Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
Phần 2 - Cha Mẹ Là Người Thầy Đầu Tiên Tốt Nhất

PHẦN 2 - PARENTS ARE THE BEST EARLY EDUCATION

TEACHERSTHÔI HOA PHƯƠNG

CHA MẸ LÀ NGƯỜI THẦY ĐẦU TIÊN VÀ TỐT NHẤT

Người dịch: MINH THU

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HÓA THÔNG TIN

Maria Montessori cho rằng, quá trình trưởng thành

của trẻ luôn tồn tại những thời kì mẫn cảm. Thời kì

mẫn cảm là một giai đoạn đặc biệt, trẻ bắt đầu

biểu hiện ra bên ngoài sự hứng thú đối với một sự

vật hay một hoạt động nào đó, không chỉ vậy, trẻ

còn có thể nắm bắt hoạt động hay nhận biết sự vật

một cách nhanh chóng. Trong giai đoạn này, trẻ học

được cách tự điều tiết và nắm bắt mọi thứ, giống

như một tia sáng phát ra từ bên trong, hay giống

thỏi pin có thể phát ra năng lượng. Chính thời kì

1

mẫn cảm này đã thôi thúc trẻ đi tiếp cận thế giới

bên ngoài bằng một tinh thần hết sức mãnh liệt và

đặc biệt. Trong thời kì này, trẻ học được mọi thứ

một cách dễ dàng, luôn tràn đầy sức sống và lòng

nhiệt tình. Bởi thế, đây là lúc thích hợp nhất để

tiến hành giáo dục, nếu ta bỏ lỡ thì hiệu quả của

việc nuôi dạy trẻ sẽ không được như mong muốn.

CHƯƠNG 2: NẮM BẮT THỜI KÌ MẪN CẢM TRONG QUÁ TRÌNH

TRƯỞNG THÀNH CỦA TRẺ

TIẾP THU PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC CỦA MARIA MONTESSORI

1. NẮM BẮT THỜI KÌ MẪN CẢM CỦA CÁC GIÁC QUAN

Trẻ từ khi sinh ra đã có thể dùng những giác quan

như thính giác, thị giác, vị giác, xúc giác để làm

quen với môi trường và tìm hiểu sự vật. Maria

Montessori cho rằng, thời kì nhạy cảm của các giác

2

quan là từ khi sinh ra đến lúc 6 tuổi, và từ 2 -

2,5 tuổi là thời gian mà các giác quan trở nên nhạy

cảm nhất. Trẻ nhỏ tầm 2 tuổi thường chú ý đến

những vật thể bé nhỏ. Khác với người lớn, dù chỉ là

một thứ nhỏ nhặt trên bối cảnh của bức tranh rộng

lớn, trẻ vẫn có thể nhẹ nhàng và dễ dàng nắm bắt

được. Sự quan tâm đến những tiểu tiết như thế khiến

trẻ không chỉ chú ý tới sự biến đổi của môi trường

xung quanh một cách có lựa chọn mà còn khiến các

giác quan của trẻ trở nên nhanh nhạy hơn.

Trong giai đoạn nhạy cảm của các giác quan, trẻ có

thể dễ dàng học được các loại hình khối, phân biệt

màu sắc, phương hướng, độ cao thấp của âm thanh,

và có khi nhận biết được cả mặt chữ, những điều này

đều đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển hơn

3

nữa về trí tuệ của trẻ sau này.

1.1 XEM TRỌNG SỰ GẮN BÓ TÌNH CẢM CỦA TRẺ

Sinh Gia Hân chưa được bao lâu thì mẹ lại phải đi

làm, vì công việc quá bận rộn nên cả ngày Gia Hân ở

cùng với người giúp việc. Mẹ cô bé thường xuyên đi

sớm về muộn, lại hay đi công tác nên Gia Hân hầu

như không có cơ hội gặp mẹ, đến lúc ngủ cũng là ngủ

cùng người giúp việc. Mặc dù sống trong ngôi nhà

của chính mình nhưng cô bé chẳng khác gì một đứa

trẻ được gửi nuôi, thiếu thốn tình cảm và sự quan

tâm của mẹ. Tình cảm của Gia Hân và cô giúp việc vô

cùng thân thiết. Mỗi lần cô giúp việc về quê là

Gia Hân lại không muốn để cô đi, có khi còn buồn

hơn cả việc mẹ đi công tác.

Lúc Gia Hân được 3 tuổi, cô giúp việc lập gia đình

4

và không thể tiếp tục chăm sóc Gia Hân được nữa,

mẹ lại tìm cho Gia Hân một người giúp việc mới,

nhưng cô bé nhất định không thích người mới này, cả

ngày chỉ biết khóc lóc ăn vạ. Mẹ không còn cách

nào khác đành đổi một bảo mẫu khác. Nhưng lần nào

thay đổi, cho dù là người tốt hay không tốt cô bé

cũng nằng nặc không chấp nhận.

Người giúp việc cứ thay đổi như chong chóng, Gia

Hân cũng lớn dần, không còn hay khóc lóc ăn vạ nữa

nhưng cô bé lại không thích nói chuyện với mọi

người. Cha mẹ bận rộn đương nhiên không có nhiều

thời gian để cùng con tâm sự, cô bé phải sống trong

sự cô đơn. Đi học, Gia Hân không chịu nói chuyện

với bạn bè, trên lớp cũng chẳng chú ý nghe thầy

giáo giảng bài, tự khép bản thân trong thế giới

5

riêng của mình, không hòa nhập được với trường học.

Sau đó, thầy giáo phải thông báo tình trạng này về

gia đình, lần này thì cha mẹ Gia Hân đã thực sự lo

lắng.

Họ đã nhận ra tính nghiêm trọng của vấn đề và bắt

đầu đi tìm hiểu nguyên nhân. Thì ra, vì cha mẹ đã

hoàn toàn gửi gắm con gái cho người giúp việc,

nhưng khi cô bé bắt đầu hình thành mối quan hệ thân

thiết không thể tách rời được nữa với cô giúp việc

đầu tiên thì mẹ lại đổi cho con một bảo mẫu mới,

rồi mẹ không có thời gian để cùng Gia Hân tâm sự,

đọc sách, chơi đùa, khiến quan hệ mẹ con trở nên

lạnh nhạt, cô bé luôn thấy cô độc, thậm chí sống

khép mình trong một thế giới riêng.

CHUYÊN GIA PHÂN TÍCH

6

Nhìn từ góc độ tâm lí học, tình cảm lưu luyến giữa

mẹ và con được bắt đầu từ trước khi trẻ được sinh

ra. Tình cảm ấy tăng lên rõ rệt trong năm đầu đời

của trẻ. Mặc dù loại tình cảm gắn bó chặt chẽ này

sẽ không ngừng phát triển trong suốt cả cuộc đời

của trẻ, nhưng sự gắn bó từ lúc còn nhỏ đối với trẻ

là vô cùng quan trọng, nó cũng thúc đẩy sự hình

thành tình cảm của các bé đối với xã hội.

Khi tình cảm gắn bó với mẹ bắt đầu thúc đẩy sự

phát triển của lòng tin ở trẻ, hàng tỉ những tiếp

điểm thần kinh trong các khu vận động, giác quan,

trí tuệ và ngôn ngữ của đại não bắt đầu hình thành.

Sự khích lệ, tín nhiệm, những cái ôm và vỗ về mà

trẻ được trải qua trong năm đầu tiên của cuộc đời

sẽ trở thành một phần vĩnh viễn giữa những chức

7

năng và kết cấu của đại não.

Karl Witte kiên quyết phản đối việc gửi gắm con

trai cho người khác chăm sóc, ông cho rằng làm như

vậy là người mẹ đã từ chối trách nhiệm cao quí của

mình. Công việc của người mẹ không nên để người

khác làm thay, đặc biệt, việc nuôi dạy con cái nhất

định phải do người mẹ đảm nhận. Đem con cho người

khác nuôi chỉ là cách làm của những bà mẹ không có

khả năng, trốn tránh trách nhiệm của mình. Điều này

vô tình làm trẻ cảm thấy buồn phiền, thất vọng,

đây là một điều vô cùng đáng tiếc trong cuộc đời

mỗi con người.

Nếu ở trẻ hình thành một sợi dây liên kết tình cảm

gắn bó chặt chẽ và bền vững đối với người mẹ, thì

cánh cửa cơ hội này sẽ mãi rộng mở cho đến khi trẻ

8

bước vào tuổi thứ 2. Qua giai đoạn này rồi thì tình

cảm gắn bó ấy khó mà phát triển được như trước.

CHUYÊN GIA KHUYÊN

Tình cảm gắn bó bền vững có lợi cho việc hình

thành tâm lí khỏe mạnh ở trẻ. Vậy làm thế nào mới

là thực sự xem trọng tình cảm ấy của trẻ, và phải

làm gì để trẻ trải qua được giai đoạn tình cảm gắn

bó này một cách thuận lợi?

LỜI KHUYÊN 1: Hãy ôm và vỗ về trẻ nhiều hơn

Sự lưu luyến ở trẻ là khởi đầu cho mọi thứ tình

cảm sau này. Vì vậy, đối với những đứa trẻ mới ra

đời, cha mẹ nên thể hiện tình yêu thương của mình

dành cho trẻ, và cách biểu đạt trực tiếp của tình

yêu thương ấy chính là hãy ôm ấp và vỗ về con càng

nhiều càng tốt.

9

Trẻ nhỏ cũng giống như người lớn, rất cần được bao

bọc và vỗ về. Trên thực tế, đây là một loại tính

cách bẩm sinh, một cảm giác gắn bó giống như con

người ta không thể thiếu thức ăn và nước uống, các

nhà tâm lí học gọi đây là “tiếp xúc an ủi”.

Các nhà tâm lí học bằng thí nghiệm tách khỉ mẹ

khỏi khỉ con để chia rẽ tình cảm hai bên cũng đã

chứng minh được điểm này, tức là đặc điểm tất yếu

của tình mẫu tử không chỉ đơn giản là việc mẹ cho

con ăn mà còn bao gồm cả cảm giác thoải mái khi mẹ

tiếp xúc với con một cách thân thiết.

Một đứa trẻ nhận được sự bao bọc và vỗ về từ cha

mẹ thì cảm giác gắn bó giữa cha mẹ và con cái sẽ

phát triển mạnh mẽ, thể trạng và tâm lí trẻ cũng

trở nên khỏe mạnh, ổn định, trẻ cảm thấy tin tưởng

10

thế giới bên ngoài hơn, mối quan hệ với cha mẹ ngày

càng hòa hợp, từ đó mà những mối quan hệ xã hội

sau này cũng có khả năng hài hòa hơn. Ngược lại,

những đứa trẻ không có được cảm giác lưu luyến gắn

bó với cha mẹ thì cảm xúc thường không ổn định, hay

phiền não, có khi trở nên lạnh lùng, thiếu đi cảm

giác tin tưởng với thế giới xung quanh, làm cho mối

quan hệ với cha mẹ, với những người xung quanh trở

nên căng thẳng.

Có thể thấy ôm hôn hay vỗ về cũng giống như người

ta cần được ăn, uống vậy, là một loại nhu cầu rất

đỗi tự nhiên. Vì vậy, cha mẹ hãy xem trọng sự gắn

bó về tình cảm của trẻ nhỏ, trong giai đoạn trẻ cần

được gắn bó nhất thì nên ôm con, vỗ về con nhiều

hơn.

11

Chúng ta cũng thường nghe thấy các phương tiện

thông tin đại chúng khuyên người mẹ nên làm theo

hướng dẫn của bác sĩ, mỗi ngày đều đặn mát xa cho

trẻ. Việc này không chỉ thích hợp với trẻ sơ sinh

mà với trẻ ở giai đoạn mầm non cũng vậy. Sự thỏa

mãn khi được xoa bóp cũng chính là một trong những

nguồn vui của trẻ, cũng là một sự đảm bảo cho việc

hình thành nên lòng tin vững chãi ở trẻ sau này.

Vì thế, người mẹ ngoài lúc tiếp xúc khi cho con

bú, mỗi ngày nên có ý thức giao lưu với con nhiều

hơn. Hàng ngày mát xa cho con, để con cảm thấy vui

vẻ thoải mái mỗi khi được vuốt ve và trải qua thời

kì cần được gắn bó tình cảm một cách thuận lợi.

LỜI KHUYÊN 2: Tạo nên sự gắn bó có tính an toàn

giữa mẹ và con

12

Giai đoạn từ khi sinh ra đến lúc 2 tuổi là giai

đoạn mà tình cảm gắn bó lưu luyến giữa mẹ và bé

mãnh liệt nhất. Trong thời kì này, nếu không vì

những lí do đặc biệt, người mẹ tốt nhất nên cùng

trẻ tạo dựng một mối quan hệ gắn bó bền vững, đừng

để con phải sống trong một môi trường thiếu đi tình

yêu thương của người mẹ. Những lúc có việc mà trẻ

nhất định không rời khỏi mẹ thì cũng không được dọa

nạt hay đánh mắng con, bởi làm như vậy chỉ làm xấu

đi mối quan hệ gắn bó bấy lâu, làm rạn nứt tình

cảm mẹ con.

Nửa đêm, đứa trẻ đột nhiên tỉnh giấc và òa khóc,

ngoài nguyên nhân là buổi tối cho con bú làm con

khó ngủ ra thì phần nhiều do trẻ thấy lo lắng khi

tách khỏi mẹ. Lúc này, người mẹ tốt nhất nên lập

13

tức vỗ về con, tuyệt đối không làm trẻ cáu giận.

Trên thực tế, rất nhiều nghiên cứu trong và ngoài

nước chỉ ra rằng, cách tốt nhất để trẻ đi vào giấc

ngủ một cách an lành là hãy gần con nhiều hơn, giảm

bớt những lo lắng của con khi bị tách khỏi cha mẹ.

Những đứa trẻ không có được tình cảm gắn bó bền

chặt với mẹ, một khi rời xa cha mẹ sẽ rất dễ sinh

ra cảm giác lo lắng và bất an, sau này rất có khả

năng sẽ không thể hoặc khó thích ứng được với cuộc

sống ở trường mầm non.

LỜI KHUYÊN 3: Hãy cùng trẻ chơi đồ chơi

Hãy chơi cùng trẻ, tạo cơ hội để mẹ con cùng tìm

được niềm vui chung, điều này giúp ích rất lớn cho

việc giảm bớt lo lắng và thúc đẩy mối quan hệ gắn

14

bó giữa hai mẹ con.

Lúc mới bắt đầu, cha mẹ hãy ôm con vào lòng và

cùng chơi đồ chơi với con, sau đó để con ngồi một

mình và ngồi ngay bên cạnh rồi cùng chơi. Lúc này,

nếu có những bạn nhỏ khác cùng tham gia trò chơi

với trẻ thì không còn gì tốt hơn. Có thể chơi các

trò ném bóng hay chơi những đồ chơi bằng gỗ…

Người mẹ cũng có thể chơi mẫu cho trẻ nhìn trước,

sau đó để trẻ tự chơi, dần dần để con ngồi chơi một

mình.

Khi trẻ đang chơi rất vui vẻ, bạn có thể tranh thủ

thời gian đi làm một số việc nhà, nhưng nhớ kĩ là

nhất định phải đứng ở vị trí mà trẻ có thể dễ dàng

nhìn thấy mình.

LỜI KHUYÊN 4: Không giao phó trẻ cho người khác

15

nuôiVì công việc quá bận rộn, lại phải chịu áp lực

lớn nên rất nhiều cha mẹ ngày nay sau khi sinh con

xong thì gửi con cho ông bà nội ngoại hay bảo mẫu

chăm sóc, làm như thế đồng nghĩa với việc bạn đã từ

chối trách nhiệm của bản thân. Mặc dù ban đầu,

chúng ta chưa thể nhìn ra được những tác hại mà

phương thức nuôi dạy này mang lại cho trẻ, nhưng

kiểu chỉ sinh mà không dưỡng như vậy sẽ là nguyên

nhân tiềm ẩn ảnh hưởng trực tiếp đến sự trưởng

thành của trẻ sau này, đồng thời cũng đem lại không

ít rắc rối cho gia đình.

Một cặp vợ chồng trẻ, vừa mới sinh con, điều kiện

khá dư dả. Vì không muốn lãng phí tuổi trẻ và công

danh nên họ muốn ra nước ngoài lập nghiệp. Họ cho

rằng, bây giờ con còn nhỏ thì nên tranh thủ thời

16

gian để đi, đến lúc con lớn rồi thì sẽ không còn

thời gian đi đâu nữa. Thế là họ gửi con cho một

người họ hàng chăm sóc, dù người này cũng không có

nhiều thời gian để nuôi dạy. Đứa bé được 3 tuổi,

đôi vợ chồng này trở về và đã hết sức kinh ngạc,

đứa con họ dứt ruột đẻ ra bây giờ như người xa lạ,

còn không chịu sống cùng họ. Đứa trẻ thường phớt lờ

trước những câu hỏi của cha mẹ, không chịu nghe

lời. Bây giờ, họ mới hối hận thì đã quá muộn.

Từ câu chuyện trên có thể thấy, cha mẹ không nên

tùy ý đưa con về quê gửi ai đó chăm sóc, hãy cố

gắng giữ con bên cạnh mình, tốt nhất là ngày nào

cũng nhìn thấy con. Nếu có khó khăn thì chính cha

mẹ nên là người phải tìm cách khắc phục, chứ không

phải đổ gánh nặng lên vai một đứa trẻ còn quá nhỏ.

17

Cha mẹ cũng đừng nên cả ngày chỉ nghĩ đến công

việc, không quan tâm đến những nhu cầu của trẻ. Hãy

nghiêm túc đối xử với con, mỗi giây mỗi phút ở

cùng con, hãy lắng nghe những lời từ trái tim con

nhiều hơn.

LỜI KHUYÊN 5: Hạn chế tối đa cảm giác mất mát hụt

hẫng ở trẻ

Một số cha mẹ vì lí do công việc hay một vài lí do

đặc biệt mà không thể tận tay chăm con, nhưng nhất

định phải nghĩ cách để trẻ biết được cha mẹ cũng

rất quan tâm đến chúng, cố gắng hết sức không để

cho con cảm thấy hụt hẫng.

Ví dụ, khi gửi bé cho ông bà hay những người khác

nuôi dạy tạm thời, cần xây dựng tình cảm giữa bé và

người đó từ sớm, để trẻ tiếp nhận họ trước thì khi

18

trẻ ở cùng họ sẽ không thấy xa lạ.

Không ở bên cạnh con, bạn nên thường xuyên gọi

điện cho bé để cải thiện tình cảm, đồng thời nên

định kì về thăm con, để đứa trẻ cảm nhận được cha

mẹ quan tâm đến chúng từng giây từng phút. Nếu làm

được như thế thì cảm giác hụt hẫng cũng dần mất đi,

điều này cũng có lợi cho sự phát triển thể trạng

và tinh thần trẻ.

1.2 PHÁT TRIỂN THỊ GIÁC CHO TRẺ

Tuấn Tú mới được 3 tháng tuổi, cậu bé rất đáng

yêu. Cứ mỗi lúc tỉnh giấc là y rằng cậu đưa ngón

tay mũm mĩm vào miệng mút chùn chụt, mắt thì đảo

qua đảo lại hết nhìn lên trên lại nhìn xuống dưới,

trông rất ngộ nghĩnh. Có lúc cậu bé nhìn chằm chằm

vào mẹ rồi cười phá lên. Mẹ vui sướng: “Tuấn Tú

19

nhận ra mẹ đấy à!” Nhưng bà nội thì lại bảo: “Thằng

bé mới được 3 tháng tuổi, bây giờ thì biết cái gì,

làm gì có chuyện nhận ra được ai với ai. Những lúc

rảnh rỗi thì đừng làm phiền thằng bé, để nó ngủ

một lúc là tốt nhất". Nhưng người mẹ lại cảm thấy

con trai nhận ra hình dáng của mình, vì thế đã cố

gắng tạo cho con một môi trường phong phú đa dạng

để kích thích thị giác của bé phát triển.

CHUYÊN GIA CHẨN ĐOÁN

Thị giác chính là nguồn tiếp nhận thông tin quan

trọng nhất để con người nhận biết thế giới xung

quanh. Thị giác của trẻ sơ sinh về cơ bản đã phát

triển hoàn thiện ngay từ khi còn nằm trong bụng mẹ.

Đứa trẻ mới ra đời được 3 ngày đã có thể đưa mắt

tập trung theo một vật thể nào đó. Trẻ mới sinh

20

được 1 tháng đã có thể nhìn những vật cách mình 20

cm; 2 tháng có thể điều tiết thị lực tùy theo

khoảng cách của mắt với vật thể; 3 tháng có thể

điều chỉnh ánh mắt từ vật thể này sang vật thể

khác. Tuy nhiên, hệ thống thị giác của trẻ sơ sinh

vẫn là một phần nằm trong quá trình phát triển của

trẻ, chức năng thị giác vẫn phải cần từng bước được

cải thiện.

Nhìn trên phương diện phát triển khả năng nhận

dạng hình ảnh của trẻ sơ sinh, thì từ 0-2 tuổi, trẻ

vẫn chưa có nhận thức về hình ảnh; đến tuổi thứ 3,

trẻ mới bắt đầu phân biệt khá rõ ràng bề mặt của

hình ảnh. Nhưng khả năng nhận biết màu sắc ở trẻ

lại phát triển từ rất sớm, trẻ được 3 tháng tuổi đã

có thể nhận biết 3 màu sắc là đỏ, vàng, xanh; đến

21

khoảng 1 tuổi thì có thể phân biệt được 4 màu là

đỏ, vàng, xanh, xanh lá cây.

Rất nhiều thực nghiệm chứng minh, trẻ nhỏ chưa đầy

1 tuổi đã có thể hình thành trong trí óc những ấn

tượng khó phai đối với những sự vật hiện tượng xung

quanh, đồng thời có thể nhận ra những sự vật ấy

khi nhìn vào hình ảnh. Nhưng khi trẻ có được những

ấn tượng đó, thì hứng thú sẽ nhanh chóng bị mất đi.

Trẻ mỗi ngày một lớn lên, nhận thức, cảm giác và

cả khả năng vận động cũng ngày càng được nâng cao.

Trong con mắt của mẹ, trẻ có không ít bản lĩnh,

ngày càng trở nên hoạt bát và đáng yêu. Chúng tràn

đầy sự hiếu kì, hết nhìn đông lại nhìn tây, quay

đầu quan sát các vật thể từ những góc độ khác nhau,

22

có lúc còn cho đồ vật vào miệng nếm thử. Đối mặt

với thế giới bên ngoài phong phú và đa dạng, trẻ

tràn đầy niềm cảm hứng khám phá và sự tò mò, trẻ

không còn mê mẩn trong thế giới nhỏ bé của riêng

mình nữa, mà đưa mắt nhìn ra xa hơn. Vì thế, cha mẹ

nên tạo cho trẻ những môi trường phù hợp để kích

thích thị giác của trẻ.

CHUYÊN GIA KHUYÊN

Từ 0-5 tuổi là thời kì nhạy cảm để bồi dưỡng năng

lực quan sát và khả năng thị giác của trẻ, cha mẹ

nên biết nắm bắt thời kì này để có sự luyện tập

thích hợp cho thị giác của các bé, thúc đẩy sự phát

triển về khả năng tập trung và khả năng phân biệt.

LỜI KHUYÊN 1: Treo một số đồ vật trên giường trẻ

23

Nên treo một vài đồ vật xung quanh giường trẻ,

thỉnh thoảng đưa cho con nhìn, như thế vừa có thể

kích thích sự phát triển của cơ ở vùng mắt, lại có

thể tập cho bé các động tác ngẩng đầu, xoay đầu.

Khi treo đồ vật xung quanh giường, cần chú ý những

vấn đề sau:

Trước tiên, vị trí treo phải thích hợp, nên treo

trong phạm vi mà trẻ có thể nhìn được. Đối với trẻ

khoảng 3 tháng tuổi, nên treo đồ ở vị trí cách mắt

trẻ khoảng 60 cm. Trong giai đoạn này trẻ nằm ngửa

là chính nên đừng treo vật ở ngay phía chính diện

bên trên, mà hãy treo chếch sang trái hoặc sang

phải một chút; đồng thời phải thay đổi vị trí vật

treo thường xuyên, tránh để mắt trẻ chú ý mãi vào

một điểm sinh ra bị lác.

24

Thứ hai, lựa chọn đồ vật treo có màu sắc đẹp mắt.

Đối với trẻ sơ sinh, những quả bóng màu sắc sặc sỡ,

những con vịt nhỏ biết kêu, hoặc những bức tranh

có hình mặt người đều là những đồ vật thích hợp để

treo. Những đồ chơi nhiều màu sắc sẽ làm phong phú

thêm những cảm nhận thị giác cho trẻ. Đương nhiên,

trẻ mới ra đời thì không thể phân biệt được các

loại màu sắc, chúng chỉ có niềm yêu thích duy nhất

với màu đỏ.

Cuối cùng, cha mẹ nên thường xuyên thay đổi những

vật treo để thu hút sự chú ý của trẻ nhỏ. Đương

nhiên, bạn cũng có thể tự làm ra những này. Chẳng

hạn, dùng dây cố định những bức hình đẹp mắt của

cha mẹ rồi treo lên cũng là một cách hay để kích

thích thị giác của trẻ.

25

LỜI KHUYÊN 2: Bố trí môi trường kích thích hợp lí

Trong môi trường kích thích thị giác phù hợp, trẻ

nhỏ có thể trưởng thành một cách tốt nhất.

Đầu tiên, cha mẹ có thể cho trẻ chơi những đồ vật

với nhiều loại màu sắc, cho con xem những phong

cảnh khác nhau, nhưng không để các bé nằm mãi trên

giường hoặc tự chơi một mình trong 6-7 tiếng đồng

hồ mỗi ngày. Đồng thời, hãy bớt chút thời gian bồi

dưỡng cảm hứng cho trẻ, dần dần dạy con nhận biết

sự vật ở xung quanh. Trong giai đoạn này những thứ

có màu sắc tươi sáng, có nhiều biến đổi rất dễ thu

hút ánh mắt của trẻ. Những đồ chơi nhiều màu sắc,

những vật có thể phát ra ánh sáng đều có thể gây

chú ý và khiến trẻ thích thú.

Thứ hai, việc bố trí các vật dụng trong phòng và

26

đồ vật treo phải hết sức hợp lí. Tránh để những đồ

vật quá phức tạp hay quá nhiều màu sắc làm nhiễu

thị giác của trẻ, khiến trẻ hoa mắt chóng mặt, tinh

thần hoảng loạn. Nếu cha mẹ mua cho trẻ nhiều đồ

chơi thì không nên cho trẻ xem hết một lúc, hãy cất

đi một ít, để trẻ làm quen từ từ với từng loại đồ

chơi.

Làm như vậy không chỉ phát huy đầy đủ tác dụng của

đồ chơi mà còn giúp thị giác của trẻ được trải

nghiệm một cách phong phú.

Thứ ba, tuyệt đối không để những đồ vật có góc

cạnh sắc nhọn làm tổn thương đến mắt trẻ. Khi con

lớn dần lên, cha mẹ cũng phải dạy trẻ cách bảo vệ

an toàn cho mắt, không được dùng tay để dụi mắt.

Người lớn cũng phải chú ý, không để thời gian trẻ

27

mở mắt quá lâu khiến mắt phải điều tiết nhiều; nên

tiến hành vài động tác mát xa bên ngoài mắt hoặc

cho bé nhìn ra xa để mắt không bị mệt mỏi.

Ngoài ra, cha mẹ nên thường xuyên kiểm tra thị lực

cho trẻ, chú ý phòng và phát hiện kịp thời một số

bệnh thường gặp ở mắt của trẻ để có những biện pháp

chữa trị phù hợp.

LỜI KHUYÊN 3: Định hướng cho trẻ dùng mắt quan

sátThanh Nga năm nay đã 2 tuổi rồi, cô bé không

còn hứng thú với những thứ đồ chơi đẹp mắt hay

những bức hình nhiều màu sắc mà cha mẹ mua trước

kia nữa. Khả năng vận động càng phát triển, cô bé

càng thích ra ngoài chơi. Khi đi chơi bên ngoài,

Thanh Nga có một sở thích là nhặt lá cây, thu lượm

những hòn đá nhỏ hay những thứ quả dại bên đường,

28

không chỉ vậy, cô bé còn đặc biệt thích ngồi xổm

ngắm nhìn những con kiến hay những con côn trùng

nhỏ bò qua bò lại.

Những thứ mà người lớn cho là vô cùng nhỏ bé,

chẳng có tác dụng gì thì với trẻ lại là niềm hứng

thú vô tận, hiện tượng này chúng ta thường thấy ở

những trẻ nhỏ 2 tuổi. Điều đó chứng minh rằng, trẻ

luôn có một khát vọng mãnh liệt đi tìm tòi và khám

phá thế giới bên ngoài.

Người lớn bận rộn thường chẳng có thời gian để ý

đến những sự vật nhỏ bé xung quanh mình, nhưng trẻ

nhỏ lại khác, các bé có thể khám phá những điều kì

bí bên trong. Vì vậy, khi trẻ nảy sinh hứng thú đối

với những chú kiến trên mặt đất, những con côn

trùng nhỏ hay những hình vẽ nhỏ trên áo thì đây

29

chính là lúc thích hợp để bạn bồi dưỡng cho trẻ độ

nhạy cảm về thị giác và thói quen quan sát tỉ mỉ.

Trong cuộc sống hàng ngày, ở bất cứ thời điểm và

thời gian nào, cha mẹ cũng có thể tiến hành rèn

luyện khả năng thị giác cho trẻ.

Ví dụ như, nói với trẻ: “Hôm nay con mặc áo màu đỏ

xinh quá, con nhìn xem mẹ mặc áo màu gì nào?”

Ngoài ra, đưa trẻ đi xem những con vật nhỏ cũng là

một lựa chọn thú vị. Ở những nơi ẩn nấp của kiến

hay côn trùng, bỏ một ít đồ ngọt như mẩu bánh mì

hay vài hạt đường rồi cùng trẻ chờ đợi, quan sát

kiến sẽ tha mồi về tổ thế nào, cũng có thể cho cát

và kiến vào một cái bình có miệng to để cùng xem

kiến xây tổ thế nào. Làm như vậy không chỉ khiến

trẻ chú ý đến những chi tiết nhỏ, mà còn giúp bồi

30

dưỡng hứng thú quan sát ở trẻ. Đưa trẻ đi xem bướm

hút mật hoa, thu nhặt cỏ dại, hoặc đưa con cùng đi

chợ tìm mua những loại quả và rau đặc trưng theo

từng mùa, tất cả những việc này đều có lợi cho việc

bồi dưỡng khả năng quan sát và năng lực thị giác

nhạy bén ở trẻ.

LỜI KHUYÊN 4: Cùng trẻ chơi những trò chơi thị

giácCha mẹ nên thường xuyên chơi các trò chơi phù

hợp với trẻ để kích thích thị giác trẻ phát triển.

Dưới đây là hai trò chơi khá thú vị về thị giác:

1) Trò chơi tháp đỏ

Trước tiên, hãy chuẩn bị một ít khối gỗ hình lập

phương màu đỏ, đương nhiên nếu không có những khối

gỗ ta có thể thay thế bằng bìa cứng gấp thành những

hình lập phương rồi sơn màu đỏ lên.

31

Tiếp đó trải một cái thảm trên sàn, rồi thả những

khối hình lập phương lên thảm.

Cha mẹ có thể làm mẫu cho trẻ một lần, xếp các

khối chồng lên nhau tạo thành một cái tháp.

Cuối cùng hãy để cho trẻ tự làm.

Mục đích của trò chơi này là rèn luyện cho trẻ khả

năng phân biệt hình dạng lớn nhỏ.

2) Bánh quy hình động vật đối chiếu với hình ảnh

Trước tiên, chuẩn bị cho trẻ bốn loại bánh quy

hình động vật khác nhau cùng ảnh tương ứng với

chúng.Tiếp đến, lần lượt giới thiệu với trẻ những

chiếc bánh quy hình động vật ấy.

Cha mẹ đảo lộn vị trí những chiếc bánh trên bàn.

Cuối cùng để trẻ nhặt từng chiếc bánh quy đặt đúng

vào vị trí bức hình tương ứng, ba chiếc bánh còn

32

lại cũng làm tương tự.

Mục đích của trò chơi này là giúp trẻ nhận biết

được bốn loại động vật, tăng cường khả năng quan

sát, tập trung và nhận diện.

Tóm lại, người lớn và trẻ nên thường xuyên chơi

các loại trò chơi thị giác như thế, sẽ giúp ích rất

nhiều cho việc nâng cao khả năng quan sát và năng

lực thị giác của trẻ.

1.3 PHÁT TRIỂN THÍNH GIÁC CHO TRẺ

Cô bé Hà Chi mới 4 tháng tuổi đã không chịu nằm

giường một mình. Những lúc thức, cô bé rất thích

được mẹ ôm và nghe mẹ hát. Chỉ cần chỗ nào có âm

thanh là lập tức cô bé hướng ánh mắt về phía đó.

Nhưng mẹ cảm thấy con gái còn quá non nớt, sợ những

tiếng động mạnh làm cô bé sợ. Vì thế, căn phòng

33

lúc nào cũng rất yên tĩnh, đến nói chuyện mẹ cũng

phải nhỏ nhẹ, đi lại cũng rất cẩn thận, điều này

làm chị cảm thấy vô cùng căng thẳng. Có lúc rất

muốn nghe bản nhạc mình yêu thích, nhưng vì sợ Hà

Chi vẫn còn nhỏ, mình nghe nhạc có khi lại gây tổn

hại cho thính giác của con nên chị lại thôi.

CHUYÊN GIA PHÂN TÍCH

Mẹ của Hà Chi không biết rằng trẻ nhỏ cũng rất cần

phải có sự kích thích của âm thanh.

Thính giác của trẻ bắt đầu phát triển từ thời kì

phôi thai, giai đoạn từ 0-2 tuổi là thời kì mà các

cơ quan thính giác của trẻ phát triển nhanh nhất,

trẻ bắt đầu có khả năng cảm nhận âm thanh một cách

rất nhạy bén. Có nghiên cứu chứng minh, trẻ mới

sinh được 12 giờ đồng hồ đã có thể phản ánh lại một

34

cách đồng bộ những âm thanh của người lớn; trẻ sơ

sinh 3 tháng tuổi đã có những biểu cảm trên mặt khi

nghe thấy âm thanh như trợn mắt, nhíu mày, khoa

tay múa chân, há miệng, hoặc phát ra âm thanh…; trẻ

4 tháng tuổi đã có thể nghe người lớn nói “ngôn

ngữ trẻ thơ” một cách rất vui vẻ và thích thú.

(Ngôn ngữ trẻ thơ dùng để chỉ loại ngôn ngữ mang

tính khoa trương, có âm luật, cường độ cao, lặp đi

lặp lại nhiều lần mà cha mẹ sử dụng khi nói chuyện

với trẻ sơ sinh).

Nghiên cứu còn phát hiện, trẻ rất thích nghe những

thể loại âm nhạc hay và nhẹ nhàng. Có những lúc,

khi nghe thấy tiếng mẹ, trẻ sẽ cười, còn nghe thấy

tiếng người lạ là y rằng sẽ khóc.

Một vài ông bố bà mẹ trẻ thường hay sợ con bị giật

35

mình bởi các loại âm thanh, nên tìm mọi cách để

giữ cho căn phòng thật im ắng, hoặc âm thanh cực

nhỏ. Cách làm này thực ra là không cần thiết, bởi

nó không tốt cho sự phát triển thính lực. Khả năng

nghe của trẻ nhất định phải được bồi dưỡng trong

môi trường có âm thanh. Hơn nữa, kịp thời cho trẻ

tham gia những hoạt động rèn luyện khả năng nghe

mới có thể làm thính giác của trẻ trở nên nhạy bén,

đồng thời tạo cơ sở cho việc học tập ngôn ngữ sau

này.

CHUYÊN GIA KHUYÊN

Thính lực của trẻ phải được bồi dưỡng trong môi

trường có âm thanh, đồng thời trên cơ sở ấy hình

thành khả năng ngôn ngữ. Hơn nữa, 0-2 tuổi là thời

kì mẫn cảm để phát triển thính giác, trong giai

36

đoạn này tiến hành rèn luyện thính lực cho trẻ sẽ

thu được hiệu quả cao mà lại không mất nhiều công

sức. Vậy phải làm thế nào mới phát triển khả năng

thính giác của trẻ?

LỜI KHUYÊN 1: Tạo môi trường âm thanh phù hợp

Cha mẹ nên tạo cho trẻ một môi trường có âm thanh,

tất cả mọi hoạt động bình thường trong nhà đều sẽ

phát ra âm thanh như tiếng quét nhà, tiếng đóng

cửa, tiếng vòi nước chảy, tiếng người lớn nói

chuyện, tiếng xe… những âm thanh phong phú này đều

có thể kích thích và phát triển thêm thính giác cho

trẻ.

Đương nhiên, những âm thanh lớn đột ngột thì phải

hạn chế hết mức, tránh làm trẻ giật mình sợ hãi.

Ở nhà, cha mẹ có thể thường xuyên phát những bản

37

nhạc nhẹ nhàng, hài hòa, ngôn từ đẹp đẽ, để vừa

phát triển thính giác, vừa nâng cao khả năng cảm

nhận nghệ thuật cho trẻ.

LỜI KHUYÊN 2: Tặng cho trẻ những đồ chơi thính

giác phù hợp

Người lớn có thể căn cứ vào độ tuổi và sở thích

của trẻ để chọn mua những đồ chơi thính giác thích

hợp. Hoặc có thể dùng những vật dụng có sẵn trong

nhà hoặc phế liệu để tự tạo ra những đồ chơi thính

giác, vừa thú vị lại vừa tiết kiệm. Chẳng hạn, cái

muỗng bằng inoc trong nhà có thể là một đồ chơi tạo

âm thanh rất thú vị, hay cái chuông cũ trên xe đạp

cũng là thứ đồ chơi khá hay.

Đương nhiên, đối với trẻ nhỏ, đồ chơi thính giác

tốt nhất là những thứ đến từ tự nhiên, trong cuộc

38

sống thường ngày: Tiếng gió thổi, tiếng mưa rơi,

tiếng chim hót, tiếng nước chảy róc rách… Tất cả

đều có thể làm phong phú thêm sự trải nghiệm của

thính giác, nâng cao khả năng phân biệt âm thanh

của trẻ. Vì vậy, cha mẹ tốt nhất nên thường xuyên

cho con ra ngoài dạo bộ, để trẻ cảm nhận được muôn

vàn âm thanh của tự nhiên.

LỜI KHUYÊN 3: Cùng trẻ chơi những trò chơi sử

dụng thính lực

Chơi những trò chơi thính lực chủ yếu là để luyện

nghe cho trẻ, giúp các bé có thể phân biệt được

những âm thanh xung quanh. Dưới đây là hai trò chơi

thính lực mà bạn có thể cùng trẻ chơi trong nhà.

1) Nhạc cụ tìm bạn

Chuẩn bị: Trống, chuông nhỏ, cá gỗ, dùi trống, mỗi

39

thứ hai cái. Mục đích để trẻ phân biệt các loại âm

thanh.

Cách chơi như sau: Mẹ và trẻ quay lưng vào nhau,

đặt nhạc cụ phía trước mặt, mẹ tùy ý gõ một loại

nhạc cụ nào đó, trẻ cũng gõ một tiếng tương ứng,

sau đó đối chiếu nhau xem loại nhạc cụ mà mình sử

dụng có giống nhau hay không.

2) Trò chơi nghe tĩnh

Chuẩn bị: Cha mẹ ghi âm sẵn một vài âm thanh hay

tạp âm. Ví dụ như tiếng hát, tiếng chim hót, tiếng

nước chảy tí tách, tiếng thìa gõ vào bát hay tiếng

kéo ghế, tiếng còi ô tô…

Mục đích: Để trẻ lặng yên lặng nghe, từ đó phát

triển độ nhạy bén của thính giác.

Cách chơi như sau: Để trẻ nằm hoặc ngồi trong tư

40

thế thả lỏng ở một nơi thật yên tĩnh, nhẵm mắt lại

và tập trung nghe âm thanh mà cha mẹ ghi sẵn trong

khoảng 30 giây; sau đó trẻ mở mắt, nói cho mẹ biết

đã nghe thấy tiếng gì, âm thanh nào hay, âm thanh

nào không hay.

LỜI KHUYÊN 4: Tránh những trở ngại cho thính lực

của trẻ

Nghiên cứu cho thấy, nếu sống quá lâu trong môi

trường chứa nhiều tạp âm sẽ làm các cơ quan thính

giác trong tai sinh bệnh khí chất (tức loại bệnh do

nhiều nguyên nhân gây ra tác động đến một cơ quan

hoặc một hệ thống nào đó trong cơ thể, khiến cơ

quan hoặc hệ thống này bị tổn thương lâu dài), từ

đó dẫn đến bị điếc. Trong nhà, cần tránh những thứ

âm nhạc quá cứng nhắc hoặc gây kích thích thần

41

kinh.

Không được để trẻ nghe máy nghe nhạc, làm ảnh

hưởng đến thính lực. Trẻ nhỏ không thích hợp để

nghe bằng tai nghe, bởi âm thanh tập trung quá lớn

và mạnh sẽ ảnh hưởng không tốt cho tai.

Đồng thời, cũng nên để ý phòng ngừa những bệnh

thường gặp ở tai. Trong suốt lứa tuổi nhi đồng, tai

là bộ phận dễ bị lây nhiễm nhất. Ống tai của trẻ

vừa ngắn lại vừa hẹp, những bệnh thường gặp như

viêm tai trong hay bệnh về hô hấp đều có hại cho

thính lực, đòi hỏi người lớn phải hết sức chú ý.

1.4 PHÁT TRIỂN VỊ GIÁC CỦA TRẺ

Minh Ngọc năm nay 1 tuổi, rất thông minh và đáng

yêu, cô bé rất thích làm những kiểu mặt kì quặc để

chọc mẹ cười. Nhằm phát triển khả năng nhận biết

42

của con, mẹ Minh Ngọc mua cho cô bé rất nhiều đồ

chơi. Nhưng chị lại phát hiện ra là con gái rất

thích bỏ những đồ vật lạ vào miệng cắn. Nếu cố tình

lấy mất, cô bé lập tức cáu giận, điều này làm chị

vô cùng đau đầu. Sau đó chị lại phát hiện, những

lúc không chơi đồ chơi, con gái hay đút tay vào

miệng mút. Mặc dù nhiều lần nhắc nhở: “Con đừng cho

tay vào miệng, cũng đừng cho đồ chơi vào miệng,

như vậy bẩn lắm, mau nhè ra cho mẹ!” thế nhưng cô

bé nhất định không chịu nghe lời, cứ có cơ hội là y

rằng lại cho thứ gì đó vào miệng. Chị thực sự

không hiểu sao Minh Ngọc lại có thói quen không tốt

(hay cắn đồ vật, mút ngón tay) như vậy, có lúc chị

nghĩ nếu kiên quyết sửa cho con thì liệu tính nết

cô bé có trở nên xấu đi không?

43

CHUYÊN GIA PHÂN TÍCH

Các cơ quan vị giác của trẻ bắt đầu hình thành từ

trong thời kì thai nhi. Vị giác của trẻ mới sinh vô

cùng nhạy bén, những thứ kích thích vị giác không

giống nhau thì dẫn tới những phản ứng vị giác khác

nhau. Rất nhiều cha mẹ phát hiện, từ giây phút trẻ

cất tiếng khóc chào đời, chỉ cần là thứ gì có thể

cho được vào miệng là các bé đều muốn nếm thử.

Xét từ góc độ tâm lí học, việc trẻ đưa thứ gì đó

vào miệng cắn trước tiên là muốn thử xem nó có vị

gì, sau đó là muốn dùng lưỡi để cảm nhận đặc tính

của vật thể. Bởi đối với trẻ nhỏ, sử dụng lưỡi

chính là cách để cảm nhận sự vật, chính việc cắn

hay liếm một thứ gì đó cũng làm cho trẻ cảm thấy

vui thích.

44

Trong cuộc sống, chúng ta thường thấy cha mẹ hay

mắng trẻ: “Cái đó bẩn lắm đấy, còn không mau nhè ra

à!” Trên thực tế, trẻ chỉ muốn thông qua miệng để

tìm hiểu về đặc trưng của sự vật, muốn tìm hiểu xem

nếu cho vào miệng rồi thì sẽ có cảm giác thế nào,

mùi vị ra làm sao, có đặc biệt không. Dường như khi

cho thứ gì đó vào miệng, trẻ muốn nói rằng: “Nếu

như mình không bỏ cái này vào miệng thì mình sẽ

chẳng thể biết được rốt cuộc nó là cái gì!” Có thể

thấy, sử dụng vị giác chính là giai đoạn đầu tiên

để trẻ nhận biết sự vật.

Trẻ ngày một lớn khôn, và niềm hứng thú với việc

tìm hiểu mọi thứ cũng ngày càng sâu sắc hơn. Trẻ

khoảng 1 tuổi, cho dù bạn có ngăn cản con tùy ý cắn

thứ gì đó thì trẻ cũng sẽ nảy sinh hứng thú với

45

những thứ khác. Lúc này, cha mẹ cũng không cần phải

lo lắng quá mức đối với hành động này của trẻ. Chỉ

cần qua giai đoạn khoảng 1 tuổi rưỡi là khả năng

đi lại của các bé cũng sẽ tốt hơn, hứng thú của trẻ

nhờ đó mà càng nhiều, những hành động như mút tay

hay cắn đồ vật cũng ít dần đi.

CHUYÊN GIA KHUYÊN

Đối với trẻ nhỏ, miệng không chỉ có chức năng để

thưởng thức mĩ vị, mà quan trọng hơn thế, đây là

công cụ để trẻ tìm hiểu thế giới bên ngoài. Trẻ tìm

hiểu mọi sự vật xung quanh thông qua hành động

nhìn, nghe, sờ, ngửi, nếm, vì vậy miệng chính là

phương tiện không thể thiếu để trẻ tìm hiểu về thế

giới. Nhưng nếu cứ tùy tiện bỏ thứ gì đó vào miệng

thì sẽ không an toàn và mất vệ sinh, người lớn nên

46

chú ý đến việc tạo cho trẻ những kích thích vị giác

an toàn để làm phong phú hơn những trải nghiệm của

vị giác. Vậy có phương pháp nào thích hợp để làm

phong phú hơn sự trải nghiệm của vị giác ở trẻ nhỏ?

LỜI KHUYÊN 1: Cho trẻ chơi những đồ chơi an toàn

Cha mẹ nhất định phải bảo đảm, trong phạm vi hoạt

động của trẻ không đặt những thứ đồ chơi quá nhỏ

vụn hoặc những đồ vật nhỏ. Đồng thời, bỏ ra những

thứ đồ chơi dễ vỡ, nhọn, sắc tránh trường hợp trẻ

không may nuốt phải sẽ vô cùng nguy hiểm. Gia đình

nào có điều kiện, có thể tìm mua cho con những đồ

chơi có thể cho được vào miệng, để trẻ phát triển

khả năng cảm nhận thông qua những đồ chơi không độc

hại, giúp các bé thỏa mãn yêu cầu sinh lí trong

47

giai đoạn này.

LỜI KHUYÊN 2: Làm rõ nguyên nhân vì sao trẻ mút

ngón tay

Nguyên nhân khiến trẻ mút ngón tay vô cùng đa dạng

nhưng tiêu biểu nhất là do trẻ thấy vô vị và nhàn

rỗi quá.

Trong tình huống như thế thì nói chuyện hoặc chơi

trò chơi cùng trẻ là phương pháp tốt nhất.

Nếu trẻ có thể nghe hiểu, lúc trẻ sắp đút tay vào

miệng, bạn có thể nhắc khéo: “Cái tay, cái tay”,

nói nhẹ nhàng để nhắc nhở con, lúc đó trẻ sẽ lập

tức bỏ tay ra. Khi trẻ bắt gặp ánh mắt của người

lớn, tốt nhất bạn hãy lắc đầu, tỏ ý rằng “mút tay

là không tốt chút nào”. Ngoài ra, còn có thể vừa

bảo con “mình ra ngoài chơi đi” hay “mình ra ngoài

48

chơi đồ chơi đi”, vừa kéo tay con ra khỏi miệng.

Đương nhiên, cha mẹ nên để trẻ làm một vài việc mà

các bé cảm thấy hứng thú để con quên đi thói quen

mút ngón tay.

Một vài trẻ khi cảm thấy bất an cũng thường mút

ngón tay. Những lúc như thế, cha mẹ không thể giải

quyết vấn đề bằng cách nhắc nhở trẻ không được mút

ngón tay. Trước tiên, nên tìm hiểu xem vì sao con

lại có cảm giác bất an, sau đó nghĩ cách để bé cảm

thấy nhẹ nhõm, bình tĩnh hơn. Sau đó, cho con chơi

những trò chơi hay đồ chơi mà con thấy hứng thú.

Như thế, trẻ sẽ dùng tay nhặt đồ chơi mà quên đi

việc mút ngón tay.

LỜI KHUYÊN 3: Cùng trẻ chơi trò chơi vị giác

Cha mẹ chuẩn bị sẵn một ít nước ép trái cây để trẻ

49

thưởng thức.

Trong quá trình thực hiện các thao tác, hãy nói

với trẻ: “Thử xem, miệng con có nhạy không nào, nếm

thử xem rồi cho mẹ biết đây là vị gì nhé.”

Bảo trẻ nhắm mắt lại, bón cho trẻ một ít nước hoa

quả mà bạn đã chuẩn bị sẵn, sau đó hỏi con: “Ngọt

hay là chua, con đoán xem đây là nước ép của quả

gì?”Trò chơi này có thể giúp trẻ nhận biết được vị

của nhiều loại trái cây khác nhau, từ đó thúc đẩy

năng lực phán đoán của vị giác.

LỜI KHUYÊN 4: Dạy trẻ dùng tay để sờ các đồ vật

Với những đứa trẻ có thói quen cắn đồ vật, có thể

trực tiếp để trẻ tự tay lấy đồ vật ấy ra, sau đó

chuyển hướng hứng thú của trẻ sang “sờ thử xem sao,

xem là cái gì”.

50

Trong cuộc sống hàng ngày, cha mẹ nên để trẻ sờ

nhiều vật bằng gỗ, những hạt cát nhỏ mịn, những sợi

lông mềm nhẹ, hay những tờ giấy trắng mịn… để trẻ

biết được cảm giác khi sờ chúng. Trên thực tế,

không cần thiết cứ phải là đồ chơi, việc cho trẻ sờ

những đồ vật xung quanh cũng rất mang lại nhiều

lợi ích.

Thông thường, với những trẻ hay mút ngón tay hoặc

cái gì cũng cắn, cha mẹ phải tìm cách khiến trẻ

dùng hai tay để chơi, như thế mới có thể làm cho

các bé không còn cách nào để đưa tay vào miệng nữa.

Bạn cũng có thể cùng con chơi trò “con chim bay

bay”. Trò chơi này đòi hỏi trẻ phải dùng cả hai tay

để hoạt động. Nhất thời, các bé sẽ quên đi việc

51

đưa tay vào miệng mà tập trung chơi trò mà mình

thích.

Ngoài ra, những đồ chơi có thể phát tiếng động như

trống, chuông... cũng rất hay. Những đồ chơi như

vậy không chỉ đòi hỏi trẻ phải dùng đến hai tay mà

còn có những biến đổi rất thú vị, thu hút sự chú ý

của trẻ, các bé sẽ tự nhiên không cho tay vào miệng

nữa.

1.5 PHÁT TRIỂN XÚC GIÁC CỦA TRẺ

Thụy Miên chưa đầy 2 tuổi mà càng ngày càng khó

bảo. Vừa mới dọn dẹp đồ đạc xong xuôi, chớp mắt một

cái cô bé đã làm mọi thứ bừa bộn hết cả. Còn cố ý

vứt mấy quyển sách xuống sàn nhà, có lúc tự mình

nhặt lên rồi sau đó lại cố tình ném ra xa. Bất kể

là quyển sách mình thích hay không, Thụy Miên đều

52

lấy ra xé, có lúc còn đập vỡ tan tành những đồ vật

có giá trị, điều này thực sự khiến mọi người phải

đau đầu. Không những thế, cô bé còn rất thích sờ

soạng, nhìn ngó những đồ vật trong nhà, không cho

động vào thì nhất quyết phải động bằng được mới

thôi. Thụy Miên nhanh tay nhanh mắt, động tác nhanh

nhạy đến mức không tưởng tượng được, thường xuyên

gây rắc rối; thành ra mẹ không lúc nào dám rời mắt

khỏi con gái. Chị cảm thấy hơi sốt ruột, bồn chồn,

con bé này đúng là đồ phá phách, liệu có phải nó

đang tìm hiểu mọi vật xung quanh bằng cách sờ vào

chúng?

CHUYÊN GIA PHÂN TÍCH

Thời kì sơ sinh là giai đoạn nhạy cảm để phát

triển xúc giác ở trẻ, thời kì này, xúc giác của trẻ

53

sẽ phát triển vô cùng nhanh chóng. Bắt đầu từ

tháng thứ 3, trẻ sẽ dùng xúc giác của mình để gom

nhặt thông tin của sự vật trong thế giới xung

quanh. Lúc mới bắt đầu, trẻ dùng miệng để tiếp xúc

đồng thời tìm hiểu về vật thể. Sau 1 tuổi, việc tìm

hiểu bằng miệng bắt đầu giảm dần, các động tác của

tay tăng lên. Giống như cô bé Thụy Miên trong ví

dụ trên, thích sờ mó khắp nơi, lại hay hoạt động,

trong con mắt của mẹ, cô bé trở thành một đứa trẻ

hư chỉ biết phá hoại.

Trẻ luôn thích động vào một chút, sờ mó một chút

những đồ vật xung quanh. Thực ra, đây là việc trẻ

đang tự rèn luyện xúc giác cho mình. Đối với trẻ,

hoạt động sờ cũng giống như đang hấp thu chất dinh

dưỡng vậy, thiếu đi loại "dinh dưỡng" này thì tâm

54

lí trẻ không thể phát triển được. Có thể nói, xúc

giác có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát

triển của trẻ. Những cảm nhận về khoảng cách, mùi

vị, hình thù, tính chất của vật thể đều phải phụ

thuộc vào sự trải nghiệm của những động tác tiếp

xúc.

Điều đáng chú ý là, xúc giác là cơ sở để trẻ phát

triển nhận thức sau này, vì thế đừng xem thường

việc phát triển khả năng tiếp nhận thông tin qua

xúc giác của trẻ, càng không nên ngăn cấm trẻ sờ mó

khắp nơi. Bởi động chạm vào vật thể là nhu cầu

phát triển tâm lí của trẻ trong giai đoạn này,

không cho trẻ hoạt động, sờ mó chính là đã tước đi

khả năng tìm hiểu sự vật xung quanh của trẻ.

“Con người sinh ra có được hai thứ quí giá nhất,

55

đó là đôi bàn tay và trí óc, dùng tay mà không dùng

não chẳng mấy chốc sẽ bị quật ngã, dùng não mà

không dùng tay thì cơm ăn cũng không no, dùng cả

tay lẫn não mới thực sự là người tuyệt vời, là

người có thể khai thiên lập địa.” Có thể thấy rằng,

tay của trẻ là không lúc nào ngừng hoạt động, như

vậy mới có thể tăng cường được năng lực trên các

lĩnh vực. Trên cơ sở của việc tiếp xúc, các kĩ năng

của cảm giác và động tác mới dần phát triển được.

Trẻ lớn lên sẽ dần học được cách kết hợp giữa cảm

nhận và các động tác, đây cũng là một sự bước tiến

lớn đối với việc phát triển trí tuệ.

Vì vậy, khi trẻ có thể thả lỏng bàn tay nắm chặt,

có thể sử dụng ngón tay, miệng, mắt để đi tìm hiểu

những tính chất khác nhau hay những độ cứng khác

56

nhau, những hình thái không giống nhau của sự vật

hiện tượng, thì cha mẹ hãy bắt đầu rèn luyện cho

trẻ về khả năng tiếp xúc. Có thể đem những vật dụng

hay đồ chơi trong cuộc sống hàng ngày để trẻ tiếp

xúc tìm hiểu, để trẻ cảm nhận và có được những trải

nghiệm khác nhau về cảm giác từ việc tiếp xúc

nhiều vật thể.

CHUYÊN GIA KHUYÊN

Maria Montessori từng nói: “Bàn tay chính là thầy

giáo tốt nhất cho trẻ.” Một nhà giáo dục cận đại

nổi tiếng người Trung Quốc có tên là Đào Hành Tri

cũng rất xem trọng tác dụng của bàn tay, ông còn

từng tự sáng tác một bài hát mang tên “Trường ca

não và tay” để nhấn mạnh tính quan trọng của việc

bồi dưỡng khả năng hành động và tiếp xúc. Vì vậy,

57

đối với trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi, việc

để các bé tự mình động tay đi tìm hiểu những thứ

xung quanh là vô cùng quan trọng. Cha mẹ đừng ngần

ngại khi sử dụng một trong những phương pháp dưới

đây để phát triển xúc giác cho trẻ.

LỜI KHUYÊN 1: Xây dựng môi trường khám phá an

toànTrẻ từ 1-2 tuổi là giai đoạn mà xúc giác phát

triển nhanh nhất. Trong giai đoạn này, trẻ thường

dùng nhiều cách khác nhau như ném, vứt, đập thật

mạnh... các đồ vật để thử nghiệm, đồng thời còn cảm

thấy vô cùng hứng thú với những kết quả hành động

của mình. Ví dụ như, trẻ có thể ném cái thìa nhỏ

trên bàn xuống đất, nhìn xem nó rơi đi đâu, sau đó

lại nhặt lên rồi lại ném, ném rồi lại nhặt, rồi lại

ném, cứ thế mà không hề cảm thấy nhàm chán. Người

58

lớn thường nghĩ rằng trẻ thật nghịch ngợm, nhưng

trên thực tế, đây là sự khởi đầu của việc trẻ bắt

đầu đi tìm hiểu các sự vật, vì thế cha mẹ càng nên

định hướng cho con, tạo một môi trường khám phá an

toàn cùng những đồ vật để dùng tay tiếp xúc với

những hình dáng kích thước khác nhau, giúp trẻ cảm

thấy thỏa mãn khi chơi đùa. Những thứ như chai dầu

gội đầu rỗng, các quảng cáo trên báo, quả bóng da…

đều có thể thu thập lại để làm đối tượng cho trẻ

tiếp xúc.

Điều mà nhiều bậc cha mẹ nên chú ý đó là, có những

trẻ thích cho những thứ có thể cầm nắm vào miệng,

vì vậy, đừng mua cho con những đồ chơi bé đến mức

có thể nuốt được vào trong bụng, những chi tiết,

phụ kiện trên đồ chơi cũng phải thật chắc chắn.

59

Đồng thời, đồ chơi phải tuyệt đối không độc hại, vệ

sinh sạch sẽ, tránh gây hại cho sự phát triển của

trẻ.

LỜI KHUYÊN 2: Mua cho trẻ những đồ chơi cầm, nắm

thích hợp

Hiện nay, trên thị trường, những đồ chơi giúp phát

triển xúc giác cho trẻ nhỏ không nhiều. Vì vậy,

người lớn có thể tìm trong cuộc sống hàng ngày một

vài nguyên vật liệu nào đó thích hợp để trẻ tiếp

xúc.

Trong nhà, những loại vải có chất liệu khác nhau

như vải sợi gai, vải bạt, vải lụa, vải sợi hóa học,

vải nilon, vải cotton, chất liệu da thuộc hay

những thứ đồ chơi làm từ những chất liệu trên đều

có thể là đồ chơi xúc giác cho trẻ.

60

Cát, đất sét, bột mì là những thứ hết sức tự nhiên

giúp phát triển xúc giác của trẻ.

Thực ra, chỉ cần cha mẹ để tâm một chút, thì có

thể phát hiện hoặc tự tạo ra vô vàn những thứ đồ

chơi xúc giác cho trẻ ngay trong cuộc sống và tự

nhiên. LỜI KHUYÊN 3: Cùng trẻ chơi các trò chơi sử

dụng xúc giác

Trong cuộc sống hàng ngày, bạn có thể thường xuyên

cùng trẻ chơi những trò chơi phải sử dụng cơ quan

xúc giác, nói cho trẻ biết một vài cảm nhận khi

tiếp xúc, một lúc nào đó các bé sẽ bất chợt tích

lũy được nhiều trải nghiệm về cảm giác, thúc đẩy

xúc giác phát triển. Dưới đây, chúng tôi giới thiệu

hai loại trò chơi để cha mẹ cùng tham khảo:

1) Tấm xúc giác

61

Chuẩn bị: Những tấm gỗ hình vuông, phân làm hai

loại, một loại thô ráp, một loại láng mịn, mỗi loại

bốn tấm.

Mục đích: Dạy trẻ phân biệt được sự khác nhau giữa

thô ráp và mịn màng, học cách tự đối chiếu.

Cách chơi như sau: Giới thiệu các món đồ vật cho

trẻ để trẻ nhận biết trạng thái của vật. Sau đó,

lấy ra những tấm gỗ có bề mặt thô ráp, làm mẫu cho

con trước cách tiếp xúc, rồi để con tự thử làm lại

lần nữa, từ đó rút ra những cảm nhận như “thô ráp”,

“rất ráp”, “rát tay”. Tiếp đó, lấy ra những tấm gỗ

trơn mịn, cũng làm mẫu cho con trước rồi để con tự

lấy tay sờ thử, rồi rút ra những cảm nhận như

“láng mịn” hay “trơn mượt”.

2) Xác định chất liệu vải

62

Chuẩn bị: Các loại vải nỉ, nilon, bông, da, lụa,

mỗi loại hai mảnh.

Mục đích: Dạy trẻ cảm nhận được mức độ mềm cứng,

dày mỏng khác nhau.

Cách chơi như sau:

Trước tiên, lấy ra mảnh vải hoặc dùng những mảnh

vải này để tạo ra những thứ đồ chơi khác nhau rồi

đặt trên bề mặt trơn phẳng.

Tiếp đó, để trẻ tiếp xúc và cảm nhận hai loại vải

chất liệu tương đối giống nhau rồi so sánh chúng

với nhau.

Tóm lại, cha mẹ cùng con cái chơi trò chơi không

chỉ giúp nâng cao nguồn cảm hứng cho trẻ mà hơn nữa

còn trực tiếp thúc đẩy chức năng của cơ quan xúc

63

Hướng dẫn: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát