Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
Phần 2 - Người Thành Công Có 1% Cách Nghĩ Khác Bạn

Nguyên tác: BALTASAR GRACIÁN

Biên soạn: CHU CHÂU BÂN

NGƯỜI THÀNH CÔNG CÓ 1% NGHĨ KHÁC BẠN (PHẦN II)

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HÓA - THÔNG TIN

PHẦN 2

NHỮNG NGƯỜI THÀNH CÔNG ĐỐI XỬ VỚI BẢN THÂN NHƯ THẾ

NÀO?

17 QUAN NIỆM CÓ 1% KHÁC VỚI BẠN

Giá trị con người được quyết định bởi hai phương

diện:Mức độ thực hiện của anh ta và cách người

khác nhìn nhận về anh ta

Bảo đảm quyền tự chủ là vô cùng quan trọng;

Có thể đối đầu với người khác mà không bị họ dắt

mũi.

17. ĐỪNG ĐÁNH MẤT GIÁ TRỊ MÀ NGƯỜI KHÁC CÓ THỂ LỢI

1

DỤNG

Một người có trí tuệ thực sự sẽ không cần người

khác biết ơn mình, mà muốn để họ cảm thấy lúc nào

cũng cần đến mình. Biết ơn là một thứ cảm xúc tâm

lí có khoảng cách, trong khi “cần” lại là sự dựa

dẫm tuyệt đối. Thà để người khác coi mình là chỗ

dựa trong cuộc đời họ, còn hơn để họ lễ phép, giữ

kẽ với mình.

Một người uống nước giếng xong không còn khát nữa,

sẽ rời khỏi giếng; quả quýt sau khi bị vắt sạch

nước sẽ chỉ còn lại bã.

Một khi không còn là nơi dựa dẫm, người khác sẽ

không còn cung kính với bạn.

------Baltasar Gracián

Thời Xuân Thu - Chiến Quốc, các nước chư hầu giao

2

tranh, nước lớn thôn tính nước nhỏ. Trong đó, hai

nước láng giềng ở phía Nam là nước Ngô và nước Việt

thường xuyên có chiến tranh, ban đầu là Ngô Vương

đánh bại Việt Vương Câu Tiễn. Sau khi bị đánh bại,

Câu Tiễn đã đầu hàng Ngô, thậm chí đến nước Ngô làm

nô lệ một thời gian, nhưng ông không hề từ bỏ khát

vọng báo thù mãnh liệt. Bề ngoài, ông cam tâm tình

nguyện chấp nhận sự sai khiến của Ngô vương, nhưng

ngọn lửa phục thù trong lòng ngày càng cháy dữ

dội. Vậy mà, ông không hề thể hiện ra, bởi ông biết

rằng điều mình cần là thời gian và cơ hội, rất cần

một người có tài năng để phò tá mình. Trong lòng

ông chỉ nung nấu một khát vọng không gì ngăn cản

được: báo thù! Ông sẽ không từ mọi thủ đoạn để đạt

được mục đích của mình.

3

Ngô Vương kiêu căng tự đắc bị đánh lừa bởi tình

thế trước mắt nên lơ là với Câu Tiễn, thậm chí đã

thả ông ta về nước Việt. Nhưng Ngô vương đâu có

biết, việc đó khác nào thả hổ về rừng, tự mình trèo

lên miệng núi lửa. Sau khi Câu Tiễn trở về nước

Việt, lập tức chiêu nạp nhân tài. Trong những người

đến với Câu Tiễn có Phạm Lãi và Văn Chủng là hai

nhân vật kiệt xuất. Họ cũng rất xem trọng ý chí của

Việt Vương Câu Tiễn, cảm thấy có thể phát huy tài

năng ở nơi ông. Thế là họ trở thành hai cánh tay

trợ thủ đắc lực cho Câu Tiễn. Do Câu Tiễn đã từng

chịu nhiều cực khổ, nên rất tin tưởng những lời nói

của Phạm Lãi và Văn Chủng, tiếp nhận những kế sách

của họ, ông biết người mình cần chính là những

nhân tài như thế. Ông cần dựa vào những mưu kế,

4

sách lược của bọn họ để làm nước Việt phát triển và

lớn mạnh.

Để nhắc nhở bản thân không quên những ô nhục phải

chịu trước đây, tối nào Câu Tiễn cũng ngủ trên đống

củi, còn treo lên một túi mật lợn đắng ngắt, mỗi

sáng thức dậy, ông đều phải liếm túi mật đó, rồi

nói thật to: “Câu Tiễn, phải chăng ngươi đã quên

những ô nhục và thống khổ mà mình phải chịu rồi

sao?” Câu “nếm mật nằm gai” chính là nói về câu

chuyện này. Đồng thời, vì Phạm Lãi và Văn Chủng có

những tài năng đặc biệt, nên Việt Vương Câu Tiễn

cực kì trọng dụng họ, thậm chí cảm thấy vô cùng cần

đến họ, không thể rời xa họ. Đối với hai người

này, Câu Tiễn đã “dựa dẫm tuyệt đối” - đúng như

điều mà Gracián từng nói.

5

Văn Chủng là một người làm nghề rèn binh khí. Dưới

sự dẫn dắt của ông, nước Việt đã tìm ra một nơi có

thể dễ dàng rèn được những thứ binh khí sắc nhọn.

Chất lượng mỏ sắt ở đó rất tốt, là một nơi có tài

nguyên khoáng sản phong phú, giúp họ làm ra những

binh khí vô cùng sắc bén. Những thanh bảo kiếm được

nhắc nhiều trong các truyền thuyết lịch sử đều do

Văn Chủng chiêu mộ những người thợ kiệt xuất đúc

ra. Trong các cuộc chiến tranh sau đó, chúng đã

giúp cho binh sĩ nước Việt giành được ưu thế áp

đảo.

Khi Phạm Lãi và Văn Chủng đã có binh khí tốt, liền

bắt đầu huấn luyện quân đội của mình. Nhưng chỉ

tăng cường đối nội thì không đủ, họ hiểu sâu sắc

rằng, vừa phải bổ sung lực lượng của mình, đồng

6

thời cũng phải làm cho quân địch yếu đi. Thế là,

hai người họ liền bày kế cho Việt Vương Câu Tiễn,

đem thóc nấu chín rồi dâng cho nước Ngô. Ngô Vương

rất vui mừng, nghĩ rằng Câu Tiễn rất trung thành

với mình. Thế nhưng dù có nằm mơ, ông cũng không

thể ngờ được rằng, đất nước mình năm sau sẽ chẳng

có bất kì thu hoạch gì.

Để giành được sự tín nhiệm của Ngô Vương, đồng

thời cũng để có một người tình báo, họ đưa mỹ nữ

Tây Thi của nước Việt dâng cho Ngô Vương. Có người

nói rằng, Tây Thi đã yêu Phạm Lãi ngay từ ánh mắt

đầu tiên, giữa họ nảy sinh tình cảm sâu đậm. Nhưng

vì đại cục của nước Việt, Phạm Lãi đành cắn răng

hiến Tây Thi cho Ngô Vương. Chàng chấp nhận chờ sau

khi báo thù cho nước nhà, sẽ đón nàng về cùng

7

hưởng hạnh phúc.

Sau khi Ngô Vương có được Tây Thi, quả nhiên bị mê

hoặc, không lên triều, việc quốc gia đại sự đều

gác sang một bên. Ông ta ngày đêm ở bên Tây Thi,

ngay cả đại thần đắc lực Ngũ Tử Tư hết lời khuyên

giải cũng chẳng thèm quan tâm. Ngũ Tử Tư thấy trước

rằng, nước Ngô sớm muộn gì cũng sẽ bị diệt vong,

bèn cắt cổ tự vẫn. Trước khi chết, ông lệnh cho

người đem đầu mình treo lên cổng thành. Ông nói:

“Ta phải nhìn tận mắt nước Việt đánh vào nước Ngô

như thế nào”.

Ấy vậy mà, cái chết của ông cũng không hề khiến

cho Ngô Vương tỉnh ngộ, vẫn ngày ngày vui thú với

Tây Thi. Lúc này, do nước Ngô đem gieo trồng lúa

giống đã bị nấu chín mà nước Việt cống nạp nên

8

không có thu hoạch, nhân dân không có lương thực,

lòng dân bắt đầu lung lay.

Câu Tiễn thấy thời cơ đã chín muồi, liền cùng với

Phạm Lãi và Văn Chủng tiến đánh nước Ngô, Ngô Vương

lúc này mới lo lắng. Ông điều binh khiển tướng,

nhưng đội quân của ông căn bản không phải là đối

thủ của nước Việt. Quân đội nước Việt được rèn

luyện hàng ngày, binh khí lại tinh xảo, mà quân đội

của ông thì ngược lại, cộng thêm nhân dân không

ủng hộ, nên rất nhanh chóng rơi vào cảnh khốn cùng.

Chờ đến khi quân Việt tiến vào kinh đô, ông mới

nhớ đến lời của Ngũ Tử Tư, thế là thở dài một tiếng

rồi cắt cổ tự vẫn.

Sau khi diệt nước Ngô, trả xong mối thù lớn cho

nước nhà, Phạm Lãi nói với Văn Chủng rằng ông phải

9

từ chức, muốn trở về nhà làm một người nông dân

bình thường. Văn Chủng cảm thấy rất kì lạ, nói:

“Chúng ta rất khó khăn mới thắng trận, chẳng phải

để sau này có thể ở bên Việt Vương phát huy tài trí

của mình sao?” Phạm Lãi nói: “Không! Ngài chưa

từng nghe nói sao? Sau khi bắn chết hồ li và thỏ,

sẽ cất cung tên đi. Việt Vương là một người có thể

chung hoạn nạn, nhưng e rằng phúc thì không thể

hưởng cùng. Giờ ông ta thành công rồi, sẽ không cần

đến chúng ta nữa đâu. Nếu như chúng ta vẫn không

nhận ra điều này mà cứ kiên trì theo ông ấy, e rằng

sẽ nguy hiểm đến tính mạng đó!” Nghe vậy Văn Chủng

cười lớn, không tin vào những gì Phạm Lãi nói.

Phạm Lãi thấy vậy, biết rằng có nói nữa cũng chẳng

ích gì, đành lặng lẽ dẫn Tây Thi bỏ đi. Nghe nói,

10

hai người trở về quê hương Thái Hồ ẩn cư, đổi tên

là Đào Chu Công, dựa vào buôn bán muối ăn mà phát

tài giàu có. Người đời sau đều dùng tên “Đào Chu

Công” để chỉ phú thương.

Còn Văn Chủng thì sao? Ông vẫn mơ mộng rằng sẽ

được Câu Tiễn ban thưởng. Nhưng đúng như Phạm Lãi

từng nói, Câu Tiễn không phải là người có phúc cùng

hưởng, rất nhanh chóng tìm lí do để giết chết Văn

Chủng.

Việc này đã chứng minh lời nói của Gracián: Một

người uống nước giếng xong không còn khát nữa, sẽ

rời khỏi giếng; quả quýt sau khi bị vắt sạch nước

sẽ chỉ còn lại bã. Một khi không còn là nơi dựa

dẫm, người khác sẽ không còn cung kính với bạn.

18. KHIẾN NGƯỜI TA DỰA VÀO BẠN Ở MỨC ĐỘ VỪA PHẢI

11

Khiến người khác dựa vào bạn ở mức độ vừa phải là

phương pháp rất tốt để đạt được thành công. Nếu

thực hiện được điều đó một cách phù hợp, thì thậm

chí đến quân vương cũng sẽ phải chịu sự khống chế

của bạn. Nhưng khi hành động, nhất định không được

quá trớn, đừng chỉ nghĩ cho bản thân mà không quan

tâm tới lợi ích và cảm nhận của người khác. Mức độ

vừa phải thì cả đời sẽ được hưởng lợi, người khác

cũng được thơm lây, đồng thời tránh được việc đi

nhầm vào con đường bại vong.

------Baltasar Gracián

Nhà Hán (Trung Quốc) có một thời kì liên tiếp mấy

đời trị vì đều do mấy tiểu hoàng đế cầm quyền, lớn

nhất chưa đến chín tuổi, nhỏ nhất mới sáu tuổi. Tuy

bề ngoài là hoàng đế, nhưng trên thực tế thì đến

12

tính mạng nhỏ bé cũng bị thao túng bởi tay đại

tướng quân Hoắc Quang. Ông muốn để ai làm hoàng đế

thì người ấy được làm, nếu cảm thấy đứa trẻ nào

không nghe lời liền lập tức phế bỏ, đổi một đứa trẻ

khác nghe lời hơn.

Vì sao lại xảy ra chuyện lạ đời như vậy? Thì ra,

đại tướng quân Hoắc Quang trước đó đã chống trả kẻ

thù lớn nhất của nhà Hán khi ấy là giặc Hung Nô và

lập công lớn, giành được sự tin cậy của hoàng đế.

Nhưng điều quan trọng hơn đó là, vị hoàng đế đáng

thương này không chỉ tin cậy mà còn luôn cần đến

ông, bởi lẽ chỉ có Hoắc Quang mới có thể uy hiếp kẻ

thù Hung Nô đang lúc nào cũng lăm le xâm phạm. Và

như vậy, hoàng đế đã ban cho vị tướng quân này

quyền lực rất lớn, để ông ta quản lí toàn bộ quân

13

đội. Đó là còn chưa kể tới việc tuổi của hoàng đế

ngày càng cao, thậm chí đến mức các công việc nội

bộ đều phải nhờ đến ông ta quyết định. Hoàng đế

càng ngày càng ỷ lại vào Hoắc Quang nhiều hơn, mà

ông ta cũng công khai sử dụng quyền lực của vua,

thống nhất điều phối quân đội, tiến hành trấn áp

quân địch một cách thẳng tay. Về mặt nội chính,

Hoắc Quang cũng giải quyết rất xuất sắc, bảo đảm

việc thực thi các chính sách quốc gia. Ông vừa

tránh được sự xâm lược của nước khác, đồng thời

cũng tránh để trong nước xuất hiện “khoảng trống

quyền lực”, từ đó khiến cho những kẻ có ý định tạo

phản hay phân chia đất nước không dám manh động.

Như vậy, sự cần thiết và ỷ lại của hoàng đế đối

với Hoắc Quang đã đạt đến tột đỉnh, thậm chí còn

14

cam tâm phó thác việc tìm người thừa kế cho ông ta,

hi vọng đại tướng quân có thể bảo vệ sự ổn định và

hòa bình lâu dài cho đế quốc. Cứ như thế, tướng

quân Hoắc Quang từng bước giành được đại quyền. Ông

có thể làm như vậy không dựa vào thứ gì khác, mà

chính là điều Gracián từng nói “khiến người khác

duy trì sự dựa dẫm vào bạn”.

Trong một số dã sử được dâ n gian lưu truyền, Hoắc

Quang cũng là một người cực kì giỏi sử dụng quyền

mưu. Đương thời, sau lưng tiểu hoàng đế còn có thái

hậu, do đó, khi đại tướng quân làm việc gì cũng

phải nghĩ tới sự tồn tại của vị thái hậu này. Để

thái hậu không can dự, tướng quân Hoắc Quang một

lần nữa thể hiện tài năng xử thế xuất sắc của mình.

Trong mấy lần triều đình bàn luận, một mình tướng

15

quân Hoắc Quang phản đối lại các đại thần khác, họ

đòi hỏi một đằng, nhưng ông lại nhất quyết yêu cầu

một nẻo. Kết quả thật sự chứng minh, cách nhìn và

cách làm của tướng quân Hoắc Quang là đúng, nếu so

sánh thì rõ ràng là sáng suốt hơn các đại thần

khác, vì thế ông càng khiến cho mọi người yên tâm

hơn về những việc làm của mình. Từ đó về sau, thái

hậu không còn tin tưởng các vị đại thần kia nữa,

người bà cần chính là tướng quân Hoắc Quang, chỉ

ông mới có thể giúp cho đất nước tiếp tục lớn mạnh

giống như trước. Đất nước này có thể không có một

trăm vị đại thần, nhưng tuyệt đối không thể thiếu

Hoắc Quang đại tướng quân.

Để tiến thêm một bước trong việc củng cố quyền lực

của mình, ông ta còn tìm cách giành lấy sự tín

16

nhiệm của các tiểu hoàng đế, khiến chúng phải ỷ lại

vào mình. Vì dù thế nào đi nữa thì hoàng đế vẫn là

hoàng đế, muốn làm gì thì cũng đều phải dựa vào

danh nghĩa của hoàng đế để thực hiện. Để làm được

điều này, nghe nói, Hoắc Quang đã chuẩn bị sẵn một

âm mưu.

Một lần, ông ta nói với tiểu hoàng đế rằng mình mơ

thấy một giấc mơ rất kì lạ. Tiểu hoàng đế do lòng

hiếu kì ngây thơ nên đã mắc bẫy, bèn truy hỏi giấc

mơ đó như thế nào. Hoắc Quang cố ý giả bộ không dám

nói, từ chối khéo sợ tiểu hoàng đế nghe rồi không

vui, thế là tiểu hoàng đế liền thề rằng sẽ tin giấc

mơ ấy là thật. Hoắc Quang nói với tiểu hoàng đế,

ông ta mơ thấy thần tiên trên trời nói với mình

rằng kiếp trước ông ta chính là phụ thân của tiểu

17

hoàng đế ở trên trời, thượng thiên phái ông xuống

đây chính là để giúp đỡ tiểu hoàng đế. Và như vậy,

rất hợp lẽ, việc mà đại tướng quân làm chính là

việc của phụ thân, có một phụ thân như vậy thì tiểu

hoàng đế từ nay về sau không cần phải lo lắng gì

nữa. Người mà tiểu hoàng đế có thể ỷ lại và cần đến

chính là Hoắc Quang tướng quân.

Lúc còn sống, Hoắc Quang tướng quân luôn được công

thành danh toại. Một mặt, ông ta nắm giữ quyền lực

từ đầu đến cuối, mặt khác, cũng thực sự cống hiến

cho sự phát triển của đất nước. Tuy vậy, sau khi

chết, những kẻ từng bị ông chèn ép trước đây bắt

đầu tố cáo sự hống hách và tàn khốc của ông, đồng

thời, tiểu hoàng đế cũng đã trưởng thành, hiểu được

“nỗi vất vả, nhọc công” của ông khi còn sống. Lúc

18

này tiểu hoàng đế đã đủ năng lực giải quyết công

việc cũng như có quyền lực của riêng mình, trong

khi Hoắc đại tướng quân thì không còn bất kì một

giá trị lợi dụng nào nữa. Hơn nữa, việc trừng phạt

đối với tướng quân Hoắc Quang, lại rất hữu ích

trong việc mua chuộc lòng người. Thế là, hoàng đế

ra lệnh cho đào xác của đại tướng quân lên để xử

phạt và mang đi thị chúng.

Thành công lúc sống và kết cục cuối cùng của tướng

quân Hoắc Quang đã minh chứng cho lời của Gracián:

Khi hành động nhất định không được quá trớn, đừng

chỉ nghĩ cho bản thân mà không quan tâm tới lợi ích

và cảm nhận của người khác. Trong mức độ vừa phải

thì cả đời sẽ được hưởng lợi, người khác cũng được

thơm lây, đồng thời tránh được việc đi nhầm vào con

19

đường bại vong. Hãy nhớ rằng: Muốn có được thành

công thì phải khiến cho người khác luôn luôn cần

đến bạn.

19. ĐỪNG DỄ DÀNG TIẾT LỘ NHỮNG Ý NGHĨ CỦA BẠN

Đừng dễ dàng tiết lộ ra ý nghĩ khôn ngoan của bạn

mà hãy che giấu nó, bởi vì nó rất dễ khiến người

khác nghi kị, thậm chí là căm ghét. Cần đề phòng

người khác, nhưng đừng để họ biết là bạn đang đề

phòng họ, vì không những họ sẽ mất niềm tin ở bạn,

mà thậm chí còn quay lại trả thù bạn.

Làm bất kì một việc gì đều phải kín đáo.

------Baltasar Gracián

Lưu Bị là quân chủ khai quốc của nước Thục trong

“Tam quốc diễn nghĩa”, cũng là nhân vật nổi tiếng

trong lịch sử. Mọi người đều biết ông là một vị vua

20

nhân từ sáng suốt. Trên thực tế, đó chỉ là hình

tượng bề ngoài, Lưu Bị thực ra là một người vô cùng

giỏi che giấu tâm tư. Theo như tiêu chuẩn của

Gracián thì ông thực sự đã làm được “bất kì việc gì

cũng đều kín đáo”.

Ban đầu khi Lưu Bị còn lang bạt kì hồ, thậm chí

ông còn không có địa bàn hoạt động cho riêng mình

và quân đội độc lập. Ông hết trốn nơi này lại nương

náu nơi kia, sống cuộc sống ăn nhờ ở đậu. Nhưng

Lưu Bị là một người rất có chí hướng, ông tự xưng

là hậu duệ của hoàng đế khai quốc nhà Hán, vì thế

mà hoàng đế đương thời cũng gọi ông là “thúc thúc”

(Chú). Khi đó, hoàng đế bị Tào Tháo cưỡng ép, thực

ra chỉ là một con rối, còn thực quyền đều nằm trong

tay Tào Tháo. Vì vậy, trong các thế lực đương thời

21

thì thực lực của Tào Tháo là mạnh nhất, bởi danh

nghĩa hợp pháp của ông ta là “thừa tướng” của hoàng

đế. Rõ ràng, Tào Tháo chỉ lợi dụng quyền uy của

hoàng đế mà thôi, khi cần thiết, chắc chắn ông ta

sẽ không chút do dự bành trướng thế lực của mình,

phế bỏ hoàng đế triều Hán.

Thấy tình hình như vậy, Lưu Bị trong lòng lo lắng

không yên. Ông hi vọng đến một ngày có thể lấy lại

thiên hạ cho Lưu gia, chấn hưng cơ nghiệp nhà Đại

Hán. Ông cùng với hai vị huynh đệ kết nghĩa là Quan

Vũ và Trương Phi sát cánh bên hoàng đế, hi vọng có

thể làm nên chuyện. Nhưng hiện thực lại rất tàn

khốc, Tào Tháo nhìn ông chằm chằm như hổ đói, khiến

ông không dám để lộ chút suy nghĩ thực trong lòng.

Ông chỉ lo ngày nào đó Tào Tháo sẽ làm hại mình,

22

vì thế ông luôn thấp thỏm đề phòng, không để hắn

nhận ra cho dù chỉ là một chút ý định thực sự của

mình.

Để che giấu, Lưu Bị làm như không có việc gì làm,

trồng rau ở một miếng đất trống trong vườn, ngày

nào cũng tưới nước, tỉa tót, ra vẻ người không có

chí hướng gì. Ông biết rằng chỉ có như vậy mới có

thể giấu đi hoài bão lớn lao trong lòng mình, tránh

khỏi ánh mắt của Tào Tháo. Nếu để Tào Tháo nhận ra

những gì đang ấp ủ trong lòng, chắc chắn ông sẽ bị

nguy hiểm. Ban đầu, ngay cả những huynh đệ của ông

như Trương Phi cũng không hay biết gì, họ vẫn nghĩ

huynh trưởng của mình sa đọa, đã quên đi đại chí

phục quốc. Phải sau một hồi giải thích, họ mới hiểu

được nỗi khổ tâm của Lưu Bị, bèn cùng ông sống ẩn

23

cư, chờ đợi một ngày có thể thoát khỏi sự khống chế

của Tào Tháo.

Nhưng, Tào Tháo vẫn có vẻ không yên tâm, rất nghi

ngờ Lưu Bị, sợ ông ta sẽ câu kết để uy hiếp mình.

Một sáng sớm mùa đông, trời đổ trận tuyết lớn, Tào

Tháo đột nhiên nghĩ ra một diệu kế, muốn thăm dò

bụng dạ Lưu Bị. Thế là, lập tức phái người đi tìm

Lưu Bị đến phủ thừa tướng của mình, nói là có việc

cần bàn bạc. Lưu Bị không biết dụng tâm của Tào

Tháo, đến phủ của hắn trong nỗi băn khoăn lo sợ,

mặt khác trong lòng hạ quyết tâm không thể để Tào

Tháo nhìn ra chỗ sơ hở nào, nhất định phải giấu

thật kín.

Tào Tháo vừa nhìn thấy Lưu Bị đến, liền cất giọng

cười lớn, bước ra nghênh đón, gọi Lưu Bị là “Lưu

24

hoàng thúc”, tỏ vẻ rất thân mật. Hắn hỏi: “Lưu

hoàng thúc dạo này thường làm gì vậy?” Lưu Bị trả

lời với vẻ vô cùng thật thà chất phác: “Hừ! Tôi ở

đây chẳng có việc gì làm, nên trồng chút rau cỏ

trong sân vườn để tiêu bớt thời gian rảnh rỗi vô

vị.” Tào Tháo cười lớn: “Ha ha! Lưu hoàng thúc đúng

là có nhã hứng quá! Trời rét như vậy mà vẫn trồng

rau, ha ha ha!” Lưu Bị liền nói: “Đâu có! Đâu có!”

Vừa nói, hai người vừa giả bộ thân mật, nắm tay

nhau đi vào hậu hoa viên trong phủ Tào Tháo.

Khi đó tuyết rơi rất nhiều, xung quanh một màu

trắng xóa, Tào Tháo dẫn Lưu Bị đến một cái đình

nghỉ chân và nói: “Hoàng thúc à, ngài xem một ngày

lạnh như thế này, vạn vật giống như đều bị đông

cứng hết cả rồi. Nhưng ngài biết không? Trong vườn

25

của tôi lại nở rất nhiều hoa mai. Ngài thử nghĩ

xem, trong trời mưa tuyết, chúng ta ngồi uống rượu

chung vui dưới gốc cây thanh mai, lẽ nào không phải

là một kiểu hưởng thụ sao?” Lưu Bị nói liên tiếp:

“Đúng! Đúng! Đúng!” Thế là, hai người vừa uống vừa

hàn huyên dưới gốc mai.

Chẳng bao lâu sau, hai người đều đã hơi say. Tào

Tháo nhân đó hỏi Lưu Bị: “Hoàng thúc, ngài nói xem,

thiên hạ ngày nay có mấy anh hùng?” Lưu Bị vừa

nghe xong liền biết rằng thời khắc quan trọng đã

đến, Tào Tháo bắt đầu thăm dò mình, thế là ông trả

lời một cách rất thận trọng: “Thứ sử Kinh Châu Lưu

Biểu là anh hùng” Tào Tháo nói: “Không đúng!”, Lưu

Bị lại đoán Tôn Quyền của Đông Ngô, Tào Tháo vẫn

lắc đầu. Lưu Bị nói thêm mấy cái tên nữa, những

26

người đó đều là các vua chư hầu khi đó đang hùng bá

một phương, đều có lãnh thổ và quân đội riêng,

trên thực tế chính là họ đã chia cắt đất nước,

nhưng Tào Tháo vẫn cứ lắc đầu nói rằng Lưu Bị đoán

không trúng.

Lưu Bị bắt đầu có chút căng thẳng, không biết Tào

Tháo có dụng ý gì, liền hỏi: “Vậy thì thừa tướng

cho rằng anh hùng thiên hạ thời nay là ai?” Lúc

này, Tào Tháo nửa tỉnh nửa say, cũng không chú ý

tới lời ăn tiếng nói: “Chỉ có hai người là anh

hùng!” Lưu Bị vội hỏi: “Là hai người nào vậy?” Tào

Tháo chỉ vào mình, rồi chỉ vào Lưu Bị, nói: “Chính

là tôi và ngài đó!” Lưu Bị nghe xong liền thấy

hoang mang, “Hỏng rồi! Lẽ nào Tào Tháo đã nghi ngờ

mình, muốn hạ thủ mình rồi sao?” Ông căng thẳng,

27

chén rượu trên tay suýt chút nữa rơi xuống đất. Tào

Tháo đầy một bụng nghi ngờ, cứ nhìn chằm chằm vào

mặt Lưu Bị.

Đúng lúc đó, trời bỗng nổi tiếng sấm, thế là Lưu

Bị cười lớn nói: “Thừa tướng, hôm nay có sấm thật

là không bình thường chút nào! Ngài thấy đó, chén

rượu của tôi cũng bị nó làm cho sợ hãi này. Ha ha!”

Thế là những nghi ngờ trong lòng Tào Tháo tức khắc

tiêu tan. Hắn nghĩ, thì ra Lưu Bị là một tên nhát

gan, đến tiếng sấm cũng sợ, chắc chắn không thể trở

thành người tài giỏi, không câu kết uy hiếp mình

được, bèn cùng Lưu Bị cười lớn.

Mối nghi ngờ của Tào Tháo đã bị dẹp tan, Lưu Bị

cũng đã hóa giải được một âm mưu. Sau khi trở về

chỗ ở, Lưu Bị cảm thấy chuyện không thể chậm trễ

28

được nữa, phải lập tức rời khỏi đây. Thế là mượn cớ

để chuyển đến nơi khác, bắt đầu phát triển thế lực

của mình. Chờ đến khi Tào Tháo biết Lưu Bị quả

thực là một đối thủ cạnh tranh đáng gờm thì lúc đó

đã quá muộn rồi. Khi đó, Lưu Bị đã có căn cứ địa và

quân đội của riêng mình, bắt đầu chính thức đối

đầu với Tào Tháo.

Việc này phù hợ p vớ i châm ngô n của Gracián:

Đừng dễ dàng tiết lộ ra ý nghĩ khôn ngoan của bạn

mà hãy che giấu nó, bởi vì nó rất dễ khiến người

khác nghi kị, thậm chí là căm ghét. Có thể làm được

điều này tức là sẽ biến dữ thành lành, thêm một

bước lớn hướng tới thành công.

20. ĐỀ PHÒNG NHỮNG KẺ TỰ XƯNG “LẤY LỢI ÍCH CỦA BẠN

LÀM TRỌNG”

29

Sự thận trọng có thể giúp phòng ngừa sự bịp bợm

tốt nhất. Nếu đối phương tính toán rất tỉ mỉ, thì

ta lại càng cần phải thận trọng hơn nữa. Phải cảnh

giác, có một số người rất giỏi biến việc của họ

thành việc của mình. Nếu không nhìn thấu được ý đồ

của họ, ta sẽ bị lừa hoặc lợi dụng.

Nhất định phải đề phòng những kẻ tự xưng lấy lợi

ích của bạn làm trọng.

------Baltasar Gracián

Cho dù chúng ta ôm những tưởng tượng đẹp đẽ như

thế nào về thế giới, cũng không thể phủ nhận trên

thế giới này luôn tồn tại những người lòng dạ xấu

xa. Ngoài mặt xưng anh em, thậm chí mở miệng ra là

cống hiến sức lực vì mình, nhưng trong thâm tâm họ,

có thể nhẫn tâm đâm một nhát dao ngay sau lưng ta.

30

Vì vậy, Gracián nói với chúng ta: Sự thận trọng có

thể giúp phòng ngừa sự bịp bợm tốt nhất.

Viên Thế Khải là một người khá cơ mưu trong lịch

sử Trung Quốc. Có lẽ, mọi người vẫn nhớ, năm xưa

chính người thanh niên này đã giành lấy thành quả

cách mạng dân chủ về tay mình, giở mánh khóe lừa

gạt, để đến tận bây giờ, người đời vẫn phải cảm

thấy tiếc nuối vì người đương thời khi ấy đã không

đủ cảnh giác và thận trọng.

Thực ra, Viên Thế Khải năm đó đã dựa vào mưu chước

lừa gạt để nổi lên. Khi vương triều Mãn Thanh chưa

bị lật đổ, có một nhóm người cách mạng ủng hộ cho

vị hoàng đế trẻ tuổi, hi vọng Người có thể lãnh đạo

và thúc đẩy tiến hành cải cách xã hội Trung Quốc

một cách hòa bình. Họ nhận thấy một số cường quốc

31

đương thời như Anh, Nhật đều thông qua phương thức

hòa bình để tiến hành cải cách xã hội. Họ cho rằng,

chỉ có thông qua phương thức hòa bình như vậy mới

có thể giúp cho nước nhà trở nên lớn mạnh.

Hoàng đế trẻ tuổi thấm thía một cách sâu sắc nỗi

thống khổ khi là vua của một nước yếu. Vì vậy,

Người và một số đại thần phe cải cách đã cùng nhau

hiệp lực, bàn luận về phương hướng phát triển đất

nước, đưa ra chiến lược phát triển, biến những

chiến lược này thành mệnh lệnh và chính sách cụ thể

để tiến hành thực thi ở mức cơ sở. Tuy nhiên,

những chính sách cải cách này rất nhanh sau đó đã

bị Từ Hy thái hậu - người đứng đầu phe bảo thủ kiên

quyết phản đối. Từ Hy thái hậu là người có quyền

quyết định tối cao khi đó. Điều quan trọng đó là,

32

thế lực của bà tương đối lớn, dường như tất cả các

đại thần đương triều đều là người bà đề bạt và nghe

theo sự sắp đặt của bà. Khi thấy hoàng đế dám tự ý

quyết định tiến hành cải cách xã hội, Từ Hy liền

nổi cơn thịnh nộ. Bà ta quyết định áp dụng những

biện pháp nghiêm khắc đối với phe cải cách và hoàng

đế trẻ, thậm chí còn chuẩn bị dùng đến vũ lực.

Khi phe cải cách biết được tin tức, đều rất hoang

mang lo sợ. Xem ra, hoàng đế và họ đều bị rơi vào

nguy hiểm. Cách duy nhất hiện giờ có lẽ là cũng sử

dụng vũ lực để tiến hành một trận đọ sức trực diện.

Có điều, họ hầu hết đều là những trí thức, thư

sinh, không có quân đội và sức mạnh thật sự.

Họ rất cần đến sự chi viện về mặt quân sự. Trong

quân đội đương thời, đại bộ phận là thân tín của

33

“Lão Phật gia”, chỉ có một nhánh quân đội kiểu mới

chủ yếu do người Hán hợp thành là tương đối độc

lập. Các vị lãnh tụ phe cách mạng đã triệu tập một

cuộc họp khẩn cấp, trong đó một người tên là Đàm Tự

Đồng đưa ra ý kiến, lập tức đi thỉnh cầu Viên Thế

Khải - lãnh đạo của nhánh quân đội kiểu mới phái

quân đến bảo vệ hoàng đế, đồng thời mời ông ta ủng

hộ cải cách, diệt tận gốc thế lực bảo thủ. Kiến

nghị táo bạo của ông đã khiến mọi người tranh cãi

kịch liệt, một bộ phận tán thành, nhưng cũng có một

số người thận trọng cho rằng, họ chưa hiểu rõ về

Viên Thế Khải, không thể dễ dàng cho ông ta biết

chuyện và nhờ cậy một sự việc quan trọng như vậy,

dù sao cẩn thận vẫn hơn. Khi đó, Đàm Tự Đồng nói

lớn: “Lẽ nào chúng ta bỏ cuộc như vậy sao?”

34

Vào đêm hôm đó, Đàm Tự Đồng đến chỗ ở của Viên Thế

Khải, đem tất cả tình hình khi đó cũng như cách

nghĩ của mình nói với Viên Thế Khải một cách tỉ mỉ

để nhờ giúp đỡ, không giấu giếm bất kì điều gì. Ông

thỉnh cầu Viên Thế Khải một lần nữa, nhất định

phải cứu hoàng thượng, cứu lấy cải cách trong thời

khắc nguy nan nhất. Nghe xong, Viên Thế Khải lập

tức đập bàn nói lớn: “Hoàng thượng là minh quân của

muôn người, làm một thần tử sao có thể không màng

đến chứ? Cải cách là vì hạnh phúc của vạn dân,

chúng ta sao có thể không nỗ lực phấn đấu vì nó?

Việc cải cách của các ngài, chính là việc của tôi!

Vì hoàng thượng, vì bách tính, tôi Viên Thế Khải có

chết cũng không từ!” Đàm Tự Đồng cảm động sâu sắc

trước tinh thần khảng khái của Viên Thế Khải, đến

35

nỗi rơm rớm nước mắt: “Tất cả thành công thất bại,

đều trông cậy vào ngài đó, tướng quân!”

Vậy mà, Viên Thế Khải vừa mới tiễn Đàm Tự Đồng còn

đang tràn đầy niềm tin và hi vọng đi khỏi, đã lập

tức quay lưng, ngay trong đêm đó đến tìm thủ hạ

thân tín của Từ Hy thái hậu, cho họ biết tất cả đầu

đuôi lời nói của Đàm Tự Đồng. Lão phật gia biết

chuyện, liền quyết định sử dụng biện pháp quân sự

cứng rắn không chút do dự. Việc đầu tiên họ làm là

bắt giam nhóm cầm đầu phe cải cách, thậm chí hoàng

đế cũng bị giam lỏng trong cung.

Khi đó, ở trong ngục, Đàm Tự Đồng mới hiểu, chính

là Viên Thế Khải đã bán đứng mình, do mình không

cẩn trọng nên đã tạo ra kết cục bi thảm. Đến lúc

này, ông chỉ còn biết ngồi đó nuối tiếc và hối hận,

36

đối mặt với cái chết. Viên Thế Khải gian xảo từ đó

giành được sự tín nhiệm của triều đình, bắt đầu

bước chân lên vũ đài lịch sử.

Chúng ta không không khỏi cảm thấy nuối tiếc với

Đàm Tự Đồng. Có lẽ, ông nên hiểu ra sớm hơn một

chút: Sự thận trọng có thể giúp phòng ngừa sự bịp

bợm tốt nhất. Nếu đối phương tính toán rất tỉ mỉ,

thì ta lại càng cần phải thận trọng hơn nữa... Nhất

định phải đề phòng những kẻ tự xưng lấy lợi ích

của bạn làm trọng.

21. ĐỪNG ĐỂ MÌNH TRỞ THÀNH ĐÍCH NGẮM CỦA NGƯỜI

KHÁCCó một số người tự cho mình là siêu phàm, nghĩ

rằng mình chính là người hoàn mĩ nhất, kiệt xuất

nhất trên đời. Họ căn bản không ý thức được sự nhỏ

bé và hạn chế của bản thân.

37

Một người càng cô lập thì càng khó phá vỡ sự cô

lập. Khi rời xa quần chúng, cũng sẽ đồng thời bị

quần chúng bỏ rơi.

------Baltasar Gracián

Kì thực, câu nói này của Gracián nghe có vẻ không

mới mẻ gì. Người xưa có câu: “Một lần khiêm tốn

bằng bốn lần tự kiêu”, ý nói: Một người nên biết

khiêm tốn, dè dặt, giữ gìn mối quan hệ tốt đẹp với

những người xung quanh, thì mới có thể có được sự

ủng hộ của họ, từ đó mà có được lợi ích như mong

muốn. Ngược lại, một người nếu luôn tự cho mình là

đúng thì sẽ bị khinh bỉ, dẫn đến thất bại. Các bậc

thánh triết xưa nay đều có những quan điểm tương

đồng, vì thế, một quan điểm có tính phổ biến, chính

là tiêu chuẩn và chân lí mà có thể ứng dụng và phù

38

hợp với bất cứ hoàn cảnh nào. Đồngthời, cũng chính

vì tính phổ biến của nó nên mọi người không thể

không coi trọng và thực hiện theo nó. Có một số

người luôn tự gây ra rất nhiều thù hằn, kết quả là

biến mình thành bia đỡ đạn cho người đời.

Thời kì diễn ra cuộc cách mạng nước Pháp là một

thời kì vĩ đại, đồng thời cũng là một thời kì khủng

bố. Một mặt nó đã làm sụp đổ chế độ phong kiến của

nước Pháp, giúp cho dân chúng thoát khỏi các tầng

lớp bóc lột; mặt khác, do một số nhân sĩ cực đoan

của Đảng cách mạng Pháp lúc bấy giờ đã sử dụng

những thủ đoạn trừng phạt không chút nể nang, giết

người một cách trắng trợn, tàn nhẫn, nên đã tạo ra

không khí khủng hoảng cực độ trong xã hội, để lại

ám ảnh lâu dài trong lòng nhân dân nước Pháp.

39

Trong xã hội nước Pháp rắc rối phức tạp lúc ấy, về

cơ bản có thể phân làm ba tuýp người: Một tuýp

người chủ trương tiếp tục bảo vệ nền thống trị

phong kiến của vua Pháp, một tuýp người kiên quyết

phản đối sự thống trị ấy, tuýp người còn lại là

trung hoà, chủ trương giới hạn quyền lực của vua,

bảo vệ sự ổn định của xã hội, đồng thời vẫn có thể

tiến hành cải cách xã hội ôn hòa, trường kì trên cơ

sở ổn định, từ đó đạt đến mục đích mà cách mạng kì

vọng. Xem xét theo quy luật phát triển của một xã

hội bình thường, phương thức thứ ba thực sự là thỏa

đáng nhất. Do có rất nhiều người ủng hộ cách nghĩ

thứ ba, nên những người này đã trở thành đối tượng

mà tuýp một và tuýp hai đều gắng hết sức tranh

giành sự ủng hộ của họ.

40

Trong giai đoạn đầu của cuộc cách mạng, phe cách

mạng cấp tiến, kiên quyết chủ trương phản đối đức

vua đã nắm quyền lã nh đạo cách mạng. Những người

này được gọi là “phe Jacobin”, thủ lĩnh của họ là

Robespierre - một người có tri thức và lòng dạ kiên

cường. Thái độ của ông vô cùng cứng rắn, kiên

quyết, đặc biệt nhiệt tình đối với việc lựa chọn

biện pháp cách mạng cực đoan.

Rất nhanh chóng sau đó, cách mạng Pháp có những

tiến triển to lớn. Nhân dân Pháp đã tấn công và

chiếm ngục Bastille nổi tiếng, nơi giam giữ các

loại phạm nhân, nhân đà đó, người dân Paris tiếp

tục vùng lên, bắt được vua Louis XVI. Việc xử trí

ông vua ấy như thế nào đóng vai trò quyết định cho

tiến trình phát triển của cách mạng sau đó. Quần

41

chúng nhân dân tranh cãi kịch liệt. Người theo chủ

nghĩa bảo hoàng nói rằng đây là hành động phản

nghịch, họ uy hiếp và đòi hỏi đảng cách mạng phải

thả đức vua vô điều kiện, đền tội với cả nước Pháp.

Còn một bên là những người theo đảng cách mạng ôn

hòa thì hi vọng rằng, tận dụng những điều kiện có

lợi khi bắt được đức vua, sẽ giảng hòa và yêu cầu

ông ta từ bỏ một phần quyền lực trong tay, để xã

hội nước Pháp có quyền tham gia vào việc quản lí.

Khách quan mà nói, chủ trương của những người phe

đảng cách mạng ôn hòa rất hợp tình hợp lí, nó vừa

có lợi cho sự đoàn kết các tầng lớp nhân dân, vừa

có thể thực hiện nguyện vọng cùng chia sẻ quyền lực

giữa các phe phái.

Nhưng cuối cùng, vẫn là phe cách mạng cấp tiến do

42

Robespierre đứng đầu đã giành được lợi thế: họ yêu

cầu lập tức xử tử nhà vua, xóa bỏ triệt để chế độ

phong kiến do vua đại diện. Một biện pháp quá cấp

tiến, cần biết rằng trong lịch sử nước Pháp chưa

bao giờ có quốc vương nào bị treo cổ như vậy.

Phe Jacobin cuối cùng đã thực hiện được ý định

điên cuồng này, đó là xử tử vua. Việc này đã làm

sôi sục cả một chế độ phong kiến ở châu Âu, khiến

cho vua các nước khác đều cảm thấy bất an, bởi họ

không thể biết kết cục ngày hôm nay của vua nước

Pháp có phải cũng là kết cục ngày mai của họ hay

không. Nếu như nhân dân các nước đều học tập theo

phái Jacobin của Pháp, thì cả châu Âu sẽ chìm vào

sự điên loạn không thể kiểm soát được nữa. Thế là,

vua các nước châu Âu liền lập tức tổ chức một nhánh

43

“Đồng minh thần thánh” do Sa Hoàng Nga đứng đầu,

nhằm can thiệp vào cách mạng Pháp.

Vào thời điểm nguy cấp như vậy, phe Jacobin đã làm

những gì? Theo đạo lí thông thường, thấy kẻ địch

lớn ở trước mắt thì phải lấy sức mạnh đoàn kết làm

nhiệm vụ quan trọng đầu tiên, cùng nhau đối phó với

sự can thiệp quân sự mạnh mẽ của “Đồng minh thần

thánh” từ bên ngoài vào. Nhân dân nước Pháp lập tức

có những tổ chức tự phát, nhưng lãnh tụ của phe

Jacobin thì không làm như vậy. Robespierre và thuộc

hạ của ông đều cho rằng, lập trường của một bộ

phận người cách mạng chưa kiên quyết, không nhiệt

huyết, tr ung thành với cách mạng, bèn bắt đầu ra

tay trấn áp những người cách mạng không ủng hộ họ

xử tử vua Louis.

44

Và như vậy, Robespierre và phe Jacobin của ông

không những đối địch với bên ngoài mà còn gây thù

hằn ở bên trong. Họ đã tạo ra không khí khủng bố

cực đoan trong nước, khiến ai cũng sợ hãi không

yên. Mọi người bắt đầu cảm thấy cách mạng như vậy

không phải là cách mạng mà họ vẫn hướng về, từ tinh

thần ủng hộ cách mạng biến thành sự nghi ngờ và sợ

hãi, họ không còn ủng hộ Robespierre và phe

Jacobin nữa.

Để chống lại sự thống trị khủng bố của phe

Jacobin, một bộ phận của phe cách mạng ôn hòa khi

bị dồn đến mức đường cùng, đã bất đắc dĩ phải áp

dụng những biện pháp cực đoan để đối phó với phe

Jacobin. Rất nhanh chóng, họ đã lật đổ được phe

Jacobin, nắm lấy thực quyền, đồng thời cũng lôi

45

Robespierre ra pháp trường!

Vận mệnh của Robespierre là một bi kịch không hơn

không kém. Cách nghĩ của ông ta có lẽ đã quá đơn

giản, nhưng ông ta - đúng như Gracián từng nói - là

một loại người “tự cho mình là siêu phàm”, nghĩ

rằng mình chính là người hoàn mĩ nhất, kiệt xuất

nhất trên đời. Ông ta căn bản không ý thức được sự

nhỏ bé và hạn chế của bản thân. Robespierre đã lựa

chọn con đường bỏ rơi quần chúng, để đến cuối cùng,

khi ông ta rời xa quần chúng cũng là lúc bị quần

chúng bỏ rơi.

22. GIỮ KHOẢNG CÁCH, CHÍNH LÀ MỘT PHƯƠNG THỨC THỂ

HIỆN SỰ UY NGHIÊM

Đừng dễ dàng thân thiết quá mức với một ai đó,

hoặc khiến ai đó quá mức thân thiết với mình, kẻo

46

sẽ mất đi ưu thế và danh vọng. Những ngôi sao trên

trời vì sao có thể giữ được mãi sự lung linh? Đó là

bởi chúng vĩnh viễn không bao giờ xảy ra xung đột

với loài người. Thần linh cũng cần sự tôn nghiêm,

thân thiết sẽ sinh ra khinh mạn.

Những vật dụng trong cuộc sống đời thường ít được

trân trọng nhất, đó là vì chúng ta tiếp xúc với

chúng quá nhiều, vì thế chúng dễ dàng bộc lộ rõ sự

vô dụng và khuyết điểm của mình.

------Baltasar Gracián

Napoleon vĩ đại từng nói một câu châm ngôn: “Trong

mắt người đầy tớ không bao giờ có vĩ nhân”. Đây là

câu nói “không hẹn mà gặp” với châm ngôn của

Gracián: Một người dù có vĩ đại đến đâu, cũng cần

chú ý giữ khoảng cách nhất định với người khác. Nếu

47

như giữa vĩ nhân với người thường không có bất kì

khoảng cách nào, thì những khuyết điểm của họ sẽ dễ

dàng bị người khác nhìn rõ, vầng hào quang trên

người cũng sẽ dần dần tiêu tan. Ngay cả một người

vĩ đại như Napoleon cũng hết sức chú ý giữ khoảng

cách với người khác, huống hồ là chúng ta?

Nhưng, không phải nhân vật vĩ đại nào cũng hiểu

được đạo lí giản đơn này. Kết cục cuối cùng của Tùy

Dạng Đế Dương Quảng đã chứng minh chân lí này.

Tùy Dạng Đế bị coi là một bạo chúa vô cùng nổi

tiếng trong lịch sử Trung Quốc. Theo các ghi chép,

ông ta đã giết cha, giết anh để đoạt lấy ngôi vị

hoàng đế. Có một truyền thuyết khác, nói rằng ông

ta đã từng có ý định làm nhục em gái ruột của mình,

khiến nàng tự cảm thấy không còn mặt mũi nào sống

48

tiếp nữa và nhảy xuống giếng tự tử. Một bạo chúa

hung tàn như vậy, nhưng trong lịch sử vẫn có không

ít người cảm thấy nuối tiếc, thậm chí đưa ra những

lời giải thích bào chữa cho tội danh của ông. Tại

sao vậy? Đó là vì mọi người đều không thể không

thừa nhận rằng, tuy ông ta tàn bạo nhưng lại tài

trí và mưu lược hơn người. Chính ông là người mở ra

con sông đào đầu tiên Đại Vận Hà trong lịch sử,

nối liền hai vùng Nam - Bắc, có ảnh hưởng sâu sắc

đến sự phát triển lịch sử Trung Quốc sau này. Ngoài

ra, Tùy Dạng Đế còn là một thi nhân đầy tài hoa,

thơ ông viết vừa hoa lệ, cao quý, lại rất có khí

thế, có thể nói là một người toàn tài hiếm có. Cho

nên trong lịch sử, đã có rất nhiều người ngợi khen

ông.

49

Nhưng, vị hôn quân hung tàn, tài trí mưu lược, thi

nhân đầy tài hoa này, vận mệnh cuối cùng lại vô

cùng bi thảm.

Thời đó, người trong thiên hạ oán hận ông ta nhiều

không kể xiết, dưới là nhân dân bách tính, trên là

những vị quan từng bị làm nhục. Chính Tùy Dạng Đế

cũng biết những việc đó quá đáng, dẫn đến bản thân

có chút tâm lí bất thường, đó là: không dễ dàng tin

tưởng người khác, nhưng lại đặc biệt tín nhiệm một

đại thần thân cận - Vũ Văn Hóa Cập, làm việc gì

cũng cần trưng cầu ý kiến của ông ta, từ việc đại

sự quốc gia cho đến những chuyện nhạt nhẽo vô sỉ

như chuyện về đàn bà, đều nói hết đầu đuôi gốc

ngọn. Giữa ông ta và vị đại thần này không có chút

khoảng cách nào. Trong mắt người khác, hoàng đế là

50

người thông minh, tàn bạo, khó tiếp cận, luôn khiến

người ta cảm thấy có một sự uy hiếp, thần bí và sợ

hãi. Nhưng Vũ Văn Hóa Cập gần với ông ta như vậy,

dần dần cũng nhìn thấu Tùy Dạng Đế.

Vũ Văn Hóa Cập đã nhìn ra các nhược điểm của Tùy

Dạng Đế: ích kỉ, cô độc, tính cách không bình

thường. Và như vậy, bạo quân trong mắt ông đã biến

thành một con rối có thể đùa giỡn và thao túng. Vũ

Văn Hóa Cập bắt đầu lừa gạt hoàng đế, rất nhiều

việc đều tự mình quyết, phần lớn đều không bẩm báo

với Tùy Dạng Đế. Đương thời các cuộc nổi dậy của

quần chúng nhân dân nổ ra khắp nơi, thế nhưng ông

ta lại nói với Tùy Dạng Đế rằng, đó đều là những

việc nhỏ nhặt, không quan trọng gì, quân đội của

Tùy triều có thể trấn át rất nhanh chóng. Không chỉ

51

có vậy, ông ta còn khuyên Tùy Dạng Đế đến Dương

Châu ngắm hoa. Tùy Dạng Đế đã bị Vũ Văn Hóa Cập lừa

như vậy, thật sự nghĩ rằng tình hình đất nước

không có gì đáng phải lo lắng! Thực chất, khi đó

khắp nơi trên đất nước đều là các cuộc nổi dậy quy

mô lớn.

Sau khi đến Dương Châu, Tùy Dạng Đế mới phát hiện

ra tính nghiêm trọng của tình hình thực tế. Ông trở

nên rất âu sầu, trong thời gian ngắn thì ngã bệnh.

Nhưng tình thế đã đến mức khó mà cứu vãn, kẻ đầy

dã tâm như Vũ Văn Hóa Cập cũng bắt đầu phơi bày bộ

mặt thực. Điều nực cười đó là, Tùy Dạng Đế một đời

kiêu hùng không chết trong tay địch, lại chết ngay

trong tay Vũ Văn Hóa Cập - người mà bình thường ông

ta tín nhiệm, thân thiết nhất. Ở Giang Đô gần sát

52

với Dương Châu, Vũ Văn Hóa Cập trao cho Tùy Dạng Đế

một chiếc dây thừng, cho ông tự chọn “cái chết

không đổ máu”. Chờ đến khi Tùy Dạng Đế hiểu ra mình

đã phạm phải sai lầm nghiêm trọng thì đã quá muộn.

Lỗi lầm mà ông mắc phải có lẽ là vô số, nhưng trực

tiếp dẫn đến cái chết của mình thì chỉ có một:

Quên mất rằng mình cần giữ khoảng cách bắt buộc đối

với thuộc hạ. Ông không hiểu rằng, khoảng cách

chính là thứ tạo nên sự uy nghiêm.

Lịch sử luôn lặp đi lặp lại. Mấy trăm năm sau,

thời kì Ngũ Đại Thập Quốc hỗn loạn cũng có một vua

Hậu Đường đã phạm phải sai lầm giống với Tùy Dạng

Đế. Vị vua này khi mới lên ngôi cũng dốc lòng xây

dựng đất nước, việc phụ thân của ông khi đó bị kẻ

thù giết chết khiến ông vô cùng đau đớn, trước khi

53

phụ thân lâm chung, ông đã thề rằng phải tiêu diệt

tất cả kẻ thù. Từ đó ông luôn cố gắng, nỗ lực tăng

cường thế lực của mình. Về sau, quả nhiên đã diệt

hết kẻ thù, trong cục diện hỗn loạn lúc bấy giờ,

ông nổi lên hùng bá một vùng, dường như có đủ sức

mạnh để thống nhất thiên hạ.

Nhưng chính vị quân vương trẻ tuổi đầy triển vọng

như vậy lại say mê “linh hí” (giống với hí kịch

ngày nay), nghe nói hí kịch bắt đầu phát triển mạnh

mẽ chính là từ thời kì đó. Ông ngày ngày xem kịch,

chìm đắm trong đó không thể thoát ra được. Không

chỉ như vậy, ông còn đặc biệt sủng ái các nghệ sĩ

hát “linh”, ăn ở cùng họ, thậm chí có lúc còn đích

thân lên sân khấu cùng diễn kịch với họ.

Cứ như vậy, những diễn viên linh hí dần dần nhìn

54

ra mặt tầm thường của vua. Họ không còn coi ông là

một quân vương nữa, mà ngược lại, thậm chí có lúc

họ còn trách mắng ông, nói ông hát không hay, không

bằng họ. Họ cười nhạo, khinh nhờn ông. Kết cục

cuối cùng của việc này thật bi thảm, những người đó

bắt đầu tạo phản, giết chết vua ngay trên sân

khấu. Trong phút chốc, những chiến tích vĩ đại

trước đây trở nên chẳng còn ý nghĩa gì nữa, khiến

người đời sau cảm thấy vừa đáng chê cười vừa chua

xót.

Việc này khiến chúng ta không thể không nhắc lại

lời khuyên của Gracián một lần nữa: Đừng dễ dàng

thân thiết quá mức với một ai đó, hoặc khiến ai đó

quá mức thân thiết với mình, nếu không sẽ mất đi ưu

thế và danh vọng. Nếu Tùy Dạng Đế và quốc quân Hậu

55

Đường hiểu được đạo lí này, số phận có lẽ đã không

bi thảm như vậy.

23. LÙI MỘT BƯỚC ĐỂ LẤY ĐÀ TIẾN LÊN

“Lùi để tiến” là một nguyên tắc mà bạn cần phải

khắc ghi. Khi gặp phải phiền phức trong sự nghiệp,

hãy nhớ rằng, rất có thể nó chính là động lực giúp

ta thoát khỏi khó khăn, giúp ta đẩy bánh xe ra khỏi

vũng bùn. Nó có thể giúp ta nắm bắt được ý đồ của

kẻ khác, đồng thời cũng chuẩn bị kĩ lưỡng cho ta

tiến lên phía trước.

Thượng sách đó là che giấu ý đồ thật sự của bản

thân, đừng cho người khác biết rốt cuộc mình đang

nghĩ gì. Đồng thời, ngoài mặt làm ra vẻ rút lui để

có thể nhìn rõ chân tướng của họ. Đến khi họ đã lộ

rõ thì ta cũng đã tìm ra được diệu kế để làm sao có

56

thể tiến lên.

------Baltasar Gracián

Cuộc đời con người không thể mãi mãi ở trạng thái

suôn sẻ thuận lợi. Sẽ có đôi lúc trong quá trình

tiến bước, chúng ta gặp phải một số phiền phức

khiến ta phải đau đầu, hoặc là ở trước mặt chúng ta

luôn có một đối thủ cạnh tranh làm ta nổi nóng.

Nếu đọ sức chính diện với họ thì chính ta cũng hiểu

rất rõ rằng, có thể mình không phải là đối thủ của

họ. Lúc này, tốt nhất là dùng tuyệt chiêu “lùi để

tiến”.

Nhật Bản và Hàn Quốc đều là “cường quốc cờ vây”.

Chính nhờ sự thúc đẩy của hai nước này nên cờ vây

hiện đại mới đạt được tiến bộ nhảy vọt. Một năm nọ,

giới cờ vây của hai đất nước quyết định tổ chức

57

một lần so tài cấp đại kiện tướng. Sau khi trải qua

tuyển chọn lần lượt các cấp trong nội bộ hai nước,

hai bên đã chọn ra được đội tham gia trận chung

kết cuối cùng. Người đại diện của đội Nhật Bản là

một kì thủ lão làng, đã nổi tiếng mấy mươi năm, còn

đại diện của đội Hàn Quốc lại là một nhân vật chưa

ai biết đến, khiến người ta ngạc nhiên: một kì thủ

trẻ tuổi vừa mới gia nhập làng cờ vây chưa lâu,

chưa có tên tuổi gì, vậy mà cậu ta đã chiến thắng

tất cả các cao thủ của Hàn Quốc để tiến thẳng vào

trận chung kết cuối cùng.

Tình thế đối trận như vậy đã thu hút sự quan tâm

đông đảo của giới cờ vây hai nước. Mọi người háo

hức đón chờ để xem trận đấu không cân sức này rốt

cuộc sẽ có kết quả ra sao, hơn nữa cũng hi vọng

58

được mở mang kiến thức, kì thủ trẻ tuổi của Hàn

Quốc rốt cuộc sẽ có những biểu hiện xuất sắc như

thế nào. Mọi người gọi trận đấu sắp được diễn ra

này là “cuộc đọ sức giữa hai thế hệ”.

Theo quy định, trận đấu sẽ được diễn ra ở Nhật

Bản. Người tổ chức đã chuẩn bị kĩ càng nhật trình

và tất cả những gì cần thiết cho trận đấu. Bây giờ

chỉ còn chờ kì thủ trẻ của Hàn Quốc đến nơi thi đấu

là cuộc so tài ngoạn mục sẽ được bắt đầu.

Vậy mà, ba ngày trước khi trận đấu diễn ra, kì thủ

trẻ đột nhiên gửi thư tín khẩn cấp đến ban tổ

chức, nói rằng sức khỏe của cậu ta mấy hôm nay có

chút vấn đề. Cậu cảm thấy mình không thể tham gia

thi đấu bình thường, khẩn thiết xin ban tổ chức lùi

ngày thi đấu. Tình huống như thế này đã từng có

59

trước đây, ban tổ chức đành phải tuyên bố, trận đấu

sẽ được lùi lại ba ngày. Kì thủ già của Nhật Bản

bực tức đến nỗi nổi giận ngay trước mặt ban tổ

chức. Ông ta cho rằng, người trẻ tuổi này nhất định

là sợ mình, cố ý tìm cớ trốn tránh.

Mấy ngày đã trôi qua, chính vào lúc kì thủ già đã

ngồi chờ trước bàn cờ vây, cờ thủ trẻ lại gửi đến

một thư tín khẩn cấp. Cậu ta nói, bệnh của mình lại

nghiêm trọng hơn trước, khẩn thiết đề nghị đổi vị

trí tổ chức trận đấu sang Hàn Quốc. Lần này, không

chỉ viện cờ Nhật Bản tức giận, mà đến cả viện cờ

Hàn Quốc cũng bất mãn với tay kì thủ này. Mọi

người đều cảm thấy, yêu cầu của anh ta thật quá

đáng và quá hoang đường. Một việc thất lễ như vậy

sao có thể xảy ra chứ? Kì thủ già lần này đã thật

60

sự nổi nóng, cho rằng mình không được tôn trọng.

Ông thề rằng nhất định phải dạy cho tên nhãi ranh

đó một bài học trong trận thi đấu, để cho cậu ta

hiểu rằng, kiếm được bát cơm của cờ vây không hề dễ

dàng và tùy tiện như khi chơi ở cổng nhà.

Kì thủ trẻ đành phải nhanh chóng tới Nhật Bản ngay

trước đêm thi đấu, trông cậu ta dường như uể oải

nản chí. Có một nhà bình luận đã chế giễu cậu ta

rằng, không biết sắc mặt khó coi đó rốt cuộc là do

mới khỏi bệnh, hay là do nhát gan dẫn đến căng

thẳng vậy. Quả thực, mọi người đều cho rằng, cờ thủ

trẻ bộc lộ tài năng ở Hàn Quốc không phải là dựa

vào kì nghệ, mà chỉ là nhờ vào may mắn. Những người

mê cờ trước đó luôn mong chờ trận đấu này, giờ có

đôi chút thất vọng. Họ dự đoán trận đấu luôn được

61

mong chờ này sẽ chẳng thể có gì ngoạn mục hay hấp

dẫn như trong tưởng tượng.

Hiệp đầu tiên dường như đã chứng thực cách nghĩ và

dự đoán của hầu hết mọi người. Khi mới bắt đầu

chưa đến ba phút, mọi người phát hiện, kì thủ trẻ

bắt đầu ra những “chiêu hồ đồ”, hết lần này đến lần

khác đi nhầm bước cờ chí mệnh. Mọi người ngồi

trong phòng xem cờ chịu không nổi liền phát ra

những tiếng “xùy” khó chịu, có một số người chẳng

thèm xem tiếp trận đấu này nữa, thắng bại dường như

đã rõ.

Quả nhiên, hiệp đầu đã kết thúc rất chóng vánh với

thất bại của kì thủ trẻ. Tình hình của hiệp hai

cũng không tốt hơn bao nhiêu, kì thủ trẻ vẫn chơi

như cũ, tiếp tục để thua. Khi kết thúc hiệp hai,

62

cậu cúi đầu, trở về chỗ ở không nói một lời nào,

đóng cửa liền mấy hôm không lộ diện. Mọi người đều

bàn tán, cười nhạo cậu ta, thậm chí người Hàn Quốc

cũng thấy rất nhục nhã, xấu hổ khi để cậu ta đi thi

đấu. Trái lại, lão kì thủ luôn xuất hiện trước mắt

công chúng với nét mặt rạng rỡ, ung dung thong thả

giống như đã vô địch vậy. Trên thực tế, tất cả mọi

người cũng đều cho là như vậy, họ dự tính, hiệp

đấu tiếp theo cũng sẽ nhạt nhẽo giống như hai ván

trước.

Hiệp đấu thứ ba đã bắt đầu, kì thủ trẻ ngồi đối

diện với kì thủ già, nhìn thẳng vào mắt ông một

thoáng. Kì thủ già giật mình, ông đột nhiên cảm

thấy đối thủ trước mặt giờ đây dường như không phải

là đối thủ của mấy ngày trước nữa, người trẻ tuổi

63

đang ngồi trước mặt đây có ánh mắt sắc bén, tràn

đầy sát khí. Trong lòng lão kì thủ không khỏi dè

chừng.

Quả nhiên, kì thủ trẻ ngay khi bắt đầu đã đi một

nước cờ không ai ngờ tới, từ trước tới giờ chưa có

ai đi như vậy. Lão kì thủ bối rối, khán giả cũng

ngưng thở, họ chưa từng thấy nước cờ kì lạ như vậy.

Trong những tiếng ồ lên đầy kinh ngạc của mọi

người, hiệp ba đã nhanh chóng kết thúc với chiến

thắng thuộc về kì thủ trẻ.

Kết quả lại lặp lại ở hiệp đấu thứ tư, lão kì thủ

liên tiếp bị đánh bại. Bây giờ đến lượt tinh thần

ông chán nản, thậm chí không còn dũng khí để thi

đấu đến cùng.

Như vậy, đáp án đã rõ. Biểu hiện khác thường trước

64

đây của kì thủ trẻ không phải do sợ hãi, mà thực

chất là một chiến thuật tâm lí. Cậu biết rằng nếu

như chỉ đơn thuần dựa vào kĩ thuật thì mình sẽ rất

khó chống chọi được với một lão làng như vậy. Vì

thế, cậu làm rệu rã ý chí của đối thủ trước, sau đó

bất thình lình đánh bại. Mưu kế ấy chính là “lùi

để tiến” - thất bại trước, rồi đánh úp bất ngờ,

khiến đối thủ không kịp trở tay.

Đây chính là thượng sách: Che giấu ý đồ của bản

thân, đừng cho người khác biết rốt cuộc mình đang

nghĩ gì. Đồng thời, ngoài mặt làm ra vẻ rút lui để

có thể nhìn rõ chân tướng của họ. Đến khi họ đã lộ

rõ thì ta cũng đã tìm ra được diệu kế để làm sao có

thể tiến lên.

24. TẬN DỤNG NỐT RUỒI TRÊN MẶT BẠN

65

Trên thế giới không có ai thập toàn thập mĩ, mỗi

người đều khó tránh khỏi có một số khiếm khuyết.

Chúng ta thường thấy, dù là một thiên tài đi nữa

cũng vẫn luôn tồn tại một khiếm khuyết nho nhỏ,

khiến chúng ta không khỏi tiếc nuối, khác nào một

đám mây trôi che khuất ánh mặt trời.

Khiếm khuyết cũng giống như nốt ruồi trên mặt, đôi

khi có thể ngược trở lại tận dụng nó. Đừng ngại

học kĩ xảo biến nốt ruồi đen thành nốt ruồi mĩ

nhân. Caesar vĩ đại cũng đã từng tận dụng nó.

------Baltasar Gracián

Một số người luôn thích tỏ ra mạnh mẽ, hiếu thắng,

không chịu thể hiện sự mềm yếu của mình. Khi đối

mặt với đối thủ cạnh tranh, những sách lược mà

người ta thường lựa chọn luôn là cố hết sức áp đảo

66

đối phương, họ cho rằng như vậy mới thực sự chứng

tỏ được ưu thế của mình. Những người đó sở dĩ hành

động như vậy chính là vì họ không hiểu được đạo lí

“không có ai thập toàn thập mĩ”. Thực ra, đôi khi

điểm yếu lại có thể khiến cho người khác có cảm

giác chân thành, cuối cùng sẽ dẫn đến “chuyển bại

thành thắng”.

Ả-rập cổ đại có một bộ sách rất nổi tiếng tên là

“Nghìn lẻ một đêm”, trong đó ghi chép lại rất nhiều

câu chuyện được lưu truyền trong dâ n gian Ả-rập,

hàm chứa những tri thức phong phú và trí tuệ nhân

sinh sâu sắc. Giờ chúng ta hãy cùng nghe một câu

chuyện để phát hiện sự tương đồng giữa triết lí

trong câu truyện đó và triết lí của Gracián.

Trong nhiều thành bang Ấn Độ, quốc vương nọ có một

67

cô công chúa vô cùng xinh đẹp. Người ta ca tụng

nàng là người phụ nữ xinh đẹp nhất Ấn Độ. Điều quan

trọng là nàng không chỉ đẹp mà còn rất thông minh,

đức hạnh. Tiếng thơm của nàng lan truyền khắp Ấn

Độ, các chàng trai ai cũng hi vọng một ngày nào đó

có thể trở thành ý trung nhân của nàng. Nhưng, để

làm được điều đó vô cùng khó khăn, bởi một nàng

công chúa ưu tú như vậy, người được nàng để ý đương

nhiên cũng phải có trí tuệ và tướng mạo song toàn,

như vậy mới xứng để sánh cùng công chúa.

Quốc vương ngày một già đi. Trước khi ông thoái

vị, công chúa hứa sẽ chọn ra một thanh niên ưu tú

nhất trên toàn Ấn Độ làm tân lang của mình, và cũng

để thừa kế ngôi vị quốc vương. Tin tức lan truyền,

tất cả các thanh niên ai cũng nóng lòng muốn thử.

68

Công chúa đã ra mười đề bài. Vòng thi thứ nhất bắt

đầu. Kết quả là có bốn thanh niên ưu tú lọt vào

vòng sau. Trong đó, một người là vương tử của thành

bang lớn nhất Ấn Độ, chàng không những anh minh

tuấn tú, mà còn chỉ huy một đại quân chống lại sự

xâm lược của ngoại tộc, được mọi người vô cùng tôn

sùng. Người thứ hai là con trai của một phú thương

giàu có nhất Ấn Độ, thông minh lanh lợi, tài năng,

nắm giữ bí mật kho báu lớn nhất thế giới. Người thứ

ba là con trai của một đại thần mà quốc vương sủng

ái tín nhiệm nhất, vị công tử này từ nhỏ đã đọc

rộng hiểu nhiều, rất hiểu lẽ đời, được mọi người

thời đó ca tụng là người có trí tuệ nhất trên thế

giới. Người thứ tư là một chàng tiều phu từ trên

núi xuống, điều làm mọi người thất vọng là nhìn anh

69

ta không có gì là anh minh, tuấn tú, quan trọng

hơn nữa là hình như anh ta không đọc nhiều sách,

cũng chẳng có của cải gì.

Tất cả mọi người đều đang đoán mò và cá cược, rốt

cuộc ai có thể giành được trái tim của công chúa.

Truyện kể lại, trong số người cá cược có một phần

ba cược cho vương tử, một phần ba tin rằng sẽ là

con trai phú thương, một phần ba dự tính là công tử

nhà đại thần. Một số rất ít những người còn lại là

những người không muốn dễ dàng đưa ra phán đoán về

việc này, nên họ bèn nói đùa: “Là anh chàng tiều

phu đó!”, nói xong bọn họ đều không nhịn nổi cười

phá lên.

Thời khắc quyết chiến cuối cùng đã đến, công chúa

ra ba đề bài, để bốn đối thủ tiến hành đọ sức công

70

khai, bình đẳng trước mặt nàng và quốc vương.

Đề bài thứ nhất là: mời mỗi người chọn lấy một vũ

khí, biểu diễn tài nghệ và dũng khí của họ trước

công chúng. Người thứ nhất là vương tử bước lên,

chàng rút ra một thanh bảo kiếm, cưỡi trên lưng con

tuấn mã, giống như đang đứng trước hàng vạn kị

binh. Chỉ thấy chàng vung lên thanh bảo kiếm, rồi

sau đó chẳng nhìn thấy bóng dáng chàng đâu nữa mà

chỉ thấy những ánh sáng loang loáng phát ra. Ai

cũng ngạc nhiên đến ngẩn người, mãi sau mới rộ lên

những tiếng khen ngợi. Người thứ hai bước lên là

con trai phú thương, tuy đao pháp không được tốt

lắm, nhưng cũng rất có khí thế, hiển nhiên cũng là

một người có thể xông pha trận mạc. Người thứ ba là

công tử nhà quan đại thần, chàng biểu diễn một

71

loại súng cổ rất ít dùng, loại vũ khí này dường như

đã bị thất truyền, không ngờ chàng ta vẫn biết sử

dụng, mọi người càng cảm thấy ngạc nhiên hơn.

Giờ đến lượt chàng tiều phu. Chỉ thấy chàng ta tay

không bước lên, mặt đỏ bừng, nói lời xin lỗi với

quốc vương và công chúa: “Thật lòng xin lỗi, từ

trước tới giờ tôi chưa hề luyện tập qua võ nghệ gì,

tôi chỉ cảm thấy không nên dùng vũ lực giữa người

với người. Nếu mỗi người chúng ta đều không biết sử

dụng vũ khí thì thật tốt, có lẽ khi đó chính là

lúc thiên hạ thái bình.” Lời nói của chàng đã khiến

cho những người đứng dưới cảm thấy không hài lòng,

nhưng công chúa lại lặng lẽ đưa mắt ra hiệu với

quốc vương.

Tiếp theo là đề bài thứ hai, bốn chàng trai được

72

mời viết một bài thơ ca tụng quốc vương và công

chúa. Ba vị trước liền viết một mạch hoàn thành bài

thơ của mình, vần luật, từ ngữ đều dùng rất khéo

léo trau chuốt. Chỉ có chàng thanh niên chặt củi

kia lại đỏ mặt nói, chàng không biết làm thơ. Chàng

giải thích: “Tôi nghĩ, trước sự vĩ đại của quốc

vương và công chúa thì bất cứ ngôn từ nào cũng

không thể biểu đạt hết được”. Mọi người đều ồ lên

cười. Công chúa lại thầm ngợi khen trong lòng, cảm

thấy chàng thanh niên này có một sức quyến rũ rất

đặc biệt.

Thứ ba là đề mở. Công chúa mời bốn người nói ra

thứ mình yêu thích nhất và lí tưởng nhân sinh tâm

đắc nhất. Vương tử tranh trả lời trước, chàng muốn

làm chủ nhân của toàn thế giới, để công chúa trở

73

thành hoàng hậu của cả thế gian này. Con trai phú

thương hứa hẹn, chàng sẽ đem tất cả những bí mật về

kho báu trên thế giới nói cho công chúa biết, để

nàng trở thành người giàu có nhất trên thế giới.

Con trai đại thần suy nghĩ một lát rồi nói, chàng

sẽ đem trí tuệ của mình chia sẻ với công chúa, để

nàng có thể trở thành người thông minh nhất - giống

như người đàn ông thông minh nhất trên đời.

Đến lượt người thứ tư - chính là chàng tiều phu

đó. Lần này, mặt của chàng lại đỏ bừng bừng, bắt

đầu nói cà lắp. Chàng lắp bắp bộc bạch với công

chúa: “Công chúa thân yêu, tôi là một người chẳng

có gì hết, tôi chỉ có… bản thân tôi thôi. Vì vậy,

tất cả những gì tôi có thể cho nàng, chỉ có bản

thân tôi. Tôi đem chính tôi tặng cho nàng, cũng

74

chính là đem tất cả những gì tôi có dành tặng hết

cho nàng”.

Tất cả mọi người đều ồ lên, nhưng công chúa lần

này cũng đỏ mặt e thẹn.

Sự việc coi như đã được ấn định. Kết quả cuối cùng

không cần nói cũng có thể đoán ra, chính là chàng

tiều phu đó đã trở thành ý trung nhân của công

chúa. Bởi vì chàng biết “biến nốt ruồi đen thành

nốt ruồi mĩ nhân”, tận dụng thành công khuyết điểm

của mình trong thời điểm có tính chất quyết định để

biến nó thành một ưu thế đặc biệt.

Một ví dụ điển hình khác về “tận dụng nốt ruồi

trên mặt”, có lẽ chính là tổng thống Mỹ trước đây -

Clinton. Mọi người chắc hẳn vẫn nhớ, ban đầu khi

Clinton và tổng thống Bush tranh cử, tổng thống

75

Bush đã công kích Clinton như thế nào. Bush nói với

các cử tri, Clinton là một người nhát gan, năm xưa

trong chiến tranh Việt Nam, Clinton đã trốn nghĩa

vụ quân sự, “hắn chỉ là một kẻ trốn lính” - ông

Bush công kích. Tuy nhiên, điều ông Bush không ngờ

tới là, việc ông chỉ ra điểm này không có tác dụng

gì, mà ngược lại còn tô thêm ánh hào quang lên

khuôn mặt của Clinton.

Clinton đã thừa nhận điều này một cách thoải mái

và thẳng thắn. Ông cho rằng, việc ông trốn tránh

không tham gia nghĩa vụ quân sự như vậy, không phải

là biểu hiện của sự nhút nhát, mà là một biểu hiện

rất dũng cảm. Bởi vì sự thực sau này đã chứng

minh, chiến tranh Việt Nam đã mang lại những ký ức

đau thương cho người dân Mỹ. Vì vậy, trốn tránh nó

76

chính là một cách phản kháng nó. Người phản kháng

tuyệt đối không phải nhát gan, mà là anh dũng.

Các cử tri vỗ tay hoan hô Clinton - ông đã trở

thành tổng thống trẻ tuổi nhất trong lịch sử nước

Mỹ. “Nốt ruồi đen” trên mặt Clinton đã biến thành

“nốt ruồi mĩ nhân”.

Hãy nhớ rằng, nhất định phải “học cách tận dụng

nốt ruồi trên mặt”.

25. HÃY TẠO RA BẦU KHÔNG KHÍ HUYỀN DIỆU, KHIẾN ĐỐI

THỦ PHẢI TÔN THỜ BẠN

Phần lớn mọi người luôn xem thường những thứ bản

thân có thể hiểu rõ, trong khi lại cực kì tôn sùng

những thứ mình không lí giải được. Vì vậy, muốn làm

cho thứ gì đó trở nên được coi trọng thì trước

tiên ta phải khiến cho chúng trở nên “khó với tới”.

77

Nếu mọi người không dễ dàng để hiểu được ngụ ý

trong lời nói của bạn, thì họ sẽ có đánh giá bạn

tương đối cao. Muốn nhận được sự tôn trọng của

người khác thì phải thể hiện một cách có chừng mực

rằng, mình có trí tuệ hơn những gì mà họ kì vọng.

Thứ mà phần lớn mọi người coi trọng hơn hết là

thân phận và địa vị. Hãy khiến người khác phải suy

ngẫm về ẩn ý trong lời nói của bạn chứ đừng để họ

nhìn thấu con người bạn. Rất nhiều người không hiểu

được một cách rõ ràng vì sao lại khen ngợi một ai

đó. Họ tôn sùng tất cả những thứ được tàng ẩn hoặc

thần bí, sở dĩ họ tán thưởng là vì nghe thấy người

khác cũng đang khen ngợi.

------Baltasar Gracián

Người xưa có câu “Xa thơm gần thối”, ý nói con

78

người hay xem thường những người và sự vật bên

cạnh, ngược lại rất thích và coi trọng những thứ đã

xa rồi. Ý nghĩa của câu nói này thực ra giống với

điều mà Gracián từng nói: Phần lớn mọi người luôn

xem thường những thứ bản thân có thể hiểu rõ, trong

khi lại cực kì tôn sùng những thứ mình không lí

giải được.

Theo một tư liệu kí truyện chép lại, có lần

Einstein đang đi trên đường bỗng gặp một minh tinh,

họ là bạn cũ. Khi bạn cũ gặp nhau thì không tránh

khỏi việc phải nói mấy câu xã giao với nhau một

hồi. Anhxtanh nói: “Ồ! Cậu bạn, thật tuyệt vời, bộ

phim cậu diễn rất xuất sắc, cả nước Mỹ này xem đều

có thể hiểu được, ai ai cũng rất thích cậu” Vị diễn

viên này nghe xong, quay lại tâng bốc Einstein:

79

“Cậu còn giỏi hơn tôi, cái “Thuyết tương đối” gì đó

của cậu cả thế giới này không có mấy ai hiểu được,

nhưng bà chủ nhà nào trên thế giới cũng đều biết

tên cậu, đều biết cậu đã tìm ra được một lí thuyết

vĩ đại”. Anh ta vừa nói xong, cả hai người cùng

cười ầm lên.

Câu chuyện cười này thực ra không có chút khoa

trương nào. Trên thế giới này, có mấy ai không biết

tên tuổi lừng lẫy của Einstein? Nhưng có mấy người

hiểu được thế nào là “Thuyết tương đối”? Bản tính

trời sinh của con người chính là vậy, chúng ta luôn

sùng bái những thứ mà ta không hiểu. Sau khi nghe

được một chút tri thức về phương diện này, nghe các

chuyên gia nói nó rất có giá trị, người đời cũng

hùa vào nói theo luôn: “Ồ, Einstein! Thuyết tương

80

đối của ông ấy là một sáng tạo vượt thời đại, ông

là một người tài ba”.

Xét trên một ý nghĩa nào đó, vận mệnh của nhà

thiên văn học nước Anh Hawking cũng không khác gì

so với Einstein. Hawking tuy trong người mang bệnh

tật, nhưng ông dựa vào nghị lực ngoan cường và trí

tuệ khác thường, đã tiến hành tìm tòi và nghiên cứu

lâu dài để đưa ra học thuyết “Vụ nổ lớn của vũ

trụ”. Như được biết, học thuyết này giải thích cho

mọi người “điều thần bí về nguồn gốc vũ trụ”. Cũng

giống như vậy, không có bao nhiêu người thật sự

hiểu cái gì gọi là “Vụ nổ lớn của vũ trụ”, nhưng

mọi người vẫn vô cùng sùng bái Hawking. Truyện kí

của ông được tái bản nhiều lần, tài liệu mà ông

viết về khoa học phổ cập đứng đầu bảng sách bán

81

chạy toàn cầu.

Chương trình danh nhân truyền hình nổi tiếng của

nước Anh thường mời Hawking, để ông có thể thể hiện

những tài hoa của mình trước công chúng. Bản thân

tôi cũng đích thân chứng kiến một sinh viên khoa

tiếng Anh, tuy chuyên ngành Văn học, nhưng vô cùng

hâm mộ Hawking. Cậu ta thường đọc sách của ông, đến

đâu cũng giải thích với mọi người cái gì gọi là

“Vụ nổ lớn của vũ trụ”. Mà tất cả điều này đều được

xây dựng dưới một tiền đề kì cục: Không ai có thể

thực sự hiểu được học thuyết của Hawking, đồng

thời, sau khi mọi người xem xong tài liệu khoa học

của ông, cũng chỉ hiểu đôi chút về “Vụ nổ lớn của

vũ trụ” một cách mơ hồ. Vì vậy, mọi người đều cảm

thấy Hawking đích thực là một thiên tài, trong lúc

82

tình hình sức khỏe tồi tệ mà vẫn có thể hoàn thành

công việc vĩ đại như vậy. Thế là sách của ông trở

thành sách bán chạy, được mọi người ngợi khen.

Đây là một ví dụ điển hình cho việc xuất phát từ

“làm ra vẻ hiểu” mà sinh ra sùng bái. Con người

dường như đều có bản tính trời sinh này. Trong cuộc

sống hàng ngày, trong sử sách, chúng ta đều có thể

tìm thấy rất nhiều những câu chuyện kiểu như vậy.

Xung quanh chúng ta thường có một số người bói

toán, đoán trước vận mệnh. Ở nước ta thường gọi

những người này là thầy bói, còn ở phương Tây thì

gọi là nhà chiêm tinh học. Mặc dù rất nhiều người

đều phản đối những hoạt động này, nhưng cũng phải

thừa nhận rằng, có những lúc, lời tiên đoán của họ

dường như rất chính xác. Lẽ nào họ thật sự có bản

83

lĩnh đặc biệt nào đó để nhìn thấu những thần bí của

vận mệnh chăng?

Từng có một nhà tâm lí học đã làm một thực nghiệm,

thử giải thích về vấn đề này. Kết luận mà họ đưa

ra là: Nói rằng những người này sử dụng kiểu ngôn

ngữ mơ hồ, khiến người khác nửa tỉnh nửa mơ rồi

hình thành một ám thị trong tâm trí của bạn sẽ

chính xác hơn là nói họ có tầm nhìn hơn người hay

tài năng gì đặc biệt. Bởi kiểu ngôn ngữ này không

rõ ràng, hình như là thế này, cũng lại dường như là

thế kia, có thể đưa ra hai cách thậm chí là nhiều

cách giải thích. Mà trong những giải thích này,

luôn có một thứ sẽ có khả năng xảy ra. Bạn có thể

nắm bắt một số ý nghĩa mơ hồ trong đó, nhưng không

thể biết được chính xác rốt cuộc nó là gì. Thế là,

84

khi sự việc xảy ra, họ luôn phát hiện rằng: Ồ! Thì

ra lời tiên đoán ban đầu của họ nghĩa là như thế,

chuẩn thật!

Tôi có một người bạn vừa thất tình, cậu ta rất đau

khổ, liền đi tìm một nhà tướng số học để xem đường

tình duyên. Nhà tướng số học nọ hỏi rõ chòm sao

của cậu ấy, của bố mẹ, anh trai và cả những người

thân, sau một hồi hỏi han, ông ta than thở một câu:

“Chà! Trong tất cả các chòm sao thì chòm sao của

bạn gái cậu là ấm áp nhất, cô ấy sẽ xuất hiện vào

một ngày lạnh nhất”. Bạn tôi nghe xong, cứ ở đó suy

nghĩ mãi, bỗng nhiên như nghĩ ra điều gì đó liền

vội vàng cáo từ.

Chính vào một ngày hè năm đó, cậu ấy đã gặp một cô

gái rất dễ thương. Tôi nói: “Nhìn đi! Cái gì mà

85

xuất hiện vào một ngày lạnh nhất chứ, hắn ta rõ

ràng là đang lừa người mà!” Bạn của tôi lại nói:

“Không! Ông ấy nói rất đúng, khi đó mình đã cảm

thấy ông ấy nói rất có lí. Cậu nhìn xem, chòm sao

của bạn gái mình đúng là trong nhà mình không có,

điều này chứng tỏ cô ấy chính là người mà gia đình

mình cần nhất. Lẽ nào không phải là ấm áp nhất sao!

Tuy là mùa hạ, nhưng với người đang thất tình như

mình, thì đó chẳng phải là ngày lạnh giá nhất hay

sao?”

Tôi ngẫm nghĩ và không phản bác. Tôi không muốn

chỉ ra lời nói của nhà tướng số học nọ có thể đưa

ra rất nhiều cách giải thích. Ví dụ như, nếu chòm

sao của bạn gái giống với mẹ, cũng có thể giải

thích thành “chòm sao ấm áp nhất”; nếu cậu ấy gặp

86

bạn gái vào mùa đông, cũng có thể coi là “ngày lạnh

nhất”. Lời nói của nhà tướng số học nọ chính là

muốn tạo ra hiệu ứng mập mờ như vậy.

Nhưng tôi không trách ông ta, vì tôi cảm thấy, họ

là những người biết tận dụng chân lí “làm ra vẻ

hiểu”. Vì vậy, những lời nói của họ, nhìn từ một

góc độ khác, đích thực là không sai chút nào.

26. HÃY LÀM CHO ĐỐI THỦ PHẢI TÂM PHỤC KHẨU PHỤC

Một người “vâng vâng, dạ dạ” với bạn, không có

nghĩa là bạn đã khống chế được họ. Phương pháp để

một người thực sự “phục tùng” mình đó là, ngoài

việc khiến cho họ tuân phục ngoài miệng, quan trọng

hơn là khiến họ từ tận đáy lòng cũng phải luôn

nghĩ tốt cho bạn, như vậy mới có thể tiến hành công

việc một cách thuận lợi.

87

Muốn tìm được chìa khóa thúc đẩy đối phương, trước

hết hãy để họ tự mở cánh cửa tâm hồn. Ngày mà tâm

hồn họ mở ra vì bạn, chính là ngày bạn đã rất gần

với thành công.

------Baltasar Gracián

Một sáng nọ, hoàng đế Đại Đường và quần thần bàn

luận về việc tiến đánh dân tộc Hồi Hột. Đây là một

dân tộc thiểu số, khi đó đang uy hiếp đế quốc Đại

Đường. Họ là một nhánh bộ lạc thảo nguyên, có sức

khỏe cường tráng, giỏi cưỡi ngựa, khi đánh trận vô

cùng dũng mãnh. Hoàng đế Đại Đường cảm thấy bất an

khi xung quanh bị những người hung hãn như vậy vây

quanh, vì vậy ngài định dùng vũ lực để tiêu diệt

họ.

Đúng lúc đó, có người đứng lên phản đối: “Từ trước

88

tới nay, thần chưa từng nghe nói dùng vũ lực có

thể tiêu diệt một dân tộc. Chúng ta nên dùng một số

kế sách khéo léo, để họ phải tâm phục khẩu phục”.

Tất cả các đại thần đều cho rằng đây là một cách

hay, hoàng đế cũng cảm thấy cách này tốt hơn so với

việc dùng vũ lực đi chinh phục đối phương. Nhưng

vấn đề là, làm sao có thể tiến hành được? Vạch ra

kế hoạch thì rất dễ dàng, nhưng quan trọng là làm

thế nào để thực hiện nó.

Lúc này, có người đứng lên kiến nghị phái đại

tướng quân Quách Tử Nghi đi làm thân với dân tộc

Hồi Hột. Ông nói, Quách Tử Nghi không những giỏi

đánh trận, mà còn là một thủ lĩnh túc trí đa mưu,

ông ta tin rằng, chỉ có tướng quân mới có thể hoàn

thành nhiệm vụ mà hoàng thượng giao phó.

89

Thế là Quách Tử Nghi dẫn mười vạn đại quân đi tấn

công Hồi Hột. Người dân Hồi Hột nghe tin này, vô

cùng tức giận. Lòng tự tôn của họ rất cao, họ cho

rằng hoàng đế Đại Đường dùng cách này đối đãi với

họ, thực là một sự sỉ nhục. Dân tộc Hồi Hột hạ

quyết tâm, nhất định phải đánh tan đội quân của

hoàng đế Đại Đường, cho ông ta hiểu, dân tộc người

Hồi Hột không dễ bị bắt nạt.

Nhưng, chính vào lúc đội quân sắp tới nơi ở của

dân tộc Hồi Hột, Quách Tử Nghi bỗng lệnh cho tất cả

dừng lại. Ông nói, các tướng sĩ đi đường xa như

vậy có lẽ đã rất mệt rồi, mọi người cần nghỉ ngơi

một chút. Các tướng sĩ nghe thấy mệnh lệnh của

tướng quân, vui mừng reo hò, cảm thấy vui vì tướng

quân quan tâm đến cấp dưới như vậy, rồi lập tức

90

đóng quân ở đó. Quân đội này thật sự không giống đi

đánh trận chút nào, trong doanh trại treo đèn kết

hoa, đâu đâu cũng là bầu không khí hoan lạc, giống

như đang ăn tết.

Người do thám của dân tộc Hồi Hột nhìn thấy cảnh

tượng kì quái như vậy, bèn lén quay về báo cáo với

thủ lĩnh. Nghe xong, thủ lĩnh bỗng cười lớn: “Ha

ha! Quách Tử Nghi đã đi một quãng đường xa chắc

chắn là mệt rồi, chúng ta còn chần chừ gì nữa? Các

huynh đệ, đêm nay chúng ta hãy đến doanh trại của

Quách Tử Nghi uống một trận sảng khoái nào! Ta phải

lấy đầu của hắn làm chén rượu cho ta!” Nói xong,

lập tức lệnh cho quân đội trong đêm hôm đó đi tập

kích doanh trại của Quách Tử Nghi.

Lúc này, doanh trại của Quách Tử Nghi đang hỗn

91

loạn, mọi người vẫn hát hò, uống rượu say sưa,

không hề biết quân địch đang tiến đến gần. Thủ lĩnh

Hồi Hột thoáng nhìn, vui mừng quá đỗi, lập tức phi

ngựa lên trước, xông vào doanh trại. Nhưng còn

chưa kịp vào đến nơi, thì đã nghe thấy một tiếng

“ùm”, vị thủ lĩnh bị rơi vào một cái hố ngoài doanh

trại đã được bí mật đào sẵn. Thì ra, Quách Tử Nghi

sớm đã nghĩ ra diệu kế, ông cố tình giả vờ phòng

bị lỏng lẻo, nhưng thực tế, ông phái một nhóm binh

sĩ đào rất nhiều hố bẫy, chỉ chờ dụ thủ lĩnh Hồi

Hột đến tập kích doanh trại của mình.

Thủ lĩnh Hồi Hột hối hận không kịp, cảm thấy Quách

Tử Nghi dùng thủ đoạn không quang minh chính đại

để bắt mình, thật không vẻ vang chút nào, ông ta

không phục. Quách Tử Nghi nhìn ra được suy nghĩ ấy

92

của ông ta, bèn mời vị thủ lĩnh đó ngồi xuống, rồi

mời ông ta uống một chén rượu, nói: “Ngài không

phục sao? Vậy thì để tôi thả ngài về, ngày mai

chúng ta lại quyết chiến!” Thủ lĩnh Hồi Hột rất lấy

làm kinh ngạc, hoàng đế Đại Đường không phải là

muốn tiêu diệt mình sao?

Khi ông ta còn đang ngờ vực thì Quách Tử Nghi đã

thả người thật. Ngày hôm sau, hai đội quân giao

chiến trên chiến trường. Quách Tử Nghi cưỡi trên

lưng ngựa, đích thân tiến lên phía trước, ông cần

thực hiện lời hứa tối qua. Thủ lĩnh Hồi Hột là

chiến sĩ dũng mãnh nhất của dân tộc họ, cưỡi ngựa,

đao pháp của ông chưa gặp được đối thủ thực sự. Lúc

này, tất cả những tức giận trong lòng ông ta bùng

nổ, ông ta nóng lòng muốn bắt được Quách Tử Nghi

93

thật nhanh, để băm vằm hắn thành trăm mảnh. Nhưng

nằm ngoài sự phỏng đoán, tài cưỡi ngựa của Quách Tử

Nghi dường như còn giỏi hơn ông ta một bậc, vũ khí

trong tay sử dụng một cách tài tình. Không đến hai

mươi chiêu, Quách Tử Nghi lại một lần nữa bắt sống

thủ lĩnh Hồi Hột từ trên lưng ngựa.

Thủ lĩnh Hồi Hột một lần nữa lại làm tù binh. Lần

này, Quách Tử Nghi không dùng mưu trí nữa, mà dùng

cách của thủ lĩnh Hồi Hột tự đưa ra. Quách Tử Nghi

nhìn thẳng vào ông ta và nói: “Hoàng đế của chúng

tôi là một vị hoàng đế nhân từ, Người chỉ muốn

chung sống hòa bình với dân tộc Hồi Hột các ông chứ

không muốn tiêu diệt, các ông đừng bao giờ phản

bội Người. Ngài hiểu ý của hoàng đế chúng tôi chứ?

Nếu còn không phục, tôi vẫn có thể thả ngài, rồi

94

ngày mai lại tiếp tục quyết chiến”.

Thủ lĩnh Hồi Hột không nói được câu nào, cuối cùng

cũng tâm phục khẩu phục, thế là cam tâm chấp nhận

sự cai trị của hoàng đế Đại Đường. Để bày tỏ lòng

kính phục và trung thành, ông ta còn kết nghĩa

huynh đệ với Quách Tử Nghi.

Nhiều năm sau, tướng quân Đại Đường An Lộc Sơn tạo

phản, truy đuổi hoàng đế đến Tứ Xuyên hẻo lánh,

khi đó chính nhờ vào sự giúp đỡ của dân tộc Hồi

Hột, nhà Đường mới có thể trấn áp phản loạn. Dân

tộc Hồi Hột chưa bao giờ quên Quách Tử Nghi, luôn

kính phục ông từ tận đáy lòng. Ban đầu nếu không

phải là Quách Tử Nghi khiến cho họ tâm phục khẩu

phục thì có lẽ sau này sẽ không thể có việc như

vậy.

95

Họ đã trao trái tim cho bạn rồi, còn gì đáng sợ

nữa? Giống như Gracián từng nói: Ngày mà tâm hồn họ

mở ra vì bạn, chính là ngày bạn đã rất gần với

thành công.

27. “KHÔNG THÈM ĐỂ MẮT ĐẾN” - CHÍNH LÀ SỰ KHINH

MIỆT LỚN NHẤT ĐỐI VỚI KẺ THÙ!

Phương pháp tốt nhất để giành được thứ hiếm có

hoặc để chiến thắng đối thủ lớn nhất, chính là:

“không để ý đến chúng”. Sự vật trên đời này, khi

tìm kiếm khổ sở thì không thấy tung tích, vậy mà về

sau chẳng tốn chút sức lực nào thì chúng lại cứ

hiện ra trước mắt. Khi ta đuổi theo thì chúng trốn

chạy, khi ta tránh xa chúng thì chúng lại đuổi theo

ta. “Coi thường” cũng chính là một cách đáp trả

hiệu quả nhất.

96

Có một câu châm ngôn trí tuệ như sau: Đừng bao giờ

dùng bút để bảo vệ bản thân, vì nó không những

không thể trừng phạt kẻ thù, mà còn tạo cơ hội cho

chúng, giúp chúng nổi danh.

Tiểu nhân bỉ ổi thường biết đối đầu với vĩ nhân

một cách giảo hoạt, để từ đó gián tiếp đạt được

vinh quang mà lẽ ra chúng không đáng nhận được. Nếu

người kiệt xuất tỏ ra bàng quan với đối thủ của

mình, thì kẻ tiểu nhân đó sẽ lo sợ rằng hắn có thể

mãi mãi không có được tiếng tăm gì. Không có sự đáp

trả nào hay hơn việc coi thường.

------Baltasar Gracián

Giá trị cao thấp của sự vật trên thế gian này luôn

được quyết định ở chỗ nó có thể dễ dàng đạt được

hay không. Những giá trị càng khó đạt được thì mọi

97

người sẽ càng muốn sở hữu nó hơn, chẳng khác nào

nước lên thì thuyền dâ ng cao. Điều trớ trêu là sự

thực thường đi ngược lại với nguyện vọng. Gracián

đã nói: Phương pháp tốt nhất để giành được thứ hiếm

có hoặc để chiến thắng đối thủ lớn nhất, chính là:

“không để ý đến chúng”. Nhưng, không phải ai cũng

hiểu được chân lí này. Cũng chính vì vậy nên mới có

người biết tận dụng chỗ trống ở giữa, giúp cho bản

thân từ một người tiểu tốt vô danh trở thành nhân

vật đình đám danh nổi như cồn.

Năm 1879, một giáo sư tâm lí học nổi tiếng của

trường đại học Marburg nước Đức phát hiện trên một

tờ báo nhỏ có đăng bài viết của một kẻ vô danh tiểu

tốt tên là Lari, chửi đổng thành quả nghiên cứu

của ông là “một đống rác, đáng lẽ phải ném hết vào

98

thùng rác trong lịch sử”. Tác giả này hiển nhiên là

người chẳng hiểu biết gì về tâm lí học, anh ta chỉ

là nghe theo những thông tin vỉa hè vớ vẩn, rồi

phát ngôn bừa bãi mà thôi.

Đáng lẽ lúc này, vị giáo sư tốt nhất là không thèm

để ý đến sự tồn tại của kẻ tiểu nhân đó, cười cho

qua chuyện. Nhưng, ông lại nổi cơn tam bành, cho

rằng mình bị sỉ nhục một cách nặng nề, thế là lập

tức đăng một bài phản bác gần ba vạn chữ trên báo

Tâm lí học của trường đại học Marburg, từng bước

tiến hành vặn lại bài báo của Lari.

Nằm ngoài dự đoán của ông, lần này đến lượt người

tên là Lari trở nên nổi tiếng. Mọi người đều nghe

ngóng: Lari này rốt cuộc là ai mà lại có thể khiến

cho vị giáo sư lừng danh phải phát biểu một bài báo

99

dài gần ba vạn chữ để phản bác lại hắn! Thế là,

mọi người đều đi tìm bài báo của Lari để đọc, tìm

hiểu kĩ lưỡng và tranh luận với anh ta. Mọi người

đều coi nhân vật này là một người rất có trình độ

về tâm lí học nên đều cố gắng đào bới “quan điểm

mới mẻ” trong bài viết của hắn.

Năm đó, tranh luận của vị giáo sư và ngài Lari là

một trong những sự kiện quan trọng nhất của giới

tâm lí học. Lari cũng đã trở thành nhân vật thời sự

trong giới tâm lí học.

Lịch sử đã tặng cơ hội cho kẻ “vô danh tiểu tốt”

một cách kì lạ. Nhưng, nếu xem xét nó một cách bình

tĩnh, thì đây cũng không thể coi là sự hiểu lầm

của lịch sử, mà là do chính vị giáo sư đó đã không

hiểu được rằng: Nếu người kiệt xuất tỏ ra bàng quan

100

với đối thủ của mình, thì kẻ tiểu nhân đó sẽ lo sợ

rằng hắn có thể mãi mãi không có được tiếng tăm

gì. Không có sự đáp trả nào hay hơn việc coi

thường. Vì vậy, nói một cách chính xác, vị giáo sư

đã tự mình cho người khác cơ hội, sự phản ứng của

ông ấy ngược trở lại đã tạo điều kiện tốt cho đối

phương.

Trong lần bút chiến này, trên thực tế vị giáo sư

đã bị chính mình đánh bại.

28. HỌC CÁCH TẬN DỤNG KẺ ĐỊCH

Cần biết cách làm thế nào để tận dụng được kẻ địch

của mình. Khi cầm dao nhất định không được cầm

lưỡi, vì lưỡi dao sẽ làm ta bị thương; phải cầm

chắc chuôi dao thì nó mới có thể bảo vệ ta. Đạo lí

này có thể áp dụng trong bất cứ trường hợp nào.

101

Điểm có lợi mà người thông thái phát hiện được từ

kẻ địch, luôn nhiều hơn so với những thứ mà người

bình thường phát hiện được từ bạn bè. Rất nhiều

người sở dĩ trở nên vĩ đại, phần lớn là do đối thủ

của họ tạo nên.

Những người nhạy bén luôn có thể tìm được chiếc

gương hai mặt từ trong đôi mắt của đối thủ, nó chân

thực hơn rất nhiều so với chiếc gương tràn đầy

tình cảm yêu thương.

------Baltasar Gracián

Bạn bè có thể trở thành kẻ thù và ngược lại, chúng

ta cần biết cách lợi dụng chính kẻ thù của mình,

chứ không phải trực tiếp đối đầu với họ. Bạn có thể

lợi dụng điểm yếu của kẻ địch, khiến họ rơi vào

thiên la địa võng mà ta dựng nên; bạn cũng có thể

102

lợi dụng ưu thế của họ, học hỏi để bù lấp những

khiếm khuyết của bản thân, giúp mình trở nên lớn

mạnh hơn.

Trong lịch sử bóng bàn thế giới mấy chục năm gần

đây, các nước châu Á hầu như đều đứng ở vị trí dẫn

đầu, chiếm ưu thế tuyệt đối trong môn thể thao này,

nhưng đó là một ưu thế tập thể. Còn nếu nhìn từ

góc độ khác - góc độ thực lực cá nhân - thì chúng

ta không thể không thừa nhận rằng, kĩ thuật của

Waldner - một người Thụy Điển dày dạn kinh nghiệm -

thật sự nổi bật. Mọi người gọi anh là “cây đại thụ

trong làng bóng bàn”, và sự thật cũng đúng là như

vậy. Waldner nhiều năm trở lại đây luôn nổi bật

trong giới bóng bàn. Nếu nói, có người có thể tạo

nên sự uy hiếp đối với bóng bàn châu Á, thì người

103

đó chính là Waldner. Vậy mà, khi Waldner trả lời về

những bí quyết và tuyệt chiêu của mình, anh chỉ

cười và nói: “Để có được tất cả những điều này, chủ

yếu là nhờ vào các đối thủ của tôi, chính những

biểu hiện xuất sắc và những biến hóa không ngừng

của họ đã giúp cho tôi cũng không ngừng biến hóa

cùng với họ. Tiến bộ của họ không ngừng thúc đẩy

tiến bộ của tôi, tôi đã học được tất cả những bí

quyết và tuyệt chiêu ở nơi họ”. Waldner đã nói ra

một chân lí: Hãy tận dụng kẻ địch của bạn!

Trong thời kì chiến tranh thế giới thứ II, nguyên

soái Montgomery lãnh đạo quân đoàn số 8 của phe

Đồng Minh tác chiến với quân đội Đức trên sa mạc.

Các chiến sĩ của quân đoàn số tám chủ yếu là người

dân thường tham gia quân đội tạm thời, chứ không

104

phải quân nhân chuyên nghiệp. Nhưng đối thủ của họ

là Thống chế Rommel lừng danh, có biệt hiệu là “Cáo

sa mạc”, tính cách của ông ta hung dữ, mạnh mẽ mà

tàn bạo, hiểu rõ tình hình sa mạc, và còn sở hữu hệ

thống phòng ngự lớn mạnh, đó là công sự phòng ngự

tốt nhất trên sa mạc. Trước một đối thủ lớn mạnh

như vậy, nguyên soái Montgomery biết rằng, mình

không thể dựa vào tấn công chính diện để giành

thắng lợi. Ông buộc phải lợi dụng và điều khiển

quân địch, để địch thực hiện theo kế hoạch của

mình, rồi tìm cơ hội tiêu diệt họ.

Nguyên soái Montgomery chờ đợi Rommel tạo cơ hội

cho mình. Người tình báo của ông cho biết, quân

địch sẽ đột phá trận địa của ông ở phía Nam, dùng

đội quân thiết giáp để tấn công hai đỉnh Allah

105

Halfa và Rubi Sartre. Theo tình hình này, nguyên

soái Montgomery lệnh cho đội quân thiết giáp của

mình không được hành động tấn công quân đội của

Rommel, không được di chuyển. Phải để cho quân địch

xông tới trước, rồi tự chuốc lấy thương vong nặng

nề.

Kế hoạch tiến công của Rommel hoàn toàn phù hợp

với dự tính của ông, mọi người tác chiến theo như

đã sắp đặt. Quân đội Đức từ khu vực phòng thủ ở New

Zealand chuyển hướng sang tấn công trận địa kiên

cố phía đông, nhưng không có cách nào tiến vào. Thế

là quân Đồng Minh từ bốn phương tám hướng tập

trung hỏa lực ra sức đánh, không quân sa mạc cũng

bắn pháo trợ chiến. Trận đánh này rất thành công,

mấy ngày sau, phía địch đã bị tổn thất rất nhiều xe

106

tăng và xe chiến khác, không thể không tính đến

nước rút.

Sau khi đã chuẩn bị tốt phương thức đối phó với kế

hoạch phản công của quân địch nguyên soái

Montgomery bắt đầu suy tính tới cách thức đánh cụ

thể.Rommel tiến công vào giữa đêm ba mươi và ba mư

ơi mốt tháng tám, nguyên soái Montgomery đi ngủ

đúng giờ. Khi quân địch phát động cuộc tấn công

ngay sau nửa đêm, ông đã ngủ rồi. Chuẩn tướng

Degwin Gander đánh thức ông dậy, nói với ông rằng

quân địch đã tiến công. Khi đó Montgomer y chỉ trả

lời rằng: “Tốt rồi! Thật tốt quá rồi!” sau đó ông

lại ngủ tiếp. Sáng ra, ông vẫn ăn sáng đúng giờ.

Ông rất tin tưởng rằng, nếu mỗi người đều tuân thủ

mệnh lệnh, để quân địch hành sự theo ý đồ của mình,

107

thì nhất định quân ta sẽ giành thắng lợi. Ông chỉ

huy quân đoàn tám đánh trận đầu, yêu cầu họ tiến

hành trận đánh hoàn toàn tuân thủ theo kế hoạch

tổng thể của ông.

Chờ khi quân đội của Rommel thật sự tiến vào giống

như dự tính, nguyên soái Montgomery hạ lệnh cho

quân đội Đồng Minh từ trận địa New Zealand đột ngột

tấn công vào phía Nam, phong tỏa chỗ hổng của trận

địa mà quân địch vừa tiến vào. Quân Đức lập tức

nhanh chóng rút lui theo hướng ban đầu tiến vào, đó

chính là nơi quân Đồng Minh đã gài mìn. Điều này

trùng khớp với kế hoạch của Montgomery.

Thậm chí nguyên soái còn cố ý để lại mấy địa điểm

quan sát, để Rommel có thể ở đó nhìn thấy rõ sự

chuẩn bị công kích của quân đội Đồng Minh ở phía

108

Nam - đó là kế lừa địch, “giương đông kích tây”. Và

như vậy, nguyên soái đã khiến cho Rommel rơi vào

cái bẫy của mình. Rommel đã hành động theo đúng kế

hoạch mà Montgomery vạch ra, chẳng khác nào đang

giúp ông vậy.

Như vậy, quân đội của Rommel đã bị đánh bại một

cách nhanh chóng, nhưng Montgomery cũng không cần

đuổi đánh. Sau việc này, có người từng phê bình ông

không chỉ huy quân đoàn 8 truy kích địch khi

Rommel rút lui. Ông giải thích mình làm vậy là bởi:

ông không nóng vội ép lui Rommel, để có thể đuổi

được toàn bộ quân địch đến chiến trường El Agheila.

Nếu như muốn hoàn thành nhiệm vụ, thì họ bắt buộc

phải khiến Rommel dừng lại để tác chiến, sau đó mới

có thể đánh bại ông ta một cách nhanh gọn, triệt

109

để. Nguyên soái Montgomery cố ý đuổi ông ta đến El

Alamein giao chiến với mình, để tình thế như vậy

xuất hiện đúng lúc.

Chiến dịch Allah Halfa lần này, kết quả hoàn toàn

khớp với dự đoán của nguyên soái Montgomery. Vào

năm 1943, Merlin nhậm chức ở bộ tham mưu tác chiến

của Rommel, ông gọi chiến dịch Allah Halfa là “bước

ngoặt của cuộc chiến sa mạc”, từ đó về sau, quân

đội Đức trên các chiến trường liên tiếp gặp phải

trở ngại. Đó là những điềm báo về thất bại của nước

Đức sau này.

Nguyên soái Montgomery xứng đáng được gọi là một

người giỏi tận dụng quân địch. Ông hiểu một cách

sâu sắc rằng: Khi cầm dao nhất định không được cầm

lưỡi, vì lưỡi dao sẽ làm ta bị thương; phải cầm

110

chắc chuôi dao thì nó mới có thể bảo vệ ta. Ông đã

thành công khi biết tận dụng “chuôi dao” của Rommel

như vậy.

29. KHI CẦN NÓI DỐI, THÌ ĐỪNG NÊN NÓI THẬT

Thổ lộ những lời chân thật giống như lấy máu từ

trái tim, cần phải có kĩ xảo thật khéo léo. Việc có

nên nói lời chân thật hay không, nên nói khi nào,

đều cần phải suy nghĩ thật kĩ lưỡng. Một câu nói

dối có thể hủy hoại thanh danh thành thực của bạn.

Vì vậy, nói dối không phải là chiêu thức mà ở đâu

cũng có thể dùng đến, nhất định phải đạt được sự

cân bằng khéo léo giữa hai điều này. Không phải tất

cả mọi sự thật đều có thể nói ra, cũng không nên

luôn nói dối. Có khi cần phải lặng thinh không nói,

có khi lại phải mồm năm miệng mười.

111

------Baltasar Gracián

Khi còn nhỏ bạn chắc chắn đã từng được dạy rằng:

không được nói dối, phải thật thà, làm một đứa trẻ

trung thực. Hãy để tôi nói cho bạn biết điều này:

Không phải lúc nào cũng nên nói lời thành thật và

cũng không thể cứ nói dối liên tục. Khi nào nên nói

thật, khi nào nên nói dối, đó là một nghệ thuật mà

ta nên nắm bắt.

Nếu đang hẹn hò với một cô gái, bạn nhất định phải

chú ý vấn đề này. Khi ở bên phụ nữ mà có thể biểu

hiện sự ung dung điềm tĩnh thì tất nhiên là một

việc tốt, bạn có thể thể hiện cái tôi chân thực

trong lúc giao tiếp, nhưng tốt nhất đừng dễ dàng để

cho cô ấy nhìn ra quân át chủ bài của mình.

Nếu dành tất cả thời gian hẹn hò lần đầu tiên để

112

kể lể: bạn gái cũ đã hủy hoại trái tim của tôi ra

sao, khi còn nhỏ bố mẹ không hiểu tôi như thế

nào... thì một chuỗi những lịch sử đau khổ đó rất

có thể sẽ khiến bạn mất đi một cơ duyên tốt đẹp.

Bạn tin rằng những chủ đề nói chuyện nặng nề này có

thể giúp bạn thể hiện ra là một người sâu sắc,

khiến cho cô ấy yêu mến bạn một cách sâu đậm hơn.

Nhưng thực chất, bạn đâu ý thức được rằng: Những sự

thực quá tàn khốc ấy sẽ khiến cho ý trung nhân của

mình thấy chán ngán đến nỗi chỉ muốn nhanh chóng

chạy mất mà thôi.

Nhất định cần ghi nhớ: Hẹn hò không phải là chỗ để

mở đại hội than thân trách phận. Một người con gái

quyết định hẹn hò với bạn, không phải vì cô ấy

muốn mình sẽ phải khóc cạn nước mắt, mà vì cô ấy

113

muốn xem bạn có đủ hấp dẫn để gặp lại lần nữa

không. Nếu vừa bắt đầu đã toàn những chuyện đắng

ngắt, cô ấy sẽ cảm thấy đang ngồi trước mặt mình

không phải là một người đàn ông, mà là một đứa trẻ

đang đi tìm mẹ. Đừng nhìn vào ngoài mặt cô ấy vẫn

mỉm cười cố gắng lắng nghe, thực ra trong lòng cô

ấy chỉ mong bạn lập tức im miệng đi thôi. Lần đầu

gặp gỡ, trong mắt của đối phương, bạn vẫn chẳng

khác gì một kẻ xa lạ. Khi đó, người phụ nữ sẽ không

quá quan tâm tới cảm nhận của bạn, bởi cô ấy sẽ để

tâm đến cảm nhận của mình hơn. Phụ nữ luôn mong

muốn rằng mình có thể nảy sinh niềm kính phục và

tôn trọng với người đàn ông, chứ không phải là sự

thương hại.

Khi nam giới và phụ nữ bắt đầu xây dựng mối quan

114

hệ với nhau, đa số các trường hợp đều thể hiện mình

một cách quá thẳng thắn và vội vàng, dường như họ

cảm thấy, nếu không nhanh chóng đem tất cả cảm nhận

của mình bộc lộ ra một cách thành thực thì sẽ chỉ

khiến cho mình buồn phiền. Càng gay go hơn là, họ

tin chắc như vậy sẽ có lợi cho sự phát triển tình

cảm giữa hai bên. Suy cho cùng, đây chẳng phải là

sự “kết nối” mà người đời vẫn luôn nhấn mạnh hay

sao? Có điều, lúc này có lẽ bạn đã bỏ qua một vấn

đề quan trọng: Có sự khác biệt giữa sự Thành thực

và những lời Nói dối cần thiết. Nếu bạn chọn việc

thành thực không giấu giếm chút gì, thì cũng đồng

nghĩa với việc nói “vĩnh biệt” cho lần hẹn hò tiếp

theo.

Những lời nói dối cần thiết không phải là giở trò

115

trước mặt ý trung nhân, mà là quyết định phương

thức đối đãi dựa theo tính chất mối quan hệ nông -

sâu và cá tính của đối phương. Bạn cần có một

phương thức hoàn toàn mới để đối đãi với bạn gái

mới, bạn nên thành thực, nhưng cũng đừng ngại khi

đem mặt tốt nhất đặt lên trước. Có thể bạn cho

rằng: Càng sớm đề cập tới bí mật trong cuộc sống,

càng có lợi cho sự phát triển của tình yêu. Cho dù

đúng là cách nghĩ này có sức hấp dẫn đối với bạn đi

nữa, thì bạn cũng vẫn phải kiên quyết khống chế

nó. Bạn cần nói dối một số điều thích hợp, đừng

ngay lúc mở màn đã nói những lời quá thật khiến đối

phương không thể chịu nổi.

Một bài báo của Mỹ gần đây cho biết: Mọi người

bình quân mỗi ngày đều nói dối hai lần. Nhưng bạn

116

cũng đừng cảm thấy bất ngờ, vì những lời nói dối

phát sinh trong cuộc sống thường nhật đa phần đều

không quá quan trọng, hơn nữa thực sự là có quá

nhiều loại nói dối: có thiện ý, khách sáo, có ác ý,

không đáng nói dối... Chỉ cần những lời nói dối

này có thể tô thêm màu sắc cho cuộc sống của bạn,

thì còn do dự điều gì nữa?

Ngược lại, nữ giới cũng như vậy. Không thể phủ

nhận rằng, mỗi người ít nhiều đều biết nói dối cho

một số chuyện nhỏ, từ việc giấu giếm cân nặng,

chiều cao của mình, cho đến việc đã từng trải qua

phẫu thuật thẩm mĩ hay không.

Mai Tử bạn tôi chính là một cao thủ như vậy. Lần

hẹn đầu tiên, cô chững chạc đàng hoàng đến ngạc

nhiên. Một tuần trước đó, chính cô ấy chủ động viết

117

số điện thoại của mình lên mảnh giấy rồi nhét vào

tay anh ta. Vậy mà giờ đây, cô ngồi cạnh chàng trai

ấy, mặt không chút biểu cảm, lưng thẳng đơ, hai

tay nắm chặt với nhau. Có lẽ bạn sẽ cho rằng cô ấy

không có hứng thú gì với chàng trai này, hẹn hò

chẳng qua chỉ là một hình thức. Nhưng sự thực là,

cô ấy rất thích anh ta, đến nỗi đành phải kìm nén

bớt đi những biểu hiện tình cảm của mình. Cô nói:

“Tôi rất thất vọng khi nhìn thấy dáng vẻ của anh

như vậy, tôi cảm thấy mình đã nhìn lầm người rồi”.

Thực ra, đó là vì bảo vệ chính mình mà cô giấu đi

cảm xúc thực sự, cũng chính là nguyên nhân khiến cô

nói dối. Một nguyên nhân khác quan trọng hơn là:

cô hi vọng anh ta có thể chủ động hơn một chút.

Sự việc xảy ra ngày hôm sau đã chứng minh điều

118

này. Cô ấy nói với người bạn thân: “Mình thật sự

thích anh ấy. Hôm qua lúc ra ngoài, mình phải cẩn

thận lắm mới khiến anh ấy không nhận ra điều đó.

Ngồi cạnh anh ấy cảm giác thật tuyệt, mình rất hi

vọng anh ấy gọi điện ngay cho mình”. Lúc này, người

con trai trong trái tim cô quả nhiên gọi điện đến.

Từ đó về sau, anh ấy thậm chí ngày nào cũng gọi

mấy cuộc điện thoại cho cô, anh thật sự đã say đắm

cô. Chưa đầy hai tháng sau, cô nói với anh ta rằng:

“Em cảm thấy khi sinh ra đã quen biết anh rồi”.

Nghe xong lời nói chân thật ấy, anh đã lập tức cầu

hôn cô!

Đọc xong ví dụ trên, có lẽ bạn cũng đã học được

cách phân biệt nên và không nên, khi nào cần nói

lời thành thật rồi chứ?

119

30. ĐỪNG BỊ MÊ HOẶC BỞI NHỮNG LỜI HỨA DỄ NGHE

Đừng bị mê hoặc bởi những lời hứa dễ nghe, nó có

thể chính là một trò lừa bịp. Cần biết rằng, trong

thế giới biến hóa phức tạp này, có một số người

nham hiểm, chỉ cần dùng những lời đường mật đã có

thể xí xóa hết nợ của họ. “Hứa hẹn” luôn là cái bẫy

dựng sẵn để dành cho kẻ ngốc, còn những người hay

mở miệng nói lời hứa hẹn thì thường chẳng bao giờ

tuân thủ theo nó. Thà rằng tỉnh táo ngay trong giây

phút nghe người ta hứa hẹn, còn hơn là phải chờ

đến khi nhìn rõ được bộ mặt giả dối của lời hứa đó.

------Baltasar Gracián

Con người dường như có một bản tính thích nghe

những lời nói ngọt ngào. Chúng ta thích những lời

120

hứa chắc chắn, nhưng chính vì thế mà luôn bị mắc

lừa. Dễ dàng tin tưởng lời hứa hẹn của người khác,

sẽ luôn khiến cho chúng ta bị vấp ngã nhiều lần.

Một buổi tối mùa đông, cô bạn của tôi tên là My

gọi điện đến, ở đầu dây bên kia, cô ấy bắt đầu nấc

lên không thành lời: “Mình không muốn tiếp tục sống

nữa, cuộc sống thật vô nghĩa...” Tôi bị cô ấy làm

cho kinh ngạc đến thẫn thờ. Đây chính là My nhanh

nhẹn, thuần khiết, đáng yêu đó sao? Trong những

người bạn, chúng tôi ai cũng nhận xét về cô ấy như

vậy và cảm thấy My là người hạnh phúc nhất. Mới

tháng trước, My còn vui vẻ kể rằng anh bạn trai

Thành Trung đã ngỏ lời cầu hôn. Chúng tôi đều chúc

phúc và chờ đến một ngày có thể cầu phúc cho cô

trong lễ đường.

121

“Cậu sao vậy?” - tôi nhẹ nhàng hỏi, định an ủi cô

gái đang khóc sụt sùi ở đầu bên kia, “Thành Trung

đâu? Sao anh ấy không ở đó với cậu?” Ai dè cô lại

càng khóc dữ hơn: “Cậu đừng nhắc đến hắn nữa! Đừng

nhắc đến cái tên lừa đảo ấy, cậu vĩnh viễn không

được nhắc đến hắn ta với mình nữa...”

Đêm đã rất khuya rồi, My cuối cùng cũng kiềm chế

được nỗi đau của mình, từ từ kể ngọn ngành câu

chuyện: “Đều trách mình, thật quá ngây thơ, dễ dàng

đi tin lời hứa của người khác. Những thứ gọi là

“lời hứa” ấy, đều là giả dối, mình thật sự không

nên tin tưởng anh ta...”

Thành Trung và My đã yêu nhau hơn một năm, họ quen

nhau thực sự rất ngẫu nhiên, cứ như một câu chuyện

cổ tích vậy. My là nữ sinh xinh xắn và dịu dàng

122

nhất lớp tôi. Cô ấy nhút nhát, hướng nội, không dễ

dàng tiếp xúc với người khác, đặc biệt là không dám

giao tiếp với con trai. Chúng tôi hay trêu đùa,

nói cô là một “con chuột rón rén đi ra trong đêm,

gọi tên My My thực là sai rồi, phải gọi Chuột Chít

mới đúng”. Mỗi lần bị chúng tôi chọc cười như vậy,

My lại tức đỏ mặt cứ như sắp khóc đến nơi. Dáng vẻ

đó càng làm cho mọi người yêu mến và không nỡ làm

tổn thương hơn.

My là một cô gái dễ thương như vậy đó, dường như

số mệnh đã sắp đặt cho cô luôn được hạnh phúc. Có

một kì nghỉ hè, My đi làm thêm cùng mấy người bạn,

bọn họ cùng đến một công ty mĩ phẩm làm nhân viên

đứng quầy. Đứng ở cửa hàng mĩ phẩm, vẻ mặt xinh đẹp

của các cô giành được sự quan tâm của những người

123

qua đường.

Trong số những người đó, bao gồm cả nhân vật chính

- Thành Trung. Một ngày nọ, Thành Trung lái xe đi

ngang qua phố. Bị tắc đường, xe phải đi rất chậm,

thế là anh ta mở cửa sổ xe, nhìn vu vơ ra phía bên

ngoài. Bỗng nhiên, ánh mắt anh ta sáng hẳn lên khi

nhìn thấy My đang đứng ở cửa quầy hàng.

Câu chuyện tình yêu lãng mạn đã bắt đầu như vậy.

Thành Trung lập tức mở cửa xe, đi về phía cửa hàng

mĩ phẩm. Đó là một người đàn ông mạnh bạo, phóng

khoáng và chín chắn, anh đề nghị My giới thiệu các

loại sản phẩm cho mình, sau đó anh hỏi My : “Nếu

bạn trai muốn tặng quà cho cô, thì cô thích món quà

nào nhất?” My cũng không suy nghĩ gì nhiều, liền

chỉ vào một loại trong đó rồi nói : “Tôi nghĩ, đây

124

có thể là món quà mà các bạn nữ yêu thích nhất.”

Thành Trung nghe xong, không nói thêm câu gì, liền

mua luôn lọ mĩ phẩm mà My vừa chỉ. Sau khi mua

xong, anh đề nghị gói ghém lại cẩn thận, sau đó

bước đến trước mặt My rồi nói: “Cô gái, xin cô hãy

nhận lấy. Tôi rất thật lòng, cô nhất định phải nhận

đó!”

Trong giây lát, My bỗng ngẩn ra, mắt xoe tròn ngơ

ngác nhìn về phía người đàn ông không quen biết

đang mỉm cười đứng trước mặt. Cô không biết anh ta

rốt cuộc là có ý gì. Trong đầu trống rỗng, cô không

kìm nổi sự e thẹn, mặt đỏ bừng. Cô cố gắng để mình

tỉnh táo lại trong sự bối rối, rồi mỉm cười với

anh ta và nói nhẹ nhàng: “Xin lỗi ngài, tôi không

thể nhận quà của người lạ. Hơn nữa, là một nhân

125

viên làm việc ở đây, càng không thể nhận quà của

khách hàng. Đây là đạo đức nghề nghiệp của chúng

tôi”.

Thành Trung cười, rồi gọi chủ cửa hàng đến. Ông

chủ vừa nhìn thấy anh ta, vội vàng nói: “Là tổng

giám đốc đó à!” Thì ra, Thành Trung chính là tổng

giám đốc trẻ tuổi của công ty mĩ phẩm này. Anh ta

nói: “Ông có phiền nếu tôi tặng quà của tôi cho cô

gái này không?” Chủ cửa hàng vội vã lắc đầu: “Điều

này không hề vi phạm vào nguyên tắc cơ bản của công

ty chúng ta...”

Thành Trung năm lần bảy lượt mời, cuối cùng My

cũng đồng ý dùng bữa tối với anh ta. Chúng tôi đều

cảm thấy vui mừng và chân thành chúc phúc cho cô,

vì cô đã có một hoàng tử bạch mã tốt bụng làm sứ

126

giả che chở cho mình. Thành Trung cũng thực tâm đối

xử với cô vô cùng dịu dàng chu đáo, bảo vệ cô

giống như nâng niu một viên ngọc quý trên tay.

Tình yêu của họ giống như giấc mộng dưới trăng,

ngọt ngào mà dịu dàng. Nhờ sự tưới mát của tình

yêu, My ngày càng trở nên dễ thương, xinh đẹp hơn.

Cô ấy thường kể với chúng tôi Thành Trung vừa tặng

quà gì, hứa hẹn những gì. My dường như không cần

thiết bất kì điều gì nữa, chỉ cần sống trong những

lời hứa của Thành Trung là đủ.

Nhưng, đêm nay, cô lại rơi những giọt nước mắt đau

khổ, và cũng là những giọt nước mắt hối hận. Chính

vào lúc My đang tràn ngập trong tình yêu, chuẩn bị

kết hôn với Thành Trung, thì có một lần, cô đến

tìm Thành Trung ở văn phòng làm việc và nhìn thấy

127

anh ta đang thân mật với một người phụ nữ khác, anh

ta thề thốt rằng nhất định sẽ lấy cô ta. Mà những

lời hứa ấy cô cũng từng nghe không dưới hàng trăm

lần...

Thì ra, tất cả đều là giả dối, tất cả những lời

hứa đó đều là nói dối. Hối hận cũng đã muộn, những

gì cho đi thì cũng đã cho, những gì mất đi sẽ mất

đi vĩnh viễn.

“Hứa hẹn” luôn là cái bẫy dựng sẵn để dành cho kẻ

ngốc, còn những người hay mở miệng nói lời hứa hẹn

thì chẳng bao giờ tuân thủ theo nó. Thà rằng tỉnh

táo ngay trong giây phút nghe người ta hứa hẹn, còn

hơn là phải chờ đến khi nhìn rõ được bộ mặt giả

dối của lời hứa đó. Có lẽ, My đáng thương sẽ lĩnh

hội được ý nghĩa của câu châm ngôn này nhiều hơn

128

tôi.

31. HÃY NHÌN THẲNG VÀO MẶT KẺ HAY XU NỊNH BẠN

Khiêm tốn thật thà là chân thành, lễ phép giả dối

chính là lừa bịp, còn sự ân cần quá mức thì không

phải là tôn kính. Những người hay nịnh bợ không

thật sự sùng bái phẩm cách cao thượng của bạn, mà

có thể là vì họ hoa mắt trước của cải, dòm ngó

trước quyền thế của bạn, cũng như khao khát có được

sự sủng ái của bạn. Họ không ngừng nịnh bợ, chỉ vì

mục đích nham hiểm của chính bản thân mình.

------Baltasar Gracián

Có câu: “Thuốc đắng giã tật, sự thật mất lòng”, có

nghĩa là, thuốc tốt có tác dụng hữu hiệu đối với

việc điều trị bệnh tật, thế nhưng nó luôn rất đắng.

Cũng giống như vậy, đôi khi lời nói thật rất có

129

ích cho việc phân rõ trắng đen, nhưng nó lại luôn

khó nghe, khiến người ta không thể chấp nhận được.

Đúng vậy, con người luôn thích nghe những lời nói

êm tai, nhưng chúng ta lại thường quên mất rằng,

lời nói dối tuy là êm tai, nhưng nó cũng sẽ dễ dàng

làm tổn thương bạn.

Linda trước đây là nhân viên của cục tình báo

trung ương Mỹ. Trước khi bị lộ thân phận, anh đóng

vai một cố vấn cao cấp cho chính phủ của một quốc

gia ở Đông Âu. Không ai có thể ngờ rằng, một cố vấn

được nhà nước tín nhiệm như anh mà lại là nhân

viên của cục tình báo trung ương Mỹ. Nhưng, chính

anh - với danh nghĩa là một nhà kinh tế học đã cung

cấp những con số thống kê rất dễ nghe (tất nhiên

cũng là giả dối) cho các vị quan chức đương thời

130

của nước này, khiến cho họ đánh giá sai thực lực

của mình và hiện trạng phát triển của đất nước,

cuối cùng, định ra những chính sách và biện pháp

sai lầm, từ đó dẫn đến sự sụp đổ của quốc gia.

Trước đó, không phải là không có ai đưa ra những

đánh giá nghiêm khắc về tình hình kinh tế và hiện

trạng xã hội khi đó, nhưng những người cầm quyền

lại không nghe lọt tai. Họ cho rằng, những người

đưa ra ý kiến này muốn lôi kéo nhân dân, làm nảy

sinh tâm lí bất mãn đối với chính phủ, vì thế thậm

chí chính phủ đã cho nhốt những người dám nói thẳng

nói thật này vào ngục tù, hoặc trục xuất ra nước

ngoài.

Vậy là, tình thế đó đã tạo cơ hội tốt cho cục tình

báo trung ương Mỹ. Họ mời chuyên gia phân tích

131

tình hình tâm lí của những người nắm quyền nước ấy,

những người này kết luận là quốc gia ấy đang rơi

vào trạng thái mất tự tin và cần một số thứ gọi là

“thành tích tốt” để ru ngủ chính mình cũng như nhân

dân. Vì vậy, họ khuyên nước Mỹ muốn “ăn mòn” nền

tảng của quốc gia này, thì tất yếu phải bắt đầu từ

nội bộ để hòng đạt được mục đích “không đánh mà

thắng”.

Chính phủ Mỹ nhận được lời khuyên này, liền âm

thầm mua chuộc ngài Linda – một nhà kinh tế học

không mấy tiếng tăm. Họ đưa cho ông ta một khoản

tiền lớn, rồi mượn danh nghĩa một tập san học thuật

có quan hệ với Mỹ thường xuyên đăng những bài luận

của ông ta, thậm chí còn mời các nhà kinh tế học

thảo luận về thành quả nghiên cứu của ngài Linda,

132

tâng bốc ông ta là “thiên tài kinh tế học hiếm có”

trên thế giới hiện nay.

Linda chỉ ra nền kinh tế của nước ấy trong mấy năm

nữa sẽ có những bước chuyển ngoặt và đạt được

những thành quả phi thường. Ngài Linda bác bỏ các

“quan điểm sai lầm” cho rằng sự phát triển của nền

kinh tế nước này đang chịu sự bó buộc nghiêm trọng,

đồng thời gay gắt chỉ trích những người này căn

bản không hiểu gì về lịch sử cũng như tình hình

phát triển hiện nay của kinh tế thế giới. Ông cho

rằng, trong trào lưu kinh tế thế giới hiện nay,

những chính sách và biện pháp mà nước này sử dụng,

nhìn bề ngoài có vẻ ngược với lẽ thường, nhưng đây

chính là điểm cao tay hơn các nước khác. Sự phát

triển của đất nước này là đại diện cho xu thế phát

133

triển của thế giới trong tương lai. Ông quả quyết,

trong mấy năm tới, đây sẽ là động lực chủ yếu dẫn

dắt sự phát triển của thế giới.

Lí luận của ngài Linda đã giành được sự ủng hộ

nhiệt liệt của các nhà cầm quyền. Họ vô cùng vui

mừng khi thấy nước nhà có được một nhà kinh tế học

thông minh trí tuệ đến vậy, mang lại niềm vinh hạnh

lớn cho chính phủ. Thế là, chính phủ lập tức mời

Linda đảm nhận cương vị phụ trách Trung tâm nghiên

cứu Kinh tế của quốc gia. Họ đề nghị ông ta “công

bố một phân tích chuẩn xác, sâu sắc về tình hình

tổng thể của đất nước, đưa ra đại cương tổng hợp về

sự phát triển nước nhà trong mấy năm tới, nghiên

cứu thảo luận về xu hướng cơ bản của sự phát triển

thế giới hiện nay”. Và như vậy, Linda đã đặt chân

134

thành công vào cơ quan đóng vai trò then chốt trong

việc quyết định các chính sách của quốc gia Đông

Âu này, ảnh hưởng trực tiếp đến quyết sách của các

quan chức cao cấp.

Trong những báo cáo nghiên cứu nối tiếp nhau ra

đời của Linda, mọi người sửng sốt phát hiện, thì ra

nền kinh tế của nước này đã liên tiếp giành được

“sự phát triển mang tính cách mạng”, chính phủ đã

“nỗ lực vượt qua mọi khó khăn gian khổ” vì sự phát

triển của nước nhà và xã hội, giúp cho quốc gia

bước vào một “giai đoạn chưa từng có”, cho dù “so

sánh với các nước phát triển nhất trên thế giới,

khoảng cách hiện tại cũng chỉ là một sự khác biệt

về trình độ phát triển, chứ không phải sự khác biệt

về bản chất”, điều đó cũng có nghĩa là, “quốc gia

135

chúng ta đang tiến vào hàng ngũ các nước phát triển

nhất trên thế giới, hơn nữa sẽ đóng vai trò không

thể thay thế trên vũ đài thế giới”.

Những lời xu nịnh của Linda đã cổ vũ mạnh mẽ lòng

tin của các nhà cầm quyền nước đó. Bởi lẽ, dưới áp

lực của dư luận ngày càng mạnh mẽ trong nước,

trong lòng giới cầm quyền tồn tại sự hoài nghi về

chính sách kinh tế của mình, trong nội bộ cũng xảy

ra tranh cãi kịch liệt, thảo luận xem có cần hoạch

định lại chính sách hay không. Nhưng, báo cáo của

Linda trong chốc lát đã trở thành quả cân thăng

bằng cho cả hai bên, khiến cho những người vốn đang

dao động và hoài nghi chính sách kinh tế ấy thêm

một lần nữa cảm nhận được áp lực nặng nề, còn các

nhân sĩ ủng hộ chính sách cũ thì hân hoan cổ vũ.

136

Một lần nữa, họ lại đắm chìm trong thắng lợi và vui

sướng, bắt đầu quay sang chỉ trích những người có

ý bôi nhọ chính phủ một cách thẳng thừng, không hề

e ngại. Sự chỉ trích của họ đã đả kích và cản trở

phe cải cách một cách nghiêm trọng. Quốc gia một

lần nữa nằm trong tay phe bảo thủ, họ không hề ngại

ngần khi ca tụng công đức, nhảy nhót reo mừng

trước “thành tựu vĩ đại” của mình.

Thế nhưng, nhà kinh tế học Linda cùng lúc đó lại

cung cấp một bộ tài liệu hoàn toàn khác cho chính

phủ Mỹ: trong mấy năm qua, kinh tế của nước này

không những không có tiến triển, mà ngược lại đã

bắt đầu suy thoái, vẫn đang dần xuống dốc với tốc

độ 1% mỗi năm; sau một thời gian nữa, tốc độ đó sẽ

tăng nhanh hơn, thậm chí gần đây đã đến mức 3,5% -

137

tức là đã chạm đến “ranh giới của sự sụp đổ”.

Khi đó, một số nhà kinh tế học đã nghiêm khắc chỉ

ra Linda “có ý đồ khác”, qua những tài liệu cụ thể,

họ chỉ rõ: Linda rõ ràng đang thổi phồng sự thật,

giấu giếm chân tướng. Nhưng những người cầm quyền

lại không chịu nghe theo những lời khuyên chân

thành đó. Họ vững tin vào “sự thực khách quan” mà

Linda nói.

Kết quả cuối cùng thật tàn khốc mà cũng rất nực

cười. Không lâu sau, nền kinh tế quốc gia đó cuối

cùng đã bị sụp đổ, chính phủ cũng bị rớt đài cùng

với sự biến đổi to lớn của chính trị Đông Âu. Thậm

chí, ngay cả người cầm quyền hiển hách nhất cũng bị

hành quyết.

Căn nguyên của những bi kịch này là gì? Mọi người

138

có lẽ sẽ tự nhiên nhớ đến câu châm ngôn của

Gracián: Họ không ngừng nịnh bợ, chỉ là vì mục đích

nham hiểm của chính bản thân mình.

32. GIẢ NGÂY NGÔ ĐÚNG LÚC ĐỂ TỰ NGỤY TRANG

Cần biết cách tận dụng hiệu quả của việc giả vờ

ngây ngô như thế nào: Người có trí tuệ nhất luôn

biết cách bất ngờ ra quân bài này. Đôi lúc, trí tuệ

cao minh nhất chính là biết thể hiện một vẻ ngoài

giống như ngô nghê. Bạn không thể thực sự ngô nghê,

nhưng bạn nên biết cách giả vờ ngô nghê. Luôn tỏ

ra rằng mọi người đều ngốc chỉ có tôi thông minh

chưa chắc đã là một việc tốt, bạn cần biết giả vờ

ngu ngốc đúng lúc.

Người giả vờ ngây ngô tuyệt đối không phải người

ngu xuẩn. Để khiến cho tất cả mọi người đều có thể

139

chấp nhận thượng sách của bạn, hãy dùng sự ngốc

nghếch để ngụy trang.

------Baltasar Gracián

“Nan đắc hồ đồ” (thật khó mà có được sự hồ đồ)

xưa nay vốn được ca ngợi là đạo lí đối nhân xử thế

rất thông minh sang suốt. Cần biết cách giả ngốc,

giả ngây ngô, đó không phải sự ngu ngốc thật sự, mà

là “đại trí nhược ngu” tức là người tài giỏi tỏ vẻ

ngoài đần độn. Làm người phải tránh việc cậy tài

mà kiêu căng, không biết nhường nhịn người khác.

Thể hiện tài năng quá lộ liễu dễ gây sự đố kị, lại

càng dễ gây thù chuốc oán. Có biết bao vị vua tài

cao gặp phải họa sát thân dưới tay các thần tử của

mình. Trong giao tiếp, việc giả ngốc có thể che đậy

cái xấu trước mặt người khác, đồng thời tự tìm cho

140

mình lối thoát; cũng có thể cố ý tỏ ra không biết

để khiến cho đối thủ bị mê hoặc. Ai không thể nhìn

thấu chân tướng ẩn sâu trong đó thì sẽ bị lường

gạt; ai không thể lĩnh hội đạo lí “đại trí nhược

ngu”, thì người đó chính là kẻ ngốc thật sự.

Là một người, đặc biệt là người tài giỏi, việc cần

làm là không để lộ tài năng, như thế vừa có thể

bảo vệ bản thân một cách hiệu quả, lại vừa có thể

phát huy hết tài hoa của mình; đồng thời càng cần

thiết phải biết tự nuôi dưỡng một phẩm chất tốt nữa

là “làm bộ ngây ngô”. Người đời vẫn nói “hoa nở

hé, rượu dở say”, khi bông hoa tươi đang nở đẹp

nhất, nếu không lập tức được người ta ngắt lấy, thì

thời điểm đó cũng chính là lúc bắt đầu của sự tàn

lụi. Đời người cũng giống như vậy. Khi mà bạn đã

141

đắc chí thỏa lòng, bạn cũng không được kiêu ngạo,

coi trời bằng vung, bởi nếu cứ như vậy, bạn sẽ dễ

dàng trở thành cái bia để người khác bắn vào. Vì

thế, bất luận có tài trí hơn người đến đâu chăng

nữa, nhất định phải nhớ thật kĩ: đừng tự cho rằng

mình quá giỏi giang, đừng coi mình quá quan trọng,

tự cho mình là người không ai bì nổi trên đời, hãy

che giấu tài năng của bạn! Nếu tài năng bộc lộ quá

trớn, sẽ khó tránh khỏi bị đố kị, thậm chí bị người

khác hãm hại. Hãy cất giữ nó, rồi sẽ đến một ngày

bạn có thể phát huy nó tốt nhất. “Giả vờ ngây ngô”

tuyệt đối không phải là một việc xấu.

Tư Mã Ý chính là một cao thủ như vậy. Ông là mưu

sĩ và tướng lĩnh quan trọng dưới trướng Tào Tháo,

sau khi Tào Phi lên ngôi, quyền lực của Ý ngày càng

142

mở rộng dần, về sau thậm chí trở thành đại thần

phò tá quan trọng của quốc gia. Trước khi lâm

chung, Tào Phi gọi tiểu thái tử đến trước giường

dặn dò sau này phải thường xuyên nghe lời chỉ bảo

của Tư Mã Ý. Đồng thời, để đề phòng quyền lực củaTư

Mã Ý quá lớn, vua đã lệnh cho tướng quân Tào Sảng

thuộc gia tộc mình làm đại thần phò tá.

Nhưng, đến năm 239, tiểu hoàng đế đã nghe theo lời

của Tào Sảng, phong Tư Mã Ý làm “Thái phó”, không

để ông ta tiếp tục làm tướng quân. Thái phó là một

chức vụ rất nhàn, trên danh nghĩa to hơn chức tướng

quâ n, nhưng không có một thực quyền gì. Và như

vậy, binh quyền của Tư Mã Ý đã bị “xếp xó”. Tào

Sảng bắt đầu nắm độc quyền, Tư Mã Ý tuy rất bất

mãn, nhưng khi ấy cũng đành bất lực. Để tránh khỏi

143

sự hãm hại của Tào Sảng, đồng thời cũng để ẩn nấp

đợi thời cơ, Tư Mã Ý cáo bệnh về quê, làm ra vẻ

không để ý đến việc triều chính. Tuy vậy, Tào Sảng

vẫn có chút không yên tâm về Tư Mã Ý, hi vọng có

thể chờ thời cơ loại bỏ triệt để ông ta.

Một ngày nọ, Tào Sảng phái thân tín Lí Thắng đi

quan sát Tư Mã Ý, dò la thực hư về ông ta. Tư Mã Ý

hiểu rõ ý đồ của Tào Sảng, đã tự biên tự diễn một

vở kịch ồn ào “giả vờ ngây ngô”.

Khi Lí Thắng đến, chỉ nhìn thấy Tư Mã Ý nằm im

trên giường, hai người con trai đang bón cháo cho

ông, cháo rơi đầy trước ngực, trong nhà mùi thuốc

bắc nồng nặc. Lí Thắng mừng thầm trong lòng: “Ha

ha! Lão già này xem ra quả thực mắc bệnh nặng đang

chờ ngày chết”.

144

Quả nhiên, khi Lí Thắng thăm hỏi, Tư Mã Ý cố ý giả

vờ ra vẻ vô cùng yếu ớt, nghe không hiểu lời Lí

Thắng nói, những lời muốn nói cũng không biểu đạt

được rõ ràng. Trong lòng Lí Thắng mừng thầm, đoán

chắc Tư Mã Ý lúc này chẳng qua chỉ còn là cái bị

thịt mà thôi, chẳng còn sống được bao lâu nữa! Đại

nhân không cần lo lắng bất kì điều gì về hắn.” Tào

Sảng nghe nói Tư Mã Ý không còn sống được bao lâu

nữa, trong lòng vui mừng khôn xiết, vì vậy trong

triều càng không cần kiêng dè ai nữa.

Nhưng, Lí Thắng đâu có biết, ngay lúc hắn vừa quay

lưng đi ra khỏi cửa, Tư Mã Ý từ trên giường đã bật

dậy, cười lớn: “Ta muốn lừa chính tên tiểu tử

này!” Từ đó về sau, Tào Sảng không còn lo lắng về

chuyện Tư Mã Ý sẽ có thể đối phó với mình, và không

145

còn đi dò la động tĩnh của Ý nữa. Điều này lại vừa

khéo cho Tư Mã Ý có không gian và thời gian dồi

dào, bắt đầu gấp rút bí mật tổ chức lực lượng, phát

triển thực lực của mình, chuẩn bị sẵn sàng, đợi

đợi thời cơ chín muồi là sẽ tiến hành đoạt lấy

quyền lực.

Thời cơ quả nhiên đã đến. Năm 249, Ngụy Thiếu Đế

Tào Phương rời kinh thành, đi tế lễ lăng mộ tổ

tiên, huynh đệ Tào Sảng cùng các thân tín khác đều

đi cùng. Tư Mã Ý nhanh chóng triệu tập binh mã của

mình, thừa cơ phát động binh biến, khống chế kinh

thành. Ông công khai tuyên bố tội ác của Tào Sảng,

cách chức huynh đệ Tào Sảng, không lâu sau đều xử

tử toàn bộ.

Và như vậy, Tư Mã Ý cùng các con trai của ông bắt

146

đầu khống chế quyền lực trong triều đình. Vương

triều Tào gia được lập dưới tay Tào Tháo cuối cùng

rơi vào tay nhà Tư Mã. Sau đó, phế bỏ nhà Tào, lập

nên thiên hạ của họ Tư Mã.

Thành công này đều bắt đầu từ hài kịch “giả vờ

ngây ngô” mà Tư Mã Ý diễn. Chính là: Người giả vờ

ngây ngô tuyệt đối không phải người ngu xuẩn, thực

ra nó là biểu hiện của trí tuệ đích thực.

33. HÃY TRỪNG PHẠT ĐỐI THỦ BẰNG CHÍNH THÀNH CÔNG

CỦA MÌNH

Việc tỏ thái độ không quan tâm hay là thù hằn đối

với sự đố kị và ác ý đều không có bất cứ lợi ích

gì. Việc thể hiện cho đối phương thấy sự thành công

của mình mới có “khả năng sát thương” cao. Không

có gì khiến người ta kính phục hơn việc khen ngợi

147

những người từng chế giễu mình; không có gì đáng

kính nể hơn khi dùng trí tuệ và phẩm hạnh để chiến

thắng sự đố kị hẹp hòi.

Mỗi lần bạn thành công đều là một lần giày vò đối

với đối thủ, mỗi lần bạn vinh quang tỏa sáng chính

là một lần những người có ác ý với bạn bị tổn

thương nặng nề. Sự trừng phạt lớn nhất là lấy thành

công làm thuốc độc. Mỗi lần cạnh tranh mà đối thủ

thành công, chính là lúc những kẻ luôn mang đầy

bụng sự đố kị ghen ghét sẽ chết đi một lần. Nếu

người bị đố kị mãi mãi thành công, thì đó chính là

hình phạt vĩnh viễn đối với kẻ hay đố kị với người

khác.

Kèn lệnh của thành công một mặt ca tụng sự vẻ vang

của người chiến thắng, mặt khác cũng tuyên bố bắt

148

đầu sự đau khổ giày vò đối với kẻ đố kị.

------Baltasar Gracián

Trong cuộc sống, chúng ta khó tránh khỏi những

việc không hài lòng, thậm chí có lúc không thể chịu

nổi sự nhục nhã ấy mà muốn tìm đến cái chết của

mình hoặc đối phương để giải quyết vấn đề. Nhưng đó

là một cách nghĩ và cách làm hết sức ngu xuẩn. Nhớ

lấy câu nói này: Hãy dùng thành công của mình để

trừng phạt đối thủ.

Một buổi chiều hoàng hôn, ngài Chery - tổng giám

đốc công ty Chery đang đi bộ bên bờ sông Xen nước

Pháp, đột nhiên ông nhìn thấy một thanh niên đang

ngồi khóc ở đó. Ngài Chery đoán rằng người trẻ tuổi

này chắc chắn đã gặp phải chuyện gì khó khăn. Ông

đứng lại bên bờ sông nhìn cậu ta. Bóng tối bắt đầu

149

buông xuống, mọi người cũng lũ lượt trở về nhà,

xung quanh trở nên yên tĩnh hẳn. Lúc này, người

thanh niên ấy đứng lên, lau nước mắt, rồi tiến về

phía dòng sông.

Ngài Chery vội lao theo, kéo lấy cậu ta: “Cậu

thanh niên, cậu sao vậy? Tại sao phải làm thế?” Cậu

ta quay lại nhìn về phía người đàn ông nhã nhặn

đang đứng trước mặt, không kìm nổi nỗi đau liền bật

khóc kêu gào: “Trời ơi! Tôi không muốn sống nữa!

Tôi không hiểu sao thế giới này lại có thể như vậy!

Tôi không biết tiếp tục sống trên đời này còn có ý

nghĩa gì!”

Ngài Chery vỗ vỗ vai cậu, châm một điếu thuốc lá

thơm đưa cho cậu ta: “Nào! Hút một điếu nhé? Rồi

chúng ta từ từ nói chuyện?”

150

Cậu thanh niên cuối cùng cũng mở rộng lòng mình.

Thì ra, cậu là con của một gia đình nghèo khổ, từ

quê lên Pari, cậu làm việc trong một nhà hàng, phụ

trách rửa bát đĩa và bưng bê. Vốn dĩ, ông chủ nói

sẽ trả lương cho cậu là năm trăm đồng Phơrăng,

nhưng đến khi lĩnh lương, ông chủ keo kiệt và ác

độc kia chỉ đồng ý trả cho cậu ba trăm đồng. Ông ta

trách mắng cậu lười biếng mà tay chân lại vụng về,

đã đắc tội với rất nhiều khách hàng. “Tôi không

trừ lương của cậu là coi như tôi đã khách khí với

cậu lắm rồi đó!” - ông ta dọa nạt. Cậu thanh niên

đáng thương vừa không có tiền, lại cũng chẳng có

người quen, đành ngậm đắng nuốt cay. Cậu đã ngồi

bên bờ sông rất lâu, cảm thấy thà chết đi còn hơn.

“Chàng trai, cậu có biết tôi là ai không?” - ngài

151

Chery vừa hút thuốc vừa nhìn theo làn khói cuộn

tròn đang bay lên và nói: “Tôi là tổng giám đốc,

cũng là người sáng lập công ty Chery.” Ông quay lại

nhìn cậu thanh niên đang mơ hồ một thoáng rồi từ

từ nói tiếp: “Cậu biết trước đây tôi làm gì không?

Tôi là con trai của một phú thương, có điều tôi là

con riêng của ông ấy. Vì vậy, khi tôi chạc tuổi

cậu, cũng nghèo giống như cậu vậy”.

Ngài Chery lặng im một lúc, người thanh niên cũng

mở to mắt lặng lẽ nhìn ông ấy, chờ ngài kể tiếp câu

chuyện huyền thoại: “Ba tôi rất giàu có, nhưng

không có một đồng nào dành cho của tôi, thậm chí

ông ta chưa bao giờ nhận đứa con này. Mãi đến khi

sắp qua đời, ông ấy mới ăn năn hối cải, quyết định

để lại cho tôi một phần di sản. Nhưng cách nghĩ của

152

ông đã bị người con trai lớn, cũng chính là anh

trai cùng cha khác mẹ của tôi phản đối kịch liệt.

Anh ta mắng tôi và mẹ tôi là đồ không biết xấu hổ,

muốn cướp đoạt tài sản của nhà họ. Mẹ tôi đã khóc,

nhìn những giọt nước mắt đau khổ của bà, tim tôi

như vỡ vụn. Tôi rất muốn xông lại, liều mạng với

anh ta”.

Ngài Chery dừng lại một lát, nhìn lên bầu trời

đêm, dường như đang nhớ lại chuyện gì. “Nhưng, cuối

cùng tôi không làm như thế, tôi dìu mẹ tôi đi khỏi

đó. Tôi đã ở lại Pari - cái thành phố khiến tôi

đau khổ này. Công việc đầu tiên tôi làm là quét

rác. Tôi biết, tôi nhất định phải xông pha gây dựng

sự nghiệp, nhất định phải thành công, để cho họ

thấy tôi - Chery - là một người đàn ông chân chính.

153

Tôi phải trút giận cho tôi và mẹ, phải cho bọn họ

một bài học, trừng phạt họ một cách tàn nhẫn.

Tôi dần dần tích lũy được rất nhiều kinh nghiệm xã

hội, ngoài ra còn dành thời gian để học tập. Năm

ba mươi tuổi, tôi được nhận vào làm viên chức của

một công ty. Chính ở đó, tôi đã bước một bước quan

trọng trong đời”. Ngài Chery rít mạnh một hơi

thuốc, như muốn nuốt lấy thứ gì đó vào trong. Ông

đột nhiên đứng dậy, xúc động nói: “Tôi đã làm ở đó

tròn mười năm! Trong mười năm ấy, tôi đã quen thuộc

với sách lược quản lí, học cách làm quen với các

loại người, tôi cũng đã tiết kiệm được khoản tiền

đầu tiên. Sau đó, tôi hạ quyết tâm tự mình lập

nghiệp, mở một công ty rất nhỏ, rồi phát triển dần

dần. Dưới sự quản lí và nỗ lực không ngừng của tôi,

154

công ty phát triển rất thuận lợi. Đến đầu năm thứ

năm, nó đã trở thành công ty lớn nhất trong ngành

của toàn Pari, à không, của toàn nước Pháp. Thực

lực của nó là thứ mà người cha giàu có kia của tôi

vĩnh viễn không bao giờ nghĩ tới được.

Tôi vẫn luôn để ý tới người anh trai cùng cha khác

mẹ của tôi, anh ta là một tên đốn mạt điển hình,

ngoài việc ăn chơi xa hoa, không biết làm gì khác.

Anh ta cũng mở một công ty, nhưng chỉ biết ăn vào

nguồn vốn ban đầu mà cha tôi để lại. Mấy chục năm

rồi mà sự nghiệp vẫn chỉ giậm chân tại chỗ, cuối

cùng cơ hội báo thù của tôi đã đến. Trên thực tế,

anh ta cũng luôn chú ý tôi, khi mới bắt đầu thì anh

ta chế nhạo tôi, cho rằng rồi sẽ có ngày tôi phải

đến trước cổng nhà anh ta xin cơm. Nhưng, tôi đã

155

làm anh ta thất vọng, sự nghiệp của tôi phát triển

từng ngày và anh ta không dám chế nhạo tôi nữa. Anh

ta chịu đựng sự giày vò của lòng đố kị, sự nghiệp

của tôi mỗi lần tiến lên một bước, lòng anh ta lại

nặng thêm một phần.

Tôi đã dùng biện pháp cạnh tranh bình thường để

đánh bại triệt để anh trai tôi. Cái ngày mà tôi thu

mua công ty của anh ta, tôi nhìn một cách bình

thản, không khoe khoang, không có bất kì sự mỉa mai

nào, tôi chỉ bình thản nhìn anh ta. Giây phút đó,

anh ta không phải là kẻ thù của tôi, mà chỉ đơn

giản là người bán, còn tôi là người mua. Thậm chí

tôi còn chân thành mời anh đảm nhận chức giám đốc

công ty chi nhánh. Anh ta nhìn tôi bằng ánh mắt ngờ

vực, rồi rơi những giọt nước mắt hối hận. Có lẽ

156

anh ta đang nhớ lại cái cảnh đã diễn ra cách đây

mấy mươi năm, đã hiểu ra mình phạm một lỗi lầm

nghiêm trọng. Nhưng tôi không hề nhục mạ. Tôi đã

thành công, hơn nữa tôi còn làm tốt hơn anh ta.

Thực ra, thành công của tôi chính là sự trừng phạt

lớn nhất đối với anh ta”.

Ngài Cher y nói đã mệt rồi, ông lại ngồi xuống.

Lần này, đến lượt người thanh niên đứng dậy. Cậu

xúc động nắm tay ngài Chery nói: “Cảm ơn ngài, cảm

ơn! Ngài đã cho tôi một bài học tuyệt vời nhất

trong cuộc đời này. Tôi mãi mãi sẽ không thể quên

câu chuyện của ngài, ngài là tấm gương mẫu mực nhất

cho tôi nỗ lực tiến lên phía trước”.

Đúng vậy, chúng ta sẽ không bao giờ quên câu

chuyện của ngài Chery: Dùng thành công của mình để

157

trừng phạt người khác.

158

Hướng dẫn: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát