Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
Phần 2 - 90 Cách Giúp Bạn Trẻ Tìm Việc

PHẦN III. KỸ NĂNG PHỎNG VẤN

Sau khi đánh giá sơ bộ người xin việc dựa vào các

loại hồ sơ giấy tờ của họ như thư tiến cử, thư tự

tiến cử, lý lịch cá nhân, nhà tuyển dụng sẽ phát

thông báo phỏng vấn cho người mình ưng ý.

Có thể nói, phỏng vấn là bước quan trọng nhất khi

đi xin việc. Vì một bản lý lịch có sức thu hút có

thể làm bạn chiếm ưu thế, nhưng muốn đạt được một

công việc như ý, thì còn phải trải qua một thậm chí

nhiều lần phỏng vấn. Cuộc phỏng vấn có thành công

hay không, sẽ quyết định đến sự thành bại khi xin

việc của bạn. Người xin việc nhờ vào việc phỏng vấn

để thể hiện đầy đủ ưu điểm và sở trường của mình,

tiếp thị mình thành công với nhà tuyển dụng, chinh

phục nhà tuyển dụng, và có được việc làm.

1

Muốn phỏng vấn thành công, cũng không phải là

chuyện dễ, nó là một cuộc so tài đối mặt, là sự nắm

bắt tương lai, nếu bạn muốn mình trở thành một

người phỏng vấn thành công, thì phải nắm bắt được

một số kỹ năng trong quá trình phỏng vấn.

CHUẨN BỊ ĐẦY ĐỦ, THẬN TRỌNG KHI SƠ KHIẾN

“Không có trận chiến nào mà không phải chuẩn bị”,

“Khởi đầu tốt là đã thành công một nửa”. Câu danh

ngôn này đã cho chúng ta biết một đạo lý bình

thường nhưng sâu sắc, thường thì làm việc gì cũng

phải chuẩn bị kỹ, đánh trận đầu tiên tốt, thì sẽ để

lại ấn tượng tốt cho người khác.

Dẫn chứng:

Hạ Dũng Khai, người Giang Tây Cát An, 26 tuổi,

sinh ra trong một gia đình nghèo, là sinh viên

2

Trung Quốc đầu tiên đăng báo tìm việc. Anh từng một

thân một mình đến Hải Nam, năm 18 về quê thành lập

công ty trách nhiệm hữu hạn kỹ thuật sinh vật Thái

Khang, mỗi năm thu nhập khoảng 800.000 nhân dân

tệ. Khi có người hỏi về bí quyết thành công, anh

trả lời: “Chuẩn bị kỹ, thì không phải sợ bỏ công vô

ích”.

Lời bình:

Ấn tượng đầu tiên cũng còn gọi là “hiệu ứng đầu

tiên”, nó dùng để chỉ ấn tượng để lại cho đối

phương trong lần gặp gỡ đầu tiên, nó luôn có tác

dụng khá lớn đến tâm lý của người tuyển dụng. Trong

cuộc phỏng vấn, có không ít người tuyển dụng giàu

kinh nghiệm, luôn có tư duy trực giác, thường có

thể cơ bản đánh giá về người phỏng vấn trong vài

3

phút lúc đầu, cho nên người xin việc nên coi trọng

cuộc sơ khiến này. Điều này đã được chứng minh,

người được dự tuyển đa số là những người đã chuẩn

bị đầy đủ trước khi phỏng vấn, còn những sinh viên

không thành công trong lần phỏng vấn đầu không phải

là hồ sơ không đầy đủ, mà là do việc chuẩn bị tâm

lý chưa tốt.

Quá trình phỏng vấn rất phức tạp, có rất nhiều nội

dung, bước thứ nhất là chúng ta phải bắt tay chuẩn

bị cho lần đầu phỏng vấn. Lần đầu phỏng vấn, ngoài

việc phải tìm hiểu các chủ quản và người tuyển

dụng đã nói ở trên, chuẩn bị tốt nội dung và tâm lý

trước khi phỏng vấn, chú ý rèn luyện khả năng biểu

đạt ngôn ngữ, sắp xếp hồ sơ cần mang theo và phải

xem trọng việc chuẩn bị một số kỹ năng. Những kỹ

4

năng này có thể giúp bạn tăng thêm lòng tự tin cho

mình.

Trước tiên, cần xây dựng tốt hình tượng của mình,

một người gọn gàng sạch sẽ, đầy sức sống, lễ phép,

thành thực, nhanh nhạy sẽ luôn khiến người khác yêu

mến, dễ được người ta thu nhận. Xây dựng một hình

tượng tốt, tức là phải phù hợp với cá tính. Lại

phải phù hợp đặc điểm của chức danh tuyển dụng, nếu

nhà tuyển dụng vừa nhìn đã biết ngay đây là người

mà họ cần! Thì có nghĩa là việc xây dựng hình tượng

của bạn đã thành công. Việc xây dựng hình tượng

của mình là rất quan trọng. Đương nhiên là không

được vênh mặt làm cao, nhưng thể hiện khí chất và

tài năng của mình một cách thông minh, tự nhiên,

khéo léo, để nhà tuyển dụng thật sự hiểu về bạn,

5

đây là kỹ năng phỏng vấn quan trọng đầu tiên.

Thứ hai, phải làm trong sạch suy nghĩ, tâm trạng

ổn định. Thường thì, những sinh viên lần đầu tham

gia phỏng vấn, trước khi phỏng vấn luôn có tâm

trạng lo lắng, nội dung cần chuẩn bị thì khá nhiều,

mà thời gian thì lại ngắn, điều này dễ dẫn đến mất

cân bằng tâm lý ở sinh viên phỏng vấn, không biết

phải làm thế nào, điều này hết sức bất lợi cho cuộc

phỏng vấn. Vì thế, người xin việc cần có tinh thần

ổn định và tâm lý tốt, giữ yên tĩnh, không suy

nghĩ linh tinh, sắp xếp và

hệ thống lại những nội dung phức tạp. Người xin

việc cần làm rõ 3 vấn đề: trước đây bạn làm như thế

nào và hiện nay bạn suy nghĩ ra sao? Có thể

làm được điều gì? bạn muốn làm gì sau này? Chuẩn

6

bị những vấn đề chính, tính toán kỹ càng, định liệu

trước, đừng bình chân như vại. Khi phỏng vấn lần

đầu, nhất định cần phải tự tin và bình tĩnh, đây là

tâm lý cần thiết nhất. Sinh viên mới ra trường

luôn luôn xốc nổi, mà đây lại là điểm mà các nhà

tuyển dụng kiêng kị, giữ tự tin và bình tĩnh khi

xin việc là điều rất quan trọng đối với các sinh

viên.

Thứ ba, định ra đối sách tương ứng. Trong cuộc

phỏng vấn có thể sẽ xuất hiện những sự việc và vấn

đề không thể lường trước được, vì thế trước khi

phỏng vấn nên thỉnh giáo một số người quen có kinh

nghiệm phỏng vấn, về một số nội dung và kỹ năng

phỏng vấn, tốt nhất là tự mình đến hội chợ việc làm

để biết được không khí và trình tự tuyển dụng, và

7

có ý thức tham gia phỏng vấn, thử đi vào thực tiễn,

để biết được sự tự tin và khả năng ứng đối của

mình với nhà tuyển dụng ra sao, thu thập các vấn đề

có thể đề cập đến và diễn thử, từ đó chuẩn bị tốt

các mặt về hình tượng, tâm lý, tư tưởng, kinh

nghiệm cho buổi phỏng vấn, để có được một khởi đầu

tốt đẹp.

Tóm lại, phải chuẩn bị trước khi phỏng vấn, chuẩn

bị là sự chuẩn bị có kỹ năng, đồng thời phải thận

trọng, thì mới có thể “thắng được trận đầu”.

CHỲ Ý LẮNG NGHE, ỨNG BIẾN LINH HOẠT

Phỏng vấn thực chất là sự giao lưu thông tin giữa

nhà tuyển dụng và người xin việc, từ đó có được sự

đánh giá toàn diện, về hình thức thì thể hiện đầy

đủ hai khâu “nghe” và “nói”. Thường chỉ cần làm tốt

8

hai khâu này, thì coi như buổi phỏng vấn thành

công.

Dẫn chứng:

Trong một lần phỏng vấn thư ký, người phỏng vấn

tên Smith hỏi: “Bạn cho rằng người thư ký làm thế

nào để xử lí tốt mối quan hệ với cấp trên?” Mai

Liên, một sinh viên tốt nghiệp Cao học trả lời:

“Tôi rất thích khái niệm mới ‘thư ký cùng làm việc

với cấp trên’, chứ không phải khái niệm cũ ‘thư ký

làm việc cho cấp trên’, thư ký và cấp trên nên tôn

trọng nhau để nâng cao hiệu suất công việc vì lợi

ích chung của công ty. Thư ký cần hỗ trợ cấp trên

để giải quyết những công việc hàng ngày, xử lý các

loại giấy tờ tài liệu, cùng làm việc với các đồng

sự khác, nỗ lực hết sức để hoàn thành các công việc

9

mà cấp trên giao cho, làm một trợ thủ tốt”. Ông

Smith gật đầu một cách hài lòng.

Lời bình:

Trong ví dụ trên, ông Smith đã đưa ra một câu hỏi

khó cho Mai Liên. Vấn đề mà câu hỏi này đưa ra là

mối quan hệ giữa thư ký và cấp trên, Tiểu Lý dự

tuyển vào chức danh thư ký, nếu phỏng vấn thành

công, thì ông Smith có thể sẽ là cấp trên của cô.

Mai Liên đã có câu trả lời xuất sắc về mối quan hệ

này, cho thấy khả năng ứng biến khôn khéo của cô.

Điều đầu tiên của việc ứng biến khôn khéo là cần

chú ý lắng nghe. Người xin việc chú ý lắng nghe,

không chỉ thể hiện sự tôn trọng nhà tuyển dụng, mà

nếu bạn muốn trả lời câu hỏi nhà tuyển dụng thì cần

chú ý lắng nghe, chỉ cần bình tĩnh, bằng cách lắng

10

nghe một cách kiên nhẫn, chăm chú, cẩn thận, thì

mới có thể nắm được trọng tâm của câu hỏi, nếu

không, sẽ không hiểu câu hỏi, và trả lời sai.

Vậy làm thế nào để lắng nghe? Thứ nhất, ánh mắt

phải chăm chú, nhìn thẳng vào mắt nhà tuyển dụng,

đừng nhìn đông ngó tây; thứ hai, gương mặt lúc nào

cũng phải tươi cười, một nụ cười cởi mở có thể làm

cho bầu không khí sống động hẳn lên; thứ ba, có thể

gật đầu nhẹ để thể hiện sự đồng cảm với câu nói

của nhà tuyển dụng, và nói những câu ngắn gọn nhằm

khẳng định lời nói của đối phương, chẳng hạn như:

vâng, đúng, có thể, đúng vậy, không sai…; thứ tư,

thân người phải hơi nghiêng về phía trước, không

được đổi tư thế tay chân nhiều lần. Nếu như có thái

độ thờ ơ, ngây người ra, thì sẽ làm tổn thương đến

11

lòng tự tôn của nhà tuyển dụng.

Biết cách “nghe”, cũng biết cách “nói”. Vừa phải

kiên nhẫn lắng nghe ý kiến và quan điểm của nhà

tuyển dụng, và cũng phải ứng biến khôn khéo, tích

cực tranh thủ cơ hội để thể hiện bản thân. Trước

tiên, phải nói chuẩn. Để biết được có nghe rõ hay

không, cần ứng biến khôn khéo. Có thể lặp lại một

cách ngắn gọn nội dung của đối phương, nhắc lại từ,

câu, quan điểm chủ yếu của đối phương và cách hiểu

của mình, như “Có phải ông nói...”

v.v… Nhắc lại câu hỏi mà đối phương nhấn mạnh là

vô cùng cần thiết, nếu như câu hỏi mà đối phương

đưa ra rất phức tạp, bản thân mình chưa hiểu rõ,

thì đừng vội trả lời ngay, mà nên yêu cầu đối

phương nhắc lại tường tận, rõ ràng hơn, để mình

12

hiểu được trọng tâm của câu hỏi, như vậy sẽ tốt hơn

là không hiểu mà giả hiểu, và tốt hơn trăm lần

không hiểu mà trả lời. Thứ hai, thay đổi câu trả

lời. Khi trả lời câu hỏi, phải ngắn gọn, rõ ràng,

nắm ý chính, không được nói vòng vo. Còn khi trả

lời câu hỏi, thì phải thay đổi ngữ điệu tốc độ, âm

lượng, nếu như trả lời theo công thức, lúc nào cũng

chỉ nói “đúng”, “đúng”, “đúng” chẳng có thay đổi

gì, thì sẽ cho thấy bạn là người ngớ ngẩn, hoặc là

không hề chú ý lắng nghe, điều này dễ gây phản cảm

cho đối phương. Lời nói của bạn phải có cảm xúc,

chú ý đến tiết tấu, lúc trầm lúc bổng, để thúc đẩy

việc giao tiếp tư tưởng của hai bên. Thứ ba, chân

thành, thẳng thắn nói chuyện. Nói thật lòng mình,

nếu trong lúc nói chuyện mà bạn nói sai, thì không

13

được vụng về lừa mình lừa người, mà phải thành

thật, khiêm tốn nói với đối phương: “Xin lỗi, tôi

đã có hơi căng thẳng” hoặc “Xin lỗi, tôi nói sai

rồi, đúng là tôi đã quá căng

thẳng, xin thứ lỗi”. Sự thẳng thắn như vậy sẽ

khiến đối phương thông cảm cho bạn, thậm chí sẽ yên

tâm, khuyến khích bạn, và cảm thấy bạn thẳng thắn

và thành thật. Đồng thời, sự thành thật sẽ cho thấy

sự khôn khéo vượt qua khó khăn và khả năng che

giấu khuyết điểm rất tốt của bạn. Gặp phải sai lầm

tương tự, không nên lo lắng, mà nên ứng biến khôn

khéo, hoang mang rối loạn chỉ góp phần cắt đứt dòng

suy nghĩ của bạn.

Tóm lại, “nghe” là tiền đề của “nói”, học biết

“nghe” thì mới có thể “nói” tốt. Các bạn sinh viên

14

nếu có thể kết hợp “nghe” và “ nói” một cách hữu

hiệu trong cuộc phỏng vấn, thì có thể vượt qua được

cuộc phỏng vấn một cách thuận lợi.

BÌNH TĨNH, GIỮ VỮNG TỰ TIN

Sự cạnh tranh trong phỏng vấn là rất dữ dội, căng

thẳng, đầy tính thử thách, đối mặt với đối thủ cạnh

tranh mạnh, đối diện với ánh mắt nghiêm nghị của

nhà tuyển dụng, người xin việc không tránh khỏi cảm

giác áp lực và căng thẳng, đặc biệt là các sinh

viên thiếu kinh nghiệm phỏng vấn, dễ có sơ suất do

bị căng thẳng, làm cho mình mất đi một công việc

tốt. Người xin việc có tâm lý căng thẳng là chuyện

bình thường và cũng có thể hiểu được, nhưng nếu áp

lực quá lớn, giống như vác phải vật nặng, thậm chí

là tự ti, thì có thể làm cho mình không biết phải

15

làm thế nào và rồi bị thất bại, cho nên phải giữ

được bình tĩnh, giữ vững tự tin khi tham gia phỏng

vấn.

Dẫn chứng:

Một cuộc điều tra về tình hình phỏng vấn nhân tài

của các công ty năm vào 1 cho biết, tuy phần lớn

sinh viên tỏ rõ sự trưởng thành và tự tin trong

buổi phỏng vấn, nhưng có không ít sinh viên “run

rẩy sợ hãi”. Sinh viên Triệu Minh khi đi

phỏng vấn, sau khi vào phòng, không dám ngồi hoặc

chỉ ngồi ghế một chân, trả lời lắp ba lắp bắp,

không biết nói gì. Một vị chuyên gia phân

tích: tâm lý của sinh viên trong lúc phỏng vấn là

điều quan trọng quyết định việc dự tuyển của anh ta

có thành công hay không.

16

Lời bình:

Trong phỏng vấn tìm việc, thông thường cảm giác tự

ti của người xin việc đến từ 3 yếu tố: một là lo

mình không thể giành thắng lợi trước nhiều đối thủ

cạnh tranh; hai là lo mình không phù hợp với yêu

cầu tuyển dụng; ba là lo mình không trả lời được

câu hỏi hóc búa của nhà tuyển dụng. Đối với sinh

viên, thì còn phải thêm một điều nữa là: sợ mình

còn trẻ thiếu kinh nghiệm làm việc sẽ bị nhà tuyển

dụng từ chối ngay từ vòng ngoài. Với loại tự ti

này, thì phải điều chỉnh để có được tâm lý tích

cực. Chẳng hạn, nên chăm chút cách ăn mặc, tinh

thần thoải mái, có thể giành được một phần tự tin;

tìm ra một số nhược điểm, thiếu sót của đối thủ

cạnh tranh, thấy họ chẳng phải là siêu nhân, hay

17

người hoàn hảo gì cả, họ cũng giống như mình thậm

chí còn thua mình, như thế có thể giảm bớt cảm giác

sợ hãi, và bình tâm trở lại. Ngoài ra, để kiểm

soát tâm trạng và tình cảm của mình, một nhà tâm lý

học người Mỹ đưa ra 3 lời khuyên: “nói giọng thấp,

nói chậm, thẳng ngực”. Đừng quên giữ ngực

thẳng, chú ý hít sâu, mặt luôn nở nụ cười, như thế

có thể giúp mình có thêm tự tin, đây có thể nói là

cách điều tiết tâm lý tự ti.

Trong phỏng vấn, bạn cần có tâm lý tích cực, loại

bỏ tâm lý tiêu cực, phát huy đầy đủ sở trường và ưu

thế của bản thân, thể hiện tiềm lực của bạn, cố

gắng gây cảm tình cho nhà tuyển dụng, khiến nhà

tuyển dụng cảm thấy bạn “được”, “cừ”, và cần dùng

tiếng nói của mình để xây dựng hình tượng trước mặt

18

nhà tuyển dụng. Là một sinh viên đi xin việc, có

thể bạn sẽ gặp phải một số vấn đề chưa từng nghe

qua, gặp phải công việc mà năng lực mình không đáp

ứng nổi, bạn tuyệt đối không được nói những câu:

“Tôi không thể”, “Tôi không biết”, “Tôi không rõ

lắm”… Dù rằng gặp phải công việc mà bản thân chưa

tiếp xúc qua, cũng đừng hoang mang, mà cần giữ bình

tĩnh, ứng đối khôn khéo: “Tôi sẽ cố gắng!” “tôi có

khả năng tự học hỏi cao, biết cách học hỏi người

khác, tôi tin rằng qua rèn luyện sẽ nhanh chóng nắm

bắt được.” “Tôi nhất định sẽ làm tốt công việc mới

này”. Sự tự tin của bạn sẽ chiếm được sự tin tưởng

của nhà tuyển dụng; trái lại, sự lóng ngóng lúng

túng sẽ chỉ khiến nhà tuyển dụng do dự, điều này có

quan hệ trực tiếp đến kết quả phỏng vấn của bạn.

19

Đối với sinh viên ngày nay, giữ tự tin không phải

là yêu cầu gì quá đáng, trẻ tuổi và có kiến thức là

tài sản quý giá nhất của họ. Nhưng khi gặp phải

trường hợp phỏng vấn tương đối căng thẳng này, các

sinh viên trẻ tuổi khó tránh khỏi bị mất bình tĩnh.

Roman Roland từng nói: “người anh hùng thực sự

không phải không có lúc nhát

gan, chỉ là họ không để cho sự nhút nhát thắng

được mình” . Hy vọng những người bạn trẻ đều có thể

chiến thắng con cọp “nhút nhát”, làm một “anh hùng

đả hổ” trên con đường xin việc.

NÂNG CAO ƯU ĐIỂM TRỎNH KHUYẾT ĐIỂM, THỂ HIỆN

TIỀM NĂNG

Thời gian phỏng vấn tương đối ngắn, đối với những

người xin việc đặc biệt là các sinh viên, làm thế

20

nào để sử dụng đủ thời gian, sẽ làm cho người phỏng

vấn có sự đánh giá tích cực về bạn, ấn tượng sâu

mà đẹp là vô cùng quan trọng. Ngạn ngữ nói:không có

con người hoàn thiện. Ai cũng đều có ưu thế và

thiếu sót, làm thế nào thể hiện được ưu thế của bạn

trong thời gian ngắn, bù đắp thiếu sót, lấy ưu bù

khuyết, và thể hiện tiềm năng, là một nghệ thuật

đặc biệt.

Dẫn chứng:

Một công ty nhà nước nổi tiếng tuyển kế toán,

trong số rất nhiều thí sinh đúng chuyên ngành dự

tuyển, một nam sinh dáng người thấp nhỏ tài năng

xuất chúng, nguyên nhân là ngoài việc giỏi chuyên

ngành kế toán ra, anh ta còn có biết sử dụng máy

tính, phù hợp với yêu cầu cấp thiết của nhà tuyển

21

dụng, rất nhiều thí sinh trả lời được câu hỏi về

cách kết toán truyền thống, biết những yêu cầu

thông thường của công việc kế toán, nhưng có rất ít

người để ý đến kỹ thuật máy tính, còn người thanh

niên này này đã sớm trau dồi chuyên ngành máy tính

từ giữa học kỳ năm thứ 2. Anh cho rằng sau này các

ngành nghề đều cần dung đến máy tính, học trễ chi

bằng học sớm, người nào cũng đều biết sử dụng máy

tính, nếu biết sớm thì sẽ càng tốt hơn. Thế là anh

ta tranh thủ học ngoài giờ, đạt đến trình độ sinh

viên tốt nghiệp chuyên ngành máy tính, kết quả là

“rất xuất sắc” khi phỏng vấn, giành được công việc

lí tưởng một cách thuận lợi.

Lời bình:

Ví dụ trên cho chúng ta thấy là nên nâng cao sở

22

trường tránh sở đoản, khai thác tiềm lực bản thân.

Người thanh niên trong ví dụ trên đã khai thác tiềm

năng của mình, lại phát huy sở trường của mình một

cách hợp lý trong quá trình phỏng vấn, nên cuối

cùng mới giành được thành công. Thực ra, mỗi sinh

viên đều có thể dùng cách này để tìm được công việc

vừa ý. Cho nên, các sinh viên tốt nghiệp trước

tiên phải nghiêm khắc yêu cầu bản thân, phải phát

huy cho được tính năng động lớn nhất trong thời

gian còn đi học, khai thác tiềm lực bản thân, chuẩn

bị tốt để đi tìm việc sau này, đồng thời còn cần

chú ý nâng cao sở trường, tránh khuyết điểm, đây là

một trong những nhân tố thành công vô cùng quan

trọng.

Nâng cao sở trường, tránh sở đoản, đó không phải

23

là che giấu sai lầm, càng không phải là giả dối, mà

là sự thể hiện kỹ năng khôn khéo, nếu người có

tính cách hướng nội thì dễ để lại cho người khác ấn

tượng thâm trầm, thiếu tích cực, và thiếu cởi mở.

Vì thế khi đi phỏng vấn thì cách ăn mặc nên gọn

gàng tươm tất, cách nói chuyện sinh động, mạnh dạn,

nhiệt tình một chút, để bù đắp cho sự khiếm khuyết

trong tính cách; còn tính cách hướng ngoại luôn

tạo cho người khác ấn tượng nhiệt tình, hoạt bát,

tư duy nhạy bén, nhưng thiếu bình tĩnh, thiếu thực

tế, hấp tấp; vì thế khi phỏng vấn, có thể nói chậm

lại một chút, lời nói thành khẩn một chút, để tạo

ấn tượng tốt đẹp về sự uyên bác đa tài, kiến thức

sâu rộng.

Nâng cao sở trường, tránh sở đoản, điều quan trọng

24

là nâng cao sở trường gì, tránh sở đoản gì? Điều

này tùy thuộc vào tố chất cần cho cương vị công tác

người xin việc. Như đối với nhân viên biên tập, im

lặng chưa hẳn là nhược điểm, nhưng lại là khiếm

khuyết tệ hại đối với nhân viên kinh doanh. Và như

khả năng biểu đạt ngôn ngữ kém, thì chẳng là vấn đề

gì đối với những nhân viên bình thường, nhưng đối

với giáo viên thì không được như vậy. Vì vậy việc

tuyển dụng trên thực tế là bố trí hợp lý nguồn nhân

lực, dùng sở trường của mình, để sử dụng cho công

việc của mình. Vì thế, là một người xin việc, trước

tiên phải đánh giá bản thân, xem ưu thế và thiếu

sót của mình rốt cuộc là ở chỗ nào? Nếu ưu thế và

tiềm năng của bản thân phù hợp với sở trường cần

cho công việc, và phát huy một cách hợp lý, thì

25

công việc nhất định sẽ thành công hơn, và hoàn

thành được mong muốn của mình.

Thời gian phỏng vấn có hạn, người xin việc không

thể thể hiện hết sở trường của mình ra. Vì thế, cần

tranh thủ mọi thời cơ, kỹ năng để thể hiện tiềm

năng của mình. Bạn phải để cho người phỏng vấn thấy

bạn không chỉ có thể làm tốt công việc hiện nay,

mà bạn còn có khả năng làm

những công việc quan trọng hơn cho công ty, từ đó

làm tăng sự tin tưởng và sự trông đợi của nhà tuyển

dụng dành cho bạn, thành công của bạn cũng đã gần

ngay trước mắt rồi đó.

THỎI ĐỘ THÀNH KHẨN, KHI ẤM TỐN RỘNG RÓI

Phỏng vấn xin việc không chỉ là sự giao lưu trí

tuệ, mà cũng là sự giao lưu tình cảm, tâm lý, sự

26

giao lưu càng thuận lợi thì càng thúc đẩy sự giao

lưu trí tuệ. Thái độ thành thật, khiêm tốn không

chỉ là phẩm chất tốt của một con người, hơn nữa

cũng là một điều quan trọng trong phỏng vấn. Một

người tự cho là mình tài giỏi, giả dối vô hình

trung đã tạo nên ấn tượng không tốt, luôn luôn

khiến người ta từ chối anh ta ngay từ vòng đầu. Một

người với thái độ thành thật, đĩnh đạc đàng hoàng,

điều đầu tiên là tạo cho người ta ấn tượng thân

thiết, đáng tin cậy mà đây đúng là tố chất đáng quý

của người hiện đại.

Dẫn chứng:

Một nhà xuất bản tuyển biên tập viên, biểu hiện

cần để được tuyển dụng của thí sinh đó là: khi nhà

tuyển dụng cho các thí sinh ngồi xuống, anh ta

27

khiêm tốn nói tiếng “cám ơn”, sau đó mới ngồi xuống

ghế. Khi nhà tuyển dụng hỏi vì sao dự tuyển vào

công việc biên tập viên, thì anh ta nói về sự yêu

thích của mình đối với công việc viết lách và đã

từng nhiều lần phụ giúp giáo sư hướng dẫn chỉnh sửa

bản thảo, và cho thấy tính cách hướng nội của mình

khá thích hợp với công việc biên tập. Khi nhà

tuyển dụng cho mọi người sửa một trang bản thảo,

anh ta chỉnh sửa lại theo đúng yêu cầu và dấu hiệu

quy định một cách rất thành thạo, sau đó nói: “Nếu

như thời gian cho phép, vẫn còn một số câu từ cần

phải xem xét lại một chút”. Khi nhà tuyển dụng hỏi

anh ta làm thế nào có thể làm tốt công việc biên

tập, anh ta trả lời: “Làm một biên tập tốt trước

tiên phải có tinh thần cống hiến, tinh thần khai

28

phá và thái độ chăm chỉ. Cống hiến là phải chấp

nhận làm việc vì tác giả, cống hiến cho bạn đọc

những giá trị tinh thần; tinh thần khai phá là cần

có tư duy sáng tạo và ý thức, nhạy bén nắm bắt nhu

cầu độc giả; đồng thời cần chăm chỉ và có trách

nhiệm, thái độ làm việc cẩn thận. Tôi tin rằng tôi

có thể làm được, nhưng còn phải học tập nhiều ở các

đàn anh, xin các anh chỉ giáo và giúp đỡ thêm.”

Lời bình:

Thí sinh trong đoạn văn trên cuối cùng đã chiếm

được cảm tình của nhà tuyển dụng nhờ vào thái độ

thành khẩn, khiêm tốn và yêu nghề của mình. Có thể

thấy, thái độ thành khẩn, khiêm tốn là một điều

quan trọng trong các kỹ năng phỏng vấn của các sinh

viên.

29

Sinh viên của một số trường đại học nổi tiếng luôn

luôn là “hàng giật tay” của thị trường việc làm,

nhưng khi điều kiện của bạn nổi trội, không chê vào

đâu được, thì bạn không được quá tự cao, lúc nào

cũng thao thao bất tuyệt. Hãy nhớ rằng: nếu phát

huy ưu thế của mình quá tay, thì điều đó sẽ trở

thành khuyết điểm. Một người quá đề cao mình,

thường thì khó có thể hợp tác hòa hợp với người

khác, anh ta thường coi mình quá quan trọng, tự cho

mình quyền được phê bình người khác. ý thức về cái

tôi trong sự phát triển của cá nhân là một nhân tố

vô cùng quan trọng, là điều không thể thiếu của

một người quản lý, nhưng nếu ý thức về cái tôi quá

lớn, thì có thể sinh ra ảnh hưởng mang tính phá

hoại.

30

Không ai có thể giỏi mọi bề, nếu gặp phải vấn đề

không hiểu hay không biết trả lời trong lúc phỏng

vấn thì không nên ngẩn người ra, càng không thể vì

giữ thể hiện mà không hiểu giả hiểu, mà điều duy

nhất có thể làm là dùng thái độ thành khẩn, khiêm

tốn nói: “xin lỗi, vấn đề này tôi không trả lời

được, tôi có thể thỉnh giáo ông không?”. “Cám ơn

ông đã cho tôi biết nhiều điều mới lạ”. Những câu

trả lời này không những khiến nhà tuyển dụng không

xem thường bạn, ngược lại còn khiến họ cảm thấy bạn

thành thật thành khẩn, đĩnh đạc đàng hoàng. Không

biết thì nói không biết, như vậy có thể để lại ấn

tượng tốt về sự thành thật, thẳng thắn của mình.

Chân thành là một điều kiện quan trọng để giành

thắng lợi, có một câu chuyện về sự chân thật thế

31

này có thể cho chúng ta học tập. Một công ty nọ

tiến hành việc phỏng vấn sau cùng đối với người xin

việc, sinh viên A nhờ vào thành tích học tập ưu tú

của mình vượt qua ải dễ dàng, cuối cùng trở thành

một trong số những người may mắn. Trong buổi phỏng

vấn, không ngờ ông chủ bất ngờ nắm lấy tay anh ta,

vui mừng nói: “Không ngờ lại gặp anh ở đây. Lần đó

tôi cùng con gái đến hồ Trúc Bạch chèo thuyền, nó

không cẩn thận rơi xuống nước, anh liều mình nhảy

xuống cứu nó lên. Đang lúc bận cứu con gái, nên

quên hỏi tên anh! Anh là ân nhân cứu mạng của gia

đình tôi, chúng tôi sẽ ưu tiên cho anh ở vị trí

hàng đầu”. Nhưng anh sinh viên A sau khi nghe xong,

ngớ người ra lập tức phủ định: “thưa ông, ông lầm

rồi, tôi chưa từng cứu ai hết”. Ông chủ nghe xong

32

câu trả lời của người xin việc, bèn cười và nói:

“Anh bạn trẻ, anh nói rất đúng, là tôi đã lầm. Tôi

rất ngưỡng mộ sự thành thật của anh. Tôi quyết

định, không phải là ưu tiên, mà là anh đã qua được

vòng hai.”

Các vấn đề trong cuộc phỏng vấn thì rất đa dạng,

độc đáo khác người, không thể ngờ đến được. Quan

trọng là chúng ta phải có thái độ thành khẩn, ứng

xử khiêm tốn, căn cứ theo sự thật, thể hiện cái tôi

chân thật mà khôn khéo. Trong phỏng vấn, người nào

có trí tuệ và sâu sắc, thì người đó có thể vượt

trội hơn người khác.

NẮM LẤY THỜI CƠ, ĐẶT CÂU HỎI ĐÚNG LÚC

Thời gian phỏng vấn chỉ khoảng 20 phút, đương

nhiên tùy vào loại phỏng vấn, sự khác nhau về mức

33

độ hứng thú của nhà tuyển dụng dành cho người xin

việc cũng thay đổi theo. Đối với nhà tuyển dụng, do

nó là một cơ hội để người phỏng vấn giao lưu, tìm

hiểu người xin việc, mà thời gian thì có hạn, vì

thế, cần phải nhanh chóng nắm bắt và lợi dụng

khoảng thời gian ngắn ngủi này để tiếp thị bản

thân, và để người phỏng vấn hiểu mình. Làm thế nào

trong khoảng thời gian mười mấy phút ngắn ngủi thể

hiện tài năng của mình, vận dụng hết khoảng thời

gian này để hai bên từ chỗ không quen biết đến chỗ

hiểu được nhau, ngoài nội dung, phương thức nói

chuyện ra, thì việc tranh thủ thời gian cũng là một

kỹ năng hết sức quan trọng.

Dẫn chứng:

Một nhà tuyển dụng có kinh nghiệm tuyển dụng nhiều

34

năm nói với phóng viên Trần Quý rằng: “Phỏng vấn

đích thực là một cuộc chiến rất căng thẳng, người

tham gia phỏng vấn phải bình tĩnh ứng chiến, trong

khoảng thời gian 20 phút ngắn ngủi, cần phải thể

hiện tài năng của mình một cách toàn diện, và còn

phải đặt ra một số câu hỏi thông minh một cách đúng

lúc. Đây thực ra là vấn đề tranh thủ tốt thời

gian, điều này đúng là không dễ dàng gì cho những

sinh viên mới ra trường”.

Lời bình:

Về việc làm thế nào tranh thủ được thời gian phỏng

vấn, nói bao nhiêu câu, nói dài bao nhiêu, nghiên

cứu của một số học giả Mỹ cho rằng: Thông thường

“nghe” và “nói” trong phỏng vấn mỗi thứ chiếm một

nửa thời gian. Đương nhiên, sự phân phối tỉ lệ thời

35

gian phỏng vấn này liên quan trực tiếp đến hình

thức phỏng vấn. Nếu phỏng vấn áp dụng phương thức

phỏng vấn theo trình tự, thì thời gian của người

xin việc có thể đạt đến khoảng

75%. Vì phỏng vấn theo trình tự, nhà tuyển dụng

tiến hành đặt câu hỏi theo những câu hỏi đã chuẩn

bị sẵn, phần lớn thời gian do thí sinh ghi chép và

giải đáp cụ thể. Nhưng khi chúng ta trả lời, nhất

định phải tranh thủ thời gian, bất luận là nói về

vấn đề gì, mỗi lần bạn nói chuyện nên khống chế

trong khoảng thời gian là hai phút, trừ một số vấn

đề phức tạp ra, khi phỏng vấn cần ngắn gọn dễ hiểu,

lại phải thể hiện đúng ý chính, tránh dài dòng,

không đúng điểm cốt lõi. Dài dòng không đúng trọng

tâm, sẽ bị cho là không quý trọng thời gian, không

36

quan tâm đến hiệu suất, dễ gây phản cảm với người

khác. Với tình hình như vậy, hình tượng của bạn sẽ

bị mất điểm trong mắt của nhà tuyển dụng.

Trong phỏng vấn, người xin việc không chỉ phải

chăm chú lắng nghe, mà còn phải học cách đặt câu

hỏi đúng lúc. Nếu như về vấn đề mà bản thân chưa rõ

hoặc chưa nắm chắc, thì có thể hỏi ngay: “Tôi lí

giải như vậy, ông thấy thế nào?”. Làm như thế có

thể biết được mình có hiểu rõ vấn đề hay không. Khi

phỏng vấn sắp kết thúc, thông thường người phỏng

vấn thường chủ động đề xuất: “Bạn còn có câu hỏi gì

nữa không?”. Đây không phải là một câu hỏi khách

sáo, đa số người phỏng vấn đều mong muốn người xin

việc đặt câu hỏi, và nói lên cảm tưởng của mình,

đồng thời người phỏng vấn cũng muốn dựa vào việc

37

này để hiểu thêm về trình độ của người xin việc.

Khi gặp phải vấn đề như thế, chúng ta không nên

nói: “Tôi không có câu hỏi gì nữa”. Bạn phải nắm

bắt thời cơ, làm rõ những vấn đề mà mình chưa rõ,

các câu hỏi như: “Ông có thể giới thiệu một chút về

phạm vi công việc này không?”, “ông có thể cho

biết về kế hoạch phát triển công ty trong tương lai

hay không?” thể hiện sự coi trọng và quan tâm của

bạn đối với công việc mới. Trong phỏng vấn trước

mắt, có một số sinh viên khi đi phỏng vấn thường

quan tâm đến vấn đề lợi ích cá nhân, có người quan

tâm đến ngày phép là bao nhiêu “Xin cho hỏi có bao

nhiêu ngày phép bệnh và việc riêng? Mỗi năm có bao

nhiêu lần nghỉ phép?”. Có người quan tâm đến tiền

lương: “ Xin cho hỏi mức lương của chức vụ này là

38

bao nhiêu? Có cơ hội ra nước ngoài hay không?”.

Phần lớn sinh viên quan tâm đến sự phát triển của

bản thân: “Có phòng ở hay không, có thể cho tôi học

nghiên cứu sinh hay không?” Những vấn đề trên là

đại kị trong phỏng vấn, luôn luôn dễ gây phản cảm

đối với người phỏng vấn. Lúc này, cho dù bạn có

biểu hiện xuất sắc đến mấy, cũng chỉ có thể làm

tiêu tan nỗ lực trước đó, phí công vô ích. Cho nên,

trong khi đặt câu hỏi, đừng quá chú trọng vấn đề

lợi ích cá nhân, mà cần đặt trọng tâm vào công việc

cụ thể sau này, thể hiện tinh thần trách nhiệm và

năng lực của bạn.

Thời gian luôn công bằng, xem bạn nắm bắt nó thế

nào, người nào làm chủ được thời gian, thì người đó

đã tiến được một bước đến thành công.

39

ỨNG ĐỐI THẬN TRỌNG, ĐỐI ĐÓI VỚI NGƯỜI KHÁC BẰNG

SỰ CHÂN THÀNH

Có không ít sinh viên trong khi phỏng vấn, luôn

miệng nói “tôi”, tài năng của “tôi”, sở trường của

“tôi”, yêu cầu của “tôi”, hoài bão của “tôi”... Cái

gì của “tôi” cũng đều nói đến, mà chẳng nói gì đến

nhà tuyển dụng, không nói gì đến người phỏng vấn

ngồi trước mặt, đây chính là một kế sách thất bại.

Dẫn chứng:

Một hôm, sinh viên Trần Kiên đến một công ty phỏng

vấn, trong khi phỏng vấn anh ta nói với Tổng giám

đốc: “Nói thật là, tôi rất vinh dự nếu được làm

việc tại công ty các ông. Nghe nói là công ty các

ông khi mới thành lập không có gì cả, chỉ có một

văn phòng nhỏ và một nhân viên tốc ký, đúng

40

không?”. Trần Kiên biết rằng, một người công thành

danh toại, luôn luôn tự hào với lịch sử lập nghiệp

bấy lâu nay của mình. Quả nhiên, Tổng giám đốc bắt

đầu kể cho anh ta nghe lịch sử phấn đấu của mình.

Ông nói lúc bắt đầu ông chỉ có 450 đồng và một ý

tưởng mới, lúc đó ông gặp vô vàn khó khăn và những

lời mỉa mai châm chọc, ông đã dũng cảm đi lên,

không ngừng mở rộng, dùng một giờ thành hai giờ,

dùng một đồng thành hai đồng, cuối cùng dựa vào

nghị lực ngoan cường và sự thông minh trí tuệ, tạo

ra được một sự nghiệp hơn người. Trần Kiên vừa nghe

vừa cảm động, lễ phép, thấu hiểu lòng người, cuối

cùng giành được cảm tình tốt của Tổng giám đốc.

Cuối cùng, vị Tổng giám đốc hỏi ngắn gọn một số vấn

đề có liên quan đến Trần Kiên, gọi trưởng phòng

41

nhân sự đến và nói: “Tôi nghĩ đây chính là người mà

chúng ta cần tìm.”

Lời bình:

Một trong những kỹ năng phỏng vấn là cần xây dựng

ý thức của đối phương, tiến hành thay đổi cách

nghĩ, đối đãi với người khác bằng sự chân thành,

ứng đối thận trọng. Nhận biết được điều này là rất

quan trọng. Lúc nào cũng vậy, coi trọng người khác

thì luôn để lại hình tượng khiêm tốn lễ độ trong

mắt người khác, hơn nữa còn làm cho nhà tuyển dụng

vui vẻ, bầu không khí phỏng vấn sẽ thoải mái theo.

Lúc này, bạn đừng phớt lờ bỏ ngoài tai, vẫn phải

ứng đối thận trọng mỗi vấn đề, để giành được thắng

lợi sau cùng. Trong phỏng vấn cần làm được: “ứng

đối thận trọng, đối đãi đối phương bằng sự chân

42

thành”, cần tuân theo 3 nguyên tắc sau đây: thứ

nhất, có hỏi có đáp, hỏi trước đáp sau, đừng vội tự

giới thiệu khi người khác chưa hỏi, điều này dễ

khiến người ta có ấn tượng mình ba hoa khoác lác.

Thứ hai, cần nói chuyện một cách khách quan, đừng

ca ngợi mình, nếu như có thể nói “trong

4 năm đại học, tôi 4 lần giành được giải ba sinh

viên giỏi cấp trường, một lần là đạt giải ba sinh

viên giỏi cấp tỉnh” chứ không nên nói “trong 4 năm

đại học, lúc nào tôi cũng giỏi hơn người khác,

trong

4 năm liền được đánh giá là sinh viên giỏi xếp

hạng thứ ba, và còn có một lần vinh dự đạt được

giải ba học sinh giỏi, điều này là độc nhất vô nhị

trong trường tôi”. Cách giới thiệu theo kiểu tự

43

đánh giá mình này không hiệu quả bằng cách giới

thiệu theo kiểu kể lại, kết quả ngược lại với mong

muốn. Khi chúng ta tuyên truyền ưu điểm bản thân,

không được khoe khoang khoác lác, mà cần xây dựng ý

thức cho đối phương, để đối phương đồng cảm. Khi

trả lời câu hỏi, cần ngắn gọn rõ ràng, nên biết

dừng đúng lúc, không được nói nhiều, chẳng đâu vào

đâu. Thứ ba, cần chú ý lắng nghe đối phương nói

chuyện. Trong phỏng vấn cần nghe nhiều nói ít, hoặc

là vừa nghe vừa nói, ứng đối thận trọng không phải

là điều xấu đối với người xin việc. Trần Kiến nhờ

làm được điều này, nên đã giành được thành công.

Có thể nói, thế hệ sinh viên mới đúng là thế hệ ưu

tú. Nhưng chính vì điều này, ý thức cái tôi của họ

luôn luôn quá cao. Đây là điều khiến họ lúc nào

44

cũng đặt chữ “tôi” lên hàng đầu khi làm bất cứ việc

gì. Mà trong phỏng vấn xin việc, cái “tôi” không

nên được sử dụng quá nhiều, bạn cần “có lòng” chú ý

đến đối phương, ứng đối thận trọng, thì mới giành

được cảm tình của đối phương.

DỰA VàO LỚ TƯỞNG, XÂY ĐẮP SỰ HOÀN MỸ

Do nhà tuyển dụng không giống nhau, cương vị dự

tuyển cũng không giống nhau, vì thế mà về khách

quan và chủ quan sẽ có yêu cầu và tiêu chuẩn khác

nhau cho người xin việc lí tưởng, nhưng làm một

người xin việc lí tưởng, còn có một số nhân tố

chung. Sinh viên hiểu rõ những nhân tố này, sẽ giúp

ích rất nhiều cho việc phỏng vấn xin việc của

mình.

Dẫn chứng:

45

Anh Vũ, phóng viên thực tập trong một tòa soạn báo

đã đến gặp nhiều người phỏng vấn của nhiều doanh

nghiệp lớn, khi hỏi về đặc điểm của người xin việc

lý tưởng trong mắt họ, mỗi một người đều có cách

nghĩ riêng, nhưng cũng có rất nhiều điểm tương

đồng: đầu óc linh hoạt, có năng lực, kiến thức

rộng.

Lời bình:

Muốn làm cho nhà tuyển dụng nào cũng đều gật đầu

vừa ý không phải là việc dễ dàng, nhưng điều có thể

làm được là cố gắng chuẩn bị những ưu điểm mà tất

cả các nhà tuyển dụng đều coi trọng, vì thế, chúng

ta cần hiểu rõ đặc điểm của người xin việc lí tưởng

đối với các nhà tuyển dụng:

1. Có sức sống tràn trề. Một người có sức sống

46

tràn trề luôn thể hiện sự nhiệt tình, lòng tin và

mạnh mẽ, làm người khác có được tinh thần tích cực

vươn lên. Một người có sức sống luôn luôn là người

có hiệu suất làm việc cao, một người đem sức sống

truyền cho tập thể.

2. Có kiến thức rộng. Bây giờ là thời đại kinh tế

tri thức, trình độ tri thức của người xin việc càng

ngày càng được nhà tuyển dụng coi trọng, không chỉ

phải có tri thức có liên quan, kỹ năng chuyên

ngành, mà còn cần đến kiến thức rộng về lĩnh vực

quản lý kinh tế, xã hội, văn hóa. Người có kiến

thức rộng dễ thích ứng với xã hội hơn, có tiềm năng

tốt đẹp. Điều này đòi hỏi các sinh viên phải học

tốt kiến thức chuyên ngành, đồng thời cố gắng mở

rộng kiến thức của bản thân, “chuyên một việc hơn

47

biết nhiều việc”.

3. Sức biểu đạt tốt. Một người xin việc lí tưởng

nên có một năng lực biểu đạt ngôn ngữ tốt, anh ta

không chỉ có thể biểu đạt tư tưởng, quan điểm, ý

kiến hoặc đề nghị của mình một cách trôi chảy, đồng

thời cách nói chuyện của anh ta phải có sức thuyết

phục. Ngôn ngữ có sức thuyết phục chính là một

phương tiện hữu hiệu cho sự thành công trong công

việc sau này.

4. Có tinh thần cầu tiến. Người yêu nghề và có

tinh thần cầu tiến, thường có mục tiêu phấn đấu

trong sự nghiệp, và chăm chỉ tận tụy trong công

việc, bền lòng theo đuổi, không an phận, nỗ lực

sáng tạo, dạng người này chính là nhân tài mà công

ty rất muốn có được.

48

5. Đầy lạc quan. Một người đầy lạc quan với cuộc

sống, với tương lai, sẽ có được một sức mạnh từ nội

tâm, khiến anh ta có thể không lùi bước trước khó

khăn, và không nhụt chí trước thất bại. Khi doanh

nghiệp đối mặt với khó khăn mà không suy sụp, mà nỗ

lực làm việc để có được cuộc sống mới và hy vọng.

Người đầy lạc quan, luôn là một người tích cực,

kiên nhẫn, tràn đầy sức sống, và dễ giành được

thành công.

6. Nghiêm khắc với chính mình. Trong công việc,

chúng ta thường xuyên gặp phải nhiều chuyện không

vui và những khó khăn, nhiệm vụ không lường trước

được, điều này đòi hỏi phải nghiêm khắc với chính

mình. Người nghiêm khắc với chính mình, khi gặp

phải khó khăn, thì mới có thể giữ kỷ luật và đầu óc

49

tỉnh táo, họ biết mình nên làm gì, không nên làm

gì, đây là một người có cá tính tốt.

7. Có mối quan hệ giao tiếp và năng lực hợp tác

tốt. Sự thành công của công việc hiện tại ngày càng

đòi hỏi sự hợp tác lẫn nhau giữa đơn vị với đơn

vị, giữa đồng nghiệp với đồng nghiệp. Người có năng

lực hợp tác tốt có thể hỗ trợ điều hòa tốt các mối

quan hệ, hợp sức cùng nhau làm việc; nếu không,

lúc nào cũng có thể xảy ra mâu thuẫn, xung đột và

đụng độ, gây mất đoàn kết nội bộ, ảnh hưởng đến

hiệu suất và chất lượng công việc.

Là một nhà tuyển dụng, người xin việc lí tưởng

luôn là người có cống hiến thực sự cho công ty, đem

lại lợi ích cho doanh nghiệp. Cho nên có sức khỏe,

thông minh, năng nổ, chịu khó luôn là điều mà họ

50

coi trọng.

Người lí tưởng được chọn còn phải là người giỏi

giao tiếp, dễ hợp tác, vừa có thể có quan hệ tốt

với cấp trên, lại dễ hợp tác với cấp dưới; có tâm

lý ổn định; can đảm làm những việc mà mình cho là

đúng, lạc quan với tương lai, không ngại thử thách;

có sự rèn luyện và có hình tượng tốt, là một người

có khả năng giải quyết vấn đề phiền phức và vấn đề

khó khăn.

Những người này đều là những người có điểm chung

mà nhà tuyển dụng muốn tìm. Tất nhiên là muốn làm

được như thế, không phải là chuyện dễ, nhưng nếu cố

gắng làm, thì có thể hướng mình đến sự hoàn mỹ.

TỠM KIẾM SỰ HỨNG THỲ, THAY ĐỔI ĐẦU ĐỀ

Khi giới thiệu về bản thân, một cảm nhận chung của

51

sinh viên là phải thể hiện mình, cố gắng thể hiện

mặt sáng của bản thân trong khả năng lớn nhất. Đồng

thời, lại phải chú ý đến nhu cầu và cảm nhận của

đối phương, và dựa vào đó để kịp thời điều chỉnh

nội dung nói chuyện, để dễ thuyết phục đối phương,

và cuối cùng được đối phương thu nhận. Điều này đòi

hỏi bạn phải tìm ra được đề tài mà đối phương quan

tâm. Rất nhiều người thường vì tìm không ra đề tài

thích hợp, nên đã làm cho câu chuyện trở nên khó

khăn. Vậy thì làm thế nào mới có thể tìm ra được đề

tài thích hợp với nhu cầu của đối phương? ít ra

bạn phải hiểu sơ về nhà tuyển dụng. Đề tài có thể

do nhà tuyển dụng đưa ra, và cũng có thể tìm được

qua sở thích và thói quen trong cách sống của đối

phương. Nếu xử lý tốt vấn đề này, thì sẽ dễ chiếm

52

được cảm tình của đối phương, và tăng thêm sức thu

hút của bạn.

Dẫn chứng:

Ngọc An, sinh viên khoa báo chí có thành tích học

tập tốt, có năng lực làm việc. Biết được một tòa

soạn lớn trong nước cần người, cô đã bỏ ra một ngày

trời trong thư viện để tìm hiểu về tòa soạn này,

sau đó nộp lý lịch cá nhân và tác phẩm của mình cho

văn phòng tổng biên tập. Tổng biên tập xem xong

hỏi: “Tại sao cô muốn đến tòa soạn của chúng tôi?”

“Cô thấy tòa soạn của chúng tôi có những ưu điểm

nào, những khuyết điểm nào?” “Cô cho rằng tòa soạn

của chúng tôi cần phát triển như thế nào?”… nói

chuyện được một lúc, Tổng biên gật đầu hài lòng, và

cho cô biết một tuần sau thì sẽ có “kết quả”. Một

53

tuần sau đó, Ngọc An được nhận vào tòa soạn.

Lời bình:

Thành công của Ngọc An là ở chỗ cô đã chú ý nhu

cầu và cảm thụ của đối phương. Thiết thực trong quá

trình nói chuyện, phải quan sát tỉ mỉ ngữ khí của

đối phương khi đặt câu hỏi, cách thể hiện của đối

phương, tỉ mỉ lãnh hội ý đồ nói chuyện của đối

phương, sau đó căn cứ theo nhu cầu tâm lý “nhất ngữ

trung đích”.

Dẫn chứng 2:

Để tìm được việc làm, Edward Hariman đến thăm một

doanh nhân đương thời có tên Frankhous. Qua điều

tra, Hariman hiểu rằng đại thương gia này chỉ muốn

tập trung vào việc giành quyền lực và tiền bạc. Để

ngăn người khác làm phiền mình, ông ta đã thuê một

54

thư ký nghiêm khắc. Hariman không do dự tìm đến vị

thư ký, nói rằng mình có cách để mang lại thành

công cho sự nghiệp chính trị và kinh tế của

Frankhous. Vị thư ký này lập tức sắp xếp cho hai

người gặp mặt.

Frankhous ngồi sau chiếc bàn lớn có khắc hoa văn,

hỏi lớn: “có việc gì thế, anh bạn trẻ?”. Hariman

nói: “Thưa ông, tôi tin rằng tôi có thể giúp ông

kiếm tiền”. Frankhous mời anh ngồi vào một chiếc

ghế rộng lớn có tay vịn. Hariman đưa ra ý tưởng của

mình, và những điều kiện cần để thực hiện ý tưởng

này, những ý tưởng rất quan trọng cho sự thành công

trong chính trị và làm ăn của Frankhous. Và tất

nhiên là Frankhous thu dụng ngay Hariman.

Lời bình:

55

Phỏng vấn là quá trình kiểm tra tổng hợp năng lực,

tri thức, tố chất của mỗi một người. Cho nên trong

lúc phỏng vấn không được bỏ sót bất kỳ điều gì,

thậm chí một câu nói đơn giản, một cử chỉ nhỏ đều

phải được coi trọng và chú ý. Chỉ có tỉ mỉ, có năng

lực quan sát nhạy bén, thì sẽ không để sót các chi

tiết, và có thể tự tin ứng phó mọi tình huống.

Trong cuộc phỏng vấn, cần chú ý hai điểm sau:

Một là cần quan sát sự thay đổi của đối phương.

Hai bên khi tiếp xúc với nhau, bạn phải nắm bắt

được một cách nhạy bén sự thay đổi về thái độ, hứng

thú, nét mặt, giọng nói cao hay thấp, thanh điệu

lên xuống, nhanh chậm của đối phương. Hai là cần

phân tích chính xác và nắm được ý đồ của đối

phương. Chỉ có tỉ mỉ thì mới có thể biết được mấu

56

chốt vấn đề của nhà tuyển dụng là ở đâu, để bạn

chuẩn bị ứng đáp thích hợp. Cần phải nắm bắt một

cách tỉ mỉ mức độ hiểu biết về bạn của nhà tuyển

dụng, mức độ tin tưởng của nhà tuyển dụng dành cho

bạn, kỳ vọng và yêu cầu của nhà tuyển dụng dành cho

bạn, mức độ hài lòng của nhà tuyển dụng dành cho

bạn.

Nếu lúc nào cuộc nói chuyện cũng xoay quanh cách

nghĩ của đối phương, thay đổi theo tư duy và sự

hứng thú của người phỏng vấn, thì sẽ làm người

phỏng vấn cảm thấy bạn là người có khả năng phán

đoán nhạy bén và có khả năng phân tích, họ có thể

thấy được khả năng tư duy và cách tư duy của bạn từ

trong câu trả lời xuất sắc của bạn. Lúc này, dù

người phỏng vấn có khó tính cách mấy, cũng sẽ gật

57

đầu hài lòng, cuộc phỏng vấn của bạn cũng sẽ đạt

được hiệu quả tốt hơn cả mong đợi.

Có hàng trăm loại người, mỗi dạng đều có điểm tốt

riêng. Nhu cầu về nhân tài cũng thế. Nhà tuyển dụng

luôn nghĩ ra trăm nhiều cách để tuyển được những

người thích hợp với nhu cầu phát triển của công ty,

có thể cống hiến cho công ty. Cho nên, với tình

hình này, sinh viên trước khi nộp đơn dự tuyển, thì

phải nghiên cứu các “mục tiêu”một cách đầy đủ, có

sự tìm hiểu chung về tình hình cơ bản, sau đó mới

có thể “nói những điều mình biết”, quan trọng hơn

là có thể bắn trúng “bia”. Vì thế, muốn tự tiến cử

mình thì phải nhờ đến sự chỉ dẫn của đối phương,

thay đổi mọi việc theo mong muốn của đối phương.

ĐẶC ĐIỂM NỔI BẬT, THÀNH TỰU DO MÌNH

58

Thực tiễn xã hội cho thấy, sự vật đặc sắc có sức

thu hút nhất. Tương tự như vậy, trong lúc dự tuyển

cũng vậy. Ngạn ngữ nói: “Núi không phải nhờ cao, mà

là nhờ có tiên đến ở nên mới có tên; nước không

phải sâu, mà là do có rồng nên mới linh thiêng”,

cũng chính là nói rõ đạo lý này. Cho nên, có nét

đặc sắc, và phần không giống người khác luôn để lại

cho người khác ấn tượng sâu sắc. Do khi thể hiện

bản thân, cần tích cực làm nổi bật những điểm không

giống với người khác, trả lời câu hỏi cũng không

nên quá khuôn sáo, mà phải giàu ý tưởng mới, điều

này sẽ khiến người phỏng vấn chú ý đến bạn, có thể

“đến vui vẻ, về hài lòng”

Dẫn chứng:

Trong một cuộc phỏng vấn tuyển tiếp thị của một

59

doanh nghiệp, người phỏng vấn hỏi một sinh viên tốt

nghiệp chuyên ngành marketing của một trường đại

học uy tín: “Công việc tiếp thị rất mệt, bạn có

thích không?”. Anh ta trả lời rằng: “Nói thẳng ra

là làm tiếp thị khá mệt. Nhưng công việc này tương

đối thích hợp với tôi. Tôi là người hòa đồng, thích

giao tiếp, nếu tôi làm công việc này, thì có thể

phát huy sở trường của mình, hơn nữa cũng giúp tôi

rèn luyện cá tính. Cho nên, tôi sẽ chăm chỉ làm

công việc mà tôi đã chọn.

Lời bình:

Người thành công nhất từ trước đến nay sẽ không

thay đổi tính cách của anh ta cho dù ở vào bất kỳ

trường hợp nào. Họ luôn vẫn như thế, cho dù họ đang

trò chuyện thân mật, diễn thuyết hoặc tham gia một

60

lần phỏng vấn xin việc. Họ đều biểu đạt cái tôi

giàu cá tính của mình bằng toàn bộ thân thể và trái

tim.

Cho nên, xem xét cái tôi của mình một cách cẩn

thận, phải là chính mình, điều chỉnh trạng thái tốt

nhất của mình. Thể hiện sức thu hút nhân cách của

bạn, thể hiện điểm sáng trong phẩm chất ưu tú của

bạn.

Trước tiên, khi phỏng vấn bạn cần ghi nhớ: thể

hiện nét riêng của mình. Cần ý thức đến việc làm

thế nào để có thể thể hiện nét riêng của mình, đồng

thời thể hiện ra sao để có thể có hiệu quả tích

cực.

Thứ hai, cần chọn lựa phạm vi và điểm nổi bật.

Thường thì, phỏng vấn chủ yếu là để tìm hiểu năng

61

lực của bạn và các tố chất liên quan của cá nhân.

Yếu tố chọn lựa bao gồm: năng lực bình thường: khả

năng giao tiếp, năng lực ngôn ngữ, năng lực quan

sát, năng lực ghi chép, năng lực tư duy, năng lực

ghi nhớ, năng lực sử dụng vi tính, năng lực nghe

nhìn; năng lực đặc biệt: chủ yếu là chỉ năng lực và

kỹ năng chuyên ngành, đó là năng lực hội họa, năng

lực âm nhạc, năng lực toán học, kỹ thuật điện tử;

tính cách: nhất là làm nổi bật đặc trưng nhân cách

đầy sức thu hút của bạn; khí chất, thể hiện ra cho

mọi người thấy tính ổn định đặc sắc, tự nhiên nhất

của bạn, cùng với sự thông minh, sở thích, hứng

thú, thái độ, thế giới quan, giá trị quan, lí

tưởng, niềm tin.

Thứ ba, cần phải thành thật và nói sự thật. Khi

62

bạn đang thể hiện nét đặc sắc của mình, thì không

được giả dối, làm chuyện hoang đường, giả tạo,

không được mâu thuẫn. Thể hiện nét riêng, là việc

thể hiện cho mọi người thấy ưu điểm mà mình có vào

dịp thích hợp.

Ngoài ra, để trở thành chính mình, còn phải chủ

động phát triển bản thân.

Chủ động phát triển bản thân, cần có khuynh hướng

hiện đại. Trong xã hội hiện đại cạnh tranh dữ dội,

cần tự giác ý thức không có công thì không được

hưởng, thuận theo tự nhiên là sai lầm, không phát

triển thì khó có thể tồn tại tiếp tục, điều này có

nghĩa là có thể bị đào thải, nên không được cho

phép mình an phận.

Chủ động phát triển bản thân thì phải thể hiện

63

mình và thành tựu của mình. Trong xã hội hiện đại,

việc thực hiện giá trị bản thân phải lấy thành tựu

của mình làm cơ sở, vì thế phải khắc phục tâm lý

truyền thống như sự kìm nén bản thân, ca ngợi sự

bình thường, ý nghĩ phụ thuộc, nắm bắt cơ hội thể

hiện tài năng của mình, đạt được thành tựu cho bản

thân, đồng thời coi thành tựu là một trong những

nhu cầu của đời người.

Chủ động phát triển bản thân thì phải có sự tự

tin. Tự tin là chiếc cầu hướng đến người tài giỏi.

Vì thế, một là phải hiểu rõ mình, hiểu rõ ưu

khuyết điểm của mình, tự đánh giá mình một cách

sáng suốt. Hai là phải tự nỗ lực, xây dựng lòng tin

“Anh mạnh, tôi mạnh hơn anh”, biết cách thể hiện

sở trường của mình, công kích khuyết điểm của người

64

khác, tiếp thu sở trường của người khác, bù khuyết

điểm của bản thân, hiểu rõ chân lí của việc giành

thắng lợi.

Chủ động phát triển bản thân, phải có tinh thần

cầu tiến. Sự sáng suốt của người hiện đại là ở chỗ

không chờ đợi sự ban ơn, không an phận. Vì thế, cần

có tinh thần đối đầu và ý thức sáng tạo. Chỉ có

như thế, mới có thể liều lĩnh khi cơ hội đến và

đương đầu với đối thủ trong việc phát triển bản

thân.

Các bạn sinh viên thân mến, đừng xem nhẹ cá tính

của mình, vì trong trời đất chỉ có mình bạn, biết

được điều này, thì bạn đã thắng được mình.

NÓI SỰ THẬT, THỂ HIỆN MÌNH MỘT CÁCH ĐẦY ĐỦ

Để cho nhà tuyển dụng biết “sự ưu tú của bạn”, từ

65

đó phỏng vấn được thành công, bạn phải dùng ví dụ

cụ thể để nói rõ và giới thiệu mình. Vì lời lẽ đẹp

đẽ sẽ chỉ khiến người khác vui vẻ được một lúc, chỉ

có sự thật cụ thể mới có thể thuyết phục được

người khác. Cụ thể bao gồm các thông tin như: giới

thiệu năng lực, kỹ năng, tố chất, giới thiệu hứng

thú, sở thích, lí tưởng, niềm tin, giá trị quan của

bạn cùng với tính cách, khí chất, năng lực đối

nhân xử thế, năng lực giải quyết vấn đề, thậm chí

là thái độ xử thế. Khi thực hiện, bạn có thể giới

thiệu bằng các “ví dụ”, “sự việc” thực tế cụ thể

từng trải qua, cùng với “người khác miêu tả về bạn”

v.v…để làm cho mình trở thành người “có năng lực”,

“có sức thu hút”, “hăng hái”, “đầy sức sống”, “hài

hước, thẳng thắn”- một nhà tuyển dụng rất dễ ghi

66

nhớ người có ấn tượng sâu sắc trong số những người

đang chờ tuyển. Thế nhưng, trong khi vận dụng

phương pháp này, cần chú ý đừng ba hoa khoác lác,

thậm chí là nói dối để làm nổi bật mình, đến nỗi

làm người khác khó chịu. Cho nên, phải vận dụng ví

dụ cụ thể một cách khôn khéo, tức là ứng phó cụ thể

với vấn đề cụ thể. Cần đưa thông tin nhất định cho

đối phương, nếu bạn nói rõ “Tôi không thích những

người giả dối, tôi thuộc loại người có lòng tin,

tôi là một người làm việc có trách nhiệm” để bổ

sung cho sự thuyết minh trước đó khi đưa ra ví dụ,

có thể liên kết với sự thể hiện của bản thân, điều

chỉnh cử chỉ lời nói, động tác vẻ mặt, gây ấn tượng

tốt đẹp cho người khác về sự thành thật, thẳng

thắn, và tự tin.

67

Dẫn chứng:

Khi xin việc, người phỏng vấn thường sẽ hỏi một số

vấn đề như thế này: “Người nào từng có ảnh hưởng

lớn nhất đến bạn?”, “Thành tựu lớn nhất của bạn là

gì?”, “Bạn có thể đưa ra một số ví dụ để chứng minh

không?”v.v… Lúc này, bạn nên kể một số câu chuyện

nhỏ về sự thành công của bản thân, thì sẽ có hiệu

quả ngay. Khi Ngô Đông, sinh viên tốt nghiệp trường

đại học Khoa học và Tự nhiên đi phỏng vấn, nhà

tuyển dụng hỏi anh ta: “Anh có được huấn luyện gì

không?”. Ngô Đông không nói không có như đa số

người dự tuyển khác, mà kể về lần huấn luyện của

mình để tham gia cuộc thi toán học khi đang học cấp

3, vì sơ ý mà để mất chức quán quân, sau đó anh ta

còn nói thêm: “Chính nhờ lần huấn luyện này nhắc

68

nhở tôi phải chăm chỉ học tập, làm việc , không

được lơ là.” Người phỏng vấn gật gù tỏ ý khen ngợi.

Lời bình:

Tục ngữ nói: “Sự thật tốt hơn sự hùng biện”. Khi

phỏng vấn, nói sự thật luôn đạt được hiệu quả rất

tốt. Một mặt về phía nhà tuyển dụng, hiểu càng

nhiều về “lịch sử” của sinh viên là một điều nguyên

tắc trước khi quyết định tuyển chọn, họ luôn muốn

biết được nhiều thứ từ chính miệng của sinh viên

nói ra, nhưng có sinh viên nói thao thao bất tuyệt

với họ, họ không biết là thực hay là giả, bán tín

bán nghi. áp dụng cách để sinh viên “kể chuyện”, có

thể giúp chứng thực lời kể có thực hay không, có

phải lời nói có “bằng chứng”, như thế, sẽ dễ quyết

69

định chọn ra người lí tưởng hơn. Mặt khác, đối với

sinh viên, “sự thật” đại diện cho sự “huy hoàng” và

thành tích, tư duy, năng lực tổ chức quản lý trước

đây của anh ta, những điều này đều có thể trở

thành ưu thế cạnh tranh cho anh ta, làm vốn liếng

khi anh ta tìm việc. Bằng cách nói “sự thật” có thể

khiến sinh viên giới thiệu và tiếp thị bản thân

một cách toàn diện, dùng sự thật đại diện và chiếu

rọi mặt sáng của anh ta, thể hiện một cách kịp thời

và nhanh chóng với nhà tuyển dụng, dùng “sự thật”

để thu phục lòng người. Tất nhiên là, “câu chuyện”

của những người khác nhau cũng khác nhau, nhờ vậy

nhà tuyển dụng có thể quyết định “lấy giỏi bỏ dở”.

Tất nhiên là, điều chúng ta nói ở đây là hiệu ứng

của “sự thật”, chứ không phải là muốn sinh viên

70

trong khi phỏng vấn chỉ nói sự thật. Nếu không quan

tâm đến câu hỏi của người phỏng vấn, mà chỉ quan

tâm đến việc nói đến “lịch sử phấn đấu” của bản

thân, thì không chỉ không được người phỏng vấn khen

ngợi, mà ngược lại còn gây phản cảm cho ông ta.

Các chuyên gia cho rằng nếu lấy sự thật làm trọng

tâm, trội hơn người khác, thì không nên đưa ra quá

nhiều ví dụ, nên chọn ví dụ có tính thuyết phục có

thể nói rõ vấn đề mà bạn muốn nói, thông thường một

vấn đề tốt nhất nên chỉ có một ví dụ điển hình,

không được quá hai ví dụ, nếu không chỉ bị cho là

“vẽ rắn thêm chân”.

Tóm lại, khi bạn đang thao thao bất tuyệt thể hiện

mình, nhớ nắm bắt lấy thời cơ, để “sự thật” lên

tiếng, nó là người phát ngôn tốt nhất của bạn.

71

MẶT LIỀM NỞ NỤ CƯỜI, UNG DUNG TỰ TẠI

“Bất kể là bạn đang nói chuyện với một người hay

một trăm người, thì nhất định phải nhớ là: nhìn

thẳng vào họ, miệng nở nụ cười”. Chân lý này cũng

thích hợp để dùng trong cuộc phỏng vấn. Mỉm cười,

có tác dụng là chất điều hòa trong lúc nói chuyện,

một người biết cách sử dụng nụ cười luôn là người

nắm bắt được cơ hội, và làm cho người khác cảm thấy

vui vẻ, dễ đồng ý với nội dung mà bạn nói.

Đôi mắt là cửa sổ tâm hồn. Nhìn thẳng vào đối

phương một cách chân thành, thể hiện sự tôn trọng

đối phương; không dám nhìn thẳng vào đối phương,

tạo cho người khác cảm giác thiếu tự tin; mắt nhìn

vào chỗ khác, thể hiện tâm không tập trung; nhìn

xéo vào đối phương, lại là không lễ phép. Người xin

72

việc cần tập trung toàn bộ tinh thần, lúc nào cũng

giữ được tinh thần và sức sống tràn trề, chăm chú

nhìn thẳng vào đối phương, cho thấy bạn rất hứng

thú với câu chuyện của họ. Tất nhiên là, bạn có thể

đảo mắt một cách thoải mái, sau đó mỉm cười nhìn

họ. Như thế, có thể rút ngắn được khoảng cách tâm

lý giữa hai người, có thể dễ dàng đồng cảm với đối

phương và tiếp nhận đối phương.

Dẫn chứng 1:

Sinh viên tốt nghiệp chuyên ngành kinh doanh Đào

Lệ trong lúc ứng cử chức danh kinh doanh, giám đốc

Marketing tạm vừa ý với các mặt tư tưởng, nghiệp vụ

của cô, nhưng lại không tuyển dụng cô, giám đốc

giải thích: “Cô khi thì nhìn trời, khi thì ngó đất,

rồi mặt lạnh như tiền, lơ ngơ, không thích hợp với

73

công việc này.”

Lời bình:

Đôi mắt, trong cuộc nói chuyện mặt đối mặt, luôn

có thể đại diện và thể hiện sự tự tin và năng lực

làm việc của một con người. Vì thế, thông qua ánh

mắt người khác có thể đọc hiểu ngôn ngữ không lời

của bạn, từ đó đoán ra được ý nghĩ và hoạt động tâm

lý của bạn. ánh mắt có nhiều dạng, có ánh mắt biểu

thị tâm trạng khoan khoái, có ánh mắt biểu thị sự

kinh ngạc, còn có những ánh mắt biểu thị sự hy vọng

đối phương tiếp tục nói... Sự vận dụng, phối hợp

những cách biểu lộ tình cảm khác nhau, lại càng thể

hiện đặc điểm tâm lý đa dạng. Cho nên, khi bạn

dùng ánh mắt ngôn ngữ không lời này để thể hiện

mình, còn phải tùy theo phản ứng của người nghe. Ví

74

dụ: người nghe không chú ý nghe, có thể thấy họ

không hứng thú với câu chuyện của bạn, bạn phải đổi

đề tài; nghiêng tai lắng nghe chứng tỏ giọng nói

của mình quá nhỏ, đối phương khó mà nghe rõ; chau

mày, lắc đầu chứng tỏ giọng nói của mình có chỗ

không thích hợp. Dựa vào những phản ứng này của đối

phương, kịp thời điều chỉnh lời nói, giọng nói,

cách dùng từ và nội dung trần thuật, thì mới có thể

đạt được hiệu quả phỏng vấn tốt.

Có sinh viên trong lúc phỏng vấn mắt luôn nhìn

xuống đất, thậm chí không ngẩng đầu lên nhìn thẳng

người phỏng vấn do căng thẳng, không tự tin, điều

này sẽ làm người khác cảm thấy bạn thiếu lòng tin.

Còn có một số sinh viên tự phụ, đầu ngẩng cao, mắt

cũng chỉ ngước lên, bộ dạng xốc nổi, cao ngạo, nhà

75

tuyển dụng nhìn thấy được sẽ không thích. Điều này

sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả phỏng vấn của

bạn, chỉ vì ánh mắt nhỏ nhoi mà bị loại ra khỏi

cuộc cạnh tranh, đối với những sinh viên lẽ ra đã

có thể trúng tuyển, thì có thể coi đó là một sự tổn

thất.

Mỉm cười là một loại ngôn ngữ không lời, thể hiện

sự tự tin, sức thu hút, phẩm chất tốt. Bất luận là

khi đang nói chuyện, hay là khi trả lời câu hỏi

hoặc nói lời tạm biệt, khuôn mặt tươi cười luôn

khiến nhà tuyển dụng cảm thấy dễ chịu, nhờ vậy sẽ

đạt được hiệu quả tốt.

Mỉm cười là tấm danh thiếp đầu tiên trong sự giao

tiếp của mọi người. Mỉm cười là vẻ bề ngoài của tư

chất tốt đẹp, mỉm cười là sự bộc lộ sức thu hút của

76

cá tính. Mỉm cười chứa đựng ý nghĩ: “Tôi thích

bạn, bạn làm tôi vui, rất vui được gặp bạn”. Bạn có

thể từ chối một ánh mắt lạnh lùng, nhưng không thể

nào từ chối nụ cười thu hút đó.

Dẫn chứng 2:

Công ty Army là công ty con trực thuộc Công ty Sắt

Thép và Công ty Chế biến Rượu Quốc dân của Mỹ,

thành tích kinh doanh từ trước đến nay không tốt

lắm. “Khúc gỗ lớn” Jim sau khi nhậm chức tổng giám

đốc, đã thực thi một kế hoạch “mỉm cười”. Jim dán

cáo thị khắp trong xưởng, trên đó ghi: “nếu bạn

thấy ai không cười, thì bạn hãy đáp lại người đó

bằng một nụ cười”. Logo của công ty là một gương

mặt cười, giấy viết thư, cổng nhà máy, khuôn viên

nhà máy, trên nón bảo hộ của công nhân, gương mặt

77

cười này xuất hiện khắp mọi nơi. Kết quả là trong 3

năm gần đây, dù chưa tăng bất kỳ khoảng đầu tư

nào, nhưng công ty lại đạt được thành công khiến

người khác kinh ngạc: hiệu suất sản xuất tăng

khoảng 80%.

Lời bình:

Tác dụng của nụ cười có sức mạnh rất lớn. Nụ cười

của bạn là sứ giả thân thiện của bạn. Nụ cười của

bạn khiến người khác cảm thấy cuộc sống trở nên

sáng sủa hẳn lên. Đối với những người từng bị chau

mày, nhăn mặt hoặc lắc đầu, thì nụ cười của bạn

giống như mặt trời xua tan mây đen. Đặc biệt là khi

người ta rơi vào tình cảnh đau lòng, bi quan,

tuyệt vọng, nụ cười của bạn sẽ khiến họ cảm thấy sự

ấm áp của cuộc đời và tình yêu của thế giới.

78

Đương nhiên nụ cười mà chúng ta nói ở đây không

phải là nụ cười giả dối, nụ cười máy móc, nụ cười

ứng phó, nó là nụ cười thực sự, là nụ cười làm ấm

lòng người, là nụ cười chân thành xuất phát từ

trong lòng, cho nên nó mới có sức thu hút làm mê

mẩn lòng người.

Nụ cười rất quan trọng, nhưng có một số người nhầm

lẫn coi nó là tuyệt chiêu để giành thắng lợi, dùng

ánh mắt vô hồn, nhếch mép, lại thêm một nụ cười

gượng gạo, như vậy rất phiền phức, giống như bạn

đang nói chuyện với một người không nhìn bạn vậy.

Nụ cười và ánh mắt tốt nhất là dịu dàng và dễ chịu,

chứ không phải là nụ cười và ánh mắt gượng ép.

Xét thấy điều này, sinh viên ứng cử nhất định phải

học cách dùng ánh mắt chuyển tải “tình cảm” trước

79

mặt người phỏng vấn, học cách dùng ánh mắt để giao

tiếp với người phỏng vấn. Đồng thời với việc sử

dụng sự “có hồn” của ánh mắt, thì cũng phải biết

cách đoán ý qua sắc mặt, lời nói, hiểu được những

biểu hiện trên gương mặt người phỏng vấn. Đồng

thời, vận dụng đúng mực nụ cười của bạn để tăng

thêm hiệu quả cho cuộc phỏng vấn.

NHỎ MÀ KHỄNG NHỎ, TỪ VIỆC NHỎ THẤY ĐƯỢC VIỆC

LỚNTrong khi phỏng vấn, có lúc người phỏng vấn cố

ý đưa ra một số vấn đề nhỏ ít ai quan tâm, có xử lý

được hay không, cũng có thể quyết định thành bại

của bạn. Vì có một số sinh viên sinh hoạt ở trường

trong một thời gian dài đã hình thành thói quen

không chú ý đến chi tiết nhỏ, đợi đến thời điểm

quan trọng thử thách bản thân thì lại hoàn toàn

80

không biết gì. Cái gọi là “chỗ nhỏ nhặt thấy được

tinh thần”, người không quan tâm đến chi tiết nhỏ

sẽ làm việc bất cẩn sơ ý, sơ sài qua loa, cuối cùng

cũng làm không tốt công việc. Cho nên, sinh viên

ứng tuyển khi vào đến vòng phỏng vấn, thì phải chú

ý đến những vấn đề nhỏ, không bỏ sót bất kỳ “chướng

ngại vật” nào thử thách mình, cẩn thận nếm trải

đạo lý “nhỏ mà không nhỏ”, nó sẽ đem lại may mắn

cho bạn.

Dẫn chứng 1:

Có một sinh viên dự tuyển sau khi phỏng vấn xong

đang chuẩn bị đi ra, cây đinh trồi lên trên ghế móc

phải váy cô… Trong lúc đó, cô cũng thấy có cục đá

ở góc tường, cô cười và bước đến đó, nhặt cục đá

lên, gõ cho cây đinh bị nhô ra bằng lại. Cô là

81

người phỏng vấn sau cùng, từ gương mặt của người

trưởng phòng nhân sự, cô đã đọc được một thông tin:

thế là hết! Nhưng cuối cùng chi tiết gõ đinh, đã

để lại ấn tượng sâu sắc cho trưởng phòng nhân sự.

Vị trưởng phòng nhân sự vui vẻ nói với cô: “Chúng

tôi nhận cô!”

Lời bình:

Rõ ràng là, điểm thành công của người sinh viên dự

tuyển này ở chỗ cô không bỏ qua bất kỳ “vấn đề” mà

cô cho là thử thách mình. Một cơ hội làm việc lẽ

ra không chút hy vọng lại nhờ vào 1 cái “nhặt”, 1

cái “gõ” đã giúp được cô, khiến cô tìm được hy vọng

từ trong vô vọng. Điều này đáng để các thí sinh

học hỏi, nhưng đáng tiếc là, thí sinh trước cô, lại

vì chưa trả lời chi tiết “vấn đề” này mà đã vuột

82

mất cơ hội thành công.

Dẫn chứng 2:

Có một thí sinh, sau khi phỏng vấn xong vào phòng

vệ sinh, khi đi ra, gặp một cụ già ốm yếu “bỗng

nhiên” hỏi anh ta rằng: “Hy vọng có lớn không?”.

Thí sinh này trả lời ngay: “Tôi rất tự tin, đây là

công ty mà tôi vừa ý nhất”. Nói xong còn lịch sự mở

cửa cho ông lão. Kết quả, anh ta được trúng tuyển.

Thì ra, ông lão chính là giám đốc công ty.

Lời bình:

Thí sinh này đạt được lợi ích thiết thực cũng là

nhờ chú trọng đến chi tiết nhỏ.

Bất kể là vị thí sinh trong “Dẫn chứng 1” hay “Dẫn

chứng 2”, xem qua kinh nghiệm chính bản thân họ,

chúng ta có thể khẳng định rằng, họ là người “để

83

tâm” đến những việc nhỏ. Họ không xem thường “chi

tiết nhỏ”, giải quyết chu đáo “chi tiết nhỏ”, đây

chính là điểm làm cho nhà tuyển dụng chú ý đến, và

trở thành sự may mắn sau cùng. Có thể thấy, khi bạn

ung dung tự đắc, thể hiện mình trước người phỏng

vấn, đừng bỏ sót một số chi tiết nhỏ nào, chính

những chi tiết nhỏ có thể quyết định việc đi hay ở

của bạn, cần biết rằng sau chuyến hành trình trên

biển thuận buồm xuôi gió lại có thể bị lật thuyền

trong cống ngầm.

Chú trọng chi tiết nhỏ có thể làm cho các tố chất

tốt đẹp như sự “tỉ mỉ”, “lễ phép”, “nhạy bén”… thể

hiện ra, nó có sức thuyết phục hơn cả bất kỳ lời

nói nào, tin rằng nhà tuyển dụng sẽ “vừa gặp đã hài

lòng” về bạn.

84

Tóm lại, khi phỏng vấn bạn có thể dẫm phải “bãi

mìn” bất cứ lúc nào, những chi tiết này tuy nhỏ,

nhưng nếu xử lý tốt sẽ đem lại niềm vui bất ngờ cho

bạn. Do đó, bạn phải nhớ rằng: một khi bước vào

phòng phỏng vấn, mỗi việc mỗi vật mỗi người, đều có

thể là một “đạo cụ” khác nhau, bạn phải “ứng đáp”

khôn khéo. Đó chính là “nhỏ mà không nhỏ, từ việc

nhỏ thấy được việc lớn”.

NẮM BẮT THỜI CƠ, BÀN VỀ MỨC LƯƠNG MỘT CÁCH KHÉO

LÉOĐối với sinh viên, bước vào xã hội có nghĩa là

mình làm mình hưởng, nhưng sức lao động bỏ ra có

thể có được mức lương tương ứng hay không, là vấn

đề quan tâm của các sinh viên. Thường thì, đa số họ

đều có khuynh hướng tìm một công việc với mức

lương cao, áp lực lớn, chứ không chịu làm một công

85

việc nhẹ nhàng với mức lương thấp. Do đó, trong xã

hội kinh tế, lương cao trở thành một trong những

mục tiêu chọn lựa nghề nghiệp của sinh viên.

Dẫn chứng:

Theo điều tra phỏng vấn về việc chọn lựa nghề

nghiệp tại một trường đại học nọ cho thấy, 8% sinh

viên đề xuất lương cao được tuyển, nhưng 65% sinh

viên lại không biết bàn về mức lương như thế nào

khi phỏng vấn. Chính điểm này đã ảnh hưởng đến mức

thù lao dành cho họ, như vậy thật là đáng tiếc.

Lời bình:

Bàn về mức lương khi phỏng vấn hoàn toàn không

phải là chuyện dễ, nếu muốn hưởng được mức lương lí

tưởng, cần nắm một số kỹ xảo nhất định trong phỏng

vấn, điều này càng quan trọng hơn đối với những

86

sinh viên thiếu kinh nghiệm. Dưới đây là một số

phương pháp bàn về mức lương trong lúc phỏng vấn và

các vấn đề cần chú ý:

Trước khi phỏng vấn, cần tìm hiểu trước tình hình

chức danh còn trống và các khoản phúc lợi (Bao gồm

y tế, bảo hiểm, tiền công ích, ngày nghỉ được hưởng

lương, trợ cấp ăn ở) và tính chất công việc, chuẩn

bị trước như vậy, sẽ làm giảm hớ hênh khi đưa ra

giá. Nếu không thể tìm hiểu trực tiếp từ công ty mà

mình chuẩn bị phỏng vấn, thì có thể đến các công

ty tương tự để tìm hiểu.

Trừ khi chủ đã chắc chắn tuyển dụng bạn, nếu không

thì đừng bàn về tiền lương, để tránh tạo ấn tượng

“chưa chi đã nghĩ đến chuyện tiền bạc”, ảnh hưởng

đến kết quả phỏng vấn. Đừng chủ động đưa ra mức

87

lương mong muốn của mình, bên nào đưa ra con số cụ

thể, thì sẽ luôn rơi vào thế bị động, nên nhường

quyền chủ động cho đối phương, tìm hiểu mức lương

từ lời nói của đối phương là cố định, hay là mức để

thương lượng. Nếu người thuê yêu cầu bạn ra giá,

tốt nhất bạn nên nói cho họ biết một biên độ thù

lao. Nếu đối phương yêu cầu bạn cho một con số

chính xác, bạn có thể hỏi đối phương có thể trả bao

nhiêu, rồi mới cân nhắc bản thân có thể chấp nhận

hay không. Lí tưởng nhất là hai bên đều có thể chấp

nhận được, như thế người xin việc có được sự linh

hoạt nhất định.

Khi mức lương, phúc lợi bàn ổn thỏa, tốt nhất là

yêu cầu bên tuyển dụng viết bản thỏa thuận, vì có

những ông chủ sau khi phỏng vấn quên mất việc đã

88

hứa, hoặc là khi bạn mới vào nhận việc không bao

lâu, thì người tuyển dụng bạn rời khỏi công ty,

mang theo bản thỏa thuận có thể “bảo đảm” cho mức

lương đã thỏa thuận của bạn.

Đương nhiên, trong quá trình xin việc của sinh

viên ngày nay, không nên chỉ nghĩ đến lợi ích thiết

thực trước mắt, xao lãng việc phát triển sự

nghiệp. Có một số sinh viên trong lúc thương lượng

với nhà tuyển dụng, điều đầu tiên họ hỏi là hiệu

ích của đơn vị này là bao nhiêu, tiền thưởng bao

nhiêu? Có thể được phân nhà ở không? Mà rất ít hỏi

về vấn đề đúng chuyên ngành. Quan điểm của họ là:

“Mặc kệ có đúng chuyên ngành hay không, kiếm tiền

là hàng đầu”; “Kiếm tiền trước, mới tính đến chuyên

ngành”; “tiền đồ tiền đồ, có tiền mới có đồ”. Công

89

danh hóa và lợi lộc hóa tiêu chuẩn chọn nghề,

không nên là sự theo đuổi của sinh viên ngày nay.

Ngoài ra, đồng thời với việc theo đuổi mức lương

cao còn phải xét đến năng lực làm việc thực tế, nếu

không thể gánh vác công việc này, cho dù mức lương

có cao mấy, cũng cần thận trọng cân nhắc, để tránh

về sau “leo lưng cọp khó xuống”, tệ hơn nữa là có

thể vừa lên đã bị “hất” xuống.

Mức lương không thể không bàn, theo đuổi mức lương

không phải là tội lỗi, điều này phải xem khả năng

của bạn như thế nào, để giành được mức lương như

mong muốn.

LỜI LẼ CHÂN THẬT, KHÔNG NÓI LỜI KỊ

Lời nói là phương tiện giao tiếp, giao lưu tư

tưởng tình cảm giữa người xin việc và nhà tuyển

90

dụng khi phỏng vấn xin việc, càng là con đường chủ

yếu để người xin việc mở rộng lòng mình, thể hiện

tri thức, trí tuệ, năng lực và khí chất của mình.

Lời nói đúng mực sẽ làm tăng thêm sức cạnh tranh

của bạn, giúp bạn giành được thành công; còn nếu

lời nói không thích đáng, không đúng mực sẽ tổn hại

đến hình tượng của bạn, làm suy yếu tính cạnh

tranh của bạn, thậm chí dẫn đến phỏng vấn bị thất

bại.

Dẫn chứng:

Trong cửa tiền sảnh phỏng vấn của một công ty nổi

tiếng, phóng viên Bạch Sâm nhìn thấy có không ít

sinh viên nghênh ngang đắc ý bước vào cửa, nhưng

sau đó lại tiu ngỉu đi ra. Bạch Sâm xem bản lý lịch

cá nhân của họ, thì thấy trong đó có không ít nhân

91

tài của các trường đại học danh tiếng, mà sao

những người “con trời” này lại bị từ chối từ vòng

ngoài? Bạch Sâm tìm được câu trả lời từ nhà tuyển

dụng: phần lớn người phỏng vấn dùng từ không cẩn

thận khi nói chuyện với nhà tuyển dụng, một câu

nói, họ đã phạm vào “câu kị” trong phỏng vấn.

Lời bình:

Vì không chú ý hoặc không hiểu tình hình mà “phạm

kị” bị từ chối, đúng là quá oan uổng. Vậy thì,

trong phỏng vấn xin việc có những câu kị nào ảnh

hưởng đến sự thành công của mình?

1. Câu hỏi thiếu tự tin.

“Công ty cần bao nhiêu người?” Loại câu hỏi này

cho thấy người xin việc thiếu tự tin. Đối với nhà

tuyển dụng, vấn đề không phải là tuyển mấy người,

92

mà là bạn có thực lực cạnh tranh 100/100 hoặc độc

nhất vô nhị hay không. Câu hỏi tương tự còn có

“công ty có tuyển nhân viên nữ hay không?” “có

tuyển người ngoài tỉnh không?”…

2. Vừa đến đã hỏi chế độ đãi ngộ.

“Chế độ đãi ngộ của công ty như thế nào?”. Những

câu hỏi như thế rất có thể nhận được câu trả lời

thế này “Công việc còn chưa làm đã đặt điều kiện

trước rồi, huống hồ chúng tôi chưa nói là có tuyển

bạn hay không?”

3. Câu trả lời không hợp lôgic.

Nhà tuyển dụng hỏi: “Bạn hãy kể cho tôi nghe một

lần thất bại của bạn”. Thí sinh trả lời: “Tôi chưa

từng bị thất bại bao giờ. Câu nói qua loa tắc trách

như thế về lôgic là không được nói. Cũng như: “Bạn

93

có ưu khuyết điểm gì không?”. Thí sinh trả lời:

“Tôi có thể hoàn thành mọi công việc”. Điều này vừa

không hợp lôgic, vừa không hợp thực tế.

4. Nói tên người quen, “lời nói khách sáo” lôi kéo

quan hệ.

Như: “Tôi quen xxxx của công ty các ông”, “Tôi có

quan hệ rất tốt với Giám đốc xxxx” v.v…, loại câu

nói này nhà tuyển dụng nghe xong sẽ có phản cảm.

Nếu nhà tuyển dụng nói với bạn quan hệ với người ấy

thật ra là không tốt, ngược lại sẽ biến khéo thành

vụng.

5. “Đệm ngữ” ra vẻ hiểu biết.

Ví dụ như loại câu nói “à há”, “OK” không được lạm

dụng, sẽ gây cho người ta ấn tượng “cao ngạo”.

Kiểu ra vẻ hiểu biết này hiển nhiên rất bất lợi cho

94

việc ứng cử thành công.

6. Câu hỏi ngược lại không thích hợp.

Như nhà tuyển dụng hỏi: “Về tiền lương, mức lương

mong muốn của anh là bao nhiêu?”. Người dự tuyển

hỏi ngược lại: “Công ty định trả bao nhiêu?”. Dạng

câu hỏi ngược lại này giống ra giá trả giá khi mua

đồ trên chợ, thể hiện sự bất lịch sự, dễ làm cho

nhà tuyển dụng khó chịu, và ảnh hưởng đến kết quả

phỏng vấn của bạn.

7. Câu nói đảo ngược vị trí

Khi phỏng vấn sắp kết thúc, nhà tuyển dụng hỏi

người xin việc rằng: “Bạn còn vấn đề gì cần hỏi

chúng tôi không?”. Một người xin việc ưỡn người

lên, anh ta bắt đầu hỏi: “Xin hỏi quy mô đầu tư của

công ty là bao nhiêu? Tỉ lệ bên trong và bên ngoài

95

mỗi bên là bao nhiêu?” “Xin hỏi thành viên Hội

đồng quản trị bên trong và bên ngoài có bao nhiêu

vị?” “Quy mô phát triển tương lai 5 năm sau của

công ty ra sao?”. Tham dự phỏng vấn xin việc, nhất

định phải đặt mình vào đúng vị trí, như người xin

việc này là không đặt mình đúng vị trí, cho nên

những câu hỏi đặt ra đã vượt quá phạm vi cho phép,

gây phản cảm cho nhà tuyển dụng.

8. Những câu nói thời thượng.

Thời thượng luôn là trào lưu theo đuổi của các

sinh viên, nhưng trong phỏng vấn, tốt nhất bạn

không nên quá thời thượng trong lời nói của mình,

những câu dùng trong khẩu ngữ như “đẹp bá phát!”,

“xấu kinh dị” v.v… nhất định đừng dùng trong phỏng

vấn, như thế sẽ tổn hại đến sự nho nhã.

96

. Giải thích quá nhiều.

Ngôn ngữ trong phỏng vấn ngắn gọn là được, cho dù

là khi nói rõ vấn đề, bạn cũng không nên giải thích

nhiều lần, có thể biểu đạt ý một cách rõ ràng là

được. “Nói nhiều thì không có lợi”, giải thích quá

nhiều chỉ khiến người ta cảm thấy mình quá lôi

thôi, hơn nữa còn dễ xảy ra sai sót, khiến người

khác cảm thấy bạn không có tư duy, lời nói lộn xộn.

Tóm lại, “câu kị” có vẻ như “chi tiết nhỏ”, nhưng

thực tế lại là “vấn đề lớn”, những sinh viên khi

phỏng vấn xin việc cần chú ý dùng từ, thận trọng

khi đặt câu hỏi, cẩn thận với những “chướng ngại

vật” trên con đường thành công của mình.

TÂM TRẠNG BÌNH THƯỜNG, LOẠI BỎ CĂNG THẲNG

97

Khi phỏng vấn, rất nhiều sinh viên có tâm lý căng

thẳng ở các mức độ khác nhau, khi nói chuyện thì

lắp ba lắp bắp, nói năng lộn xộn, kết quả thì không

nói cũng biết - tất nhiên sẽ có nguy cơ thất bại.

Căng thẳng, là một loại trạng thái tâm lý bất an về

tinh thần của người xin việc trước mặt người phỏng

vấn. Quả thật, căng thẳng vừa phải có thể giúp bạn

tập trung sức chú ý, nhưng quá căng thẳng thì lại

sẽ dẫn đến mất tinh thần, gây ra ức chế, khiến

trạng thái thân thể mất đi cân bằng, rơi vào tình

trạng bất thường, và làm cho bạn hỗn loạn về hành

vi, mức độ chính xác về tư duy, khả năng ghi nhớ,

hành động sẽ bị giảm xuống, tạo nên hiện tượng “lo

sợ”, ảnh hưởng đến việc phát huy bản thân trong lúc

phỏng vấn, cho nên phải loại bỏ trạng thái tâm lý

98

căng thẳng, loại bỏ ảnh hưởng của nó.

Dẫn chứng 1:

Thái Dương là một sinh viên Cao học, chuyên ngành

tiền tệ quốc tế. Anh là người cả thẹn, không thích

nói chuyện, khi còn đi học lại không chú ý rèn

luyện, cả ngày chỉ lo học, khi bước chân vào xã hội

để xin việc, lần nào cũng bị thất bại. Thì ra khi

anh ta nói chuyện với người phỏng vấn, không những

“cúi đầu” cung kính, mặt đỏ bừng, đồng thời toàn

thân không được tự nhiên, giống như có muỗi đốt,

đương nhiên phải đành bại trận.

Lời bình:

Không có con người hoàn thiện. Căng thẳng chỉ là

khiếm khuyết tâm lý của một con người, có tâm lý

căng thẳng là hiện tượng bình thường, hoàn toàn

99

không phải là chuyện lạ, không được có bất kỳ suy

nghĩ lo lắng, sợ hãi hay đắn đo nào cả, nếu không,

sẽ ngày càng thêm căng thẳng, cần phải nghĩ cách

khắc phục tâm lý căng thẳng này.

Vậy thì, người xin việc phải làm thế nào để loại

bỏ sự căng thẳng khi phỏng vấn?

Một là cần giữ tâm trạng bình thường. Nếu bạn duy

trì tâm trạng bình thường, bình tĩnh khi phỏng vấn,

thì thường sẽ không gặp phải căng thẳng. Khi phỏng

vấn người xin việc phải giữ được bình tĩnh, có thể

áp dụng vài phương pháp sau: Trước tiên, cần xóa

bỏ sự lo lắng, đừng lo lắng quá nhiều, thẳng thắn

đối diện với sự thật, chấp nhận tình hình khách

quan hiện tại, hiểu rằng tâm trạng căng thẳng của

người xin việc khi đi phỏng vấn là rất phổ biến.

100

Thứ hai, trong phỏng vấn mọi người đều như nhau,

khi nghĩ mình căng thẳng, thì người khác cũng đang

căng thẳng. Nếu có thể nghĩ được những điều này,

thì tâm trạng cũng bình tĩnh trở lại. Trước khi

phỏng vấn, nếu đã chuẩn bị đầy đủ, có thể điều

chỉnh trạng thái tâm lý của mình cho thích hợp,

hoặc xem truyện tranh, hoặc nghe nhạc, nhất là

những loại nhạc nhẹ, hoặc trò chuyện với bạn bè.

Khi phỏng vấn tự ra hiệu cho mình, nhắc nhở mình

“trấn tĩnh”, “thả lỏng”, xem nhà tuyển dụng như

người quen, và hít thở sâu.

Hai là đừng quá xem trọng thành bại của cuộc phỏng

vấn. Trong phỏng vấn xin việc, cần tập trung sự

chú ý vào việc nói chuyện và trả lời câu hỏi, đừng

cứ nghĩ những câu hỏi như “Nếu phỏng vấn thất bại

101

thì phải làm sao đây?”. Người xin việc nên làm thế

nào để khắc phục những vấn đề này? Thứ nhất, nên

nghĩ rằng nếu cơ hội này không được, thì còn có cơ

hội lần sau; thứ hai, nghĩ rằng nếu đơn vị này

không tuyển mình, thì còn có đơn vị khác đang đợi

mình; ba là nhận biết lần này xin việc không thành,

thì mình cũng chẳng mất mát gì, ngược lại bản thân

còn được rèn luyện, có được kinh nghiệm phỏng vấn.

Nếu một người xin việc có thể suy nghĩ về việc

phỏng vấn bằng tâm trạng như vậy, thì sự căng thẳng

của anh ta rất dễ khắc phục.

Ba là tăng cường sự tự tin. Người xin việc căng

thẳng khi phỏng vấn, một nhân tố quan trọng trong

đó là thiếu tự tin. Vì thế, muốn loại bỏ sự căng

thẳng khi phỏng vấn, bạn phải tăng cường sự tự tin.

102

Làm thế nào để tăng cường sự tự tin khi phỏng vấn?

Trước tiên cần biết chính xác ưu thế của bản thân,

thừa nhận những ưu thế này, cũng như không đánh

giá thấp chúng. Nếu một người cho rằng mình làm gì

cũng không được, đây là biểu hiện của sự thiếu tự

tin. Thứ hai là đừng đem điểm yếu của mình so sánh

với điểm mạnh của đối thủ cạnh tranh, nếu không sẽ

ngày càng làm cho mình mất đi tự tin. Mỗi người cần

nhận biết rõ rằng, bất kỳ người nào cũng có ưu và

khuyết điểm của mình, khi phỏng vấn nên nghĩ đến

điểm chung của mình và của người khác, đừng nghĩ

đến sự chênh lệch của bản thân và của người khác.

Thứ ba là tự tuyên truyền. Chẳng hạn như giới thiệu

mình qua lý lịch của mình, để người xung quanh đều

hiểu rõ ưu điểm của mình. Như thế có thể tạo ra

103

một bầu không khí tốt đẹp, dựa vào bầu không khí

này làm tăng lòng tin xin việc của mình.

Bốn là đừng để nhà tuyển dụng thấy bạn quá thần

bí. Không phải là nhà tuyển dụng nào cũng uyên bác,

thấy rõ mọi thứ, kinh nghiệm phong phú. Cần biết

rằng, mỗi người đều có sở trường và sở đoản, yêu

cầu và được yêu cầu là tương đối. Trong lòng nghĩ

như thế, tôi xin việc là cần công việc của anh, anh

tuyển dụng là anh cần tôi, cho nên mỗi người đều

không thể vì xin người khác mà cảm thấy tự ti hoặc

cảm thấy thấp hơn người khác một bậc, nhưng cũng

không thể vì được người khác đang cần mà dương

dương tự đắc. Nếu thường xuyên duy trì được cách

suy nghĩ như vậy, sẽ cân bằng được tâm lý, từ đó

giảm bớt tâm lý lo sợ.

104

Năm là giữ trạng thái tâm lý thoải mái. Việc

nghiên cứu tâm lý học cho thấy: nếu tính tích cực,

tính chủ động của con người được phát huy đầy đủ,

thường xuyên ở trong trạng thái tích cực, thì sẽ

ảnh hưởng có lợi cho kết quả. Điều này về mặt tâm

lý học chủ yếu là hiệu ứng tâm lý. Biểu hiện lời

nói của mỗi người đều có ảnh hưởng tích cực và tiêu

cực đối với người xung quanh. Trên thực tế, hiệu

quả và qui luật đều có tác động qua lại với năng

lượng tâm lý, cũng phù hợp với tác dụng và quy luật

giữa lực đẩy và lực hút trong vật lý học. Cho nên,

nếu biểu hiện của mình là tích cực, tư tin, lạc

quan, vươn lên, thì những thông tin trạng thái tâm

lý tích cực này sẽ sinh ra tác dụng, ảnh hưởng đến

những người khác; ảnh hưởng này có tác dụng thúc

105

đẩy tính tích cực của bản thân. Duy trì trạng thái

tâm lý vui vẻ, không chỉ khiến bản thân giảm nhẹ áp

lực, loại bỏ căng thẳng, mà còn có ảnh hưởng tích

cực về mặt khách quan, tạo cho người khác có ấn

tượng tốt về mình.

Dưới đây là một vài cách loại bỏ căng thẳng

Cách hít thở sâu. Trước khi phỏng vấn, ngồi trên

ghế, thân giữ thẳng, hai tay đặt lên đùi. Ngồi với

tư thế thật thoải mái, thả lỏng thân người, bắt đầu

hít sâu. Sau khi hít một hơi, thở ra từ từ; lại

hít vào rồi thở ra. Làm như vậy nhiều lần, nhịp thở

có thể nhanh rồi chậm, thời gian cũng tương ứng từ

ngắn đến dài. Sau vài lần thực hiện, sẽ cảm thấy

thoải mái. Thông thường, thời gian từ vài phút đến

mười mấy phút, bản thân có thể tự kiểm soát.

106

Phương pháp phủ định chủ quan. Trong khi phỏng vấn

xin việc, thông thường người ta rất xem trọng, vì

việc chọn nghề có ý nghĩa và ảnh hưởng đặc biệt đến

con người. Một khi có suy nghĩ này thì sẽ sinh ra

một loại áp lực, trạng thái căng thẳng cũng sẽ xuất

hiện. Người phỏng vấn cũng cần hiểu rõ là: sự quan

trọng của việc phỏng vấn tồn tại khách quan, nhưng

trạng thái căng thẳng là do chủ quan sinh ra,

nguyên nhân là ở chỗ nhận thức “sự quan trọng” này.

Cho nên cần hạ thấp sự nhận biết và đánh giá sự

quan trọng này, bản thân chủ quan nhận định rằng

nghề mà mình đi phỏng vấn thật ra không tốt lắm,

không quan trọng lắm, thậm chí không có ý nghĩa gì

đối với bản thân… cách nghĩ này có thể làm giảm bớt

căng thẳng.

107

Phương pháp trung thực với nhau. Nếu gặp phải một

số tình huống bản thân căng thẳng, không thể kiểm

soát, thì có thể thành thật báo cáo với người phỏng

vấn rằng bản thân hơi căng thẳng hay rất căng

thẳng. Ví dụ như: “Xin lỗi, tôi hơi căng thẳng, có

thể cho tôi trấn tĩnh lại một chút, rồi mới trả lời

câu hỏi của ông được không ?” hoặc nói: “Xin lỗi,

tôi đang rất căng thẳng, có thể cho tôi trấn tĩnh

lại một chút được không?”. Nếu nói như thế rồi, tâm

lý đã hết áp lực, mức độ căng thẳng cũng giảm đi.

Đồng thời, người phỏng vấn cũng sẽ đồng ý với bạn,

có cảm tình với bạn vì tính thành thật và thẳng

thắn của bạn, thậm chí còn khen ngợi bạn.

Cách chú ý cẩn thận. Có khi căng thẳng là do trả

lời vội vàng gây ra, vì khi trả lời câu hỏi gấp

108

hoặc trả lời quá nhanh, sẽ ảnh hưởng đến kết quả

biểu đạt, luôn không diễn đạt được hết ý hoặc toát

mồ hôi. Cho nên khi phỏng vấn, người xin việc không

được vội trả lời ngay câu hỏi. Đợi sau khi người

phỏng vấn hỏi xong, đợi khoảng hai ba phút sau rồi

bắt đầu trả lời, như thế có thể nghĩ kỹ được, trả

lời cũng sẽ rõ ràng hơn. Trong quá trình phỏng vấn,

nên tập trung chú ý vào câu hỏi, cố gắng tránh trả

lời những câu không cần thiết, thì sẽ xóa bỏ được

những ảnh hưởng của sự căng thẳng.

Căng thẳng? Ai cũng đều có. Trên đây là những bí

quyết để thàng công, các bạn sinh viên đã ghi nhớ

chưa? XEM XỘT NHU CẦU, CUNG CẤP NHU CẦU

Tiếp thị bản thân, chính là giới thiệu và thể hiện

mình với nhà tuyển dụng, để nhà tuyển dụng hiểu

109

mình, biết mình và chọn mình, đây là hình thức chọn

nghề cá nhân mang tính cạnh tranh và tính kỹ xảo.

Xem xét nhu cầu, cung cấp nhu cầu, là bước thứ nhất

của việc tiếp thị bản thân theo cách biết người

biết ta.

Dẫn chứng 1:

Theo một điều tra gần đây chứng minh, kỹ xảo xin

việc của sinh viên ngày nay tốt hơn sinh viên ngày

xưa. Đa số họ có nhận thức sáng suốt về việc chọn

lựa nghề nghiệp, có thể phát hiện dạng nhân tài mà

thị trường cần một cách kịp thời, chính xác. Phóng

viên Chu Hải Yến khi tiến hành điều tra về thị

trường nhân tài ở thành phố nọ thì thấy rằng, có

nhiều sinh viên còn chưa tốt nghiệp, nhưng nhiệt

tình “tìm hiểu” về thị trường nhân tài. Khi được

110

hỏi về nguyên nhân của việc làm như vậy, đa số sinh

viên trả lời thế này: “Để sớm biết được dạng nhân

tài mà thị trường cần, và xác định bản thân cần

phải làm gì.”

Lời bình:

Xem xét nhu cầu bao gồm hai tầng ý nghĩa, một là

tìm hiểu một cách rộng rãi nhu cầu nhân tài của xã

hội, nắm bắt những thông tin về nhu cầu xã hội có

liên quan đến việc chọn nghề của bản thân. Bởi vì

lượng thông tin về nhu cầu xã hội ngày càng lớn,

phạm vi chọn nghề ngày càng rộng; chất lượng thông

tin về nhu cầu của xã hội ngày càng cao, sự nắm bắt

thành công trong việc chọn nghề ngày càng lớn.

Phần lớn thông tin về nhu cầu của xã hội tồn tại ở

trong những phương tiện thông tin đại chúng, phải

111

lợi dụng các hướng đi, các cách thức và hình thức,

xem xét nhu cầu của xã hội một cách rộng rãi, toàn

diện, chính xác. Hai là kết hợp mục tiêu xin việc

của bản thân, nhằm đúng vào nhu cầu, được xem xét

qua

3 điều: (1) công việc cần xin đòi hỏi điều kiện

gì, sở trường gì; (2) tình hình tuyển chọn của nhà

tuyển dụng về sinh viên tốt nghiệp và giới tính của

người xin việc; (3) yêu cầu của nhà tuyển dụng về

tri thức và năng lực của sinh viên tốt nghiệp.

Chọn nghề không phải là hành vi xin việc riêng rẽ,

mà là quá trình chọn lựa lẫn nhau của hai bên cung

và cầu. Trước tiên phải xem xét nhu cầu của nhà

tuyển dụng, các phòng ban, các loại ngành nghề,

những người có cấp bậc khác nhau đều có nhu cầu

112

khác nhau. áp dụng phương thức chọn nghề nào, giới

thiệu tình hình của lĩnh vực nào, đều phải xem xét

nhu cầu của đối phương. Cho nên vừa phải xem xét

nhu cầu của họ, và còn phải cung cấp nhu cầu cho

họ. Thứ hai là phải dựa vào nhu cầu của đối phương,

tiếp thị bản thân một cách kịp thời, chủ động,

nhằm đúng vào nhu cầu của họ. Trong việc thương

lượng và dự tuyển, không chỉ phải giới thiệu tường

tận bản thân với nhà tuyển dụng một cách toàn diện

về kết cấu tri thức, trình độ chuyên ngành, tố chất

tổng hợp, kỹ năng ứng dụng, đặc điểm ưu thế, mà

còn phải nhằm vào nhu cầu cụ thể của nhà tuyển

dụng, chú trọng việc giới thiệu sở trường chuyên

ngành và kinh nghiệm xã hội, như thế có thể làm cho

nhà tuyển dụng tin rằng bạn là người xin việc lý

113

tưởng nhất. Ví dụ như nhà tuyển dụng tuyển thư ký,

bạn giới thiệu bản thân có năng lực hành chính thế

nào, cũng không bằng giới thiệu tài năng viết văn

và kiến thức về văn học lịch sử triết học của mình;

nhà tuyển dụng tuyển nhân viên nghiên cứu khoa

học, bạn thể hiện khả năng ngôn ngữ, không bằng bạn

giới thiệu thành tích học tập của mình, thành quả

nghiên cứu khoa học cho thực tế; còn khi nhà tuyển

dụng tuyển nhân viên quản lý, kinh nghiệm làm cán

bộ khi đi học của bạn và tài năng tổ chức quản lý

sẽ có sức thuyết phục hơn thành tích học tập của

bạn. Đương nhiên, đồng thời với việc nhấn mạnh khả

năng theo nhu cầu của nhà tuyển dụng, cũng không

thể bỏ qua tác dụng của tri thức và tài năng liên

quan. Thường thì, sở trường chuyên ngành cộng thêm

114

kiến thức rộng và sở thích sẽ luôn nhận được sự ưu

đãi của nhà tuyển dụng. Nếu bạn đang đối diện với

đơn vị dạy học, thì phải coi trọng khả năng tư duy,

khả năng diễn thuyết và khả năng viết văn. Đây là

hệ thống tri thức có liên quan với nhau, không thể

phân cách.

“Xem xét, cung cấp nhu cầu” là kỹ xảo xin việc,

cũng là một quá trình chuẩn bị, vậy quá trình chuẩn

bị này có thể bắt đầu sớm một chút. Đối với sinh

viên tốt nghiệp, có thể quan tâm đến những thông

tin về nhu cầu xã hội có liên quan đến mục tiêu

chọn nghề của mình ở năm thứ hai, thứ ba, để bồi

dưỡng bản thân, theo sát mục tiêu. Ví dụ như bạn

muốn sau khi tốt nghiệp làm một giáo viên, ngoài

những thành tích học tập tốt ra, thì còn phải có

115

giấy chứng nhận trình độ tiếng phổ thông, cho nên,

nếu tiếng phổ thông của bạn không được tốt lắm, thì

phải rèn luyện. “Xem xét, cung cấp nhu cầu” là quá

trình tuần tự, hai bên bổ trợ lẫn nhau. “Xem xét”

là để “cung cấp” tốt, “cung cấp” lấy “xem xét” làm

cơ sở, do đó hai thứ không thể thiếu một.

“Vạn sự khởi đầu nan”, trên con đường xin việc nếu

có thể thực hiện được việc “xem xét nhu cầu, cung

cấp nhu cầu”, thì có nghĩa là đã có một khởi đầu

tốt đẹp.

NÂNG CAO SỞ TRƯỜNG, TRÁNH KHUYẾT ĐIỂM, KỸ NĂNG

CAOThông thường, nhà tuyển dụng khi tuyển dụng

nhân tài luôn xem trọng những ưu điểm nào đó của

người xin việc, nếu bạn có được những ưu điểm này,

thì có thể nhanh chân đến trước, được ưu tiên thu

116

nhận; tương tự như vậy, nhà tuyển dụng cũng để ý

đến một số khuyết điểm nào đó của người xin việc,

nếu bạn có những khuyết điểm này, thì có thể sẽ bị

đánh rớt, và bị loại. Vì thế, sinh viên tốt nghiệp

là người xin việc cần tìm hiểu những ưu khuyết điểm

nào của người xin việc mà nhà tuyển dụng xem

trọng, như vậy mới có thể dự tính trước được, có ý

thức nâng cao ưu điểm và khắc phục khuyết điểm.

Dẫn chứng:

Trên thị trường lao động của thành phố nọ, phóng

viên đi phỏng vấn vài công ty quy mô lớn. Khi hỏi

đến tiêu chuẩn tuyển chọn nhân tài của họ, đa số họ

đều đưa ra tiêu chuẩn của người xin việc lý tưởng

là phải có ưu điểm và sở trường, và phải chiếm một

tỷ lệ nhất định, nếu có một số khuyết điểm không

117

thể bỏ qua, thì cho dù ưu điểm có nhiều bao nhiêu,

cũng không thể tuyển dụng. Ví dụ: công ty Mỹ phẩm

Bắc Mỹ mỗi năm đều tuyển một đội ngũ chuyên gia

trang điểm, họ yêu cầu những chuyên gia trang điểm

này phải có kỹ năng trang điểm điêu luyện, và có

kinh nghiệm làm việc trên hai năm. Nhưng nếu người

dự tuyển không thể “mỉm cười phục vụ”, thì dù có

điêu luyện cách mấy, cũng không được tuyển dụng.

Lời bình:

Theo thống kê, ưu điểm mà nhà tuyển dụng xem trọng

người xin việc thông thường có vài điểm sau đây:

Phẩm chất cá nhân của người dự tuyển;

Tiềm năng lãnh đạo của người dự tuyển;

Động cơ tham gia dự tuyển của người dự tuyển;

Mục tiêu sự nghiệp của người dự tuyển;

118

Tay nghề và kinh nghiệm trước đây của người dự

tuyển;

Khả năng ứng đối, sự khôn khéo, khả năng phản

ứng nhanh của người dự tuyển;

Năng lực suy luận, năng lực phân tích, năng

lực phán đoán của người dự tuyển;

Thành tích học tập của người dự tuyển, danh

tiếng của trường mà họ theo học;

Những khuyết điểm của người tuyển dụng mà nhà

tuyển dụng xem trọng thường có mấy điểm sau:

Dung mạo không lịch sự, cách ăn mặc không gọn

gàng, thái độ không tốt.

Thiếu năng lực tự biểu đạt.

Không nắm được trọng điểm khi nghe nhà tuyển

dụng nói.

119

Không biết lễ tiết thông thường, cử chỉ thô

lỗ. Không tự tin, không đam mê, không nhiệt

huyết. Nói chuyện quá tự phụ, ăn nói tùy tiện,

coi thường mọi người.

Quảng cáo bản thân quá đáng.

Có ý lẫn tránh, phỉnh gạt, thái độ không thành

thật.

Nói chuyện dài dòng.

Người xin việc khi tiếp thị mình nên phát huy sở

trường, tránh khuyết điểm, tỏ rõ ưu thế, phải bộc

lộ ưu thế và điểm sáng của mình, vì những thứ khác

người, có thể là điểm thu hút của bạn. Không làm

nổi bật mình, khiêm tốn quá độ sẽ ngăn cản nhà

tuyển dụng đánh giá chính xác và hiểu đầy đủ về

bạn, sẽ chôn vùi bạn trong đội ngũ người xin việc.

120

Trong cuộc cạnh tranh chọn nghề gay gắt, muốn có

được công việc lí tưởng, thì ngoài việc có đủ thực

lực cạnh tranh mạnh ra, còn phải có kỹ năng cao.

Đối với mỗi người xin việc, áp dụng phương pháp nào

để tự tiếp thị thì lại phải xuất phát từ tình hình

thực tế của mỗi người. Nếu người xin việc có thể

nói và sử dụng chuẩn xác tiếng phổ thông, thì áp

dụng cách đối diện trực tiếp tự tiếp thị mình có

thể sẽ chiếm được cảm tình của người tuyển dụng;

nếu chữ viết đẹp và bài viết hay, thì không cần

đánh bằng máy vi tính mà chọn cách tiến cử qua mặt

giấy thì càng thể hiện khả năng và tinh thần yêu

nghề của người dự tuyển; người biết “nghịch” máy vi

tính, đồng thời còn có một máy vi tính có thể lên

mạng, đặc biệt là người xin việc muốn dự tuyển

121

chuyên ngành có liên quan đến phần mềm phần cứng

máy tính, có thể thể hiện kỹ năng sử dụng mạng của

bạn; nếu như học Ngữ văn, nên cho thấy khả năng sử

dụng từ ngữ của mình. Đương nhiên, chọn phương thức

nào, thì còn phải xem nhu cầu của nhà tuyển dụng

rồi quyết định. Ngoài ra, cũng nên cân nhắc cách

thức gửi tài liệu tiến cử. Trong tình hình cạnh

tranh xin việc gay gắt, tài liệu tiến cử gửi qua

bưu điện khó làm cho nhà tuyển dụng coi trọng, tài

liệu tiến cử do đích thân người xin việc hay phụ

huynh, bạn bè đưa đến cho nhà tuyển dụng hoặc nơi

tuyển dụng, có thể sẽ để lại ấn tượng sâu đậm cho

nhà tuyển dụng.

Hiểu rõ ưu, khuyết điểm của người dự tuyển mà nhà

tuyển dụng xem trọng, có lợi cho việc nâng cao ưu

122

điểm tránh khuyết điểm của các sinh viên, giành

được thành công.

KịP THờI TổNG KếT SAU KHI PHỏNG VấN

Sau khi phỏng vấn, nhiều sinh viên nếu không mòn

mỏi ngóng trông tin tốt, thì cũng thất vọng xua tay

nói “Bye bye”. Thực ra, hai loại trạng thái này

đều không thể chấp nhận. Thái độ đúng đắn là giữ

thái độ bình thường, đừng quá xem trọng thành bại,

mà phải đối diện thử nhìn lại và tổng kết.

Dẫn chứng 1:

Sinh viên Đức Triệu trong 1 tháng gần đây tham gia

phỏng vấn của không ít nhà tuyển dụng, anh cảm

thấy về cơ bản vấn đề mà mỗi nhà tuyển dụng đưa ra

đều như nhau, vì thế anh làm ra những câu trả lời

giống nhau, cho đến nay, vẫn chưa có đơn vị nào gửi

123

thông báo cho anh.

Dẫn chứng 2:

Nguyễn Lâm là sinh viên đại học giao thông Hà Nội,

trước mắt anh được một doanh nghiệp nước ngoài

tuyển dụng, khi nói đến kinh nghiệm thành công, anh

nói: “Thực ra tôi không phải là phỏng vấn một lần

thì thành công ngay, nhưng sau mỗi lần phỏng vấn,

tôi luôn nhớ lại tình huống khi phỏng vấn, nghĩ

những cái được và cái chưa được của mình, để có thể

phát huy sở trường và tránh khuyết điểm cho lần

phỏng vấn sau.”

Lời bình:

Một lần vấp ngã, một lần khôn. Chúng ta không thể

sau một lấn phỏng vấn là quên đi tất cả, nên ngồi

lại, suy nghĩ về biểu hiện của mình trong toàn bộ

124

quá trình tham gia phỏng vấn, xem bản thân còn có

mặt nào còn yếu, áp dụng phương pháp nào để hoàn

thiện bản thân, từ đó giành được hiệu quả lí tưởng,

chuẩn bị tốt cho lần phỏng vấn sau cũng như cho

công việc sau này. Cách làm của Đức Triệu trong Dẫn

chứng 1, làm chúng ta nhớ đến câu chuyện “Gấu chó

chia ngô” đọc khi nhỏ. Đức Triệu giống như chú gấu

chó trong câu chuyện, quên đi những lần phỏng vấn

của mình, kết quả là không có thành công nào. Nhưng

Nguyễn Lâm trong Dẫn chứng 2 thì ngược lại, là một

người “có lòng”, kịp thời tổng kết kinh nghiệm và

bài học lần trước, phát huy ưu điểm tránh khuyết

điểm, cuối cùng đã thành công. Có thể thấy, sau

cuộc phỏng vấn chúng ta không được buông xuôi, cảm

thấy bất lực, mà phải kịp thời tổng kết bài học

125

kinh nghiệm, để tránh lại phạm phải lần sau.

Người dự tuyển có kinh nghiệm đã đưa ra một bản

trắc nghiệm, những ai đã từng phỏng vấn qua tốt

nhất tự trắc nghiệm lại, xem thành tích trắc nghiệm

của mình, với mỗi câu trả lời khẳng định được 10

điểm, tổng cộng 100 điểm.

Quần áo, dung mạo của tôi có gọn gàng sạch sẽ

không? Hành vi, cử chỉ, lời nói của tôi có đúng

mực hay không?

Thái độ của tôi có thành khẩn, tinh thần thoải

mái, có năng nổ không?

Tôi có chăm chú lắng nghe, có làm những động tác

khiến nhà tuyển dụng phân tâm không?

Tôi có thoải mái tự nhiên, bình tĩnh tự tin kiểm

soát bản thân không?

126

Khi trả lời câu hỏi, có đúng với ý được hỏi, nhấn

mạnh 3 việc quan trọng: mong muốn, năng lực, sự

phát triển của tôi có thích ứng không?

Câu chuyện của tôi chủ đề có rõ ràng, câu từ

chuẩn xác, logic rõ ràng, trước sau liền mạch

không? Tôi có lí giải chính xác câu hỏi của nhà

tuyển dụng không, trả lời có nhanh không, có chuẩn

xác, vừa nói ra đã trúng không?

Nhà tuyển dụng có hứng thú với câu chuyện của tôi

không?

Tôi có thể trả lời rành rẽ những việc có liên

quan đến công ty này không?

Bằng cách tự trắc nghiệm, nhận biết lại lần nữa về

hình tượng, tri thức, tố chất tâm lý, đặc điểm cá

tính của bản thân, phát huy ưu thế, bù đắp khuyết

127

điểm, đối diện với sự chọn lựa và thử thách của cơ

hội bằng sự nhiệt tình và tự tin tràn đầy, để mau

chóng đi đến thành công.

ĐIỀU CHỈNH CHỈ SỐ TÌNH CẢM THÍCH HỢP, HOÀN THIỆN

BẢN THÂN

“Chỉ số tình cảm” là từ chuyên môn trong lĩnh vực

tâm lý, nó ra đời đến nay chỉ khoảng hơn 100 năm.

Nhưng trong hoạt động tuyển dụng hiện nay, chỉ số

tình cảm đã trở thành một nội dung không thể thiếu

trong các cuộc phỏng vấn.

Dẫn chứng 1:

Năm Khang Hy thời nhà Thanh, một người họ Ngô, học

trò trường Quốc tử giám một bữa nọ đến hiệu sách

Liêm Ký chơi, thấy một thiếu niên khi mua “Lã Thị

Xuân Thu” trả tiền không cẩn thận, đánh rơi một

128

đồng xuống đất. Ngô lập tức dùng chân dẫm lên đồng

tiền, rồi nhặt tiền lên. Lúc này, bên cạnh có cụ

già hỏi Ngô tên gì, Ngô chỉ cười nhạt rồi bỏ đi.

Sau này, Ngô thi đậu vào Lại bộ, được phái đến

Giang Tô làm huyện lệnh. Theo lệ, trước khi quan

mới nhiệm chức, thì phải tham kiến quan trên. Hôm

Ngô vừa đến Nam Kinh liền đến tuần phủ để mời

thiệp. Tuần phủ sau khi nhận được thiệp không chịu

tiếp. Ngày thứ hai Ngô lại đi, tuần phủ lại vẫn

không tiếp, liên tục 10 ngày như thế. Đến ngày thứ

mười một, Ngô lại đi. Một vị nha dịch nói với anh

ta: “Anh không cần đến nữa, tuần phủ đại nhân đã

treo bảng miễn chức anh rồi”. Ngô nghe xong, toàn

thân toát mồ hôi lạnh: “Vì sao miễn chức tôi?”. Nha

dịch trả lời: “Vì ông tham tiền”. Ngô nghe xong

129

liền hỏi vội: “Tôi còn chưa nhậm chức, làm sao tham

tiền được, xin ông bẩm với đại nhân, để tôi được

gặp ông, hỏi ông có phải đã nhầm rồi không?”. Nha

dịch nói: “Không nhầm đâu. Việc ông giấu tiền tại

hiệu sách Kiêm Ký ở kinh thành năm xưa, ông quên

rồi sao? Đại nhân nói, làm tú tài còn tham tiền,

xem tiền như tính mạng, hôm nay đã là quan địa

phương, có quyền rồi, thì có không tư lợi làm rối

kỷ cương không? Há không phải là đạo tặc đội mũ

quan sao? Nay bãi chức quan của ông, tránh gây họa

cho bá tánh ngày sau”. Ngô nghe xong tỉnh ngộ. Thì

ra ông già hỏi tên anh năm xưa chính là tuần phủ

Giang Tô Dịch Mặc Yên.

Dẫn chứng 2:

Trương Phi là nhân vật mà không ai không biết,

130

không ai không hiểu, nhưng câu chuyện phỏng vấn của

Trương Phi e rằng ít ai biết đến. Chuyện rằng sau

khi Lưu Bị để Trương Phi đảm nhiệm chức huyện lệnh

của một huyện ở Tây Thục, ông cảm thấy rất bó buộc,

ông quyết định tìm cho mình một phó tướng. Thế là

ông chau mày nghĩ kế. Một ngày kia, ông ra ngoài đi

dạo thấy hai người bên đường chơi cờ tướng, người

chung quanh vây xem rất đông, ông chịu không nổi

tiến đến xem. Xem xong hai ván, ông cảm thấy chưa

hết ghiền, thế là kêu người thua cuộc nhường chỗ.

Ông đi trước, ép chặt từng bước, không thấy uy

phong, chỉ thấy đối phương từ từ nhường bước, không

thể thắng, càng không thể trở tay. Không lâu sau,

ván cờ kết thúc, Trương Phi giành toàn thắng, những

người bên cạnh đều khen ông giỏi, chỉ có một người

131

nói có gian lận trong ván cờ này, đó là do đối

phương nhường Trương Phi. Trương Phi nghe xong “mắt

trợn tròn”, truyền lệnh cho thủ hạ lôi anh ta ra

đánh 10 trượng. Sau khi bị đánh người đó vẫn cứng

mồm, nói Trương Phi không phải là thắng thật, càng

thêm tức giận, cho người gô cổ anh ta lại rồi bỏ

vào ngục, nhưng người này vẫn không chịu thay đổi ý

kiến. Trương Phi “nổi khùng” rằng: “Hôm nay ta

phải giết mi!”. Người đó vẫn cố chấp, kiên quyết

nói Trương Phi không phải thắng thật. Đến lúc này,

Trương Phi vội vàng bảo người cởi trói cho vị tráng

sĩ này, và nói rằng anh ta chính là người mà mình

tìm bấy lâu nay.

Lời bình:

Hai câu chuyện đều là chuyện “phỏng vấn” của người

132

xưa. Phỏng vấn của Dịch Mặc Yên là thử “liêm

khiết”, phỏng vấn của Trương Phi là thử “cương

trực”! nhìn từ quan điểm hiện tại thì đây là cuộc

phỏng vấn “chỉ số tình cảm”.

“Chỉ số tình cảm” trong cuộc phỏng vấn của xã hội

hiện đại hầu như là nội dung trắc nghiệm không thể

thiếu. Bởi vì, đồng thời với việc sinh viên chú

trọng “chỉ số thông minh”, thì cũng phải chú trọng

rèn luyện “chỉ số tình cảm”. Dưới đây là một số ví

dụ “chỉ số tình cảm” thực tế dành cho các bạn sinh

viên, nhằm đạt được mục đích gạn đục khơi trong,

suy một ra ba.

1. Phỏng vấn sự trung thành

Trong số mười công ty dệt lớn của Nhật, công ty

Chung Phường có rất nhiều xí nghiệp. Trong đó có

133

một số xí nghiệp năm nào cũng lỗ, thế là chủ tịch

Hội đồng quản trị Võ Đằng quyết định giải tán.

Những công nhân của xí nghiệp sắp bị giải tán không

thể nào yên tâm làm việc, tâm trạng rối bời, nhưng

chàng thanh niên Y Đằng lại có biểu hiện khác mọi

người. Anh suốt ngày xử lý công việc, thanh lý giấy

tờ hồ sơ trong văn phòng, thậm chí còn bận hơn cả

ngày thường. Chủ tịch Võ Đằng trong lúc đi kiểm tra

đã tình cờ thấy được tác phong chăm chỉ, trung

thành vô tư của Y Đằng, tự nhiên trỗi dậy tình

thương sâu đậm với chàng thanh niên này. Thế là,

ông mời Y Đằng đến Chung Phường làm thư ký riêng

cho mình, hai năm sau cho anh ra nhậm chức Chủ tịch

của công ty. Lại qua mấy năm sau, Võ Đằng đem toàn

bộ công ty lớn giao cho Y Đằng.

134

2. Phỏng vấn tinh thần trách nhiệm và sức quan

sát.Công ty xe hơi Ford nổi tiếng của Mỹ là lấy từ

tên của Henry Ford. Sau khi tốt nghiệp đại học,

Ford đến xin việc ở một công ty xe hơi. Khi biết

được từng có một số người học lực cao hơn mình đến

công ty này phỏng vấn thì ông cảm thấy hy vọng mờ

mịt. Ford nghĩ lại : “Thôi thì đã đến, thì chịu

thôi, tạm thời thử vận xem sao!”. Ông vừa đi vào

phòng làm việc của Chủ tịch Hội đồng quản trị, thấy

dưới đất có một tờ giấy, rồi nhặt tờ giấy lên. Khi

ông phát hiện đó là tờ giấy nháp, thì liền bỏ vào

trong sọt rác, sau đó đi đến bàn Chủ tịch Hội đồng

quản trị nói “Tôi là Ford đến để dự tuyển”. Lúc

này, Chủ tịch Hội đồng quản trị nói: “Rất tốt, anh

Ford, anh đã được tuyển dụng!”. Vấn đề đã được giải

135

quyết như thế.

3. Phỏng vấn sự khiêm tốn.

Một thanh niên khi đến một công ty nọ xin làm kế

hoạch quảng cáo, ông chủ “thọ giáo” hỏi anh ta

nhiều vấn đề về lĩnh vực chế tác quảng cáo, anh trả

lời câu hỏi vừa tự nhiên, vừa tỏ ra khiêm tốn lễ

phép, thế là được tuyển dụng.

4. Phỏng vấn tính hài hước.

Một công ty thuộc hạng trung trong một lần phỏng

vấn yêu cầu người xin việc kể một câu chuyện cười,

thời gian chuẩn bị không quá 3 phút, thời gian kể

không quá 5 phút. Tham gia thi có 3 người A, B, C,

họ kể xong truyện cười theo đúng thời gian quy

định, nhưng biểu hiện mỗi người lại khác nhau. Anh

A khi kể chuyện cười nét mặt cứng đơ, thiếu sự hài

136

hước; anh B kể chuyện cười với giọng thấp, làm cho

người ta chán; anh C kể chuyện cười khiến người ta

không nhịn được cười. Nhà tuyển dụng nhanh chóng

phát hiện ra C có tính hài hước, là nhân tài mà họ

cần.

5. Phỏng vấn sự nhanh trí.

Một văn phòng luật sư nào đó ở Bình Dương ra một

đề phỏng vấn thế này: một ngày chủ nhật, Tiến Minh

cùng ba người bạn học đến sân bắn bia. Trên bảng

ghi rằng: “một đồng tiền có thể bắn ba phát đạn, ba

phát trúng được thưởng một phát”. Tiến Minh giao

năm đồng, bạn hãy đoán xem nó có thể bắn nhiều nhất

bao nhiêu phát đạn. Người xin việc trả lời nhiều

đáp án khác nhau, có người đáp là 20 phát, có người

đáp 21 phát, có người đáp 22 phát. Nhà tuyển dụng

137

nhanh chóng tìm được người vừa ý trong số họ.

6. Phỏng vấn sức chịu đựng trắc trở.

Một công ty Nhật tuyển dụng nhân viên cao cấp, một

vị thạc sĩ đến dự tuyển, do các mục thành tích đều

được liệt vào danh sách tuyển dụng. Nhưng do người

tuyển dụng trong công ty có chút “sơ sót”, điền

tên anh ta bị sai, nên anh ta chưa nhận được thông

báo. Ngay khi anh ta chán nản, đau khổ không muốn

sống, muốn nhảy lầu tự vẫn, thì nhận được thông báo

trúng tuyển. Khi anh ta vui mừng đến công ty trình

diện, lại bị ông chủ công ty khéo léo từ chối.

NGÔN NGỮ HỢP LÝ, VỪA THÂN MẬT VỪA KHÁCH SÁO

Mật độ lời nói, xem hình thức thức biết nội dung,

là một trường hợp xã hội đặc biệt nào đó, số lượng

tổng thể lời nói của người giao tế tương đương với

138

một khoảng thời gian nào đó. Trong phỏng vấn, mật

độ lời nói của người xin việc khác nhau, sẽ đưa đến

hiệu quả khách quan khác nhau. Có người trong lúc

phỏng vấn, nói ít, cứng nhắc, rất trầm mặc, dùng từ

quá “khách sáo”, làm cho người khác mệt mỏi và bị

ức chế; có người nói chuyện, miệng lưỡi lanh lẹ,

chuyện đông chuyện tây, không có điểm dừng, dùng từ

quá “kín”, lại khiến người ta phiền lòng và phản

cảm; nhưng có nhiều người lại việc nào ra việc ấy,

lời nói khôn khéo, “việc gì đáng làm thì làm, biết

dừng đúng lúc”, phức tạp đơn giản như nhau, sơ mật

vừa phải, thể hiện được “cái đẹp trong sự dung hòa”

của đức Khổng Tử.

Dẫn chứng:

Luận thơ và luận tranh ngày xưa ở nước ta, thường

139

lấy “sơ” và “mật” để miêu tả mối quan hệ biện chứng

giữa mật độ hình tượng và chủ đề tư tưởng của

tranh, nội dung thực hiện. “Có thể có đôi”, những

khái niệm Mỹ học này cũng thích hợp với nghệ thuật

nói chuyện trong phỏng vấn. Lời nói phải uyển

chuyển, không quá vòng vo cũng không quá cứng nhắc.

Trong phỏng vấn, người xin việc nên xem xét thời

thế, chú ý quan sát, cách nhả chữ và âm điệu phải

thích hợp, điều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng

trong việc dung hòa mối quan hệ hai bên, xây dựng

hình tượng bản thân và truyền đạt nội dung thể

hiện.

Lời bình:

Làm thế nào để điều chỉnh được lời nói cho thích

hợp? Điều quan trọng nhất là sự sàng lọc và chắt

140

lọc nội dung cần nói. Như Lỗ Tấn từng nói: “hoặc có

hoặc không”, cần gạch bỏ “không chút tiếc rẻ”. Chỉ

có hết sức cân nhắc, suy nghĩ nhiều lần, thì lời

nói của người xin việc sẽ nổi bật được ý chính,

biết rõ đâu là chính đâu là phụ, ý nghĩa sâu xa.

Tuy nhiên, vấn đề mật độ ngôn ngữ hoàn toàn không

chỉ ở nội dung nói chuyện là bao nhiêu, hoặc số câu

chữ nhiều ít. Điều quan trọng nhất của ngôn ngữ

xin việc là có chất lượng tốt, nếu “sơ” phải “sơ”

cho hợp lý, “mật” phải “mật” cho vừa phải, lựa chọn

một kết cấu ngôn ngữ lí tưởng. Ngôn ngữ của người

giỏi ăn nói, nên tùy vào trường hợp, hóa đá thành

vàng, đầy cảm hứng và tình cảm, ở đây còn có một ví

dụ đáng để suy nghĩ.

Một tòa án ở một thành phố nọ tuyển nhân viên, có

141

một người được trúng tuyển mở tiệc ăn mừng, bạn bè

lần lượt đến chúc mừng. Nhưng có người quá xúc

động, chỉ tươi cười; có người lại quá kích động,

nào là “rất có tương lai, tha hồ hưởng lộc”, nào là

“đường xa vạn dặm, một bước lên mây”, cười nói

luôn miệng, nhưng lại tầm thường, khuôn sáo. Chỉ có

một vị không “sơ” cũng không “mật”, nói chuyện rất

tinh tế: “giữ mình nơi chính trường, anh hùng có

được nơi để dụng võ, quyền hành mà mình có được là

do nhân dân giao cho. Mong rằng anh giữ mình được

trong sạch, và cũng trở thành một “Bao Thanh Thiên

chí công vô tư”. Vừa dứt lời, mọi người đều im

lặng, ngôn ngữ hình tượng sinh động này, lời chúc

mừng sâu sắc và lời nhắc nhở nghiêm khắc, làm người

ta tỉnh ngộ. Dạng lời nói này tinh tế có thần, có

142

sức thuyết phục, có thể cho thấy được các tố chất

bên trong của người nói, có giá trị thẩm mỹ làm cảm

động lòng người.

Tóm lại, mật độ ngôn ngữ của người xin việc, về

bản chất vẫn là vấn đề rèn luyện bản thân anh ta.

Nó liên quan đến sự rèn luyện về nhiều lĩnh vực như

chính trị, văn học, mỹ học, nâng cao chất lượng

ngôn ngữ, phát triển kết cấu ngôn ngữ, căn bản còn

nằm ở chỗ nâng cao việc rèn luyện của người xin

việc, chỉ có như vậy, ngôn ngữ mới có thể mang màu

sắc của thi họa.

SINH ĐỘNG SÂU SẮC, GIÀ U CHẤT TRIẾT LÍ

Biết ăn nói, vừa thể hiện thành sự hài hước sinh

động của ngôn ngữ, còn phải thể hiện thành ngôn ngữ

giàu tính triết lý. Bởi vì ngôn ngữ đầy tính triết

143

lý, có thể gợi cho người ta ấn tượng sâu sắc, làm

cho người ta nhớ mãi, và ca ngợi. Chức quan của nhà

thơ Vương Chi Hoán đời Đường rất thấp, nhưng câu

nói nổi tiếng của ông “lên cao để nhìn được xa hơn”

thì vang danh muôn đời, luôn được mọi người yêu

thích và truyền tụng, chính là vì trong câu thơ này

hàm ý triết lý cuộc sống luôn vươn lên. Tương tự

như vậy, trong quá trình phỏng vấn, nếu chúng ta có

thể làm cho ngôn ngữ của mình giàu màu sắc triết

lý, thì nhất định cũng sẽ để lại ấn tượng sâu sắc

cho nhà tuyển dụng, từ đó tăng thêm tỉ lệ thành

công.

Dẫn chứng:

Một sinh viên đại học chuẩn bị đi dự tuyển bác sĩ

tâm lý, trong cuộc phỏng vấn, nhà tuyển dụng yêu

144

cầu anh phân tích mâu thuẫn giữa những người yêu

nhau, anh phân tích thế này: “Nguyên nhân tranh

chấp của những người yêu nhau, là họ coi tình yêu

là một con dao điêu khắc, lúc nào cũng muốn dùng

con dao này để khắc đối phương cho hợp với lí tưởng

trong lòng mình. Để đạt đến lí tưởng này, trong

quá trình giao tiếp, đương nhiên muốn, thậm chí ép

đối phương bỏ đi thói quen và cử chỉ lời nói của

mình để phù hợp với hình tượng lý tưởng trong lòng

mình. Nhưng làm gì có ai muốn bị điêu khắc thành

một người đánh mất cái tôi của mình đâu? Thế là,

“cá tính không hợp”, “không cùng chí hướng” thành

“thành phẩm” của con dao đó, chia tay chính là con

đường duy nhất.

“Bản thân mỗi con người đều là “sản phẩm nghệ

145

thuật” chứ không phải là “bán thành phẩm”, ai ai

cũng mong được khen ngợi chứ không chịu bị điêu

khắc. Cho nên đừng coi tình yêu là một con dao điêu

khắc, muốn khắc đối phương theo hình dạng như thế

nào; tình yêu là một con mắt nghệ thuật, phải biết

cách khen ngợi đối phương ở điểm nào. Nếu ai cũng

biết điều này, thì làm gì có tranh chấp giữa hai

người?”. Khi anh ta trả lời xong, nhà tuyển dụng

gật gù tỏ ý khen ngợi.

Lời bình:

ở đây, tư tưởng biện chứng mà người xin việc dùng

để phân tích về nguyên nhân dẫn đến nguy cơ tình

yêu, cho thấy muốn có tình yêu ngọt ngào thì phải

vứt bỏ “con dao điêu khắc”, tập dùng con mắt nghệ

thuật để khen ngợi đối phương, sự giải thích này

146

rất sống động, đầy tính triết lý.

Làm sao tạo ngôn ngữ mang tính triết lý một cách

sinh động sâu sắc? Dưới đây là một vài phương pháp

và một số ví dụ, để các bạn sinh viên học tập:

1. Ngôn ngữ mang tính triết lý là sự thăng hoa về

nhận thức của con người, nó được sinh ra từ tư

tưởng phẩm vị cao. Có tư tưởng phẩm vị cao, con

người mới có thể phân tích thấu đáo mọi thứ trên

đời, có thể xua tan sương mù, hiểu được bản chất

của sự vật.

2. Ngôn ngữ mang tính triết lý là sự khúc xạ của

sự thể nghiệm cuộc sống, nó được sinh ra từ kinh

nghiệm cuộc sống phong phú, có sự cảm nhận về cuộc

sống, “lên núi Thái Sơn mới thấy thiên hạ nhỏ”.

Diễn thuyết của Tôn Trung Sơn chính là một ví dụ,

147

khi bàn về địa vị cá nhân và sự lớn mạnh của quốc

gia, ông nói: “Nam Dương bắt chẹt một Hoa kiều có

tài sản hơn một triệu, một hôm ông đi thăm bạn,

nhưng vì không mang theo giấy đi đường ban đêm và

đèn đêm nên không thể quay về nhà. Vì pháp lệnh địa

phương quy định, người Hoa nếu ra ngoài vào ban

đêm mà không có giấy thông hành và đèn đêm, một khi

bị tuần bộ Hà Lan tra xét, nhẹ thì phạt tiền, nặng

thì ngồi tù. Ra ngoài không được, người nhà giàu

này đành phải bỏ ra một đồng để nhờ một kỹ nữ Nhật

đưa mình về nhà. Vì tuần bộ Hà Lan sẽ không tra xét

kỹ nữ Nhật Bản”. Nói đến đây, Tôn Trung Sơn đưa ra

kết luận về sự việc có thật mà ông đã trải qua:

“Kỹ nữ Nhật Bản tuy rất nghèo, nhưng đất nước của

cô ta giàu mạnh, cho nên địa vị rất cao, làm việc

148

gì cũng tự do. Còn người Trung Quốc này tuy rất

giàu, nhưng đất nước của ông không giàu mạnh, cho

nên ngay cả việc đi lại ông cũng không được tự do,

địa vị không bằng một kỹ nữ Nhật. Nếu đất nước bị

diệt vong, chúng ta đâu đâu cũng phải chịu nhịn,

con cháu cũng phải chịu ấm ức!”

3. Ngôn ngữ mang tính triết lý là sự đúc kết trí

tuệ và chân lý, nó được sinh từ sự khái quát và

tổng kết sâu sắc của cá nhân về cuộc sống và về

cuộc đời. Có một học sinh đến xin Tiền Chung Thư

dạy cách viết văn. Ông Tiền chân thành nói: “Nếu

muốn đưa tác phẩm của mình vào trong thư viện, thì

hãy đặt thư viện vào trong tác phẩm của mình”. Cách

“Trình bày những gì tiền nhân chưa đưa ra, nói

những gì tiền nhân chưa nói” của Tiền Chung Thư,

149

biểu đạt một cách sâu sắc kinh nghiệm “đọc nhiều”

của bản thân, để người khác biết và học hỏi.

4. Ngôn ngữ mang tính triết lý là sự cô đọng tư

duy và nghệ thuật, nó được sinh ra từ sự gia công

và chắt lọc những ngôn ngữ thô kệch. Triết lý là

trí tuệ và tư duy, mà linh hồn của trí tuệ là sự

ngắn gọn trong sáng. Ngôn ngữ mang tính triết lý

nên là ngôn ngữ trong sáng. Một bác sĩ chuyên trị

chứng vô sinh, vì tay nghề cao, có thể làm cho

người không có thai thụ thai, có người ghi lên tấm

biển biểu dương ông: “Vô trung sinh hữu” (trong chỗ

trống không, sinh ra cái có). Triết lý của bốn chữ

này sâu sắc hơn cả bất kỳ lời nói nào, làm cho

người ta suy đoán, nghiền ngẫm.

Tóm lại, nếu muốn nói ra những ngôn ngữ triết lý,

150

thì phải rèn luyện tư tưởng, thâm nhập cuộc sống,

giỏi khái quát, khéo chắt lọc.

151

Hướng dẫn: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát