỉ nói

chuyện về những đồng tiền mới có mệnh giá cao, làm

bằng polyme ngâm vào nước cũng không hỏng mà Ngân

hàng Nhà nước sắp phát hành thì lại quay sang bàn

chuyện thi ca - Đầu đuôi là tại một chị vì trời

lạnh mà cứ rưng rưng đọc đi đọc lại mấy câu thơ

tuyệt hay của nữ thi sĩ Xuân Quỳnh: "Sao không cài

khuy áo lại đi anh, trời lạnh đấy hôm nay trời trở

70

rét...". Thật chẳng có gì dịu dàng hơn, tràn ngập

yêu thương và sự chăm lo ân cần cho chồng, hoặc

người yêu, hơn những câu thơ ấy. Em nhớ là đã nhiều

năm rồi, cứ vào đợt gió mùa đầu tiên, cùng với áo

khoác và khăn quàng lôi ra từ trong tủ với hàng

đống băng phiến, thể nào cũng có người trong chúng

em lôi những câu thơ đó ra từ trong ký ức với vô

vàn ngậm ngùi, “Sao không cài khuy áo lại đi anh,

trời lạnh đấy hôm nay trời trở rét...”. Đàn bà thời

nào cũng vẫn là đàn bà! Mỗi đổi thay thời tiết là

một lần xao xuyến những chuyện chẳng biết xa hay

gần.

Nhưng bàn bạc chuyện thi ca một lúc, mới thấy đàn

bà thời nay tính phản biện quả có cao hơn đàn bà

thời trước. Đồng ý rằng những câu thơ đó rất hay,

71

rất đàn bà mọi nhẽ rồi, cuối cùng vẫn có một cô trẻ

tuổi ở trong phòng thốt lên một ý kiến rằng sự

chăm lo ân cần ấy đúng là chỉ để viết thành thơ chứ

không hữu dụng lắm... Em ấy à, chồng em nếu quên

cài khuy áo thì chắc chắn em sẽ tự tay cài lại cho,

chẳng cần nhắc nhở. Nhắc thế, chẳng hoá ra là

ngại... động tay vào chồng. Điều này được một số

người khác, không thấy biểu hiện là có làm thơ bao

giờ, lập tức phụ hoạ: Mình cũng cứ trời lạnh là đem

áo rét của chồng ra chải, treo ngay ngắn ở mắc áo

từ tối hôm trước, cả bít tất, giày và găng tay nữa,

nếu cần. Để cho bọn đàn ông tự lo thì nhắc cài

khuy áo cũng bằng thừa, vì không những chỉ khuy áo

không cài mà nhiều thứ cũng ẩu cả như vậy, áo ấm

chắc chắn không mặc, nên nói chung không chỉ có

72

nhắc không là được, phải tự tay chuẩn bị áo ấm, bắt

phải mặc trước khi ra khỏi nhà, như thế mới yên

tâm...

Nói tóm lại, dù nhắc nhở hay bắt buộc, dù nghĩ đến

thơ hay không nghĩ đến thơ, điều cuối cùng quan

trọng nhất vẫn là làm sao cho người thân yêu của

mình biết giữ ấm khi trời trở lạnh. Vấn đề này em

tổng kết được sau gần một tiếng đồng hồ nghe rất

nhiều bày tỏ xung quanh chuyện thi ca gió mùa. Dù

có chờ hàng tháng rồi, dù lạnh năm nay có đến muộn,

thì cái lạnh bao giờ cũng đến một cách đột ngột để

chị em đột nhiên thấy rằng mình biết chăm lo cho

người khác. Nhưng biết chăm lo áo ấm hoá ra mới là

chuyện nhỏ, cuối buổi mọi người nói đến một chuyện

khác, chuyện những người đàn bà đứng chen nhau mua

73

vé xem Sea Games đến mức xuýt nữa thì ngất đi ở

trước sân vận động Quốc gia mà nói rằng, muốn mua

vé để đi xem với chồng. So với chuyện áo ấm, chuyện

này lớn hơn nhiều, ai nấy đều cảm phục không có

phản biện, dù trong lòng thật ra có thoáng mối nghi

ngờ về chuyện vé. Thế mới biết trời lạnh chẳng làm

người ta bộc lộ nhiều hơn là xếp hàng mua vé vì

một thế giới ngày mai cùng với chú Trâu Vàng. Biết

đâu sau này việc này cũng trở thành thơ.

Bất công

Đàn bà có thể làm được mọi việc, lau nhà rửa bát,

tất nhiên... cày cuốc, khai thác mỏ, buôn bán, lái

ôtô, cũng tất nhiên. Khó hơn nữa, chẳng hạn lên vũ

trụ, thì cũng đã lên rồi. Những việc đàn ông tự

hào, như là đá bóng, đàn bà cũng đá bóng được, lại

74

còn đá hay nữa là đằng khác. Anh thấy đấy, trong

khi cúp vô địch bóng đá SEA Games chiều qua vẫn còn

là niềm khao khát trong mơ của đội tuyển bóng đá

nam thì chị em đội tuyển bóng đá nữ đã hiên ngang

giơ cao nó trên tay... Thế thì vì lẽ gì mà đàn ông

cứ ngang nhiên coi mình là phái mạnh cơ chứ?

Chính vì đàn ông cứ coi mình là phái mạnh. Nên bất

công thật đấy, những trận cầu nảy lửa như nhau,

những đường chuyền bóng và những cú đánh đầu ghê

hồn như nhau của đội tuyển bóng đá nam và bóng đá

nữ bao giờ cũng được đón nhận với hai thái độ khác

hẳn nhau. Hôm qua nghe nói sân vận động Lạch Tray

(Hải Phòng) hết vé cho trận chung kết bóng đá nữ,

em thấy đúng là chuyện lạ. Chung kết nên mới thế.

Chứ cả tuần Sea Games vừa rồi, đội bóng nữ đá trận

75

nọ sang trận kia, thắng liên tục, mà vé có bán hết

đâu. Nghĩ lại bao lần trước, những lần đội bóng đá

nữ vô địch, có ai đi diễu hành dằng dặc ngoài phố

không? Nhưng cứ thử đợi đến lúc đội nam vô địch

xem, hoặc chỉ cần thắng một trận từ vòng ngoài

thôi, sẽ như một dòng sông màu đỏ cuồn cuộn ngoài

đường cả đêm đến sáng, ai nấy khản đặc cổ vì la hét

hân hoan, lần nào cũng vậy. Số tiền đội tuyển bóng

đá nam được thưởng cũng nhiều hơn gấp mấy lần,

trong khi sự hy sinh tuổi xuân vào các trận đá bóng

của chị em lại nhiều gấp mấy lần nam giới. Cứ nhìn

vào các nữ cầu thủ là biết. Ngoài ra, làm gì có

ông chồng nào đi mua đồ nhậu về cho vợ ngồi xem

bóng đá nữ với bạn bè, trong khi chuyện đó hầu như

là tất nhiên với các bà vợ, khi chồng mình ngồi la

76

hét trước máy thu hình với dăm ba ông bạn mỗi lần

đội tuyển nam ra quân. Tóm lại là bất công! Nhưng

bất công thế, đàn ông thì cho là tất nhiên đã đành,

mà cũng chẳng ai coi là lạ. Chị em cũng chẳng coi

là lạ, thế mới chán chứ. Nghịch lý thật đấy.

Tuy nhiên, bọn em từ bé đã được dạy cho cách chấp

nhận nghịch lý rồi. Hết "Đàn ông nông nổi giếng

khơi/ Đàn bà sâu sắc như cơi đựng trầu", lại "Khôn

ngoan cũng thể đàn bà/ Dẫu rằng vụng dại cũng là

đàn ông"... Nên cứ chấp nhận sự vụng dại của mình

suốt đời đã là đủ, là khôn ngoan. Em thì em cũng

chẳng dại gì mà đi đá bóng, nếu nền thể thao nước

nhà không yêu cầu, và bằng lòng với việc đi chợ nấu

ăn, dẫu trong lòng có đôi khi ấm ức nghĩ rằng sao

đàn bà lại gặp lắm chuyện bất công thế không biết.

77

Bóng đá chỉ là một chuyện thôi, trong vô vàn chuyện

khác trên đời.

Năm cũ

Năm mới sắp đến, thế nghĩa là năm cũ sắp hết,

chúng ta bao nhiêu tuổi câu nói này được lặp lại

bấy nhiêu lần. Thế cũng có nghĩa là chẳng có gì mới

cả, cũng chẳng có gì cũ cả, những đứa bé lớn thêm,

những người già già đi... Nói như vậy có vẻ như

chẳng tha thiết gì đến thời gian nữa, ai cũng nói

thế mỗi lần hết năm. Đôi khi em cứ tưởng sự tỏ ra

chẳng tha thiết gì nữa này là thành thật với mình,

hoá ra luôn luôn không phải thế.

Một năm trời có thể làm người ta thay đổi nhiều

lắm. Ở cạnh nhau thường chẳng thể nào biết đâu.

Phải gặp những người đã cách xa lâu lâu mới ý thức

78

được rằng mình thay đổi thế nào. Tuần trước, cô bạn

thân hồi nhỏ của em hiện đang sống ở nước ngoài về

thăm nhà nhân dịp cuối năm. Mấy năm trời mới gặp,

chẳng lẽ nói với nhau những câu ai cũng đều đã

biết, ví dụ như sao dạo này mày già thế, sao dạo

này mày béo thế,... nên chúng em chỉ nhìn nhau

cười. Ngồi ăn với nhau tự nhiên nói về chuyện

cholesteron cao là rất có hại, rồi làm như tiện tay

nhổ vài sợi bạc trong tóc nhau, mặt tỉnh queo như

tóc bạc là chuyện bình thường, mà bình thường thật

chứ sao (nhưng có cái tóc bạc nào thì đừng bảo lòng

không nhói đau một cái nhé)... Tóm lại, đàn bà cứ

chuẩn bị hết năm cũ, sang năm mới, là thấy mình

chống chếnh, ở nhà cũng thế, xa nhà cũng thế. Mỗi

năm mỗi tuổi... các cụ nói có sai câu nào đâu. Đã

79

thế báo, đài, tivi lại cứ ra rả, rằng chỉ ba hôm

nữa, chỉ hai hôm nữa, chỉ một hôm nữa, là sang năm

2004... Mới hôm nào chào đón thiên niên kỷ mới, bây

giờ thiên niên kỷ mới đã vào năm thứ tư, thời gian

càng nhanh, càng chống chếnh nhiều, thật đấy!

Trời có lẽ cũng công bằng, nên chẳng bao giờ để

đàn bà rỗi việc vào dịp cuối năm, cho đàn bà bớt có

cơ hội ngồi mà ngậm ngùi vì tuổi xuân qua mau quá.

Bây giờ em đã hiểu tại sao người ta cứ phải làm

bánh, làm mứt, vẽ ra bao nhiêu thứ ăn thứ uống,

thăm hỏi liên miên vào dịp Tết như thế. Ngoài những

sự tốt đẹp đúng đạo lý một cách đương nhiên, còn

là để đàn bà cứ phải luôn chân luôn tay chứ còn gì

nữa. Trước kia thì làm lấy, bây giờ ít phải làm hơn

thì đi mua, đi mua cũng mất thời gian tương tự.

80

Năm mới chẳng thay đổi được gì những tập quán của

năm cũ cả. Sau Tết tây lại đến Tết ta, bận còn gấp

đôi, chị em nào tuyên bố rằng mình quyết giải phóng

bản thân, tranh đấu vì nữ quyền, đòi tự do bình

đẳng nam nữ, cũng khó thoát khỏi chợ búa cơm nước

(mà có thoát thì lại nhiều thì giờ để buồn thôi,

hay gì), nên cuối cùng vẫn cứ lao vào công việc gia

đình. Anh không tin cứ thử ra siêu thị hay ra chợ

mà xem, đông ghê lắm, toàn chị em sợ năm cũ hết,

năm mới đến mà chen lấn nhau ngoài đấy. Em cũng

thế, em cũng đi chợ đây!

Báu thật đấy!

Chị H., chị đồng nát mà em vẫn nhờ lau nhà cho

mình hàng tuần đã về quê ăn Tết từ ngày 25. Gọi là

về ăn Tết, thực ra là về làm vô vàn công việc vì

81

tết cho gia đình, sau vô vàn công việc đã làm ở

thành phố. Những người đàn bà cùng xóm, cùng thôn,

cùng xã với chị ấy cũng thế. Họ lên Hà Nội, thuê

chung một nhà trọ rẻ mạt 2 nghìn đồng một ngày, mua

bán ve chai, lau nhà giặt giũ thuê, không nề hà

bất cứ việc gì, nhặt nhạnh từng đồng tiền lẻ cũng

như nhịn ăn nhịn uống, làm sao có được một chút

tiền mang về cho con đi học, cho chồng đỡ cày cuốc

vất vả, và phụng dưỡng bố mẹ già. Mà có phải họ

được ở yên trên thành phố mà kiếm tiền đâu. Cấy

cũng về, gặt cũng về, hạn hán lũ lụt đều về, ngày

giỗ ngày cưới trong họ trong làng không bỏ qua được

ngày nào, thoắt về, thoắt lên. Về lâu sợ mất việc,

lên lâu lại nóng ruột chạy về. Em không biết với

những người đàn bà ấy, chồng họ có bảo là “báu lắm

82

đấy” hay không. Nhưng cứ hình dung gia đình họ

không có họ, liệu sẽ tồn tại thế nào.

Đàn bà thành phố, đàn bà công chức tất nhiên sướng

hơn nhiều lần so với những người như chị H., không

so sánh được. Nhưng trời đã sinh ra là đàn bà, ở

đâu cũng thế thôi, không khổ chuyện này thì ắt phải

khổ chuyện kia. Được nhàn thân chắc gì đã nhàn

tâm, và ngược lại. Thế nên hôm nọ, em thấy một bác

nhắc nhở vợ bác ấy rằng đừng tưởng là báu lắm, em

ngạc nhiên quá thể. Đàn bà mấy ai tưởng mình báu

lắm đâu. Mẫu hệ chuyển qua phụ quyền từ rất lâu rồi

mà. Em nghe đàn bà nói chuyện với nhau, sau khi

than trách đủ thứ về các ông chồng, hoặc hơi rượu

chè, hoặc hơi giăng gió, hoặc hơi cờ bạc... bao giờ

cũng thêm một câu rằng: may quá, không lấy phải

83

chồng nghiện hút, hoặc may quá chồng không ốm đau

bệnh tật. Tiêu chí làm đàn ông tốt, làm chồng tốt

dễ hơn nhiều lần so với làm vợ tốt. Thế thì đàn ông

mới báu chứ đàn bà báu gì! Nhắc lại thời chiến

tranh, đàn bà khổ đến mức nào chắc em chẳng cần kể

lại, chiến tranh không mang gương mặt đàn bà mà.

Hoà bình có mang gương mặt đàn ông không? Thành phố

lúc sáng sớm hầu như chỉ toàn đàn bà, những gương

mặt đàn bà lam lũ, tần tảo, tất bật, bán rau bán

hoa, đi chợ sớm... Trong khi đó các ông chồng có

thể chưa ngủ dậy, có thể đang ngồi bên bát phở bốc

khói hoặc tách cà phê nóng... Chúng em tất nhiên

chẳng báu gì, nhưng đến vài lời khen, chủ yếu là

khen không thật lòng, cũng có người tiếc thì lạ

thật. Nếu chẳng báu thì những ngày như ngày Tết,

84

tất cả đàn bà chúng em đều đi chơi không vào bếp,

không biết các ông chồng sẽ nghĩ gì. Nếu đàn ông

làm tất cả mọi việc, dọn dẹp, mua sắm, nấu

nướng,... chúng em sẽ chẳng tiếc gì mà không bảo

các ông ấy báu thật đấy. Cứ thử làm xem!

Ngày của chúng em

85

Hướng dẫn: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát