Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
Người Mẹ Tốt Hơn Là Người Thầy Tốt - C5: Vốn trí tuệ cần phải có ở những người làm bố làm mẹ

Doãn Kiến Lợi

NGƯỜI MẸ TỐT HƠN LÀ NGƯỜI THẦY TỐT (PHẦN V)

NXB Văn Học

Chương 5: Vốn trí tuệ cần phải có ở những người

làm bố làm mẹ

Mình không tự nuôi con là không làm tròn bổn phận

Nếu bố mẹ có thể cảm nhận được tầm quan trọng của

mỗi ngày tháng, mỗi cảnh ngộ trong quá trình trưởng

thành của con trẻ, biết những cảnh ngộ này sẽ có

ảnh hưởng lớn đối với con trẻ, thì khả năng và biện

pháp để bố mẹ vừa chăm con vừa đi làm tự nhiên sẽ

có.

Muốn làm một việc gì đó sẽ luôn có lý do, không

muốn làm một việc gì đó cũng luôn có cái cớ.

Khi Viên Viên mười lăm tháng tuổi, bố cô bé xin

1

nghỉ không lương ở cơ quan cũ, về Hạ Môn công tác.

Lúc đó tôi vẫn còn đang đi làm ở đơn vị cũ, một

mình nuôi con, phải đối mặt với rất nhiều khó khăn.

Trong khi lúc đó ông bà hai bên không thể đến

giúp.

Bà ngoại của Viên Viên sống ở một huyện bên cạnh,

cách thành phố Tập Ninh thuộc khu tự trị Nội Mông

Cổ mà chúng tôi đang sống hồi đó bảy, tám tiếng

đồng hồ xe chạy, hơn nữa lúc đó ông ngoại cô bé đã

phải sinh hoạt tại chỗ, cần có người chăm sóc. Bà

nội cô bé còn sống ở một huyện xa hơn, nhà cũng rất

nhiều việc, không thể bỏ đó mà đi. Nhưng khi Viên

Viên chưa chào đời bà nội bé đã nói với chúng tôi

rằng, nếu như công việc bận thì đưa con về quê để

bà trông nom. Hiện giờ biết bố Viên Viên chuẩn bị

2

đi công tác xa, bà lại càng sốt sắng bảo tôi đưa

con về quê, nói bà chắc chắn sẽ chăm sóc Viên Viên

chu đáo.

Tôi biết mẹ chồng là người vừa sạch sẽ lại vừa

nhanh nhẹn, cũng rất nhân hậu, chắc chắn chăm sóc

việc ăn uống ngủ nghỉ của Viên Viên chu đáo hơn

tôi. Nhưng tôi đã từ chối, tôi muốn tự mình chăm

con.

Lúc đó chúng tôi đã tìm một bà cụ ở gần nhà, buổi

sáng trước khi đi làm đem con đến gửi, buổi trưa và

buổi tối đón con về nhà, một ngày đưa đi đón về

bốn lần. Sau khi ông xã đi Hạ Môn, tôi lại thương

lượng với bà cụ, gửi thêm cho bà ít tiền, buổi trưa

không đón con về nữa.

Nhưng không vì thế mà tôi được rảnh rỗi hơn. Từ

3

khi có con, việc nhà dường như tăng lên gấp ba lần.

Trước đây có bố Viên Viên ở nhà, hai chúng tôi một

người làm, một người trông con, mà còn bận bù đầu,

hiện giờ một mình tôi vừa làm vừa phải trông bé,

cảm thấy việc nhà giờ lại bận thêm gấp đôi.

Lúc đó Viên Viên vừa mới biết đi, giai đoạn trông

vất vả nhất, bé chập chà chập chững đi hết góc nọ

đến góc kia, không nghỉ phút nào. Đó cũng là độ

tuổi đầy tính hiếu kỳ, cái gì cũng muốn động vào.

Mắt tôi không được rời cô bé nửa phút, đứng làm ở

đâu phải tha con đến đó.

Lúc nấu cơm, mang bô xi tè vào bếp, tìm cách dỗ bé

ngồi yên trên đó; lúc lau nhà, vừa phải trêu con

ngồi trong xe tập đi một lát, vừa phải cầm cây lau

nhà để lau; lúc giặt quần áo, đầu tiên là phải đặt

4

bé vào lồng máy giặt, tranh thủ lúc bé còn đang

thấy mới lạ trước “môi trường mới”, tôi vội phải vò

quần áo.

Nhưng bé vẫn không chịu nghe theo sự điều khiển

của tôi, thường là lúc tôi đang vội phải nấu cơm,

bé liền ôm chặt chân tôi bắt bế; tôi muốn rửa bát,

bé không chịu chơi đồ chơi mẹ đưa, bắt tôi phải kể

chuyện; tôi đang vội muốn ăn cơm rồi đi làm, bé lại

làm đổ cơm vào người, phải thay quần áo mới… Tôi

bận từ sáng đến tối không có thời gian nghỉ ngơi,

thực sự cảm thấy phải mọc ra ba đầu sáu tay mới đối

phó kịp.

Trước đây tôi không biết làm việc nhà lắm. Tôi là

con út trong nhà, bên trên có hai chị gái và hai

anh trai. Từ nhỏ được nuông chiều chỉ biết rong

5

chơi; sau khi lấy chồng lại gặp được ông xã chăm

chỉ, mọi việc trong nhà gần như đều để ông xã làm.

Giờ thì một mình vừa bận trông con vừa bận việc

nhà, lại còn phải đi làm, thực sự là quá mệt. Huyết

áp của tôi hạ thấp xuống mức bác sĩ không thể

tưởng tượng, cho rằng tôi phải nằm trên giường nghỉ

ngơi, nhưng tôi vẫn phải làm không thiếu một việc.

Mẹ chồng không yên tâm, lại chuyển lời đến, bảo

tôi đưa con về nhà. Chị cả tôi sống ở thành phố

khác cũng muốn trông con hộ tôi, lúc đó con trai

chị đã vào cấp một, công việc của chị không bận lắm

và bản thân chị cũng là người nhanh nhẹn. Tôi biết

họ đều rất biết cách chăm sóc con trẻ, nhưng tôi

vẫn quyết định tự mình lo cho con, từ chối mọi ý

6

tốt của họ.

Tôi kiên quyết đòi làm như vậy, chủ yếu là do có

hai suy nghĩ. Một là giáo dục vỡ lòng cho con trẻ.

Mẹ chồng không được đi học, chắc chắn trong vấn đề

này bà không thể bằng tôi. Hai là nghĩ đến tình cảm

của con trẻ. Tôi nghĩ đối với một đứa trẻ, bà nội

và bác dù thương bé đến đâu, bé cũng vẫn cần phải

ngày ngày được nhìn thấy mẹ, về mặt nhu cầu tình

cảm của trẻ, không ai thay thế được người mẹ.

Xung quanh tôi có không ít người đưa con về cho

ông bà ở quê chăm, một tháng hoặc vài tháng về thăm

con một lần. Họ đều nói con trẻ chưa biết gì, khóc

vài ngày là hết nhớ mẹ, quen rồi là ổn. Tôi không

cho rằng sự việc đơn giản như vậy, điều này có thể

cảm nhận được qua vẻ hoảng hốt của Viên Viên khi

7

đột nhiên không nhìn thấy bố đâu.

Mặc dù bé chưa biết nói, nhưng nhìn nét mặt và một

số từ mà thỉnh thoảng bé bập bẹ, tôi có thể cảm

nhận được rằng trái tim nhỏ bé của bé chắc chắn rất

buồn vì một thời gian dài không được gặp bố. Nếu

đột nhiên lại không được nhìn thấy mẹ nữa, và bé

với bà nội, bác lại không gần gũi nhau từ trước,

thật sự khó có thể tưởng tượng nếu mà như vậy, trái

tim nhỏ bé của con trẻ sẽ đau khổ biết bao. Đồng

thời tôi cũng suy nghĩ rằng, nếu hiện giờ dứt lòng

mà gửi con cho bà nội hoặc bác, hai ba năm sau tôi

đón bé về, không biết bé sẽ phải hẫng hụt bao nhiêu

thời gian về mặt tình cảm nữa.

Nhà tâm lý học trẻ em của Mỹ Benjamin Spock cho

rằng: “Sau khi chào đời vài tháng, trẻ sẽ bắt đầu

8

yêu quý và tin tưởng vào một, hai người chăm sóc

mình, coi họ là chỗ dựa tin cậy an toàn của mình.

Kể cả em bé mới nửa tuổi, cũng sẽ vì sự ra đi đột

ngột của người bố hoặc người mẹ chăm sóc mình mà

mất đi hứng thú đối với con người và sự vật, không

muốn cười đùa, không thiết ăn uống, tinh thần vô

cùng buồn bã… Trẻ em sau khi trưởng thành, cách xử

thế trong suốt cuộc đời là lạc quan hay bi quan,

cách đối nhân là nhiệt tình hay lạnh lùng, làm

người cả tin hay đa nghi… ở một mức độ rất lớn được

quyết định bởi thái độ của người phụ trách công

việc chăm sóc chúng trong hai năm đầu đời”(1).

_________________

(1) Benjamin Spock, Bách khoa toàn thư mới về giáo

dục trẻ em, Trác Hồng Bưu dịch, NXB Xây dựng Trung

9

Quốc, năm 1989, tr.37.

Kể cả những điều lo lắng này đều không tồn tại,

chỉ vì muốn được tận mắt chứng kiến sự trưởng thành

từng ngày của con, tôi cũng muốn tự mình nuôi con.

Trong vấn đề này gần như tôi chưa bao giờ do dự

cả.

Một năm sau khi ông xã về Hạ Môn, tôi cũng làm thủ

tục xin nghỉ không lương ở đơn vị, bắt đầu những

ngày tháng đi nam về bắc. Mấy năm liền chúng tôi

không ổn định được, công việc rất bận rộn, mệt mỏi;

nhưng chúng tôi luôn luôn để Viên Viên ở bên,

không để bé phải xa mình ngày nào.

Không phải cả quá trình chúng tôi cảm thấy khó

khăn, vất vả, mệt mỏi; hoàn toàn ngược lại, thời

gian “gian khổ” rất ngắn, nhanh chóng trôi qua.

10

Trên thực tế con trẻ càng lớn càng nhàn. Dưới sự

nuôi dạy, chăm sóc của bố mẹ, Viên Viên phát triển

rất đều trên cả hai phương diện tình cảm và trí

tuệ, cô bé không có điểm xấu nào khiến chúng tôi

phải đau đầu, khó giải quyết. Bao gồm trong mọi mặt

ăn uống ngủ nghỉ, chúng tôi đều cảm thấy vừa đơn

giản, vừa thuận lợi.

Con trẻ càng lớn bố mẹ càng cảm thấy nhàn hơn,

thanh thản hơn. Thậm chí tự đáy lòng chúng tôi còn

cảm thấy tiếc rằng - tại sao con gái mình lại lớn

nhanh như vậy, vui chơi chưa đủ đã trưởng thành

rồi.

Một số người xung quanh nhìn thấy chúng tôi dường

như không bao giờ phải lo lắng gì về chuyện của

con, nhưng con lại vừa học tốt, vừa hiểu biết, cảm

11

thấy chúng tôi làm bố mẹ một cách thanh thản, nhẹ

nhàng, liền ngưỡng mộ chúng tôi số sướng.

Lúc này tôi thường nhớ đến một số phụ huynh, khi

con trẻ còn nhỏ, họ thờ ơ với con biết bao. Có

người “một lòng vì công việc”; có người bận rộn với

việc uống rượu tiếp khách; có người suốt ngày say

sưa bên bàn cờ. Thậm chí tôi còn từng được gặp một

bà mẹ, chỉ vì ghen tị với việc mẹ chồng trông con

cho chị dâu, mà cũng đưa đứa con đã ba tuổi của

mình về cho mẹ chồng sống ở một huyện khác trông.

Những người bố người mẹ như vậy, khi con trẻ còn

nhỏ, họ không quan tâm đến nhu cầu tình cảm và nhu

cầu giáo dục của con trẻ, đợi đến khi con lớn, xuất

hiện vấn đề nọ vấn đề kia, mới phàn nàn trách móc

con trẻ, than thở số mình khổ, than thở làm bố mẹ

12

thật không dễ dàng.

Bố mẹ phải vất vả hy sinh chăm sóc con khi con còn

nhỏ, nhưng sự “hy sinh” này là sự “đầu tư” kinh tế

nhất thế gian. Nếu làm ngược chuyện này, khi con

còn nhỏ không chú ý, không coi trọng vấn đề giáo

dục con trẻ, đợi đến khi con lớn, không biết sẽ gây

ra bao điều rắc rối. Ai có thể lau sạch được một

bức tranh đã vẽ đủ thứ linh tinh.

Năm 2007, tôi có đọc được một câu chuyện đăng trên

tờ báo Thanh niên Bắc Kinh. Một cậu bé người

Thượng Hải tên là Trần Vũ, đang học trong trường

đại học thì bỏ học, bỏ nhà ra đi, năm năm trời

không có tin tức gì. Bố mẹ cậu đã nhiều lần đi tìm

nhưng không có kết quả, đến giờ vẫn không biết tung

tích cậu ở đâu. Bố mẹ của Trần Vũ đều là trí thức

13

cao cấp, Trần Vũ sinh năm 1987, sau khi chào đời,

bố mẹ cậu đều bận rộn với sự nghiệp riêng của mình,

gửi cậu cho cô ruột nuôi, đến khi Trần Vũ năm tuổi

mới đón cậu về nhà. Có thể tưởng tượng, ngay từ

khi còn rất nhỏ con trẻ đã phải rời xa bố mẹ đã là

một điều bất thường. Đến năm năm tuổi - độ tuổi đã

hình thành nên tình cảm ổn định, thì cậu lại bị

tách khỏi người cô, đưa cậu vào một môi trường mới

lạ lẫm.

Bố mẹ chỉ dựa theo nhu cầu của mình để điều khiển

con trẻ, họ đã bao giờ suy nghĩ rằng đây không phải

là một cái cây hoặc một con vật nhỏ, mà là một

người có tình cảm tư tưởng phong phú hay chưa; làm

sao họ có thể nghĩ được rằng, trong quá trình này,

sẽ để lại vết thương tâm lý như thế nào trong lòng

14

con trẻ.

Từ những câu chữ trong bài báo có thể nhận thấy,

trong quá trình sống với bố mẹ sau này, Trần Vũ và

họ thiếu sự chia sẻ về mặt tình cảm, giữa con trai

và bố mẹ có một khoảng cách rất lớn - rất nhiều đứa

trẻ do được người khác nuôi dưỡng, sau khi quay về

với bố mẹ, đều thể hiện rõ sự không hòa hợp. Từ

việc Trần Vũ kiên quyết bỏ nhà ra đi, thà để mình

biến thành “cô nhi”, có thể đoán được nỗi đau khổ

trong lòng em nhiều năm qua. Hiện giờ bố mẹ Trần Vũ

đều đã nghỉ hưu, họ mới ý thức được rằng, có thể

họ sẽ vĩnh viễn mất người con trai này. Đây là câu

chuyện khiến người ta đau lòng biết bao.

Nhiều năm nay, phương thức nuôi dưỡng “theo kiểu

Trần Vũ” không được dư luận quan tâm nhiều lắm. Ủy

15

thác con cho một người đáng tin cậy, còn mình thì

chuyên tâm dốc lòng cho công việc, sự chia tách

giữa “sinh” và “dưỡng” này không những không bị phê

bình, mà còn trở thành tấm gương sáng được ca ngợi

đối với một số người, đặc biệt là những người đạt

được nhiều thành tựu trong công việc.

Vài năm gần đây, cùng với sự xuất hiện của thời

đại bố mẹ sinh “sau thập kỷ bảy mươi, tám mươi” và

hàng loạt người nông dân đổ về thành phố trong tiến

trình đô thị hóa, hiện tượng sinh nhưng không

dưỡng trở thành một trào lưu phổ biến.

Mỗi khi lợi ích của người lớn xung đột với lợi ích

của con trẻ, người lớn luôn là người chủ động

trong việc lựa chọn, là phe mạnh; con trẻ luôn luôn

là người bị động trong việc lựa chọn, là phe yếu,

16

chính vì thế người phải hy sinh và nhượng bộ luôn

là con trẻ.

Đẩy trách nhiệm dưỡng dục sang cho người khác,

phương thức dạy dỗ này tác động xấu đến con trẻ như

thế nào sẽ không được thể hiện ra ngay, nhưng con

trẻ sẽ không hy sinh và nhượng bộ một cách không

phải trả giá, bất kỳ quá trình trưởng thành không

tốt nào đều sẽ để lại dấu vết trong cuộc đời chúng,

trở thành một bệnh trạng ảnh hưởng đến chất lượng

cuộc đời của trẻ sau này, đồng thời cũng gây ra rất

nhiều rắc rối cho gia đình.

Vấn đề “trẻ em sống xa bố mẹ ở nông thôn”(1) bắt

đầu được dư luận quan tâm, bởi thế hệ trẻ em sống

xa bố mẹ ở nông thôn đầu tiên đã trưởng thành, một

số vấn đề tồn tại phổ biến trong chúng đã được bộc

17

lộ, và vấn đề “giao con cho người khác nuôi hộ” ở

thành phố lại chưa được dư luận quan tâm.

________________

(1) Chỉ những đứa trẻ có bố hoặc mẹ, thậm chỉ cả

bố và mẹ ra thành phố làm thuê, còn mình thì ở lại

nông thôn sống với ông bà hoặc những người thân

khác (ND).

“Giao con cho người khác nuôi hộ” ở thành phố

không nhất thiết đều là gửi trẻ đến khu vực khác,

phần lớn là sống chung với bố mẹ; chỉ có điều người

chăm sóc chúng là ông bà hoặc người giúp việc. Xét

về mặt ý nghĩa không gian là trẻ sống cùng với bố

mẹ, ngày ngày có thể gặp hoặc một tuần gặp một lần.

Nhưng thực chất là, do bố mẹ không quan tâm nhiều

đến chúng, chúng có cảnh ngộ giống những trẻ sống

18

xa bố mẹ ở nông thôn. Tình trạng này càng cần phải

được quan tâm, chú ý.

Ba năm trước tôi có tiếp xúc với trường hợp, một

cô bé mười tuổi, tính tình rất kỳ quặc, thành tích

học tập không tốt. Một mặt tỏ ra rất quyến luyến

với bố mẹ, rất quan tâm đến thái độ của bố mẹ đối

với cô; mặt khác lại ngày ngày cãi nhau với bố mẹ,

xung đột không ngừng, không bao giờ chịu nghe lời

bố mẹ. Bố mẹ cô bé đều rất giỏi giang, đều là người

có vị trí quan trọng trong cơ quan, điều kiện kinh

tế gia đình rất khá giả, ngay khi con vừa chào đời

đã thuê một người giúp việc đến nhà để chăm sóc

con. Người mẹ sau khi sinh con ba tháng liền đi

làm, giao toàn bộ việc chăm con cho người giúp

việc.

19

Nhìn từ bề ngoài con trẻ luôn sống cùng bố mẹ,

nhưng do bố mẹ công việc bận rộn, hàng ngày đi sớm

về khuya, và thường xuyên đi công tác, con trẻ từ

sáng đến tối đều ở với người giúp việc, ngay buổi

tối cũng ngủ cùng người giúp việc, con trẻ sống ở

nhà mình, nhưng lại giống như một đứa trẻ sống cuộc

sống “tầm gửi”, thiếu cơ hội chuyện trò, tâm sự

với bố mẹ. Cứ như vậy, con trẻ ngày càng tỏ ra lệ

thuộc vào người giúp việc, người giúp việc cũng rất

yêu quý cô bé, tình cảm giữa hai người rất gắn bó.

Mỗi lần người giúp việc về quê thăm nhà, cô bé đều

không muốn cho về, còn buồn hơn cả khi mẹ đi công

tác. Nhưng khi cô bé bốn tuổi, bố mẹ cô và người

giúp việc đã nảy sinh mâu thuẫn xung quanh vấn đề

trả lương, họ đã kiên quyết cho người giúp việc

20

nghỉ việc và tìm một người giúp việc khác. Cô bé và

người giúp việc mới không hợp nhau, hai bên lục

đục với nhau suốt ngày, bố mẹ cô lại thay người

giúp việc khác, vẫn không hợp, đành phải thay người

khác.

Sau vài lần thay đổi người giúp việc, cô bé cũng

đã lớn thêm vài tuổi, cô không còn gây chuyện nữa,

nhưng bất luận người giúp việc nào đến nhà, đều từ

chối nói chuyện với người giúp việc. Như thế, thực

tế là cô bé hàng ngày chỉ ở nhà một mình. Bố mẹ cô

vẫn bận rộn với công việc, rất ít khi có thời gian

chuyện trò với con. Thỉnh thoảng có dịp, liền hỏi

con thi cử thế nào hoặc đưa con ra ngoài ăn bữa

cơm. Mãi cho đến khi nhà trường thông báo với phụ

huynh con họ bỏ học ra ngoài gặp người bạn quen qua

21

mạng, bố mẹ cô bé mới sốt sắng, lo lắng.

Bà mẹ đưa con đến gặp tôi, nhưng lời nói của chị

không hề tỏ ý gì là kiểm điểm lại mình, chỉ cho

rằng bản thân con trẻ có vấn đề, mong tôi làm “công

tác tư tưởng” cho cô bé, chính vì thế trước quan

điểm mà tôi đưa ra là tình trạng của con chị có

liên quan đến thái độ nuôi dưỡng của bố mẹ, chị tỏ

ra không đồng tình.

Khi tôi nhắc nhở chị không nên hoàn toàn giao con

trẻ cho người giúp việc, và đồng thời lại coi nhẹ

mối quan hệ gắn bó đã hình thành từ lâu giữa con

trẻ và người giúp việc đầu tiên, chị có vẻ không

vui, nói rất nhiều con của các gia đình khác đều do

người giúp việc trông coi, có nhà nào không thay

đổi người giúp việc, con người ta cũng không có vấn

22

đề gì. Khi tôi đề nghị hàng ngày chị nên dành thời

gian chuyện trò, chơi đùa, đọc sách cùng con, chị

có phần tức giận, nói tôi công việc bận như thế,

làm sao có thời gian cho nó được, đồng thời nói hồi

nhỏ bố mẹ cũng không quản tôi, không phải cũng vẫn

trưởng thành như ai đó sao. Và cuối cùng tôi đề

nghị, nếu công việc của chị khiến chị bận rộn hơn

rất nhiều so với người bình thường, thực sự không

có thời gian quan tâm đến con trẻ thì chị nên nghĩ

cách để thay đổi công việc đi, trước đây chị quá

thờ ơ với con, hiện giờ buộc phải dùng rất nhiều

thời gian và công sức để bù đắp lại, con trẻ đã

mười tuổi rồi, tôi lo ngại nếu tiếp tục để thế vài

năm nữa có thể sẽ không còn cơ hội cải thiện nữa

đâu. Câu nói “thay đổi công việc” đã khiến người mẹ

23

này thực sự tức giận, lúc đó chị đã tỏ rõ thái độ,

đồng thời từ đó trở đi không đếm xỉa gì đến tôi

nữa.

Gần đây tôi nghe nói cô bé này bị bố mẹ đưa đến

một ngôi trường “quân sự”. Công việc chính của

“ngôi trường” này là tiến hành “huấn luyện quân sự”

đối với học sinh, tức hàng ngày phải hành quân một

đoạn đường rất dài, luyện tập đứng nghiêm theo tác

phong quân đội, tập hợp khẩn cấp, ai không chịu

nghe lời sẽ bị đánh. “Nhà trường” thu học phí rất

cao, nhưng tuyển sinh được rất đông học sinh. Rất

nhiều em như cô bé này, bố mẹ rất bận, điều kiện

kinh tế gia đình khá giả, con trẻ học hành rất tệ,

liền bị đưa đến đây cải tạo. Tôi còn nghe nói hiệu

trưởng của “ngôi trường” này cũng có một cậu con

24

không ra gì, từ chỗ huấn luyện cậu con trai mà anh

này thành lập được “ngôi trường quân sự” này. Con

trai anh không được huấn luyện thành công, vẫn

không có gì thay đổi, chỉ có điều giúp người bố trở

thành “hiệu trưởng”, và kiếm được không ít tiền.

Tôi không nén nổi liền than thầm trong lòng, bỏ

tiền mua “giáo dục” là chuyện rất dễ dàng, chỉ có

điều không biết cuối cùng họ sẽ mua được cái gì.

Một vấn đề rất lớn trong giáo dục gia đình hiện

đại là, bố mẹ có thể hy sinh cuộc đời cho con,

nhưng lại không chịu hy sinh thời gian và công sức

cho con.

Những người coi sự nghiệp và công việc nuôi dạy

con trẻ là hai vấn đề đối lập với nhau, những người

không coi trọng thời gian và chất lượng ở bên con,

25

những người không lưu tâm để ý đến mọi suy nghĩ,

cảm nhận của trẻ, không phải là do họ không yêu

con, mà tự đáy lòng họ không cho rằng việc gần gũi

với con là một chuyện quan trọng. Trong mắt họ, con

trẻ chỉ là một báu vật hoặc một con vật nhỏ, có

thể tạm thời gửi gắm ở một người đáng tin cậy, sau

đó có thể lấy về một cách hoàn hảo, không chút sứt

mẻ bất cứ lúc nào. Họ không thấy được rằng trẻ em

là một cơ thể sống có tư tưởng, tình cảm, mọi cảnh

ngộ trong quá trình trưởng thành, mọi sự buồn vui

đều sẽ để lại dấu ấn sâu sắc trong con trẻ - chú

cún nhỏ bị gửi nuôi ở nhà người khác, nó sẽ tỏ ra

không thích nghi vì sự thay đổi đột ngột của người

chăm sóc, con trẻ càng không phải là một chiếc bình

sứ hoàn toàn không có tư tưởng.

26

Một em bé gọi bạn là bố là mẹ, đó không phải

chuyện có thể ậm ờ đáp lại một câu, nó đòi hỏi bạn

phải bỏ ra rất nhiều thời gian, công sức và trí

tuệ. Nếu đã quyết định có con, thì phải có trách

nhiệm với con, coi việc gần gũi với con là một công

việc hết sức quan trọng để nghiêm túc thực hiện.

Không nên tùy tiện đưa con nhỏ về quê, để ông bà

hoặc người thân chăm sóc hộ. Phải cố gắng nghĩ cách

để giữ con trẻ ở bên cạnh mình, tốt nhất là có thể

ngày ngày được nhìn thấy con. Nếu có khó khăn, nên

để bố mẹ tự khắc phục, không nên để con trẻ phải

đứng ra gánh vác.

Kể cả khi sống cùng với con, cũng cần chú ý rằng,

không nên chỉ đặt công việc và những vấn đề liên

quan đến các mối quan hệ xã giao ở trong đầu, chỉ

27

dành một lượng thời gian và công sức còn thừa rất

ít cho con. Không nên thờ ơ trước những nhu cầu của

con, nên nghiêm túc nhìn nhận về chuyện gần gũi

với con, không nên để con của bạn thui thủi trong

gian phòng mà bạn đã dày công trang trí, nhưng lại

biến thành “đứa trẻ bị gửi nuôi” về mặt tinh thần.

Nếu xuất phát từ nguyên nhân khách quan, buộc phải

thường xuyên xa con, cũng nhất thiết phải nghĩ

cách để cố gắng giảm bớt sự hụt hẫng về mặt tình

cảm ở trẻ, ví dụ để cho trẻ và ông bà hoặc người

chăm sóc trẻ tạm thời tạo dựng được tình cảm trước,

thời gian xa trẻ nên thường xuyên gọi điện thoại

cho trẻ, nói chuyện nhiều với trẻ, định kỳ về thăm

trẻ, để trẻ cảm nhận được rằng bố mẹ rất quan tâm

đến trẻ, cố gắng giảm bớt cảm giác hẫng hụt cho

28

trẻ.

Thượng Đế tạo ra con người, để con người yêu

thương con của mình một cách rất tự nhiên, chính là

vì để bố mẹ có thể tận tâm nuôi dưỡng con mình.

“Công việc bận” hay bất kỳ nguyên nhân gì khác, đều

không nên trở thành lý do khiến bạn không tận tâm

với con trẻ.

Chúng ta nỗ lực làm việc vốn là để gây dựng một

tương lai tươi đẹp hơn, nhưng cuối cùng lại để công

tác giáo dục trẻ em - “tương lai của đất nước” xảy

ra nhiều rắc rối, với nước với nhà, ý nghĩa của

việc gây dựng “sự nghiệp” này là gì?

Vai trò của bố mẹ quan trọng biết bao, nếu nói một

cách đơn giản thì nó liên quan đến vận mệnh của

một đứa trẻ, nếu nói trên góc độ vĩ mô thì nó liên

29

quan đến tương lai của toàn dân tộc, chính vì thế

phải làm một cách nghiêm túc, không được lơ là, nếu

không chính là phạm lỗi không làm tròn bổn phận.

Nếu bố mẹ có thể cảm nhận được tầm quan trọng của

mỗi ngày tháng, mỗi cảnh ngộ trong quá trình trưởng

thành của con trẻ, biết những cảnh ngộ này sẽ có

ảnh hưởng lớn đối với con trẻ, thì khả năng và biện

pháp để bố mẹ vừa chăm con vừa đi làm tự nhiên sẽ

có.

Muốn làm một việc gì đó sẽ luôn có lý do, không

muốn làm một việc gì đó cũng luôn có cái cớ.

Nhà văn nổi tiếng của Trung Quốc Trì Lợi nói, “Tôi

phát hiện ra rằng từ cổ chí kim, con trẻ đều giống

nhau, nhưng phụ huynh lại có sự thay đổi rất lớn.

Hiện nay có quá nhiều bố mẹ chỉ muốn bỏ tiền ra cho

30

con, nhưng lại không muốn bỏ ra thời gian, công

sức và trí tuệ. Thực chất là bố mẹ đã trở nên ngớ

ngẩn, ích kỷ, mù quáng, ngu xuẩn, lười nhác”(1).

Câu nói của bà khá gay gắt, nhưng lại nhằm trúng

tim đen.

________________

(1) Trì Lợi, Đến đây con yêu, NXB Nhà văn, tháng

6-2008, tr.55.

Đừng nên chỉ phê bình các bậc phụ huynh, tôi cũng

muốn nói với thế hệ các cụ già - ông bà nội hoặc

ông bà ngoại của đứa trẻ, có thể cô bác có kinh

nghiệm dày dạn trong việc chăm sóc trẻ, có thể cô

bác vừa mới nghỉ hưu, sức khỏe còn rất tốt, có thể

con cái các bác hiện giờ rất cần sự giúp đỡ của các

bác, nhưng cho dù thế nào, các bác cũng không cần

31

thiết phải “thầu toàn bộ” trong chuyện chăm sóc thế

hệ cháu của mình.

Cô bác không thể để cho con cô bác cảm thấy rằng

trong nhà có thêm một em bé là có thêm một “con vật

nhỏ nuôi trong nhà”, nhưng lại không cần phải trải

qua quá trình nuôi con tỉ mỉ quần cứt tã đái;

không thể để cho họ mặc dù đã làm bố làm mẹ, nhưng

về mặt tâm lý vẫn mút núm vú và không nghĩ được

rằng, đối với sinh linh bé nhỏ này, ngoài việc mình

phải có trách nhiệm đảm bảo sự đầy đủ về mặt kinh

tế, còn phải có trách nhiệm tạo dựng tình cảm và

giáo dục. Chính vì thế trong chuyện này cô bác nên

làm ít đi một chút, đẩy nhiều việc cho con cái cô

bác tự làm, để trong quá trình học làm bố làm mẹ,

họ cũng từng bước trở nên chín chắn. Điều này đều

32

là chuyện hết sức quan trọng, hết sức có ý nghĩa

đối với hai thế hệ của họ.

Lưu ý đặc biệt

Một vấn đề rất lớn trong giáo dục gia đình hiện

đại là, bố mẹ có thể hy sinh cuộc đời cho con,

nhưng lại không chịu hy sinh thời gian và công sức

cho con.

Không nên tùy tiện đưa con nhỏ về quê, để ông bà

hoặc người thân chăm sóc hộ. Phải cố gắng nghĩ cách

để giữ con trẻ ở bên cạnh mình, tốt nhất là có thể

ngày ngày được nhìn thấy con. Nếu có khó khăn, nên

để bố mẹ tự khắc phục, không nên để con trẻ phải

đứng ra gánh vác.

Kể cả khi sống cùng với con, cũng phải chú ý rằng,

không nên chỉ đặt công việc và những vấn đề liên

33

quan đến các mối quan hệ xã giao ở trong đầu, đồng

thời dành ra lượng thời gian và công sức còn thừa

rất ít cho con. Không nên thờ ơ trước những nhu cầu

của con, nên nghiêm túc nhìn nhận về chuyện gần

gũi với con, không nên để con của bạn thui thủi

trong gian phòng mà bạn đã dày công trang trí,

nhưng lại biến thành “đứa trẻ bị gửi nuôi” về mặt

tinh thần.

Nếu xuất phát từ nguyên nhân khách quan, buộc phải

thường xuyên xa con, cũng nhất thiết phải nghĩ

cách để cố gắng giảm bớt sự hụt hẫng về mặt tình

cảm ở trẻ, ví dụ để cho trẻ và ông bà hoặc người

chăm sóc trẻ tạm thời tạo dựng được tình cảm trước,

thời gian xa trẻ nên thường xuyên gọi điện thoại

cho trẻ, nói chuyện nhiều với trẻ, định kỳ về thăm

34

trẻ, để trẻ cảm nhận được rằng bố mẹ rất quan tâm

đến trẻ, cố gắng giảm bớt cảm giác hẫng hụt cho

trẻ.

Đẩy trách nhiệm dưỡng dục sang cho người khác,

phương thức dạy dỗ này tác động xấu đến con trẻ như

thế nào sẽ không được thể hiện ra ngay, nhưng con

trẻ sẽ không hy sinh và nhượng bộ một cách không

phải trả giá, bất kỳ quá trình trưởng thành không

tốt nào đều sẽ để lại dấu vết trong cuộc đời chúng,

trở thành một bệnh trạng ảnh hưởng đến chất lượng

cuộc đời của trẻ sau này, đồng thời cũng gây ra rất

nhiều rắc rối cho gia đình.

Mái nhà hạnh phúc là khách sạn năm sao

Chúng ta sinh ra một em bé, không những phải có

trách nhiệm nuôi em bé lớn, mà còn có trách nhiệm

35

để cho em được hạnh phúc.

Sau khi chúng tôi chuyển về sống ở Diêm Đài, mỗi

lần về quê Nội Mông Cổ phải chuyển tàu ở Bắc Kinh,

thường không kịp đổi sang ngay chuyến tàu ngày hôm

đó, mà phải ở lại Bắc Kinh một đêm. Lần đầu tiên đi

theo lộ trình này về nhà là khi Viên Viên mới năm

tuổi, đúng vào dịp trước Tết.

Tôi và ông xã mỗi người dắt một tay Viên Viên, bàn

tay còn lại xách hành lý, ra khỏi nhà ga Bắc Kinh

trong dòng người đông đúc. Tết là thời điểm người

đi lại nhiều, đông như kiến. Ra khỏi nhà ga, khó

khăn lắm mới tìm được một chỗ đất trống, đặt hành

lý xuống, bàn xem nên nghỉ đêm ở đâu. Trên quảng

trường có rất nhiều người của các nhà nghỉ nhỏ đến

quảng cáo, chào mời khách, chúng tôi không dám tìm

36

họ, sợ bị lừa, cũng sợ phải đi xa, muốn tìm một nhà

nghỉ vừa rẻ lại vừa sạch sẽ, ngày hôm sau đi tàu

cũng tiện.

Ngó ra xung quanh, nhà cao tầng dày đặc, chúng tôi

không biết nên thuê ở đâu. Viên Viên sốt sắng hỏi:

“Bố mẹ ơi, chúng ta sẽ nghỉ ở đâu ạ?”.

Trên tàu chúng tôi đã bàn sơ qua vấn đề nên nghỉ ở

đâu. Ở trong khách sạn sang trọng vừa sạch sẽ vừa

dễ kiếm thì đắt quá, tiếc tiền; ở chỗ nào rẻ, thì

lại sợ không sạch sẽ; những chỗ giá cả vừa phải, e

rằng mấy ngày nay đều đã kín chỗ, chỗ gần có lẽ sẽ

không dễ tìm. Cuối cùng chúng tôi than thở, nếu như

có tiền thì đã không phải băn khoăn như vậy, tìm

thẳng đến khách sạn năm sao mà ở là xong. Mặc dù

Viên Viên không tham gia vào cuộc nói chuyện, nhưng

37

cô bé cũng cảm nhận được nỗi băn khoăn của bố mẹ.

Hồi ba tuổi Viên Viên đã từng ở trong nhà nghỉ nhỏ

một lần, không biết tại sao lại cảm thấy không

thoải mái, ngay cả ga trải gường ở đó cũng không

dám chạm vào, chúng tôi phải ôm bé, bé mới chịu

ngủ, sau đó mới đặt được bé xuống giường. Chính vì

thế câu hỏi của bé lúc này cũng tỏ rõ vẻ lo lắng,

chúng tôi cũng nhận ra được vẻ sốt ruột này.

Ông xã cúi người xuống xách va ly lên, chỉ vào một

khách sạn sang trọng cao tầng ngay trước mặt, nói

với giọng khoa trương: “Đi nào, chúng ta vào ở

khách sạn năm sao!”. Viên Viên bất ngờ lắm, thật ạ?

Nhìn thấy vẻ thành khẩn của cô bé, chúng tôi đều

cười, vội nói với bé rằng bố đang đùa đấy, chúng ta

vẫn nên tìm một nhà nghỉ rẻ tiền gần đây thôi, ở

38

tạm một đêm là được. Viên Viên có vẻ hơi buồn.

Kéo va ly và dắt tay cô bé, vừa đi vừa để ý xem

chỗ nào có nhà nghỉ phù hợp. Lúc đi qua khách sạn

cao cấp mà ông xã vừa chỉ ban nãy, nhìn thấy các

chú bảo vệ mặc đồng phục chỉnh tề, lịch sự mở cửa

xe cho khách, đưa khách vào sảnh lớn, trông rất

phong độ, lịch lãm. Ánh mắt Viên Viên lộ rõ vẻ

ngưỡng mộ. Tôi cười thầm cô nàng, liền vẽ ra một

con cá gỗ giúp bé “no bụng”: Đợi con lớn lên kiếm

được nhiều tiền, rồi ta sẽ vào ở khách sạn năm sao

nhé. Điều này khiến Viên Viên rất phấn khởi, lên kế

hoạch nói: Lớn lên con sẽ kiếm thật nhiều thật

nhiều tiền, ngày ngày được ở khách sạn năm sao! Tôi

và ông xã đều cười, nói: “Giỏi, có tiền rồi ngày

ngày sẽ ở khách sạn năm sao!”.

39

Đột nhiên Viên Viên sực nhớ ra điều gì, liền hỏi:

“Khách sạn năm sao nhìn như thế nào ạ, có gì bên

trong ạ?”.

Tôi nói: “Có giường rất sạch sẽ, ga trải giường,

gối, chăn đều rất sạch, ngủ trên đó rất dễ chịu”.

Điều này khiến Viên Viên có phần bất ngờ, “Như thế

không phải là giống nhà của mình đó sao mẹ, giường

của nhà mình vừa sạch sẽ vừa dễ chịu”. Rõ ràng là

câu trả lời này không làm thỏa mãn cô bé.

Tôi nghĩ một lát, nói: “Và còn có nhà vệ sinh rất

sạch sẽ, bồn rửa mặt và bồn tắm đều có thể yên tâm

sử dụng, không giống như nhà nghỉ nhỏ, không dám

dùng cả bồn rửa mặt của họ”.

Lời bổ sung của tôi vẫn nằm ngoài sự dự đoán của

Viên Viên, nhưng khiến cô bé có vẻ yên lòng hơn.

40

“Nhà vệ sinh của nhà mình cũng sạch, có thể yên tâm

sử dụng... Còn gì nữa hả mẹ?”.

Tôi lại nghĩ một lát nói: “Có nước nóng hai mươi

tư giờ, lúc nào muốn tắm cũng được”. Viên Viên lại

lập tức so sánh, nói: “Nhà mình cũng có thể muốn

tắm là tắm, ngày nào cũng có nước nóng!”.

Tôi cười, đúng vậy, tại sao những gì khách sạn năm

sao có, nhà mình đều có nhỉ! Để mẹ nghĩ thêm nữa

xem sao. Lúc này bố cô bé liền tiếp lời, nói:

“Trong phòng của khách sạn năm sao còn có tủ lạnh,

bên trong có đựng bia và đồ uống, thích uống là

uống”.

Viên Viên vừa nghe thấy thế, càng kinh ngạc hơn:

“Thế thì cũng giống như nhà mình, nhà mình cũng có

tủ lạnh, bên trong cũng có bia và đồ uống, muốn

41

uống là uống. Tủ lạnh nhà mình còn đựng rất nhiều

đồ ăn ngon nữa... Còn có gì nữa ạ?”.

Chúng tôi nghĩ tiếp, cũng không nghĩ được ra cái

gì mới nữa, liền nói trong khách sạn năm sao có gì,

gần như nhà mình đều có, cũng chỉ thế thôi. Lần

này thì Viên Viên đã thực sự thở phào, cô bé than

một câu “Hóa ra nhà mình giống hệt như khách sạn

năm sao!”. Tôi và ông xã đều bật cười. Tôi nói,

“Đúng thật, sao trước đây mình không chú ý đến nhỉ,

hóa ra nhà mình giống hệt như khách sạn năm sao”.

Viên Viên tỏ ra vô cùng phấn khởi vì sự phát hiện

bất ngờ này, không còn tỏ vẻ lo lắng và ngưỡng mộ

như ban nãy nữa. Cô bé muốn chứng thực thêm một

bước nữa, liền hỏi bố: “Bố ơi, bố bảo nhà mình có

giống với khách sạn năm sao không?”.

42

Lúc này bố của bé cũng chợt hiểu ra vấn đề, “Ờ,

đúng là giống thật. Hóa ra từ trước tới giờ chúng

ta được ở khách sạn năm sao mà không hề hay biết,

may mà con đã phát hiện ra!”.

Hai má đỏ hồng vì lạnh của Viên Viên rất rạng rỡ,

cô bé vô cùng phấn khởi. Lúc này chúng tôi đi đến

trước một nhà nghỉ nhìn bề ngoài trông cũng gọi là

tạm ổn, chuẩn bị vào trong xem. Lúc này Viên Viên

đã tỏ ra rất bình thản. Mình ngày ngày được ở trong

khách sạn năm sao, hôm nay mới có dịp được ở nhà

nghỉ nhỏ cũng không có gì là ghê gớm. Tôi dùng câu

nói ban nãy trêu cô bé: “Sau này con phải kiếm thật

nhiều thật nhiều tiền, là có thể ngày ngày được ở

khách sạn năm sao, không cần phải đến những nơi như

thế này nữa”.

43

Viên Viên nói: “Con không ở khách sạn năm sao đâu,

ngày nào cũng ở nhà thôi”. Tôi hỏi tại sao, cô bé

nói: “Nhà mình chính là khách sạn năm sao, trong

nhà còn có bố và mẹ nữa”.

Trẻ em thực sự là thiên thần, lời nói của em do

Thượng đế dạy. Đúng vậy, có sự hào hoa sang trọng

nào so được với việc cả nhà vui vẻ sống bên nhau.

Mái nhà có được tình yêu mới được gọi là nhà, một

gia đình sống hạnh phúc bên nhau, đó chính là thiên

đường đặt giữa nhân gian!

Học giả nổi tiếng của Đài Loan Phụ Bội Vinh nói:

Nếu con người không có một môi trường gia đình tốt,

rất khó có thể sống một cuộc đời bình thường(1).

_______________

(1) Phụ Bội Vinh, Dùng cái gì để tưới mát cho tâm

44

hồn, NXB Văn hóa quốc tế, tháng 9-2006, tr.3.

Tất cả các bậc phụ huynh đều đang nỗ lực tạo ra

một cuộc sống tốt đẹp cho con, đều muốn xây dựng

mái nhà thành thiên đường hạnh phúc của con. Nhưng

có bao nhiêu người lại dùng sai phương pháp, song

song với việc ra sức mua đồ về nhà, vô tình họ đã

phá hỏng bầu không khí trong gia đình, khiến gia

đình động một chút là biến thành đấu trường lợi ích

của vợ chồng. Một cung điện lạnh lẽo không có sức

sống. Niềm hạnh phúc đáng lẽ con trẻ phải được

hưởng, không biết đã thất thoát đi bao nhiêu trong

những gia đình như vậy.

Tôi có quen một gia đình, cả hai vợ chồng đều rất

khá, người chồng thành đạt trong sự nghiệp, người

vợ xinh đẹp giỏi giang, có một cô con gái lanh lợi

45

đáng yêu. Cuộc sống của họ đáng lẽ phải dễ chịu như

khách sạn năm sao, nhưng họ lại biến nó thành “nhà

nghỉ nhỏ”.

Giữa hai vợ chồng họ không có mâu thuẫn gì lớn

lắm, hai vợ chồng rất quan tâm nhau, nhưng trong

một số chuyện vặt vãnh lại không nhường nhịn nhau,

thường xuyên cãi nhau, không ai chịu thua ai, luôn

cho rằng đối phương phải nhượng bộ. Trong những năm

tháng kinh tế gia đình còn chưa khá giả lắm, họ

thường xuyên cãi nhau về vấn đề kinh tế; đến khi

gia đình đã mua được xe hơi và hai căn hộ, điều

kiện vật chất đã khá ổn định, họ lại cãi nhau vì

quan điểm dạy con khác nhau. Tóm lại, trong cuộc

sống có mâu thuẫn gì cần phải giải quyết thì đó

chính là nguyên nhân khiến họ cãi nhau. Sau khi cãi

46

nhau thường là chiến tranh lạnh, một, hai tháng

không nói chuyện với nhau. Đã từng nảy ra ý định ly

hôn, nhưng lại không có mâu thuẫn gì quá lớn, cả

hai người không muốn chia tay nhau, cuộc sống cứ

trôi qua trong bất hòa như vậy. Hiện giờ, hai người

đã bước vào tuổi trung niên, cuối cùng đã hiểu ra

những cuộc tranh cãi trước đây thật vô nghĩa, quan

hệ giữa hai người được cải thiện rõ rệt và đã bắt

đầu một cuộc sống mới, nhưng những ảnh hưởng xấu

trong quá trình trưởng thành của con trẻ đã không

thể cứu vãn được nữa.

Phải sống trong một bầu không khí gia đình như

vậy, cô bé lúc nào cũng tỏ ra thấp thỏm, bất an, cô

không biết bao giờ bố mẹ lại cãi nhau, trở nên

nhạy cảm, bất luận trong hoàn cảnh nào, chỉ cần có

47

ai nói to một chút là cô bé lại tỏ ra sợ hãi. Từ

nhỏ cô bé đã rất mong một trong hai bên bố hoặc mẹ

đi công tác, như thế gia đình sẽ được yên ổn mấy

ngày. Phải sống giữa các cuộc tranh cãi và chiến

tranh lạnh bất tận của bố mẹ, hiện giờ cô bé này đã

vào cấp ba, tính tình u uất, nóng nảy, thành tích

học tập không tốt, không tự tin, khiến bố mẹ vô

cùng đau đầu. Hiện giờ điều khiến họ lo lắng nhất

là cô bé không thi được vào đại học, không thể tự

lập thì sẽ thế nào. Hiện giờ họ càng ra sức kiếm

tiền, dường như muốn kiếm đủ cho con một nguồn tài

sản dùng cả đời cũng không hết. Nhưng bất luận kiếm

được bao nhiêu tiền, mỗi khi nghĩ đến vấn đề của

con họ lại cảm thấy không an toàn, không thỏa mãn.

Đương nhiên trong cuộc sống gia đình không thể

48

không có xung đột, tục ngữ nói bát đũa còn có lúc

xô huống chi vợ chồng, mối quan hệ gia đình tốt

không đồng nghĩa với việc gia đình lúc nào cũng êm

ấm.

Tôi và ông xã cũng thường xuyên có mâu thuẫn,

nhưng thông thường chúng tôi đều cố gắng tránh Viên

Viên, cố gắng giải quyết nhanh vấn đề trong phạm

vi hai người. Nếu thực sự không tránh nổi, cũng

phải cố gắng kìm chế mình, ít nhất không để cuộc

tranh cãi làm con trẻ sợ. Có lúc cũng nhờ Viên Viên

đứng ra làm trọng tài, chúng tôi tin rằng cách

nhìn nhận vấn đề của con trẻ tương đối khách quan.

Chúng tôi lắng nghe ý kiến của cô bé một cách rất

chân thành, đứng trên góc độ của con để phát hiện

vấn đề của mình. Mặc dù hồi nhỏ cô bé thường “xử án

49

không công minh”, thường vô tình thiên vị tôi,

nhưng điều này ít nhất giúp bố cô bé ý thức được

nguyện vọng của con trẻ, xuất phát từ nguyện vọng

của con, anh cũng chủ động nhận sai. Và tôi cũng

thường xuyên nhượng bộ bố Viên Viên, nếu phát hiện

ra anh vô cùng giận dữ, hoặc vì muốn nhanh chóng

kết thúc cuộc chiến, tôi sẽ gạt những “nguyên tắc”

và “lý do” của mình sang một bên, chủ động nhận

sai, hòa giải với anh. Cuộc tranh cãi giữa chúng

tôi từ trước tới giờ đều là tốc chiến tốc quyết,

không bao giờ để kéo dài đến ngày hôm sau, không để

bầu không khí ức chế bao trùm lên cả gia đình.

Hành vi của bố mẹ khiến con trẻ thấy được rằng,

giữa con người với con người có mâu thuẫn là điều

bình thường, điều quan trọng là giải quyết bằng

50

thái độ như thế nào.

Hôn nhân là một mối quan hệ sâu sắc giữa con người

với con người, sự chân thực của nhân tính, tố chất

văn hóa, giá trị quan, khả năng yêu... đều được

thể hiện rất rõ trong mối quan hệ này. Nó là cuốn

tự truyện do hai người lớn viết chung, là cuốn sách

vỡ lòng để đứa con mà họ yêu thương nhất cảm nhận

hạnh phúc của cuộc sống, cảm nhận cái đẹp của sinh

mệnh, nhận thức được mối quan hệ giữa con người với

con người.

Cho dù ly hôn, chỉ cần lý trí và thể diện, cũng

còn tốt hơn việc bắt con trẻ phải chịu đựng những

cuộc tranh cãi, giày vò không biết đâu là điểm

dừng. Nhà triết học Erich Fromm nói: “Khi một cuộc

hôn nhân bất hạnh phải đối mặt với nguy cơ tan vỡ,

51

luận cứ cũ kỹ giữa hai bố mẹ là, họ không thể chia

tay, để khỏi phải cướp đi niềm hạnh phúc mà một gia

đình trọn vẹn đem lại cho con trẻ. Tuy nhiên, bất

kỳ đề tài nghiên cứu sâu sắc nào cũng cho rằng, đối

với con trẻ, bầu không khí căng thẳng và không vui

vẻ trong gia đình còn có hại hơn cả sự tan vỡ công

khai, bởi sự tan vỡ công khai này ít nhất giáo dục

được trẻ rằng, con người có thể dựa vào sự quyết

đoán dũng cảm để kết thúc một trạng thái sống không

thể chấp nhận”(1).

__________________

(1) Erich Fromm, Người vì mình, Tôn Y Y dịch, Tam

Liên thư điếm, tháng 11-1988, tr. 310.

Bố mẹ thường muốn tích cóp nhiều tiền hơn cho con,

nhưng thực tế bao nhiêu tiền cũng không thể mua

52

được niềm vui cho trẻ. Hôm nay tài sản mất đi, ngày

mai có thể kiếm lại được, nhưng niềm hạnh phúc, cơ

hội giáo dục trong quá trình trưởng thành của trẻ,

nếu đã mất đi sẽ mãi mãi không thể tìm lại được

nữa. Cho con trẻ một gia đình hạnh phúc, để chúng

được trưởng thành một cách lành mạnh trên cả hai

phương diện sinh lý và tâm lý, trở thành một con

người phát triển hài hòa, đây mới là kho báu dồi

dào nhất, suốt đời dùng không hết mà bố mẹ có thể

đem lại cho con.

Nếu nói trạng thái của gia đình cũng có thể gắn số

sao như khách sạn, không có cấp bậc nào cao hơn

bầu không khí gia đình hài hòa, hạnh phúc. Nhà ở có

thể nhỏ đi một chút, đồ gia dụng có thể cũ một

chút, đồ điện tử có thể ít một chút, nhưng tình yêu

53

và sự thân mật nhất thiết phải nhiều - gia đình

hạnh phúc chính là khách sạn năm sao.

Tôi muốn trích dẫn một đoạn văn mà nhà triết học

Erich Fromm đã từng nói ở đây, để chia sẻ với các

bậc bố mẹ:

Mảnh đất mà Thượng đế hứa sẽ ban tặng cho Abraham

và hậu duệ của ông (mảnh đất thường là sự tượng

trưng cho tình yêu của người mẹ) được miêu tả là

“đâu đâu cũng có sữa và mật chảy”. Sữa là sự tượng

trưng trên phương diện thứ nhất của tình yêu, là

điều tượng trưng cho sự quan tâm và khẳng định. Còn

mật lại tượng trưng cho sự ngọt ngào của sinh

mệnh, niềm hạnh phúc của cuộc sống và tình yêu đối

với sinh mệnh. Hầu hết mọi người mẹ đều có thể cho

“sữa”, nhưng chỉ có một số ít người mẹ có thể cho

54

“mật”. Để có thể cho con mật, một người mẹ không

những buộc phải là một “người mẹ tốt”, mà còn buộc

phải là một người mẹ hạnh phúc - sự ảnh hưởng này

của người mẹ đối với con trẻ nói thế nào cũng không

có gì là quá. Tình yêu của người mẹ đối với sinh

mệnh giống như sự lo lắng, thấp thỏm của bà ngấm

dần vào con trẻ. Hai thái độ này đều có sự ảnh

hưởng sâu sắc đối với nhân cách của trẻ. Đúng vậy,

giữa đám con trẻ - và cả người lớn, người ta có thể

phân biệt ra được những người nào chỉ có được

“sữa”, còn người nào đồng thời có được cả “sữa” và

“mật”(1).

__________________

(1) Erich From, Người vì mình, Tôn Y Y dịch, Tam

Liên thư điếm tháng 11-1988, tr.270.

55

Chúng ta sinh ra một em bé, không những phải có

trách nhiệm nuôi em bé lớn, mà còn có trách nhiệm

để cho em được hạnh phúc.

Lưu ý đặc biệt

Mái nhà có được tình yêu mới gọi là nhà.

Nếu con người không có một môi trường gia đình

tốt, rất khó có thể sống một cuộc đời bình thường.

Hôn nhân là một mối quan hệ sâu sắc giữa con người

với con người, sự chân thực của nhân tính, tố chất

văn hóa, giá trị quan, khả năng yêu... đều được

thể hiện rất rõ trong mối quan hệ này. Nó là cuốn

tự truyện do hai người lớn viết chung, là cuốn sách

vỡ lòng để đứa con mà họ yêu thương nhất cảm nhận

hạnh phúc của cuộc sống, cảm nhận cái đẹp của sinh

mệnh, nhận thức được mối quan hệ giữa con người với

56

con người.

Cho dù ly hôn, chỉ cần lý trí và thể diện, cũng

còn tốt hơn việc bắt con trẻ phải chịu đựng những

cuộc tranh cãi, giày vò không biết đâu là điểm

dừng.

Đối với con trẻ, bầu không khí căng thẳng và không

vui vẻ trong gia đình còn có hại hơn cả sự tan vỡ

công khai, bởi sự tan vỡ công khai này ít nhất giáo

dục được trẻ rằng, con người có thể dựa vào sự

quyết đoán dũng cảm để kết thúc một trạng thái sống

không thể chấp nhận.

Chỉ lập “sổ ghi công”, không lập “sổ ghi tội”

Lập “sổ ghi công” là một phương pháp tương đối

tốt, chúng tôi chưa bao giờ dùng tiền để thưởng cho

Viên Viên, phần thưởng của bố mẹ chính là những

57

bông hoa đỏ trong cuốn sổ này, nó không thể dùng

tiền để tính toán giá trị, nhưng lại vô cùng quý

giá, hỗ trợ cho chúng tôi bồi dưỡng rất nhiều phẩm

chất tốt ở con trẻ.

Kể từ khi Viên Viên bốn tuổi, tôi mua cho cô bé

một cuốn sổ nhỏ, chuyên ghi lại những việc tốt mà

cô bé đã làm. Cuốn sổ không lớn lắm, mỗi trang chỉ

ghi một chuyện, những việc được ghi rất đơn giản,

về cơ bản chỉ có mấy chữ, ví dụ “thu dọn đồ chơi”,

“vứt rác”, “tự kể chuyện”, “tối một mình vào bếp

bật đèn lấy tăm”, “học được cách xem đồng hồ”...,

mỗi trang đều dùng bút đỏ vẽ một bông hoa xinh xắn

- đây chính là phần thưởng dành cho cô bé. Chúng

tôi gọi cuốn sổ này là “sổ ghi công”. Tôi phát hiện

ra mỗi lần “ghi công” cho Viên Viên, cô bé đều rất

58

phấn khởi. Cách một thời gian lại đi đếm xem mình

đã có được bao nhiêu bông hoa.

Phương pháp này rất có ích cho quá trình trưởng

thành của trẻ. Một là trẻ được biểu dương, cảm thấy

rất vinh dự; hai là những việc được ghi trong sổ

có tác dụng nhắc nhở bé, giúp bé từ sau không quên

làm những việc tốt này; ba là tất cả những chữ ghi

trên cuốn sổ nhỏ này, Viên Viên đều nhớ được, cô bé

thường xuyên đọc lại những thành tích của mình khi

đếm số bông hoa, cũng biết thêm được không ít mặt

chữ.

Đến khi Viên Viên vào cấp một, cô giáo trong

trường thường xuyên thưởng hoa đỏ, tức là đóng một

cái dấu in hình bông hoa đỏ lên tờ giấy nhỏ, tích

đủ mười bông hoa đỏ là có thể đổi được một “mặt

59

cười”. Phía cuối lớp có một bảng khen thưởng, dưới

tên của ai có dán nhiều “mặt cười” nhất thì chứng

tỏ người đó thực hiện tốt nhất. Trong cả thời gian

học cấp một, Viên Viên luôn có tên trong bảng vàng,

và tổng số “mặt cười” đứng vị trí số một, số hai

của hớp. Trong lòng chắc chắn chúng tôi rất mừng,

nhưng không bao giờ chúng tôi đi rêu rao về chuyện

này, chỉ tỏ ra đây là điều bình thường, không có gì

đáng nói. Làm như vậy là vì sợ cô bé sẽ cảm thấy

mình hơn các bạn, sợ cô bé sẽ quá chú trọng vào vấn

đề kiếm “mặt cười”, từ đó mất đi sự tự nhiên và

hài hòa trong hành động.

Song song với đó, “sổ ghi công” trong nhà vẫn được

bổ sung thêm một số nội dung, nhưng không có lần

nào ghi cô bé đạt điểm cao. Chúng tôi luôn cho rằng

60

giai đoạn tiểu học quan trọng nhất là bảo vệ niềm

hứng thú đối với việc học tập của con trẻ. Nếu quá

quan tâm đến vấn đề điểm số, so sánh chuyện xếp

hạng, thực ra đều là phá vỡ niềm hứng thú đối với

việc học của trẻ. Khi con trẻ được người lớn định

hướng sang quan tâm đến điểm số, xếp hạng, trẻ sẽ

không còn hứng thú đối với việc học nữa. Phía nhà

trường đã quá chú trọng vào vấn đề thành tích, nếu

phụ huynh lại tiếp tục hùa vào, không những không

thúc đẩy cho việc học của trẻ trong tương lai, mà

còn gây phản tác dụng.

Chính vì thế trong thời gian Viên Viên học cấp

một, những nội dung được ghi trong cuốn sổ vẫn chỉ

là những chuyện nhỏ nhặt, ví dụ “giúp mẹ rửa bát,

rửa rất sạch”, “chơi đàn nhị hay”, “học được cách

61

thái khoai tây”... Đến cuối kỳ, cũng ghi lại cô bé

đạt được những giải gì trong học kỳ này, đây chủ

yếu là để lưu giữ con số. Ngoài ra còn ghi lại một

số bài “thơ” do cô bé viết, rất ngây ngô.

Năm mười tuổi Viên Viên vào lớp bảy, nội trú ở

trường, cuối tuần về nhà một lần, lúc đầu không

quen, nhớ nhà đến phát khóc. Tuần thứ hai về nhà cô

bé nói tuần này không khóc, tôi vội ghi lại “tuần

thứ hai ở trường không khóc nữa”. Trong thời gian

này, “thành tích” về cơ bản đều là những cái có

liên quan đến cuộc sống ở trường của cô bé: “gấp

chăn gọn gàng, được cô giáo khen”, “tự mình giặt

quần áo, giặt sạch”... Đây là một số sự tiến bộ bên

ngoài trong quá trình trưởng thành của cô bé, đồng

thời cũng ghi lại sự trưởng thành và tiến bộ bên

62

trong của con. Một lần tôi và Viên Viên xảy ra

tranh cãi, trong quá trình tranh luận chúng tôi đều

tỏ ra không vui. Nhưng cô bé không bảo vệ quan

điểm của mình một cách quá khích, mà biết vừa tranh

luận vừa suy nghĩ, đến khi nhận thức được mẹ nói

có lý liền ngừng tranh luận, sau đó cùng mẹ sắp xếp

lại tư duy. Đây là sự chín chắn của cô bé, cũng là

một vẻ đẹp. Chính vì thế tôi cũng ghi lại chuyện

này vào cuốn sổ, đồng thời thưởng cho một bông hoa

đỏ. Điều này khiến Viên Viên hiểu thêm được rằng,

tranh luận là để làm rõ đúng sai, chứ không phải

phản bác, hạ gục đối phương.

Rồi cô bé bước vào tuổi dậy thì, con trẻ ngày càng

có chính kiến, cá tính hơn và nhanh chóng trở nên

chín chắn, phần thưởng vẽ hoa đỏ giờ đã quá con

63

nít. Điều chủ yếu nhất là các phương diện như cá

tính, suy nghĩ, học tập... Viên Viên đều thể hiện

trạng thái rất ổn định, chúng tôi chú trọng hơn đến

việc chuyện trò, tâm sự với con. Chính vì thế sau

khi Viên Viên lên lớp tám, cuốn sổ gần như không

ghi thêm gì nữa mà dừng lại rất tự nhiên. Hiện giờ

Viên Viên đã vào đại học, “sổ ghi công” đã trở

thành một món “đồ quý” của gia đình tôi, trở thành

minh chứng cho quá trình trưởng thành hạnh phúc của

cô bé. Chúng tôi có cảm giác rằng, lập “sổ ghi

công” là một cách tương đối tốt, chúng tôi chưa bao

giờ dùng tiền để thưởng cho Viên Viên, phần thưởng

của bố mẹ chính là những bông hoa đỏ trong cuốn sổ

này, nó không thể dùng tiền để tính toán giá trị,

nhưng lại vô cùng quý giá, hỗ trợ cho chúng tôi bồi

64

dưỡng rất nhiều phẩm chất tốt ở con trẻ.

Trẻ em cũng như người lớn, đều thích được khẳng

định, được khích lệ. Trong môi trường khẳng định và

khích lệ, chúng mới dễ tự tin hơn, dễ tiến bộ hơn.

Sai lầm của rất nhiều bậc phụ huynh là ở chỗ luôn

thích dùng vật chất để thưởng cho con trẻ, điều này

chứng tỏ họ không hiểu con trẻ - đối với những đứa

trẻ ngày nay không phải trải qua sự thiếu thốn về

mặt vật chất, tác dụng khích lệ không lớn, có thể

sẽ đem lại sự thỏa mãn nhất thời, nhưng cũng sẽ kéo

dài không lâu; chỉ có niềm vui về tinh thần và sự

thỏa mãn rằng mình đã thành công, mới có thể đem

lại niềm hạnh phúc và động lực thực sự.

Tôi nói cho một số bậc phụ huynh nghe về phương

pháp này, có người thậm chí nói: Đó là do con chị

65

từ nhỏ đã có những biểu hiện tốt. Con tôi ngày nào

cũng khiến tôi đau hết cả đầu, làm gì có việc tốt

nào đáng để ghi lại.

Cách suy nghĩ này thật là sai lầm.

Thực ra ưu điểm của mỗi đứa trẻ đều nhiều như

nhau, đặc điểm của chúng thường chính là ưu điểm

của chúng. Những ưu điểm này là những hạt giống ẩn

giấu trong lòng con trẻ, cần phải được vun tưới một

cách thích đáng trong thời điểm thích hợp mới có

thể nảy mầm, bén rễ, đơm hoa, kết trái. Một điều

đáng tiếc là không ít phụ huynh chỉ giỏi phát hiện

khuyết điểm của trẻ, trong khi lại rất thờ ơ với ưu

điểm của chúng, suốt ngày chỉ phê bình và ra lệnh

cho trẻ. Hạt giống vốn có thể phát triển trong lòng

con trẻ, luôn bị băng giá, sương gió vùi dập,

66

không thể lớn lên, mãi cho đến khi héo khô hoặc

chết đi - đây chính là lý do tại sao rất nhiều đứa

trẻ đến cuối cùng thật sự lại khuyết điểm đầy mình,

rất khó tìm ra ưu điểm.

Có câu danh ngôn nói rằng, thế gian không thiếu

cái đẹp, chỉ thiếu đôi mắt phát hiện ra cái đẹp.

Cho dù bố mẹ không có thời gian ghi chép lại cụ

thể, nhưng ít nhất trong lòng cũng phải lập một

cuốn “sổ ghi công” như vậy. Trong lòng có cuốn sổ

như thế, ánh mắt và lời nói của bạn sẽ bộc lộ ra,

con trẻ sẽ hoàn toàn cảm nhận được. “Thành tích” mà

bạn ghi cho trẻ càng nhiều, bạn sẽ đem lại càng

nhiều niềm vui và sự tự tin cho trẻ, điều này sẽ

khiến trẻ ngày càng trở nên tốt hơn.

Có bậc phụ huynh trong vấn đề ưu khuyết điểm của

67

con, cái nào tốt sẽ biểu dương, mặt nào xấu cũng sẽ

kịp thời chỉ ra. Xét về lý không có gì là sai,

nhưng nếu phương pháp thao tác không đúng, cũng có

thể sẽ xuất hiện một số vấn đề.

Dưới đây là một ví dụ mà tôi gặp, khá điển hình.

Chuyện này cần phải bắt đầu từ Viên Viên. Hồi cô

bé học cấp hai, một lần tôi kể cho cô bé nghe

chuyện của chúng tôi hồi nhỏ, nhắc đến quê của tôi,

mọi người khi chế giễu những người tưởng rằng mình

đạt được thành tựu ghê gớm lắm sẽ nói, “ghi một

thành tích vào đáy bô cho anh”. Viên Viên cảm thấy

câu nói này rất hay, tưởng tượng ra hình ảnh đó rất

thú vị, chúng tôi liền bàn nhau đã không còn dùng

“sổ ghi công” nữa, từ nay ghi hết công lao lên đáy

bô. Tôi tìm một tờ giấy, Viên Viên vẽ hình một cái

68

bô rất to lên trên, lại viết thêm ba chữ “sổ ghi

công”; tôi viết lên đó mấy “việc tốt” mà gần đây cô

bé làm. Chuyện này chỉ là một trò đùa của chúng

tôi chứ không phải là để khích lệ. Bởi Viên Viên

không thiếu những lời khen, cô bé cũng đã khá chín

chắn rồi. Chính vì thế, tôi cũng không “ghi công”

nhiều cho cô bé lên “chiếc bô” này, sau đó lại ghi

thêm hai chuyện nữa, tổng cộng cũng chỉ có năm, sáu

việc, sau đó lười nên cũng không ghi nữa.

Tờ giấy này dán trên tường một thời gian rất dài,

bị một người bạn thân của tôi nhìn thấy, lúc đó chị

đang rầu rĩ vì vấn đề quản lý cô con gái. Tiện thể

tôi liền kể cho chị nghe mặt tốt của việc lập sổ

ghi công. Chị cảm thấy phương pháp này rất mới lạ,

rất tốt, nói cũng sẽ về nhà kiếm một tờ giấy dán

69

lên tường, khích lệ cô con gái mười tuổi của chị.

Sau đó một hôm tôi đến nhà chị, thấy quả nhiên chị

đã làm, nhưng trong khâu thao tác lại có một số vấn

đề.

Tờ giấy này được chia thành hai cột, một bên viết

ưu điểm, một bên viết khuyết điểm. Đúng là chị cũng

rất có dụng ý, vừa muốn để con biết ưu điểm của

mình, đồng thời cũng muốn để con ghi nhớ những

khuyết điểm của mình. Nhưng làm như thế này rõ ràng

là không phù hợp.

Bởi vì lập “sổ ghi công” là để nhằm đạt tới tác

dụng xúc tác, khiến con trẻ có được niềm vui và sự

tự tin sau khi thỉnh thoảng có những biểu hiện tốt,

khiến những hành vi thỉnh thoảng mới có này cuối

cùng trở thành một hành vi ổn định của chúng. Cũng

70

với cái lý như vậy, đem những khuyết điểm của trẻ

viết ra bằng giấy trắng mực đen rồi dán lên tường,

không ngừng nhắc nhở, cũng có thể khiến những hành

vi này ổn định lại - vốn là những cái xấu muốn vứt

bỏ, dưới sự kích thích này rất dễ khiến con trẻ tự

71

Hướng dẫn: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát